Nicel araştırma · 2023
The earliest European Acheulean: new insights into the large shaped tools from the late Early Pleistocene site of Barranc de la Boella (Tarragona, Spain)
Okur sorusu
Barranc de la Boella Ünite II bulguları, Avrupa'da Brunhes-Matuyama sınırından önce, yaklaşık 1 milyon yıl önce Erken Aşölyen teknolojisinin varlığını kesin biçimde belgelemektedir. Tipik simetrik el baltaları bulunmasa da, üç yüzlü kazmalar, nacak benzeri formlar ve büyük yonga üretimi Erken Aşölyen teknolojik eşiğinin aşıldığını ve Afrika çıkışlı Akdeniz kıyı yayılım rotasını desteklediğini göstermektedir.
Öne çıkanlar
Erken Pleyistosen döneminde Avrupa insan yerleşimlerinin teknolojik yapısı, geleneksel olarak Mod 1 yontuk çakıl endüstrileriyle tanımlanmıştır. Ancak İspanya'nın kuzeydoğusundaki Barranc de la Boella alanında yürütülen kazılar, Erken Pleyistosen sonuna (0.99 - 0.78 milyon yıl önce) tarihlenen Ünite II katmanında belgelenen verilerle bu kabulü sörgülatmaktadır. Nehir-delta çökel ortamında yer alan ve Pit 1, La Mina ile El Forn lokasyonlarından oluşan sitede, homininlerin av kalıntılarını işleme faaliyetleri ile yontma taş üretimi arasındaki ilişkiler incelenmektedir. Çalışma, bölgedeki hominin davranışlarını ve teknolojik yetkinlikleri kavramak adına kapsamlı bir tartışma zemini sunmaktadır.
Araştırmanın temel amacını, Ünite II çökel biriminden elde edilen ve 28 adede ulaşan büyük biçimlendirilmiş aletler ile 100 mm'den büyük yassı taslakların tekno-tipolojik ve morfometrik açıdan analiz edilmesi oluşturmaktadır. Metodolojik olarak, nesnelerin 3D lazer taramaları gerçekleştirilmiş ve AGMT3-D yazılımı kullanılarak geometrik morfometrik analizler yürütülmüştür. Ayrıca yüksek ve düşük büyütmeli dijital ile taramalı elektron mikroskopisi (ESEM) kullanılarak alet yüzeylerindeki kullanım izleri ve olası kalıntılar taranmıştır. Hammadde seçimi, hacimsel indirgeme stratejileri, simetri dereceleri ve kenar açıları nicel ölçümlerle detaylandırılmıştır.
Elde edilen ampirik bulgular, koleksiyonun temel olarak mikaşist, kuvarsit, çert, granit, porfir ve kireçtaşı hammaddelerinden üretilmiş üç yüzlü kazmalar (picks), tek yüzlü ve iki yüzlü satırlar (choppers), nacak benzeri aletler (cleaver-like) ve bıçaklardan oluştuğunu göstermektedir. İki yüzlü satırların daha küçük boyutlu ve küresel çakıllardan üretildiği, üç yüzlü kazmaların ise daha uzun, hacimli ve trihedral kesite sahip olduğu morfometrik olarak kanıtlanmıştır. Özellikle Pit 1 lokasyonundaki bir mamut (Mammuthus meridionalis) leşinin soyulması alanında chert aletlerin yerinde (in situ) yontulduğu tespit edilirken, mikaşist kazma ve nacakların alana önceden biçimlendirilerek getirildiği anlaşılmıştır.
Tartışma ve sonuç bölümünde, Barranc de la Boella alet koleksiyonunun Avrupa'daki bilinen Orta Pleyistosen Aşölyen alanlarından belirgin biçimde farklılaştığı, buna karşılık İsrail'deki 'Ubeidiya (1.4 Ma) gibi Afrika dışındaki en erken Aşölyen alanlarıyla güçlü teknolojik paralellikler taşıdığı vurgulanmaktadır. Araştırmacılar, elde edilen bulguların Afrika'dan çıkan ve Kuzey Akdeniz kıyı yolunu izleyerek Batı Avrupa'ya ulaşan daha önce tanımlanmamış ilk Erken Aşölyen göç dalgasını temsil ettiğini öne sürmektedir. Bu durum, Avrupa'da Alt Paleolitik dönem teknolojik çeşitliliği ve insan yayılımı modellerinin yeniden yapılandırılmasına doğrudan katkı sağlamaktadır.
Çalışma, Alt Paleolitik teknolojik evrim teorileri, operasyonel zincir (chaîne opératoire) yaklaşımı, 3D geometrik morfometri ve hominin mekânsal-davranışsal mobilite modelleri üzerine kurulmuştur. Teknolojik eşik olarak Aşölyen modunun büyük taslak üretimi, biçim standartlaşması ve hammadde seçimi süreçleri incelenmektedir.
İnceleme; Afrika Erken Aşölyen alanları (Konso, Olduvai Gorge, Gadeb, Thomas Quarry), Levant bölgesi buluntu yerleri ('Ubeidiya, Gesher Benot Ya'aqov), Hindistan (Attirampakkam) ve Avrupa Orta Pleyistosen alanları (Notarchirico, La Noira, Moulin Quignon, Bois de Riquet, Galería) literatüründeki teknolojik ve kronolojik verileri kapsamaktadır.
Bu çalışmanın amacı, Barranc de la Boella sitesinin Ünite II katmanından çıkarılan büyük biçimlendirilmiş yontma taş alet koleksiyonunu kapsamlı biçimde güncellemek ve bu bulguların Avrupa'daki en erken Aşölyen varlığı çerçevesindeki teknolojik ve davranışsal önemini değerlendirmektir (Ollé et al., 2023).
Çalışmada Barranc de la Boella Ünite II katmanından çıkarılan yontma taş topluluğunun tekno-tipolojik, geometrik morfometrik, hacimsel ve mikro aşınma analizleri bütüncül bir yaklaşımla yürütülmüştür (Ollé et al., 2023).
Ünite II yontma taş topluluğunda çört malzeme küçük ve orta boy yonga üretimi için baskın olarak kullanılırken, şist ve kuvarsit büyük biçimlendirilmiş aletlerin yapımında tercih edilmiştir (Ollé et al., 2023).
Geometrik morfometrik analizler, üç yüzlü kazmaların alan genelindeki en uzun, en kalın ve en yüksek hacimli alet grubunu oluşturduğunu ve belirgin bir biçimsel örüntü sergilediğini ortaya koymuştur (Ollé et al., 2023).
Şist çakılların yarılmasıyla elde edilen büyük yongalar üzerinde nacak benzeri aletler ve bıçaklar üretilmiş, bu durum büyük yonga çıkarma teknolojisinin varlığını doğrulamıştır (Ollé et al., 2023).
Alet yüzeylerinde tespit edilen mikroskobik aşınma ve vurgu izleri, büyük biçimlendirilmiş aletlerin mamut kasaplık işlemleri ve ağır darbeleme faaliyetlerinde doğrudan kullanıldığını göstermektedir (Ollé et al., 2023).
İncelenen yontma taş topluluğunda elde edilen veriler, Erken Pleyistosen döneminde Avrupa'da sanılandan daha karmaşık bir teknolojik çeşitliliğin bulunduğunu göstermektedir. Özellikle çakıl aletler ile belirgin üç yüzlü nacak benzeri uçların varlığı, bu dönem insan topluluklarının ham madde seçimi ve işleme kapasitesini ortaya koymaktadır.
Yazarlar, büyük biçimlendirilmiş aletlerin imalatı ile yonga üretimi zincirlerinin mekansal ve zamansal olarak ayrıştığını vurgulamaktadır. Çakıl parçalama ve dev çekirdek indirme gibi yöntemlerle elde edilen büyük yongaların yerleşim dışından getirilmesi, erken insan gruplarının planlama ve mobilite stratejilerine işaret eder.
Tartışma bölümünde bu teknolojik yapı, Kuzey Akdeniz kıyı hattı boyunca gerçekleşmiş olabilecek erken bir Afrika dışı Aşölyen yayılımı ile ilişkilendirilmektedir. Levant'taki 'Ubeidiya ve Güney Avrupa'daki Notarchirico bulgularıyla kurulan paralellikler, yerel evrimden ziyade kültürel aktarım veya göç hipotezini güçlendirmektedir.
Sonuç olarak, Barranc de la Boella Ünite II topluluğu, klasik iki yüzlü el baltaları henüz tam gelişmemiş olsa da Erken Aşölyen teknolojik eşiğinin aşıldığını kanıtlamaktadır. İşlevsel çeşitlilik ve biçimlendirme örüntüleri, Avrupa'daki ilk insan yerleşimlerinin evrimsel dinamiklerini yeniden değerlendirmeyi gerektirmektedir.
Barranc de la Boella bulguları, Güney İtalya'daki Notarchirico yerleşiminin en eski katmanlarıyla (~0.7 Ma) tekno-tipolojik benzerlikler göstermektedir. İki alanda da zayıf iki yüzlü hacim yönetimi, simetri eksikliği ve çakıl aletlerinin baskınlığı ortak özellikler olarak öne çıkmaktadır (Ollé et al., 2023).
Barranc de la Boella taş alet topluluğu, Levant bölgesindeki 'Ubeidiya yerleşimiyle (1.4 Ma) ham madde kısıtlamalarını aşma, uç kısmına odaklanan biçimlendirme ve iki yüzlü ile iki yüzlü olmayan aletlerin bir arada bulunması açısından doğrudan paralellikler taşımaktadır (Ollé et al., 2023).
Bu makale, Avrupa arkeolojisinde Brunhes-Matuyama sınırından önce Aşölyen benzeri büyük biçimlendirilmiş aletlerin varlığını kanıtlayan en eski kronolojik ve tipolojik çıpa olarak işlev görmektedir. Erken Pleyistosen döneminde göç ve teknolojik gelişim tartışmalarına ampirik bir temel kazandırarak, Mod 1 ve Mod 2 endüstrileri arasındaki geçişin sanılandan daha karmaşık olduğunu gösterir. Alandaki üç farklı lokaliteden elde edilen verileri bir araya getirerek, erken hominin gruplarının teknolojik çeşitlilik ve çevresel adaptasyon kapasitesini ortaya koyar.
Çalışma, ekibin 2014 yılında yayımladığı öncül bulguları ve Mosquera ve ark. (2016) tarafından ortaya atılan Erken Aşölyen tezini doğrudan genişletmektedir. Erken Avrupa Aşölyeni'ne yönelik şüpheci yaklaşımlara karşı, kazı alanlarını büyüterek elde edilen nicel ve nitel kanıtları sunar. Geleneksel olarak kabul edilen ve Aşölyen teknolojisinin Avrupa'da yalnızca Orta Pleyistosen döneminde başladığını savunan klasik görüşlerle kontrast oluşturur. Ayrıca Isaac, Leakey ve Tixier gibi araştırmacıların geliştirdiği geleneksel tipolojik sınıflamaları 3 boyutlu geometrik morfometri gibi modern tekniklerle yeniden değerlendirir.
Makale, insan evrimi ve Paleolitik arkeoloji literatür taramalarına, erken homininlerin nehir-delta ekosistemlerindeki davranışsal esnekliği ve planlama yeteneğine dair eşsiz veriler sunarak katkıda bulunur. Büyük şist aletlerin yerleşim dışı alanlarda üretilip getirilmesiyle karakterize olan bölünmüş operasyonel zincir modelini sunarak hominin mobilitesi tartışmalarına derinlik kazandırır. Taphonomik, jeoarkeolojik ve paleomanyetik verileri yontma taş teknolojisi analiziyle bütünleştirerek, tek düze teknolojik evrim modellerini kıran çok boyutlu bir bakış açısı sağlar.
Makalenin doğrulanmış yöntemi, bulguları ve kuramsal çerçevesi; tez ve makale çalışmalarında kullanılacağı bölümle birlikte aşağıdaki araştırma taslaklarına dönüştürülmüştür.
Bu iddia, Barranc de la Boella Ünite II katmanında bulunan ve yaklaşık 1 milyon yıla tarihlenen üç yüzlü kazmalar ve nacak benzeri aletler aracılığıyla desteklenebilir (Ollé et al., 2023).
Makaleyle bağlantısı: Makalede Barranc de la Boella büyük aletlerinin şekil varyasyonlarını ve simetri derecelerini belirlemek amacıyla başarıyla uygulanan 3D geometrik morfometrik analiz yaklaşımından esinlenilmiştir (Ollé et al., 2023).
Çörtün küçük yongalar, şist ve kuvarsit gibi kayaçların ise büyük biçimlendirilmiş aletler için seçilmesi, bilişsel esnekliği ve planlama kapasitesini teorize etmek için kullanılabilir (Ollé et al., 2023).
Makaleyle bağlantısı: Barranc de la Boella Pit 1 alanındaki mamut kasaplık etkinliği ve makalede bahsedilen büyük biçimlendirilmiş aletler üzerindeki öncül mikroskopik aşınma izleri analizinden türetilmiştir (Ollé et al., 2023).
Barranc de la Boella'daki alet topluluğunun Levant'taki 'Ubeidiya gibi erken Aşölyen alanlarıyla gösterdiği teknolojik benzerlikler, göç modellerini tartışırken referans gösterilebilir (Ollé et al., 2023).
Makaleyle bağlantısı: Makalede tartışılan, büyük biçimlendirilmiş şist aletlerin yerleşim dışı alanlarda üretilip taşındığına (mekansal-zamansal bölünmüş zincir) dair teknolojik ve lojistik bulgulardan türetilmiştir (Ollé et al., 2023).
Belson sahasında plow zone altında korunan çökellerde, milimetrik mikro-kalıntılarla haritalandırılan ardışık iki erken Cloviş yerleşim evresi tespit edilmiş olup bu tabakalaşma iki ana Attica hammadde varyantının dikey dağılımındaki istatistiksel olarak anlamlı farklılıkla doğrulanmaktadır.
Brendan Nash ve 4 yazar · PLoS ONE · Beşerî Bilimler
İstanbul Gürcü Katolik Manastırı, kurulduğu 1861 yılından itibaren yüz yıl boyunca Gürcülerin dini, kültürel ve akademik eğitimini destekleyen ve onları Avrupa bilim dünyasıyla buluşturan hayati bir merkez olarak hizmet vermiştir.
Tea Tatenashvili ve Nathalie Zazadze · Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi · Beşerî Bilimler
Türk Spor Kurumu Dergisi, sporu sadece bir eğlence veya sağlık aracı olarak değil, bireyin devlete karşı yerine getirmesi gereken kutsal bir vatan görevi ve milli bir borç olarak kurgulamıştır.
Dilara Nergishan Koçer · OPUS Toplum Araştırmaları Dergisi · Beşerî Bilimler