---
type: "Akademik Makale Analizi"
title: "Anma Pulu Tasarımlarında Kültürel Temsil Aracı Olarak İllüstrasyon Kullanımı Üzerine Nitel Bir İnceleme"
description: "Görsel kültürün gündelik yaşamın her alanına nüfuz ettiği günümüzde grafik tasarım nesneleri yalnızca estetik yüzeyler olmanın ötesine geçerek toplumsal kimliklerin, kolektif hafızanın ve ideolojik yönelimlerin aktarıcısı haline gelmiştir. Posta pulları, sınırlı alanlarında yoğun anlam üretme kapasi"
resource: "https://makaleanalizi.com/beseri-bilimler/dil-kultur-ve-tarih/anma-pulu-tasarimlarinda-kulturel-temsil-araci-olarak-illustrasyon-kullanimi-uzerine-nitel-bir-inceleme"
doi: "10.48146/odusobiad.1730334"
authors: ["Hakan Arslan"]
citation: "Arslan, H. (2025). A qualitative study on the use of illustration as a tool of cultural representation in Commemorative Stamp designs. ODÜ Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi (ODÜSOBİAD), 15(ISRIS 2025), 335-351. https://doi.org/10.48146/odusobiad.1730334"
publicationType: "qualitative"
discipline: "Beşerî Bilimler"
subDiscipline: "Dil, Kültür ve Tarih"
evidenceCount: 14
tags: ["Pul tasarımı", "illüstrasyon", "kültürel temsil", "grafik tasarımı", "görsel iletişim tasarımı"]
timestamp: "2026-09-01T09:46:19.630Z"
---

# Anma Pulu Tasarımlarında Kültürel Temsil Aracı Olarak İllüstrasyon Kullanımı Üzerine Nitel Bir İnceleme

Özgün başlık: A qualitative study on the use of illustration as a tool of cultural representation in Commemorative Stamp designs
DOI: https://doi.org/10.48146/odusobiad.1730334
Künye (APA 7): Arslan, H. (2025). A qualitative study on the use of illustration as a tool of cultural representation in Commemorative Stamp designs. ODÜ Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi (ODÜSOBİAD), 15(ISRIS 2025), 335-351. https://doi.org/10.48146/odusobiad.1730334

Bilim alanı: [Beşerî Bilimler](/okf/beseri-bilimler/index.md) › Dil, Kültür ve Tarih

# Alan bağlamı

Görsel kültürün gündelik yaşamın her alanına nüfuz ettiği günümüzde grafik tasarım nesneleri yalnızca estetik yüzeyler olmanın ötesine geçerek toplumsal kimliklerin, kolektif hafızanın ve ideolojik yönelimlerin aktarıcısı haline gelmiştir. Posta pulları, sınırlı alanlarında yoğun anlam üretme kapasitesiyle ulusal kimliğin ve kültürel belleğin yeniden kurgulandığı simgesel iletişim araçlarıdır. Ancak alan yazında pul tasarımı ağırlıklı olarak posta tarihi veya filateli çerçevesinde ele alınmakta, illüstrasyonun görsel söylem kurgulama potansiyeli eksik kalmaktadır.

# Akademik özet

Görsel kültürün günlük yaşamı kuşattığı günümüzde grafik tasarım nesneleri yalnızca estetik yüzeyler olmaktan çıkarak ulusal kimliğin, toplumsal hafızanın ve ideolojik yönelimlerin aktarıcısı haline gelmiştir. Posta pulları, küçük boyutlarına rağmen taşıdıkları yoğun sembolik anlamlar ve görsel anlatım güçleriyle kolektif belleğin biçimlenmesinde ayrıcalıklı bir konuma sahiptir. Buna karşın alan yazındaki mevcut çalışmalar pul tasarımını sıklıkla filateli, posta tarihi veya ekonomik değer boyutlarıyla ele almakta; illüstrasyonun görsel söylem kurgulama ve kültürel kodları taşıma potansiyelini göz ardı etmektedir. Bu araştırma, grafik iletişim disiplinindeki söz konusu eksikliği gidermek üzere anma pullarında illüstrasyonun bir kültürel temsil aracı olarak üstlendiği rolü incelemektedir.

Araştırmada nitel araştırma deseni benimsenmiş ve veri toplama aracı olarak doküman analizinden yararlanılmıştır. PTT tarafından 2014-2025 yılları arasında yayımlanan yıllık emisyon programları taranarak illüstrasyon temelli 65 anma pulu tespit edilmiş; bunlar arasından sembolik zenginlik, içerik çeşitliliği ve temsil kategorileri bakımından nitelikli örnekler sunan 6 anma pulu (Malazgirt Zaferi 950. Yılı, Köşker, Köroğlu, TBMM'nin Açılışının 100. Yılı, Âşık Veysel ve Çay Kültürü) derinlemesine inceleme amacıyla seçilmiştir. Seçilen görseller Stuart Hall'un temsil kuramı, inşacı yaklaşım ve kodlama/kodaçımlama modeli çerçevesinde görsel söylem, kültürel kodlama ve ideolojik anlamlandırma boyutlarıyla çözümlenmiştir.

İnceleme bulguları, anma pullarındaki illüstrasyonların basit bir estetik süsleme unsuru olmadığını, grafik dil üzerinden kültürel anlatıların ve ulusal kimliğin kurgulanmasında stratejik bir işlev üstlendiğini göstermektedir. Tarihsel ve mitolojik temalı pullarda (Malazgirt, Köroğlu, TBMM) kahramanlık, bağımsızlık ve otorite anlatıları anonimleştirilmiş veya idealize edilmiş figürlerle yeniden üretilirken; kültürel ve gündelik yaşam temalı tasarımlarda (Âşık Veysel, Köşker, Çay Kültürü) yerel bilgelik, geleneksel zanaat ve tarımsal emek sembolize edilmiştir. Bununla birlikte analizler, görsellerde erkek egemen temsillerin baskın olduğunu, kadınların ve toplumsal çeşitliliğin sınırlı düzeyde temsil edildiğini ya da anonimleştirildiğini ortaya koymaktadır.

Tartışma ve sonuç bölümünde, illüstratif göstergelerin Hall'un ifade ettiği gibi yalnız gösterilenlerle değil dışarıda bırakılan öğelerle de anlam ürettiği vurgulanmaktadır. İllüstrasyon; renk, kompozisyon, biçim ve tipografi birlikteliğiyle izleyiciye belirli okuma pozisyonları sunmakta ve egemen söylemlerin dolaşıma girmesine aracılık etmektedir. Çalışma, mikro ölçekli bir grafik tasarım alanı olan pul tasarımının makro düzeyde kültürel temsil ve ulusal bellek inşasındaki rolünü somut göstergelerle çözümleyerek görsel iletişim tasarımı literatürüne kuramsal ve uygulamalı bir katkı sağlamaktadır.

# Araştırmanın amacı

Bu araştırmanın amacı, Türkiye Cumhuriyeti PTT tarafından basılan seçili anma pullarında illüstrasyonun bir kültürel temsil aracı olarak nasıl işlev gördüğünü ve kültürel anlatıların bu görsel ifade biçimi aracılığıyla nasıl kurgulandığını Stuart Hall'un temsil kuramı çerçevesinde analiz etmektir.

# Yöntem ve tasarım

Bu çalışma, nitel araştırma deseni çerçevesinde doküman analizi yöntemiyle kurgulanmış olup, anma pulu tasarımlarında illüstrasyon kullanımını Stuart Hall'un temsil ve anlamlandırma kuramsal çerçevesinde incelemektedir.

# Bulgular ve önermeler

1. Anma pullarındaki illüstrasyonlar yalnızca estetik süsleme unsurları olmayıp grafik dil aracılığıyla kültürel anlatıları ve ulusal kimlik söylemlerini stratejik biçimde inşa eden işlevsel temsil araçlarıdır.
2. Malazgirt Zaferi ve TBMM'nin 100. Yılı gibi tarihsel ve kurumsal temalı pullarda illüstratif göstergeler otorite, kahramanlık ve ulusal bağımsızlığı meşrulaştıran egemen-hegemonik söylemleri yeniden üretmektedir.
3. Âşık Veysel, Köşker ve Çay Kültürü pullarında yerel kültür, el emeği ve gündelik yaşam pratikleri görünür kılınarak halkın kolektif belleği temsil evrenine dahil edilmektedir.
4. İncelenen anma pulu tasarımlarında kapsayıcılık açısından belirgin sınırlılıklar bulunmakta; erkek egemen figürler öne çıkarılırken kadınlar, etnik ve sınıfsal çoğulluklar çoğunlukla dışarıda bırakılmaktadır.
5. İllüstrasyon stili ve biçimsel tercihler izleyiciye belirli okuma pozisyonları sunarak üretici ile izleyici arasında müzakereci veya karşıt okumalara zemin hazırlayan çok katmanlı anlam alanları yaratmaktadır.

# Yazarın tartışması

İncelenen anma pulu tasarımlarında yer alan illüstrasyonların, salt görsel bir süsleme veya pasif bir grafik öge olmanın ötesinde, belirli kültürel anlatıları kurgulayan ve ulusal kimlik söylemlerini biçimlendiren stratejik temsil araçları olduğu ortaya konmaktadır.

Yazar bu durumu, Stuart Hall'un inşacı temsil kuramı çerçevesinde açıklayarak görsellerdeki her bir renk, kompozisyon düzeni ve figüratif stilizasyonun nesnel gerçekliği aynen yansıtmak yerine onu ideolojik filtrelerden geçirerek yeniden inşa ettiğini ifade etmektedir.

Tartışma bölümünde, pul tasarımının posta tarihi ve koleksiyonculuk odaklı dar literatür sınırlarının ötesine taşındığı vurgulanmakta; Kasapoğlu Akyol ve Seyfi gibi araştırmacıların kültürel bellek ve miras aktarımı konusundaki önermeleriyle paralel bir düzlemde grafik dille söylem üretimi çözümlenmektedir.

Çalışmanın sonuçunda, pullardaki erkek egemen ve tekil tarih anlatılarının eleştirisi yapılarak gelecekteki tasarım süreçlerinde kadın emeğinin, etnik ve sınıfsal çoğullukların dahil edildiği, çok katmanlı ve müzakereci okumaya imkân tanıyan kapsayıcı görsel stratejilerin benimsenmesi gerektiği vurgulanmaktadır.

# Yazarın sonucu

Sonuç olarak yazar, anma pullarında illüstrasyon kullanımının yalnızca estetik bir tasarım tercihi olmayıp ulusal belleği yönlendiren ve ideolojik anlamları yeniden üreten çok katmanlı bir temsil aracı olduğunu belirtmektedir. Pul tasarımlarında cinsiyet, sınıf ve kültürel çeşitliliğin artırılması, tek anlamlı anlatılardan kaçınılarak çok katmanlı ve eleştirel okumaya açık yapıların kurgulanması ve geçmişe dair nostaljik öğelerin güncel toplumsal bağlamla ilişkilendirilmesi önerilmektedir.

# Literatürdeki işlevi

Bu makale, görsel iletişim tasarımı ve grafik tasarım literatüründe posta pullarını geleneksel filateli, posta tarihi ve ekonomik değer odaklı dar yaklaşımlardan çıkararak kültürel temsil ve ideolojik söylem üretimi zeminine taşımaktadır. İllüstrasyonun mikro ölçekli grafik nesnelerdeki temsil potansiyelini Stuart Hall'un temsil kuramıyla buluşturan çalışma, anma pullarının yalnızca estetik birer süsleme unsuru olmadığını, aksine kolektif belleği kurgulayan ve ulusal kimliği yeniden üreten stratejik görsel araçlar olduğunu göstermektedir. Böylece grafik tasarım literatürüne nitel doküman analizi ve göstergebilimsel söylem çözümlenmesi odağında özgün bir yöntemsel ve kavramsal katkı sunmaktadır.

Önceki çalışmalarla ilişkisi: Çalışma, önceki literatürde posta pullarını ulusal kimlik ve kültürel miras aktarıcısı olarak ele alan Kasapoğlu Akyol ile Düzenli ve Kavuran gibi araştırmacıların ortaya koyduğu temel önermeleri kuramsal açıdan derinleştirmektedir. Önceki araştırmalar pulların tematik çeşitliliğine ve tanıtım işlevine odaklanırken, bu eser illüstrasyon stili, biçimsel stilizasyon ve kompozisyon ögelerinin söylem üretme kapasitesini doğrudan Stuart Hall'un inşacı temsil ve kodlama/kodaçımlama modelleri üzerinden incelemektedir. Böylece mevcut yazındaki ampirik ve betimsel boşluğu doldurarak görsel kültür çalışmalarında illüstrasyon odaklı yeni bir çözümleme çerçevesi geliştirmektedir.

Literatür taramasına katkısı: Literatür taraması yapacak araştırmacılar için bu çalışma, mikro ölçekli grafik nesnelerdeki illüstratif unsurların ideolojik ve kültürel kodlarını açımlayan metodolojik bir model sunmaktadır. Metin, kamu kurumları tarafından basılan görsel materyallerin egemen söylemleri nasıl meşrulaştırdığını ve hangi toplumsal grupları veya cinsiyet rolleri dışarıda bıraktığını eleştirel bir gözle inceleme imkânı vermektedir. Kültürel bellek, ulusal kimlik inşası, görsel söylem ve illüstrasyonun temsil gücü temalarında çalışan araştırmacılar için hem kuramsal temelleri hem de nitel doküman analizi adımlarını somutlaştırarak tarama süreçlerine bütüncül bir perspektif kazandırmaktadır.

# Tez ve makale araştırmalarında kullanım

- **Anma pulu tasarımlarındaki illüstrasyonlar yalnızca estetik süsleme unsurları olmayıp ulusal kimliği ve kolektif belleği kurgulayan stratejik temsil araçlarıdır.** — Literatür taraması bölümünde grafik tasarım nesnelerinin toplumsal kimlik ve ideolojik söylem üretme işlevini temellendirirken bu bulgudan yararlanılabilir.
- **Görsel iletişim tasarımlarında temsil süreci pasif bir yansıtma değil, egemen ve alternatif okuma pozisyonları üreten aktif bir anlam kurgulama pratiğidir.** — Kuramsal çerçeve oluşturulurken Stuart Hall'un inşacı temsil modeli ve kodlama-kodaçımlama yaklaşımının grafik nesnelere uygulanabilirliğini desteklemek amacıyla kullanılır.
- **Resmi anma pullarında hegemonik ve erkek egemen temsil biçimleri baskınken kadın emeği ve toplumsal çoğulluklar görsel söylemde sıklıkla dışarıda bırakılmaktadır.** — Tartışma bölümünde kurumsal veya devlet destekli grafik tasarım ürünlerindeki kapsayıcılık ve temsil eksikliklerini eleştirel olarak değerlendirirken bu tespitle paralellik kurulabilir.

# Türetilebilir araştırma soruları

- **Kamu kurumlarının sosyal medya ve basılı materyal görsellerinde kadın emeği ve cinsiyet rolleri nasıl kurgulanmakta ve görsel söylemde nasıl temsil edilmektedir?**
  - Desen: Nitel içerik analizi ve göstergebilimsel çözümleme deseni kullanılacaktır. Evren olarak son üç yılda yayımlanan kamusal afiş ve dijital illüstrasyonlar belirlenecek, veri doygunluğuna ulaşılana kadar amaçsal örnekleme ile seçilen görseller Stuart Hall temsil modeli çerçevesinde incelenecektir.
  - Gerekçe: Makalenin anma pullarında kadın figürlerinin ve toplumsal çoğulluğun eksikliğine dikkat çeken sınırlılığından ve yazarın gelecek araştırmalarda cinsiyet ve sınıf temsilinin artırılması yönündeki çağrısından türetilmiştir.
- **Türkiye ve Yunanistan posta idareleri tarafından basılan zafer ve ulusal bayram anma pullarında kullanılan illüstratif üslup ve simgeler ulusal kimliği nasıl inşa etmektedir?**
  - Desen: Karşılaştırmalı nitel doküman analizi deseni uygulanacaktır. Her iki ülkenin 2000-2024 yılları arasındaki ulusal bayram pulları taranarak içerik ve biçim odaklı ikonografik çözümleme yapılacak, örneklem büyüklüğü nitel veri doygunluğu ilkesiyle belirlenecektir.
  - Gerekçe: Makalede Malazgirt Zaferi ve TBMM'nin 100. Yılı pullarında tespit edilen resmi-statist ve hegemonik kimlik inşası bulgusundan hareketle uluslararası karşılaştırma boşluğunu doldurmak üzere kurgulanmıştır.
- **Resimli çocuk kitaplarında yer alan illüstrasyonlar geleneksel meslekleri ve usta-çırak ilişkilerini toplumsal belleğe nasıl aktarmaktadır?**
  - Desen: Nitel betimsel analiz deseni benimsenecektir. 2015-2024 yılları arasında yayımlanmış resimli çocuk kitapları taranarak illüstratif karakterler ve mekân kurguları göstergebilimsel açıdan kodlanacak, veri doygunluğuna ulaşıldığında analiz tamamlanacaktır.
  - Gerekçe: Makalede Köşker (Ayakkabıcı) pulu üzerinden geleneksel mesleklerin ve el emeğinin illüstratif kurguyla toplumsal belleğe aktarıldığı yönündeki bulgudan türetilmiştir.

# Kaynak izleri

Her iddia, özgün yayının belirtilen sayfasındaki birebir alıntıya bağlıdır.

| Kanıt | Bölüm | PDF sayfası | Basılı sayfa | Alıntı |
|---|---|---|---|---|
| ev-o-1 | Introduction | 2 | — | In this context, the primary aim of this study is to analyze how illustration functions as a medium of cultural representation in selected commemorative stamps issued by the Republ |
| ev-s-1 | Method | 2 | — | This study adopted a qualitative research design and employs document analysis as the primary method of data collection. |
| ev-s-2 | Abstract | 1 | — | illustrations used in commemorative stamps did not solely serve the purpose of visual ornamentation; instead, they were positioned as functional and strategic tools |
| ev-s-3 | Conclusion and recommendations | 17 | — | In stamps focusing on themes , such as the “Victory of Manzikert,” “100th Anniversary of the Turkish Grand National Assembly,” and the “Legend of Köroğlu,” historical events and my |
| ev-s-4 | Conclusion and recommendations | 17 | — | Themes , such as Aşık Veysel , Tea Culture , and The Shoemaker (Köşker) , contribute to the visualization of local culture, labor, and everyday life practices within collective mem |
| ev-s-5 | Conclusion and recommendations | 17 | — | However, when these representations are assessed in terms of inclusivity and diversity, it becomes evident that female figures are largely exclu ded, and ethnic and class pluraliti |
| ev-s-6 | Conclusion and recommendations | 17 | — | Different types of illustration diversify the emotional and ide ological relationships that viewers establish with the represented image, thereby enriching the negotiation of meani |
| ev-s-7 | Introduction | 2 | — | With such rich formal and thematic variety, stamps have become national symbols that functio n not only as effective promotional tools but also as valuable visual instruments refle |
| ev-s-8 | Discursive production of illustration in cultural representation | 5 | — | According to Yücel, some designers are capable of depicting city symbols, d irectional signs, and the spatial functionality of design within aesthetic and cultural frameworks in th |
| ev-s-9 | Conclusion and recommendations | 18 | — | Stren ghtening the representation of women, age diversity , and ethnic and cultural communities within the narrative will contribute to constructing a more inclusive and pluralisti |
| ev-l-1 | Introduction | 1 | — | In commemorative stamp designs, illustration stands out as a representation tool that shapes cultural memory and constructs visual identity. |
| ev-l-2 | Method | 2 | — | The stamp designs analyzed in this study were selected from commemorative stamps issued by the Turkish Post (PTT) between 2014 and 2025, where illustration was employed as a visual |
| ev-l-3 | Conclusion and recommendations | 17 | — | The visual analyses conducted within the framework of Stuart Hall’s theory of representation reveal that representation functions not merely as a process of “reflection,” but as an |
| ev-l-4 | Conclusion and recommendations | 18 | — | Commemorative stamps should increasingly incorporate representations that make gender, class, and cultural diversity visible. |

# İlgili kavramlar

- [Modernleşme ve Sekülerleşme: Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Örneği](/okf/beseri-bilimler/dil-kultur-ve-tarih/modernlesme-ve-sekulerlesme-kahramanmaras-sutcu-imam-universitesi-ornegi.md)
- [Derviş Mehmed Efendi ve 1755 Tarihli Rusya Sefâretnâmesi'nin Diplomatik ve Tarihsel Analizi](/okf/beseri-bilimler/dil-kultur-ve-tarih/dervis-mehmed-efendi-ve-1755-tarihli-rusya-sefretnmesinin-diplomatik-ve-tarihsel-analizi.md)
- [Endülüs Emevî Devleti'nde Askerî Teşkilatın Oluşumunda Farklı Etnik Grupların Etkisi](/okf/beseri-bilimler/dil-kultur-ve-tarih/endulus-emev-devletinde-asker-teskilatin-olusumunda-farkli-etnik-gruplarin-etkisi.md)
- [Osmanlı İmparatorluğu'nda Tıbb-ı Cedid'i Kim 'Yasakladı'?](/okf/beseri-bilimler/dil-kultur-ve-tarih/osmanli-imparatorlugunda-tibb-i-cedidi-kim-yasakladi.md)
- [Akkoyunlu Devleti'nin Askeri Teşkilatı: İnsan Kaynağı ve Savaş Düzeni Açısından Bir Değerlendirme](/okf/beseri-bilimler/dil-kultur-ve-tarih/akkoyunlu-devletinin-askeri-teskilati-insan-kaynagi-ve-savas-duzeni-acisindan-bir-degerlendirme.md)
- [İstanbul Gürcü Katolik Manastırı'nın Gürcistan-Avrupa İlişkilerindeki Tarihsel ve Kültürel Rolü](/okf/beseri-bilimler/dil-kultur-ve-tarih/istanbul-gurcu-katolik-manastirinin-gurcistan-avrupa-iliskilerindeki-tarihsel-ve-kulturel-rolu.md)
- [Zaman İçinde Melodiler: Doğu Karadeniz Popüler Müziğinde Bağlantıları ve Bağlamı Keşfetmek](/okf/beseri-bilimler/dil-kultur-ve-tarih/zaman-icinde-melodiler-dogu-karadeniz-populer-muziginde-baglantilari-ve-baglami-kesfetmek.md)
- [Türk Roman Müziği ve Farklı Yörelerden Örnekler](/okf/beseri-bilimler/dil-kultur-ve-tarih/turk-roman-muzigi-ve-farkli-yorelerden-ornekler.md)

# Şeffaflık

- Analiz tarihi: 2026-09-01T09:46:19.630Z
- Kanıt sayısı: 14
- Üretim sürümü: makale-analizi-v3.0.0
- Kanonik sayfa: https://makaleanalizi.com/beseri-bilimler/dil-kultur-ve-tarih/anma-pulu-tasarimlarinda-kulturel-temsil-araci-olarak-illustrasyon-kullanimi-uzerine-nitel-bir-inceleme