---
type: "Akademik Makale Analizi"
title: "Bouba-Kiki Fenomeni Üzerine Psikolinguistik Bir Çalışma: Sesler ile Şekiller Arasındaki İlişkilerin İncelenmesi"
description: "Dilbilim ve psikoloji disiplinlerinin kesişim noktasında yer alan ses simgececiliği, dilin kökeni ve doğasına dair yürütülen tartışmalarda geleneksel dilsel uzlaşı ve rastlantısallık varsayımlarını sörgülayan temel bir araştırma alanıdır. Özellikle sesler ile görsel biçimler arasındaki evrensel veya"
resource: "https://makaleanalizi.com/beseri-bilimler/dil-kultur-ve-tarih/bouba-kiki-fenomeni-uzerine-psikolinguistik-bir-calisma-sesler-ile-sekiller-arasindaki-iliskilerin-incelenmesi"
doi: "10.29038/eejpl.2024.11.1.kas"
authors: ["Süleyman Kasap", "Firat Ünsal"]
citation: "Kasap, S., Ünsal, F. (2024). A psycholinguistic study of the bouba-kiki phenomenon: Exploring associations between sounds and shapes. East European Journal of Psycholinguistics, 11(1), 84-95. https://doi.org/10.29038/eejpl.2024.11.1.kas"
publicationType: "quantitative-empirical"
discipline: "Beşerî Bilimler"
subDiscipline: "Dil, Kültür ve Tarih"
evidenceCount: 17
tags: ["psikolinguistik", "bouba-kiki etkisi", "çapraz-modal algı", "dilsel biliş"]
timestamp: "2026-07-26T16:46:20.025Z"
---

# Bouba-Kiki Fenomeni Üzerine Psikolinguistik Bir Çalışma: Sesler ile Şekiller Arasındaki İlişkilerin İncelenmesi

Özgün başlık: A psycholinguistic study of the bouba-kiki phenomenon: Exploring associations between sounds and shapes
DOI: https://doi.org/10.29038/eejpl.2024.11.1.kas
Künye (APA 7): Kasap, S., Ünsal, F. (2024). A psycholinguistic study of the bouba-kiki phenomenon: Exploring associations between sounds and shapes. East European Journal of Psycholinguistics, 11(1), 84-95. https://doi.org/10.29038/eejpl.2024.11.1.kas

Bilim alanı: [Beşerî Bilimler](/okf/beseri-bilimler/index.md) › Dil, Kültür ve Tarih

# Alan bağlamı

Dilbilim ve psikoloji disiplinlerinin kesişim noktasında yer alan ses simgececiliği, dilin kökeni ve doğasına dair yürütülen tartışmalarda geleneksel dilsel uzlaşı ve rastlantısallık varsayımlarını sörgülayan temel bir araştırma alanıdır. Özellikle sesler ile görsel biçimler arasındaki evrensel veya kültürel bağlamda tutarlı eşleşmeleri inceleyen bouba-kiki fenomeni, bireylerin duyusal girdileri işlerken sergiledikleri ortak bilişsel eğilimleri ortaya koymaktadır. Bu bağlamda, farklı dillerde ve öğrenci gruplarında bu bilişsel mekanizmaların işleyiş biçimi ve markalaşma süreçlerindeki yansımaları güncel psikolinguistik araştırmaların odak noktasını oluşturmaktadır.

# Akademik özet

Dilbilim, psikoloji, nöroloji ve felsefe gibi farklı disiplinlerin kesişim alanında yer alan dilin kökeni ve yapısı, insan düşüncesinin ve gerçeklik algısının şekillenmesinde kritik bir rol oynamaktadır. Tarihsel süreçte Platon'un Cratylus diyalogundan Saussure'ün dilsel işaret teorisine kadar uzanan tartışmalar, dilsel gösterge ile nesne arasındaki ilişkinin geleneksel uzlaşıya dayandığını ve büyük ölçüde rastlantısal olduğunu savunmuştur. Buna karşılık, onomatopeik yapılar ve özellikle bouba-kiki fenomeni gibi psikolojik ve nörolojik bulgular, sesler ile görsel biçimler arasında doğuştan gelen ya da sezgisel bir motivasyonun varlığını işaret ederek bu tam rastlantısallık kabulünü sörgülamaya açmıştır.

Bu çalışmada, Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi İngilizce Öğretmenliği programında öğrenim gören 164 öğrenci katılımıyla nicel bir araştırma tasarımı benimsenmiştir. Araştırmanın amacı, bireylerin sesler ile soyut şekiller arasında kurdukları sezgisel bağları incelemek ve dil algısının arkasındaki bilişsel süreçleri aydınlatmaktır. Veri toplama sürecinde katılımcılara yuvarlak ve sivri uçlu olmak üzere iki soyut şekil sunulmuş, bu şekilleri bouba ve kiki pсевdöözleriyle eşleştirmeleri istenmiştir. Ardından katılımcılara bu isimlerle uyumlu marka tasarımları oluşturma görevi verilmiş, elde edilen veriler betimsel istatistikler ve ki-kare testi yardımıyla analiz edilmiştir.

Elde edilen nicel bulgular, katılımcıların yüzde 87,2 oranında yuvarlak şekli bouba pсевdöözüyle, köşeli şekli ise kiki pсевdöözüyle eşleştirdiğini ortaya koymuştur. Ki-kare analizi sonuçunda hesaplanan değer, gözlenen frekansların rastlantısal dağılımdan istatistiksel olarak anlamlı düzeyde farklı olduğunu ve ses ile şekil ataması arasında güçlü bir ilişki bulunduğunu doğrulamıştır. Ayrıca marka yaratma görevinde de benzer bir tutarlılık gözlenmiş, katılımcıların çoğunluğu tasarımlarını ilk aşamada belirledikleri ses-şekil eşleştirmelerine uygun biçimde yapılandırmıştır.

Araştırma sonuçları, bouba-kiki etkisinin farklı kültürel ve dilsel bağlamlarda ne denli dirençli ve evrensel bir nitelik taşıdığını bir kez daha teyit etmektedir. Bu durum, dilbilim, psikoloji ve bilişsel bilimler arasındaki disiplinlerarası köprüleri güçlendirirken, eğitim ortamlarında ve materyal tasarımında sezgisel algı mekanizmalarından yararlanılması yönünde somut çıkarımlar sunmaktadır. Yazarın tartışma bölümünde vurguladığı üzere, bu tür ses-sembolik eşleşmelerin anlaşılması hem dil edinim stratejilerinin geliştirilmesine hem de pazarlama ve estetik alanındaki uygulamalı tasarımlara rehberlik etmektedir.

# Araştırmanın amacı

Bu araştırmanın amacı, İngilizce Öğretmenliği bölümü öğrencilerinin bouba-kiki fenomenine verdikleri tepkileri incelemek ve sesler ile soyut şekiller arasındaki sezgisel ilişkilerin temelinde yer alan bilişsel süreçleri ortaya koymaktır.

# Yöntem ve tasarım

Bu çalışma, bouba-kiki fenomeninin dil algısı ve bilişsel süreçlerle olan ilişkisini incelemek amacıyla nicel ampirik araştırma desenini benimsemiştir.

# Bulgular ve önermeler

1. Katılımcıların büyük bir çoğunluğu yuvarlak şekli bouba pсевdöözü ile köşeli şekli ise kiki pсевdöözü ile eşleştirme yönünde belirgin bir tercih ortaya koymuştur.
2. Katılımcıların marka tasarımı görevinde ürettikleri görsel öğelerin önemli bir kısmı ilk şekil ve ses eşleştirme tercihleriyle yüksek düzeyde tutarlılık sergilemiştir.
3. Yapılan ki-kare analizi sonuçunda katılımcıların şekil tercihleri ile pсевdööz atamaları arasında istatistiksel açıdan ileri düzeyde anlamlı bir ilişki olduğu doğrulanmıştır.
4. Varsayımsal ürünler için gerçekleştirilen marka tasarımı analizleri, katılımcıların yumuşak sesleri yuvarlak formlarla ve sert sesleri açısal formlarla eşleştirdiğini göstermiştir.

# Yazarın tartışması

Araştırma bulguları, İngilizce Öğretmenliği öğrencilerinin soyut şekiller ile bouba ve kiki pсевdöözleri arasında kurdukları eşleştirmelerin rastlantısal olmadığını ve belirli bir bilişsel eğilime işaret ettiğini açıkça göstermektedir.

Yazarlar bu durumun temelinde yatan nedeni, seslerin akustik özellikleri ile görsel şekillerin geometrik nitelikleri arasında insan zihninde sezgisel olarak kurulan çapraz modal uyum mekanizmalarıyla açıklamaktadır.

Elde edilen istatistiksel sonuçlar alan yazındaki önceki çalışmalarla uyum sergilerken, bu ses sembolik eşleşmelerinin farklı kültürel ve dilsel arka planlara sahip bireyler arasında da tutarlı bir şekilde yinelendiğini doğrulamaktadır.

Sonuç olarak, bu bulgular dil algısının sadece geleneksel uzlaşımlara dayanmadığını, aynı zamanda algısal ve duyusal deneyimler tarafından şekillendirilen evrensel bilişsel temellere sahip olduğunu kanıtlamaktadır.

# Yazarın sonucu

Çalışma, İngilizce Öğretmenliği öğrencilerinin sesler ile şekiller arasında güçlü bir sezgisel bağ kurduğunu ki-kare testi ile kanıtlamış ve bu ses sembolik eğilimin dil algısı, bilişsel süreçler ve marka tasarımı estetiğinde önemli pratik yansımaları bulunduğunu ortaya koymuştur.

# Literatürdeki işlevi

Bu çalışma, dilbilim ve psikoloji disiplinlerinin kesişim kümesinde yer alan ses simgececiliği alanına ampirik bir katkı sunarak, geleneksel dilsel rastlantısallık varsayımlarını sörgülayan modern tartışmalara güncel bir veri seti sağlamaktadır. Özellikle bireylerin işitsel uyaranlar ile görsel formlar arasında kurduğu sezgisel eşleşmelerin evrensel boyutunu inceleyen yayın, bilişsel dilbilim yazınında duyusal girdilerin işleniş mekanizmalarını anlamak adına önemli bir köprü işlevi görmektedir.

Önceki çalışmalarla ilişkisi: Yazar, çalışmanın kavramsal zeminini yapılandırırken Saussure'ün dilsel işaretin göreceli rastlantısallığı ilkesi ile Köhler'in klasik takete-maluma deneyleri ve Ramachandran ile Hubbard'ın bulguları arasında tarihsel bir köprü kurmaktadır. Önceki araştırmalardan farklı olarak, bu yayın yalnızca temel şekil-ses eşleştirmelerini test etmekle kalmamış, aynı zamanda katılımcıların marka tasarımı süreçlerindeki estetik tercihlerini inceleyerek ses sembolizminin pratik yansımalarını da kapsamlı bir şekilde önceki literatürle ilişki içine sokmuştur.

Literatür taramasına katkısı: Literatür taraması bağlamında bu makale, farklı dilsel arka planlara sahip bireylerin bilişsel eğilimlerinin benzerlik gösterdiğini kanıtlayan uluslararası çalışmalarla uyumlu sonuçlar sunarak tarama metnine güçlü bir ampirik dayanak sağlamaktadır. Özellikle yüksek istatistiksel anlamlılık gösteren ki-kare sonuçları, ses sembolizminin evrenselliğini savunan güncel derlemeler için somut bir referans noktası oluşturmakta ve dil öğretimi ile marka estetiği arasındaki disiplinlerarası bağı pekiştirmektedir.

# Tez ve makale araştırmalarında kullanım

- **Sesler ile görsel formlar arasındaki eşleşmelerin rastlantısal olmayıp evrensel bir bilişsel eğilime dayandığı.** — Yabancı dil eğitimi alan öğrenciler üzerinde yapılan bu ampirik çalışmanın bulguları, dil algısının evrensel boyutunu ele alan literatür taraması bölümünde kanıt olarak sunulabilir.
- **Bireylerin yumuşak sesleri yuvarlak formlarla ve sert sesleri açısal formlarla eşleştiren çapraz modal algı mekanizmasına sahip olduğu.** — Kavramsal çerçeve bölümünde ses simgececiliği kavramını somutlaştırmak ve öğrencilerin bilişsel tepkilerini teorik zemine oturtmak amacıyla kullanılabilir.
- **İngilizce Öğretmenliği öğrencilerinin şekil tercihleri ile pсевdööz atamaları arasında istatistiksel açıdan anlamlı bir ilişki bulunduğu.** — Tartışma bölümünde benzer araştırma sonuçlarıyla kıyaslama yapmak ve istatistiksel olarak kanıtlanmış çapraz modal uyumu vurgulamak için referans gösterilebilir.

# Türetilebilir araştırma soruları

- **İngilizce Öğretmenliği öğrencilerinin ses-şekil eşleştirme eğilimleri, yeni kelime dağarcığını edinme hızlarını istatistiksel olarak yordamakta mıdır?**
  - Desen: Evren ve örneklem, güç analiziyle belirlenecek farklı sınıflardaki İngilizce Öğretmenliği öğrencileriyle oluşturulacaktır. Veriler çevrimiçi anket formu ve kelime testleri aracılığıyla toplanacak, analizler için korelasyon ve regresyon testleri kullanılacaktır.
  - Gerekçe: Bu öneri, ana makalenin ELT öğrencilerinin bouba-kiki fenomenine verdiği güçlü tepkilerden ve yazarın eğitim materyali tasarımı önerisinden doğrudan türetilmiştir.
- **Tüketicilerin ürün ismindeki ses özellikleri ile ambalaj üzerindeki geometrik formlar arasında algıladığı uyum, marka algısını anlamlı düzeyde etkilemekte midir?**
  - Desen: Çalışmada veri doygunluğu ilkesine göre belirlenecek katılımcı gruplarına farklı pсевdöözlerle adlandırılmış marka tasarımları sunulacaktır. Veriler ölçekli anketler yardımıyla toplanacak ve ki-kare ile betimsel istatistik yöntemleriyle analiz edilecektir.
  - Gerekçe: Öneri, makalenin ikinci kısmında yer alan marka tasarımı görevinden ve katılımcıların marka tutarlılığı tercihlerini inceleyen veri tablolarından türetilmiştir.
- **Farklı ana dillere sahip üniversite öğrencilerinin bouba-kiki fenomenine verdikleri şekil atama oranları kültürler arası farklılık göstermekte midir?**
  - Desen: Örneklem büyüklüğü istatistiksel güç analiziyle hesaplanacak farklı dil gruplarından öğrencilerle oluşturulacaktır. Veri toplama aşamasında dijital platform üzerinden soyut şekil eşleştirme formu kullanılacak, veriler ki-kare testleri ile analiz edilecektir.
  - Gerekçe: Bu araştırma önerisi, yazarın sonuç bölümünde gelecekteki araştırmalar için önerdiği demografik ve kültürel çeşitlilik çağrısından türetilmiştir.

# Kaynak izleri

Her iddia, özgün yayının belirtilen sayfasındaki birebir alıntıya bağlıdır.

| Kanıt | Bölüm | PDF sayfası | Basılı sayfa | Alıntı |
|---|---|---|---|---|
| ev-e-1 | Methodology | 5 | — | Method ology This study employs a quantit ative research design to explore the bouba - kiki phenomenon among 164 English Language Teaching (ELT) students at a university in Turkey. |
| ev-e-2 | Abstract | 1 | — | Results revealed a significant preference (87.2%) associating the rounded shape with bouba and the spiky shape with kiki. |
| ev-e-3 | Abstract | 1 | — | Data analysis included descriptive statistics and a chi-square test, confirming a strong association between shape preferences and pseudoword assignment. |
| ev-s-1 | Methodology | 5 | — | Method ology This study employs a quantit ative research design to explore the bouba - kiki phenomenon among 164 English Language Teaching (ELT) students at a university in Turkey. |
| ev-s-2 | Abstract | 1 | — | Results revealed a significant preference (87.2%) associating the rounded shape with bouba and the spiky shape with kiki. |
| ev-s-3 | Abstract | 1 | — | Additionally, participants were tasked with creating brand designs for ‘Kiki’ and ‘Boub a’, with 87.2% aligning their designs with their initial shape associations. |
| ev-s-4 | Abstract | 1 | — | Data analysis included descriptive statistics and a chi-square test, confirming a strong association between shape preferences and pseudoword assignment (χ2=132.05, p < .001). |
| ev-s-5 | Results and Discussion | 9 | — | The table examines how participants' designs for hypothetical products align with the Bouba-Kiki effect, which explores how shapes are associated with certain sounds. |
| ev-s-5-2 | Results and Discussion | 9 | — | For example, imagine a product named BoubaSweets. Participants who created designs for this product tended to use rounded shapes such as circles or hearts. |
| ev-s-6 | Introduction | 2 | — | In his experiments, participants were presented with two shapes: a jagged, spiky shape and a smooth, rounded shape. |
| ev-s-7 | The Bouba-Kiki Effect in Psycholinguistics | 4 | — | (2022) demonstrated the robustness of the effect across various cultur es and w riting systems, suggesting a universal cognitive mechanism underpinning this sound - symbolic associ |
| ev-s-8 | Conclusions | 10 | — | The calculated chi - square statistic (90.76) exceeded the critical v alue (3.841), leading to the reje ction of the null hypothesis and confirming a strong association between sha |
| ev-s-8-2 | Conclusions | 10 | — | The findings of this study support the presence of a significant association between shapes and the pseudowords bouba and kiki among ELT students in Turkey. |
| ev-o-2 | Abstract | 1 | — | The research aims to contribu te to un derstanding how individuals intuitively associate specific sounds with abstract shapes, shedding light on the underlying cognitive processes  |
| ev-l-1 | Abstract | 1 | — | By elucidating these associations, educators can enhance language learning strategies based on intuitive perceptual mechanisms. |
| ev-l-2 | Conclusions | 10 | — | Products named BoubaSweets and BoubaBlend elicited designs predominantly featuring rounded shapes, reflecting the expected softness associated with the sound "bouba." Conversely, K |
| ev-l-3 | Conclusions | 10 | — | Future research could explo re variations in these associatio ns across different demographics and cultures, further elucidating the universality and cultural specificity of sound  |

# İlgili kavramlar

- [Modernleşme ve Sekülerleşme: Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Örneği](/okf/beseri-bilimler/dil-kultur-ve-tarih/modernlesme-ve-sekulerlesme-kahramanmaras-sutcu-imam-universitesi-ornegi.md)
- [Derviş Mehmed Efendi ve 1755 Tarihli Rusya Sefâretnâmesi'nin Diplomatik ve Tarihsel Analizi](/okf/beseri-bilimler/dil-kultur-ve-tarih/dervis-mehmed-efendi-ve-1755-tarihli-rusya-sefretnmesinin-diplomatik-ve-tarihsel-analizi.md)
- [Endülüs Emevî Devleti'nde Askerî Teşkilatın Oluşumunda Farklı Etnik Grupların Etkisi](/okf/beseri-bilimler/dil-kultur-ve-tarih/endulus-emev-devletinde-asker-teskilatin-olusumunda-farkli-etnik-gruplarin-etkisi.md)
- [Osmanlı İmparatorluğu'nda Tıbb-ı Cedid'i Kim 'Yasakladı'?](/okf/beseri-bilimler/dil-kultur-ve-tarih/osmanli-imparatorlugunda-tibb-i-cedidi-kim-yasakladi.md)
- [Akkoyunlu Devleti'nin Askeri Teşkilatı: İnsan Kaynağı ve Savaş Düzeni Açısından Bir Değerlendirme](/okf/beseri-bilimler/dil-kultur-ve-tarih/akkoyunlu-devletinin-askeri-teskilati-insan-kaynagi-ve-savas-duzeni-acisindan-bir-degerlendirme.md)
- [İstanbul Gürcü Katolik Manastırı'nın Gürcistan-Avrupa İlişkilerindeki Tarihsel ve Kültürel Rolü](/okf/beseri-bilimler/dil-kultur-ve-tarih/istanbul-gurcu-katolik-manastirinin-gurcistan-avrupa-iliskilerindeki-tarihsel-ve-kulturel-rolu.md)
- [Zaman İçinde Melodiler: Doğu Karadeniz Popüler Müziğinde Bağlantıları ve Bağlamı Keşfetmek](/okf/beseri-bilimler/dil-kultur-ve-tarih/zaman-icinde-melodiler-dogu-karadeniz-populer-muziginde-baglantilari-ve-baglami-kesfetmek.md)
- [Türk Roman Müziği ve Farklı Yörelerden Örnekler](/okf/beseri-bilimler/dil-kultur-ve-tarih/turk-roman-muzigi-ve-farkli-yorelerden-ornekler.md)

# Şeffaflık

- Analiz tarihi: 2026-07-26T16:46:20.025Z
- Kanıt sayısı: 17
- Üretim sürümü: makale-analizi-v3.0.0
- Kanonik sayfa: https://makaleanalizi.com/beseri-bilimler/dil-kultur-ve-tarih/bouba-kiki-fenomeni-uzerine-psikolinguistik-bir-calisma-sesler-ile-sekiller-arasindaki-iliskilerin-incelenmesi