---
type: "Akademik Makale Analizi"
title: "Endülüs Emevî Devleti'nde Askerî Teşkilatın Oluşumunda Farklı Etnik Grupların Etkisi"
description: "Endülüs Emevî Devleti, 8. ve 11. yüzyıllar arasında İber Yarımadası'nda hüküm sürerken çok etnili bir toplumsal yapıyı yönetmiş ve bu çeşitlilik devletin güvenlik stratejilerine doğrudan yansımıştır. Mevcut literatürde Endülüs askerî tarihi genel hatlarıyla incelenmiş olsa da, ordudaki etnik dönüşüm"
resource: "https://makaleanalizi.com/beseri-bilimler/dil-kultur-ve-tarih/endulus-emev-devletinde-asker-teskilatin-olusumunda-farkli-etnik-gruplarin-etkisi"
doi: "10.33931/dergiabant.1502072"
authors: ["Yaşar Emrah Koşdaş", "Nebi GÜMÜŞ"]
citation: "Koşdaş, Y. E., GÜMÜŞ, N. (2024). The Influence of Various Ethnic Groups on the Formation of the Military Organisation in the Umayyad State in al-Andalus. Abant İzzet Baysal Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi. https://doi.org/10.33931/dergiabant.1502072"
publicationType: "qualitative"
discipline: "Beşerî Bilimler"
subDiscipline: "Dil, Kültür ve Tarih"
evidenceCount: 11
tags: ["İslam Tarihi", "Endülüs", "Askerî Teşkilat", "Etnik Gruplar", "İsyanlar"]
timestamp: "2026-10-12T10:47:26.772Z"
---

# Endülüs Emevî Devleti'nde Askerî Teşkilatın Oluşumunda Farklı Etnik Grupların Etkisi

Özgün başlık: The Influence of Various Ethnic Groups on the Formation of the Military Organisation in the Umayyad State in al-Andalus
DOI: https://doi.org/10.33931/dergiabant.1502072
Künye (APA 7): Koşdaş, Y. E., GÜMÜŞ, N. (2024). The Influence of Various Ethnic Groups on the Formation of the Military Organisation in the Umayyad State in al-Andalus. Abant İzzet Baysal Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi. https://doi.org/10.33931/dergiabant.1502072

Bilim alanı: [Beşerî Bilimler](/okf/beseri-bilimler/index.md) › Dil, Kültür ve Tarih

## Kısa cevap

**Endülüs Emevi Devleti ordu yapisinda etnik çeşitlilik ve sadakat ilişkisi nasıl şekillenmiştir?**

Bu çalişmada, Endülüs Emevi askeri teşkilatinin kabile asabiyetine dayanan Arap aristokrasisinden koparak, sadakat esasına dayalı Mevâli ve Sakâlibe gibi gruplara evrildiği savunulmaktadir. Yazarlar, isyan eden gruplarin tasfiye edilip yerlerine siyasi iddiasi olmayan sadik unsurlarin getirilmesinin devletin temel güvenlik stratejisi olduğunu ileri sürmektedir.

- Arap aristokrasisi kabile temelli isyanlari nedeniyle askeri ve idari rollerden sistemli olarak uzaklaştirilmiştir.
- Sakâlibe (Avrupa kökenli köleler), siyasi talepte bulunamayacaklari için III. Abdurrahman döneminde ordunun bel kemiği yapilmiştir.
- Ebu Amir el-Mansur döneminde ordu yapisi, Berberi birliklerinin dahil edilmesiyle profesyonel bir ücretli askerlik sistemine dönüşmüştür.

# Alan bağlamı

Endülüs Emevî Devleti, 8. ve 11. yüzyıllar arasında İber Yarımadası'nda hüküm sürerken çok etnili bir toplumsal yapıyı yönetmiş ve bu çeşitlilik devletin güvenlik stratejilerine doğrudan yansımıştır. Mevcut literatürde Endülüs askerî tarihi genel hatlarıyla incelenmiş olsa da, ordudaki etnik dönüşümün sadakat ve güven ilkeleri ekseninde nasıl şekillendiği tartışması derinlikli bir analiz beklemektedir. Bu makale, devletin kuruluşundan yıkılışına kadar geçen süreçte askerî teşkilatın neden ve nasıl bir değişim geçirdiğini, isyanlar ve güven krizleri üzerinden açıklamaya odaklanmaktadır.

# Akademik özet

Endülüs Emevî Devleti, İber Yarımadası'ndaki sekizinci ve on birinci yüzyıllar arasındaki hakimiyeti süresince, heterojen bir etnik yapı üzerinde merkezi otorite kurmaya çalışmıştır. Devletin en kritik kurumu olan askerî teşkilat, sadece bir savunma aracı değil, aynı zamanda farklı etnik grupların güç mücadelelerinin yansıdığı bir alan olmuştur. Başlangıçta Arap aristokrasisinin baskın olduğu bu yapı, zamanla kabile asabiyetinden kaynaklanan isyanlar nedeniyle sarsılmış ve devletin bekasını tehdit eder hale gelmiştir. Mevcut literatür askerî sistemi genel hatlarıyla betimlese de, gruplar arası geçişin arkasındaki güven krizlerini ve kurumsal yeniden yapılandırmanın politik mantığını yeterince çözümleyememiştir. Bu makale, söz konusu boşluğu doldurmak amacıyla ordunun etnik evrimini sadakat dinamikleri üzerinden analiz etmektedir.

Araştırmanın temel odağı, askerî teşkilatın oluşumunda Araplar, Mevâli, Sakâlibe, Berberiler ve Muvalledlerin oynadığı rolleri ve bu rollerin tarihsel süreçteki dönüşümünü ortaya koymaktır. Yazar, bu amaca ulaşmak için nitel araştırma yöntemlerini benimsemiş; tarihî belge analizi ve etnografik tekniklerle birincil kaynaklara yönelmiştir. İbn Hazm, İbn Hayyân ve İbn İzarî gibi dönem kronikçilerinin eserleri üzerinden yürütülen incelemede, karşılaştırmalı analiz yöntemi kullanılarak farklı hükümdarlar dönemindeki askerî reformlar irdelenmiştir. Yöntemsel olarak birincil kaynakların sunduğu veriler, modern literatürdeki tartışmalarla sentezlenmiş ve ordudaki değişimin tesadüfi değil, bilinçli bir merkeziyetçilik politikası olduğu vurgulanmıştır.

İnceleme sonuçunda elde edilen bulgular, askerî teşkilatın başlangıçta Arap kabileleri üzerine inşa edildiğini ancak I. Abdurrahman döneminden itibaren isyan eden Arapların yerini Mevâli ve Sakâlibe askerlerinin aldığını göstermektedir. Sakâlibe birliklerinin, özellikle III. Abdurrahman ve II. Hakem dönemlerinde hanedana olan mutlak sadakatleri sayesinde ordunun omurgasını oluşturduğu tespit edilmiştir. Ancak Hâcip Mansur döneminde bu yapının da tasfiye edilerek yerlerine Kuzey Afrika kökenli Berberi birliklerinin getirildiği, bu durumun ordunun profesyonelleşmesine katkı sağlasa da yerel halkla askerler arasında kültürel bir çatışma doğurduğu görülmüştür. Muvalledlerin ise sınır bölgelerinde kritik savunma rolleri üstlendiği ancak merkezi otoritenin zayıfladığı her fırsatta bağımsızlık iddiasıyla isyan ederek güvenlik açıklarına yol açtıkları saptanmıştır.

Çalışmanın tartışma ve sonuç kısmında, Endülüs askerî tarihindeki dönüşümlerin temel motivasyonunun "güvenilir bir askerî güç" arayışı olduğu savunulmaktadır. Yazar, isyan eden veya güvenilirliğini yitiren grupların sistemli bir şekilde tasfiye edilmesinin, devletin ayakta kalma stratejisinin bir parçası olduğunu literatürle ilişkilendirerek göstermektedir. Bu analiz, Endülüs'ün yıkılışına giden süreçte ordu yapısındaki etnik kaymaların hem bir güç kaynağı hem de bir zafiyet alanı oluşturduğunu kanıtlaması bakımından literatürde özgün bir konuma sahiptir. Gelecek araştırmalar için bu etnik grupların sadece askerî rollerinin değil, toplumsal ve ekonomik hayattaki etkilerinin de karşılaştırmalı olarak incelenmesi gerektiği yönündeki öneri, Endülüs tarihyazımı için yeni bir perspektif sunmaktadır.

# Araştırmanın amacı

Bu makalenin temel amacı, Endülüs Emevî Devleti'nin askerî teşkilatındaki çeşitli etnik unsurların istihdam edilme biçimlerini ve bu grupların devlet güvenliğini sağlamadaki rollerini sadakat ilkesi çerçevesinde incelemektir.

# Yöntem ve tasarım

Bu araştirma, nitel araştirma yöntemleri ile tarihi belge analizi ve etnografik teknikleri birleştirerek Endülüs Emevi Devleti'nin askeri teşkilat yapisini inceleyen bir tarihsel analizdir. Çalişmada kronikler, biyografik eserler ve coğrafi kaynaklar üzerinde sistematik doküman analizi yürütülerek etnik gruplarin askeri dönüşümlerdeki rolleri karşilaştirmali bir perspektifle değerlendirilmiştir.

# Bulgular ve önermeler

1. Devletin kuruluş evresinde merkezi askeri rolleri üstlenen Arap aristokrasisi, kabile dayanismasina dayalı isyanlar neticesinde güven unsuru zedelendiği için kademeli olarak tasfiye edilmiş ve yerlerine hanedana bağlı Mevâli ile Sakâlibe gruplari getirilmiştir.
2. Mevâli gruplari, özellikle I. Abdurrahman döneminden itibaren Araplara duyulan güvenin azalmasiyla birlikte askeri ve idari mekanizmalarda stratejik komutanliklar ve vezirlik makamlarina getirilerek devletin temel koruyucu gücü haline dönüşmüştür.
3. Sakâlibe olarak adlandirilan Avrupa kökenli köle askerler, siyasi iktidar iddiasinda bulunamayacak statüde olmalari nedeniyle III. Abdurrahman ve II. Hakem dönemlerinde saray muhafizliği ve merkezi ordunun en güvenilir unsurlari olarak istihdam edilmiştir.
4. Mahalli unsurlar olan Muvalledler, sınır bölgelerinin korunmasinda ve ikta sisteminde önemli roller üstlenmiş olsalar da merkezi otoritenin zayifladiği dönemlerde bağimsizlik arayişiyla isyan ederek güvenlik stratejilerinde istikrarsizliğa neden olmuşlardir.
5. Ebu Amir el-Mansur döneminde, önceki dönemlerin etkili gruplari olan Sakâlibe ve Araplarin gücünü kirmak amaciyla Kuzey Afrika kökenli Berberi birliklerinden oluşan, devletten doğrudan maaş alan yeni bir profesyonel ordu yapisi kurulmuştur.

# Yazarın tartışması

Makalede sunulan bulgular, Endülüs ordusunun kuruluşundaki Arap hakimiyetinin, kabile asabiyeti kaynakli isyanlar neticesinde sürdürülemez hale geldiğini göstermektedir. Yazarlar, bu durumu devletin bekasi için bir zorunluluk olarak değerlendirerek, aristokratik yapidan profesyonel ve sadik bir orduya geçişin ilk sinyallerini çözümlemektedir.

Mevâli ve Sakâlibe gruplarinin yükselişi, yazar tarafindan 'siyasi iktidar iddiasinda bulunamama' ve 'mutlak bağlılik' kavramlariyla açiklanmaktadir. Bu gruplarin ordu içindeki ağirliğinin artmasi, kabile bağlarinin yerine bürokratik ve askeri hiyerarşinin geçmesini sağlayarak merkezi otoriteyi geçici olarak tahkim etmiştir.

Tartişma bölümünde, literatürdeki askeri tarih çalişmalarinin genellikle teknik kapasiteye odaklandiği, ancak bu makalenin 'güven ve sadakat' merkezli bir sosyo-politik okuma sunduğu vurgulanmaktadir. Yazarlar, etnik çeşitliliğin bir zenginlikten ziyade bir güvenlik yönetimi meselesi olarak kurgulandiğini önceki literatürle ilişkilendirerek ortaya koymaktadir.

Sonuç olarak, askeri yapidaki her bir dönüşümün bir isyan veya güven bunalimi sonrasinda gerçekleştiği saptanmiştir. Bu durum, Endülüs askeri tarihinin sadece fetihler silsilesi değil, ayni zamanda iç dengeleri gözetmeye çalişan dinamik bir kurumsal yeniden yapilanma süreci olduğunu kanıtlamaktadir.

# Yazarın sonucu

Endülüs Emevi Devleti'nde askeri teşkilatlanmanin temel dinamiği, kabile asabiyetinden ziyade güven ve sadakat prensibine dayalı bir yapilanmadir. İsyan eden veya güven sarsan etnik gruplarin sistemli bir şekilde tasfiye edilerek yerlerine merkezi otoriteye mutlak bağlılik gösteren yeni unsurlarin getirilmesi, devletin güvenlik stratejilerinin ana eksenini oluşturmuştur.

# Literatürdeki işlevi

Bu makale, Endülüs Emevi Devleti'nin askeri yapısındaki etnik dönüşümü salt bir savunma mekanizması olarak değil, bir siyasi meşruiyet ve güvenlik yönetimi aracı olarak konumlandırmaktadır. Literatürde genellikle teknik askeri detaylar veya savaş tarihçiliği üzerinden ele alınan konu, burada güven ve sadakat ilkeleri çerçevesinde kurumsallaşma süreçleriyle ilişkilendirilmiştir. Çalışma, ordunun kompozisyonundaki değişimlerin ardındaki temel saiki isyanlar ve güven kayıpları olarak tanımlayarak, devletin kabile aristokrasisinden profesyonel köle askerlere geçiş sürecini sosyo-politik bir perspektifle analiz etme işlevi görür. Bu yönüyle askeri tarih ile siyaset bilimi arasındaki kesişim kümesinde yer almaktadır.

Önceki çalışmalarla ilişkisi: Çalışma, Abdul Macid Munavir al-Mecali'nin Ceys al-Andalusi ve Muhammed Hanawi'nin Nizam al-Asker bi'l-Andalus adlı temel eserlerinde sunduğu askeri sistematiği teorik zemin olarak kullanmaktadır. Ancak bu çalışmalardan farklı olarak, etnik grupların sadece ordu içindeki sayısal varlığını veya yerleşim yerlerini listelemekle yetinmeyip; bu grupların dönüşümünü 'güven ve sadakat' paradigması üzerinden yeniden yorumlamaktadır. İspanyol literatüründeki Beshir Radhi gibi yazarların sistematik yaklaşımını benimserken, özellikle askeri birimlerin transformasyon sürecindeki nedensellik bağlarını, isyan ve tasfiye döngüleri üzerinden derinleştirerek literatürdeki boşluğu doldurmaya çalışmaktadır.

Literatür taramasına katkısı: Makale, Endülüs askeri tarihine dair yapılacak literatür taramalarına, etnik unsurların ordu içindeki rollerinin zaman çizelgesi üzerinde nasıl evrildiğini gösteren bütüncül bir sentez sunmaktadır. Özellikle Mevâli, Sakâlibe ve Muvalledlerin ordudaki ağırlığının sadece sayısal bir değişim değil, aynı zamanda devletin idari zihniyetindeki bir paradigma değişimi olduğunu kanıtlamaktadır. Yazarlar, birincil Arapça kaynakları çağdaş araştırmalarla harmanlayarak, askeri teşkilatlanmanın kabile asabiyetinden arındırılma sürecini net bir şekilde ortaya koymuştur. Bu sentez, bölge tarihindeki güvenlik stratejilerinin belirlenmesinde etnik çeşitliliğin hem bir risk hem de bir yönetim enstrümanı olarak nasıl kullanıldığını anlamamıza katkı sağlar.

# Tez ve makale araştırmalarında kullanım

- **Endülüs Emevi Devleti'nin çok etnili yapısı askeri teşkilatlanmanın temel belirleyicisidir.** — Devletin güvenlik stratejilerinde etnik çeşitliliğin bir risk ve fırsat yönetimi olarak nasıl kurgulandığını açıklamak için kullanılır.
- **Devlet inşasında askeri sadakat, kabile asabiyetinden daha kritik bir öneme sahiptir.** — Arap aristokrasisinin tasfiyesi ve yerine köle askerlerin getirilmesi sürecini güven ilkesiyle temellendirmek için referans verilir.
- **Mevâli sınıfı, Endülüs savunma sisteminde deniz ve kara kuvvetlerinde stratejik rollere sahiptir.** — Normandiya saldırılarına karşı Mevâli komutasındaki savunma başarısını örnekleyerek bu sınıfın yetkinliğini göstermek için kullanılır.

# Türetilebilir araştırma soruları

- **Merkezi otoritenin zayıfladığı dönemlerde sınır bölgelerindeki ikta lordlarının isyan etme sıklığı ile savunma zafiyetleri arasında nasıl bir ilişki vardır?**
  - Desen: Belge analizi yöntemiyle sınır bölgelerindeki (Sagr al-Ala gibi) Muvalled ailelerin ikta kayıtları ve bu bölgelerdeki Hristiyan saldırılarının kronolojik çakıştırması yapılacaktır. Veri doygunluğu birincil kroniklerin karşılaştırılmasıyla sağlanacaktır.
  - Gerekçe: Makalede Muvalledlerin merkezi otorite zayıfladığında bağımsızlık ilan ederek güvenlik boşluğu oluşturduğu bulgusuna dayanmaktadır.
- **Mevâli kökenli komutanların deniz savunmasındaki stratejik kararları, Endülüs'ün deniz aşırı tehditlere karşı direncini nasıl etkilemiştir?**
  - Desen: Nitel tarihsel analiz yöntemiyle II. Abdurrahman dönemindeki Norman saldırıları esnasında İsa ibn Shuhayd gibi Mevâli komutanların askeri taktikleri ve donanma lojistiği üzerindeki etkisi incelenecektir.
  - Gerekçe: Metinde Mevâli komutanların deniz kuvvetlerinde ve Norman baskınlarına karşı savunmada vazgeçilmez roller üstlendiği belirtilmektedir.
- **Siyasi iktidar iddiası olmayan Sakâlibe sınıfının askeri görevlerden idari vizirlik makamlarına yükselme süreçleri nasıl gerçekleşmiştir?**
  - Desen: Biyografik analiz yöntemiyle Nasr ve Abdun al-Feta gibi Sakâlibe komutanlarının kariyer yolları incelenecektir. Güç analizi yerine birincil kaynaklardaki atama kararları ve görev tanımları üzerinden sosyolojik bir değerlendirme yapılacaktır.
  - Gerekçe: Yazarın Sakâlibe sınıfının eğitim ve sadakatleri sayesinde askeri alandan idari ve bilimsel alanlara yükseldiği önermesine dayanmaktadır.

# Kaynak izleri

Her iddia, özgün yayının belirtilen sayfasındaki birebir alıntıya bağlıdır.

| Kanıt | Bölüm | PDF sayfası | Basılı sayfa | Alıntı |
|---|---|---|---|---|
| ev-o-1 | Introduction | 2 | — | This article aims to examine the manner in which various ethnic elements within the military organisation of the Umayyad Caliphate of al-Andalus were employed to maintain state sec |
| ev-o-3 | Conclusion | 17 | — | Their absolute loyalty to the state and lack of rebellious tendencies made them superior to other groups. |
| ev-s-1 | Introduction | 1 | — | This research employs qualitative research methods, historical document analysis, and ethnographic techniques to investigate the influence of different ethnic groups |
| ev-s-2 | Abstract | 1 | — | Arabs occupied pivotal roles within the military structure. However, following rebellions, they were dismissed and replaced by loyal groups, including the Mawālī and Sakālibe |
| ev-s-3 | Introduction | 2 | — | Mawālī groups, who also entered al-Andalus during the conquest and governors’ period, held significant positions in political, administrative, and military fields due to their loya |
| ev-s-4 | Introduction | 2 | — | The Sakālibe, who were mostly European slaves, became indispensable elements of the military organisation during the reigns of Abd al-Rahman III and Caliph al-Hakam |
| ev-s-5 | Introduction | 2 | — | it does not sufficiently address the transformation and change of military units or the principle of trust and loyalty within the military structure |
| ev-s-6 | Conclusion | 17 | — | the military organisation, which formed the foundation of the state's security and defence strategies, was restructured based on the principles of trust and loyalty |
| ev-l-1 | Abstract | 1 | — | The findings indicate that these rebellions triggered restructurings within the state's military organisation and that ethnic diversity played a critical role in shaping security s |
| ev-l-2 | Mawālī | 9 | — | In response to the Norman attacks on al - Andalus during the reign of Abd al - Rahman II, a large army commanded by Mawālī Hajib al - Amr Isa ibn Shuhayd |
| ev-l-3 | Slaves (Sakālibe, Abid, and Mamluks) | 15 | — | During the reign of Hishām II, Abū Amir al - Man ṣ ūr, who had gained political power and influence, he proceeded to eliminate the Sakālibe, who had previously held significant mil |

# İlgili kavramlar

- [Osmanlı İmparatorluğu'nda Tıbb-ı Cedid'i Kim 'Yasakladı'?](/okf/beseri-bilimler/dil-kultur-ve-tarih/osmanli-imparatorlugunda-tibb-i-cedidi-kim-yasakladi.md)
- [Zaman İçinde Melodiler: Doğu Karadeniz Popüler Müziğinde Bağlantıları ve Bağlamı Keşfetmek](/okf/beseri-bilimler/dil-kultur-ve-tarih/zaman-icinde-melodiler-dogu-karadeniz-populer-muziginde-baglantilari-ve-baglami-kesfetmek.md)
- [Türk Roman Müziği ve Farklı Yörelerden Örnekler](/okf/beseri-bilimler/dil-kultur-ve-tarih/turk-roman-muzigi-ve-farkli-yorelerden-ornekler.md)
- [İzmir'deki Evanjelist Protestan Kiliselerinin Kurumsal Yapısı, Faaliyetleri ve Toplumsal İlişkileri Üzerine Nitel Bir Araştırma](/okf/beseri-bilimler/dil-kultur-ve-tarih/izmirdeki-evanjelist-protestan-kiliselerinin-kurumsal-yapisi-faaliyetleri-ve-toplumsal-iliskileri-uzerine-nitel-bir-arastirma.md)
- [Kırım Hanlığı'nda Toprak Nizamı Istılahatının Tekâmülü: Çingizli Kökenlerinden Osmanlı Tesirlerine](/okf/beseri-bilimler/dil-kultur-ve-tarih/kirim-hanliginda-toprak-nizami-istilahatinin-tekmulu-cingizli-kokenlerinden-osmanli-tesirlerine.md)
- [Etki ve Vizyon Karşı Karşıya: 2024 Başkanlık Seçimlerinde Trump ve Harris'in Liderlik Retoriklerinin Eleştirel Söylem Analizi](/okf/beseri-bilimler/dil-kultur-ve-tarih/etki-ve-vizyon-karsi-karsiya-2024-baskanlik-secimlerinde-trump-ve-harrisin-liderlik-retoriklerinin-elestirel-soylem-analizi.md)
- [Anma Pulu Tasarımlarında Kültürel Temsil Aracı Olarak İllüstrasyon Kullanımı Üzerine Nitel Bir İnceleme](/okf/beseri-bilimler/dil-kultur-ve-tarih/anma-pulu-tasarimlarinda-kulturel-temsil-araci-olarak-illustrasyon-kullanimi-uzerine-nitel-bir-inceleme.md)
- [Sürdürülebilir Yeniden Kullanım İçin Bir Çerçeve: Mevcut Kentsel Binalarda Boşluk ve Atıllığın Anlaşılması](/okf/beseri-bilimler/dil-kultur-ve-tarih/surdurulebilir-yeniden-kullanim-icin-bir-cerceve-mevcut-kentsel-binalarda-bosluk-ve-atilligin-anlasilmasi.md)

# Şeffaflık

- Analiz tarihi: 2026-10-12T10:47:26.772Z
- Kanıt sayısı: 11
- Üretim sürümü: makale-analizi-v3.0.0
- Kanonik sayfa: https://makaleanalizi.com/beseri-bilimler/dil-kultur-ve-tarih/endulus-emev-devletinde-asker-teskilatin-olusumunda-farkli-etnik-gruplarin-etkisi