---
type: "Akademik Makale Analizi"
title: "Gezer'in Gec Tunc Cagi Sonundan Demir Cagi II Donemine Kadarki Kronolojisi: Radyokarbon, Arkeoloji, Misirbilim ve Kitab-i Mukaddes'in Bulusma Noktasi"
description: "Guney Levant arkeolojisinde, Gec Tunc Cagi'ndan Demir Cagi'na geçiş ve Demir Cagi II doneminin mutlak kronolojisi uzun suredir hararetli tartismalara sahne olmaktadir. Özellikle Gezer (Tell Jezer) gibi stratejik oneme sahip cok katmanli yerlesimlerde, arkeolojik buluntularin Misir kraliyet yazitlari"
resource: "https://makaleanalizi.com/beseri-bilimler/dil-kultur-ve-tarih/gezerin-gec-tunc-cagi-sonundan-demir-cagi-ii-donemine-kadarki-kronolojisi-radyokarbon-arkeoloji-misirbilim-ve-kitab-i-mukaddesin-bulusma-noktasi"
doi: "10.1371/journal.pone.0293119"
authors: ["Lyndelle Webster", "Samuel R. Wolff", "Steven M. Ortiz", "Marcella Barbosa", "Cameron Coyle", "Gary P. Arbino", "Michael Dee", "Quan Hua", "Geraldine Jacobsen"]
citation: "Webster, L., Wolff, S. R., Ortiz, S. M., Barbosa, M., Coyle, C., Arbino, G. P., Dee, M., Hua, Q., Jacobsen, G. (2023). The chronology of Gezer from the end of the late bronze age to iron age II: A meeting point for radiocarbon, archaeology egyptology and the Bible. PLoS ONE, 18(11), e0293119-e0293119. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0293119"
publicationType: "quantitative-empirical"
discipline: "Beşerî Bilimler"
subDiscipline: "Dil, Kültür ve Tarih"
evidenceCount: 8
tags: ["Gezer", "radyokarbon", "Bayesyen kronolojisi", "Gec Tunc Cagi", "Demir Cagi"]
timestamp: "2026-08-11T14:11:33.093Z"
---

# Gezer'in Gec Tunc Cagi Sonundan Demir Cagi II Donemine Kadarki Kronolojisi: Radyokarbon, Arkeoloji, Misirbilim ve Kitab-i Mukaddes'in Bulusma Noktasi

Özgün başlık: The chronology of Gezer from the end of the late bronze age to iron age II: A meeting point for radiocarbon, archaeology egyptology and the Bible
DOI: https://doi.org/10.1371/journal.pone.0293119
Künye (APA 7): Webster, L., Wolff, S. R., Ortiz, S. M., Barbosa, M., Coyle, C., Arbino, G. P., Dee, M., Hua, Q., Jacobsen, G. (2023). The chronology of Gezer from the end of the late bronze age to iron age II: A meeting point for radiocarbon, archaeology egyptology and the Bible. PLoS ONE, 18(11), e0293119-e0293119. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0293119

Bilim alanı: [Beşerî Bilimler](/okf/beseri-bilimler/index.md) › Dil, Kültür ve Tarih

# Alan bağlamı

Guney Levant arkeolojisinde, Gec Tunc Cagi'ndan Demir Cagi'na geçiş ve Demir Cagi II doneminin mutlak kronolojisi uzun suredir hararetli tartismalara sahne olmaktadir. Özellikle Gezer (Tell Jezer) gibi stratejik oneme sahip cok katmanli yerlesimlerde, arkeolojik buluntularin Misir kraliyet yazitlari ve Kitab-i Mukaddes metinleri gibi yazili kaynaklarla ilişkilendirilmesinde geleneksel seramik tipolojisinin yetersiz kalmasi, bagimsiz bilimsel tarihlendirme yöntemlerinin entegrasyonunu zorunlu kilmistir. Bu makale, Gezer'in kronolojik çerçevesini radyoaktif karbon verileriyle yeniden tanımlayarak bu tartismalari ampirik bir zemine tasimayi amaçlar.

# Akademik özet

Guney Levant arkeolojisinde, Gec Tunc Cagi'nin sonundan Demir Cagi II donemine kadar uzanan tarihsel süreç, bölgesel guc dengelerinin, fetihlerin ve goclerin yoğun olarak yasandigi karmasik bir evreyi temsil etmektedir. Bu bağlamda, Misir, Asur ve Kitab-i Mukaddes yazili kaynaklarinda sikca adi gecen ve stratejik konumuyla one cikan antik Gezer sehri, metinsel iddialar ile maddi kultur kalintilarinin karşılaştırilmasi acisindan kritik bir bulusma noktasidir. Ancak, uzun yillar boyunca Gezer'in arkeolojik tabakalarinin tarihlendirilmesi, yalnizca goreceli seramik tipolojilerine ve metinlerdeki tarihsel olaylarla yapilan oznel eslestirmelere dayanmistir. Bu durum, anitsal mimari yapilarin, yikim tabakalarinin ve kulturel geçişlerin kesin zamanlamasi konusunda bilimsel fikir birligine varilmasini engellemis ve bagimsiz, mutlak tarihlendirme yöntemlerinin kullanılmasini zorunlu kilmistir.

Bu akademik çalışmanın temel amaci, Tandy seferi tarafindan sitenin guney-orta kesiminde aciga cikarilan ve Gec Tunc Cagi IIB doneminden Demir Cagi II donemine kadar uzanan kesintisiz stratigraphic sekansi ilk kez kapsamli bir radyokarbon veri setiyle tarihlendirmektir. Araştırmacilar, kazi sezonlari boyunca tabanlar, ocaklar ve yangin kalintilari gibi guvenli bağlamlardan toplanan kisa omurlu organik kalintilari (özellikle yanmis zeytin cekirdekleri ve tohumlar) örneklemistir. Toplamda 35 radyokarbon ölçumu elde edilmiş ve bu ampirik veriler OxCal programi kullanılarak Bayesyen kronolojik modelleme yöntemiyle analiz edilmiştir. Bayesyen yaklaşim sayesinde, kazi alanindan elde edilen fiziksel tabakalanma sirasi istatistiksel modele onsel bilgi olarak dahil edilmiş, boylece ölçulen radyokarbon yaslarinin takvim yili karsiliklari cok daha dar ve kesin olasilik araliklariyla belirlenmistir.

Gerceklestirilen Bayesyen modelleme sonuçunda, Gezer'in Gec Tunc Cagi sonundaki zengin tabakasi olan Stratum 12B'nin M.O. 1218-1172 yillari arasinda (yuzde 68.3 olasilikla) ani ve siddetli bir yanginla yikildigi saptanmistir. Bu mutlak tarihlendirme, Misir Firavunu Merneptah'in saltanat yillari ve Gezer'i fethettigine dair yazili iddiasiyla mukemmel bir kronolojik uyum sergilemektedir. Diğer yandan, Filisti cift renkli (Bichrome) seramiginin Gezer'e ilk ulasisi Stratum 11 ile M.O. 12. yuzyilin ortalarina yerlestirilmistir. En cok tartisilan konulardan biri olan ve anitsal alti odali kapi ile casemate sur duvarini barindiran Stratum VIII'in kurulusu ise M.O. 10. yuzyilin ilk yarisina (M.O. 998-957) tarihlendirilmistir. Bu bulgu, Stratum VIII'i 9. yuzyila cekmek isteyen Alcak Kronoloji tezlerini curutmekte, ancak geleneksel Suleyman donemi veya oncesine ait erken bir bölgesel genisleme evresine isaret etmektedir.

Elde edilen radyokarbon verileri ve geliştirilen Bayesyen model, Gezer'in kronolojik konumunu komsu siteler olan Lachish, Tell es-Safi (Gath) ve Khirbet Qeiyafa ile karşılaştırmali olarak değerlendirmektedir. Stratum VIII'in anitsal yapilarinin M.O. 10. yuzyilin ortalarinda (M.O. 969-940) son bulmasi, Misir Firavunu Sheshonq I'in Levant seferiyle kronolojik olarak ortusmektedir. Buna karsin, Stratum 7'nin yikiminin geleneksel olarak Arami Krali Hazael ile ilişkilendirilmesi, radyokarbon verilerinin bu yikimi M.O. 10. yuzyilin sonu ya da 9. yuzyilin basina cekmesi nedeniyle kesin olarak reddedilmiştir. Bu makale, mutlak tarihlendirmenin metin ve arkeoloji arasindaki tarihsel korelasyonlari test etmede ne denli güçlü bir arac oldugunu kanıtlamakta ve gelecekteki Guney Levant Demir Cagi araştırmalari için guvenilir bir referans noktasi sunmaktadir.

# Araştırmanın amacı

Bu çalışmanın amaci, Gezer'in Gec Tunc Cagi sonundan (LB IIB) Demir Cagi II donemine uzanan kesintisiz tabakalanma dizisinden elde edilen ilk kapsamli radyokarbon veri setini sunmak ve Bayesyen kronolojik analiz yardimiyla sitenin mutlak tarihlerini belirleyerek önerilen tarihsel korelasyonlari test etmektir.

# Yöntem ve tasarım

Bu araştırma kapsamında, Gezer ören yerinde kesintisiz bir tabakalanma sunan Tandy kazı alanından elde edilen kısa ömürlü organik kalıntılar üzerinde radyokarbon ölçümleri yapılmış ve veriler Bayesyen kronolojik modelleme yaklaşımıyla analiz edilmiştir.

# Bulgular ve önermeler

1. Stratum 12B tabakasındaki seçkinler binasının ani ve şiddetli yangın yıkımı M.Ö. 1218-1172 aralığına tarihlenmektedir; bu mutlak zaman dilimi Mısır Firavunu Merneptah'ın Gezer'i ele geçirdiğini iddia ettiği askeri sefer dönemiyle tamamen uyumludur.
2. Gezer'e iki renkli Filisti 2 seramiklerinin ilk ulaşması M.Ö. 12. yüzyılın ortalarına, özellikle de M.Ö. 1162-1112 aralığına denk gelmekte olup bu durum bölgedeki sosyal etkileşimlerin zamanlamasını netleştirmektedir.
3. Tandy Stratum 8'deki anıtsal idari bina ve sur duvarlarının inşası M.Ö. 10. yüzyılın ilk yarısına tarihlenmektedir; bu durum sitenin kuzeydeki İsrail Omri hanedanlığı tarafından inşa edildiği yönündeki tezleri geçersiz kılmaktadır.
4. Stratum 7'deki konut alanını sona erdiren ani yıkım katmanı M.Ö. 9. yüzyılın son çeyreğindeki Arami Kralı Hazael'in M.Ö. 830 tarihindeki seferiyle ilişkili olamayacak kadar erken bir döneme işaret etmektedir.
5. Radyokarbon sonuçları Gezer'in Geç Tunç Çağı'ndan Demir Çağı II'ye kadar olan geçiş döneminde, Doğu Akdeniz'deki bölgesel krizlere ve yıkımlara rağmen kesintisiz bir yerleşim dizisine sahip olduğunu kanıtlamaktadır.

# Yazarın tartışması

Tandy kazılarında ortaya çıkarılan Stratum 12B yangın yıkım tabakasından alınan tohumların radyokarbon ölçümleri, bu tabakanın M.Ö. 1218 ile 1172 yılları arasında ani ve feci bir yıkıma uğradığını net bir şekilde ortaya koymaktadır. Ölen kişilerin iskelet kalıntıları ve in situ yanmış zengin buluntu toplulukları, sitenin askeri bir saldırıya veya büyük bir kriz dalgasına maruz kaldığına işaret etmektedir.

Yazarlar, bu yıkım zamanlamasının Mısır Firavunu Merneptah'ın hükümdarlık yıllarına ait hem mutlak radyokarbon hem de geleneksel tarihsel verilerle kusursuz bir uyum sağladığını açıklamaktadır. Bu bulgular, geçmişte yalnızca seramik tipolojisiyle yapılmaya çalışılan ve hata payı yüksek olan tarihsel eşleştirmelerin, bağımsız bilimsel ölçümler sayesinde rasyonel bir kronolojik zeminde doğrulanabildiğini göstermektedir.

Filisti seramik kültürünün güney Levant sınırındaki Gezer'e ulaşma zamanının M.Ö. 12. yüzyılın ortaları olarak belirlenmesi, Demir Çağı I dönemindeki bölgesel etkileşimlerin sanılandan daha erken başladığını teyit etmektedir. Bu durum, sahil şeridindeki güçlü Filisti merkezleriyle iç kesimlerdeki tampon bölgeler arasındaki ticari ve kültürel bağların gelişim sürecini yeniden değerlendirmeyi zorunlu kılmıştır.

Demir Çağı IIA dönemindeki Stratum VIII anıtsal surlarının ve idari binalarının M.Ö. 10. yüzyılın başlarına tarihlenmesi ise Omri hanedanı teorisini tamamen çürütmektedir. Yazarlar, bu anıtsal dönüşümün bölgedeki erken dönem Yahuda krallığı veya merkezi bir tepe yönetimi ile uyumlu olduğunu ve güney Levant'ta idari merkezileşmenin bölgesel ölçekte kademeli bir yayılım izlediğini vurgulamaktadır.

# Yazarın sonucu

Bu çalışma, Gezer'in mutlak kronolojisini bağımsız bilimsel verilerle ilk kez kesintisiz bir hat üzerinde sabitlemiştir. Elde edilen veriler, Geç Tunç Çağı sonundaki Stratum 12B yıkımının Firavun Merneptah'ın askeri seferiyle uyumlu olduğunu, Demir Çağı'nda anıtsal yapılaşmanın sanılanın aksine M.Ö. 9. yüzyıldaki Omri hanedanından çok daha önce M.Ö. 10. yüzyılda başladığını ve Stratum 7 yıkımının Arami Kralı Hazael ile ilişkilendirilemeyeceğini kesin olarak ortaya koymaktadır. Bölgesel tarihsel kurguların arkeolojik tabakalarla eşleştirilmesinde tek başına seramik tipolojisinin yetersiz olduğunu ve radyokarbon temelli Bayesyen modellerin tarihsel sınamalarda vazgeçilmez bir süzgeç görevi gördüğünü kanıtlamaktadır.

# Literatürdeki işlevi

Bu çalışma, antik Levant arkeolojisinde on yıllardır devam eden kronolojik belirsizlikleri aşmak adına Gezer (Tell Jezer) yerleşimi için ilk kapsamlı ve bilimsel radyokarbon veri setini sunmaktadır. Literatürde daha önce yalnızca seramik tipolojisine ve yazılı metinlerin öznel yorumlarına dayanan tarihleme yöntemlerini, 35 farklı radyokarbon ölçümü ve Bayesyen modelleme ile ampirik bir zemine oturtmaktadır. Geç Tunç Çağı'ndan Demir Çağı II dönemine kadar uzanan kesintisiz tabakalanma dizisi üzerinden, bölgedeki büyük siyasi değişimlerin ve yıkımların mutlak takvim tarihlerini belirleyerek arkeolojik veriyi tarihsel kurgularla sınayan bir süzgeç işlevi görmektedir.

Önceki çalışmalarla ilişkisi: Yazarlar, 1964-1974 yılları arasındaki Hebrew Union College (HUC) kazılarının sunduğu geleneksel kronolojik çerçeveyi temel almakla birlikte, Finkelstein tarafından öne sürülen 'Düşük Kronoloji' (Low Chronology) tartışmalarını doğrudan test etmektedir. Özellikle Stratum VIII'in tarihlendirilmesinde önceki çalışmaların aksine M.Ö. 9. yüzyıl yerine 10. yüzyılın başlarına işaret eden veriler sunarak, Omri hanedanı ile ilişkilendirilen mimari teorileri revize etmektedir. Önceki kazıların seramik üzerinden yaptığı hatalı korelasyonları, Tandy kazılarından elde edilen kısa ömürlü organik örneklerin hassas laboratuvar ölçümleriyle karşılaştırarak literatürdeki metodolojik boşluğu doldurmaktadır.

Literatür taramasına katkısı: Çalışma, Levant bölgesindeki Filisti seramik kültürünün yayılım hızı ve zamanlaması konusundaki literatür taramalarına kritik bir katkı sağlamaktadır. Filisti 2 (Bichrome) seramiklerinin iç kesimlerdeki Gezer'e ulaşma tarihini M.Ö. 12. yüzyılın ortaları olarak sabitleyerek, sahil ve iç bölgeler arasındaki sosyal etkileşimin kronolojik haritasını netleştirmektedir. Ayrıca Firavun Merneptah ve Şeşonk I gibi tarihsel figürlerin seferlerini, radyokarbon temelli Mısır kronolojisiyle uyumlu hale getirerek, arkeolojik tabakaların metin tabanlı tarihsel olaylarla eşleştirilmesinde kullanılan bilimsel standartları yükseltmektedir.

# Tez ve makale araştırmalarında kullanım

- **Gezer Stratum 12B yıkımı Firavun Merneptah'ın seferiyle kronolojik olarak uyumludur.** — Yazarın Stratum 12B için verdiği M.Ö. 1218-1172 aralığı, Merneptah steli verileriyle karşılaştırılarak savunulabilir.
- **Bayesyen modelleme arkeolojik tabakalanma verilerinin hassasiyetini artırmaktadır.** — Radyokarbon verilerinin tekil kalibrasyon yerine stratejik tabaka sıralamasıyla nasıl daha dar hata paylarına ulaştığına dair metodolojik örnek olarak sunulur.
- **Gezer'de Demir Çağı IIA anıtsal mimarisi M.Ö. 10. yüzyılda başlamıştır.** — Stratum VIII'in tarihlendirilmesi üzerinden düşük kronoloji savlarına karşı güncel ampirik veri olarak kullanılır.

# Türetilebilir araştırma soruları

- **Gezer Stratum 6'nın başlangıcı, radyokarbon ölçümlerinin belirsizleştiği Hallstatt Platosu öncesinde mi yoksa içerisinde mi konumlanmaktadır?**
  - Desen: Stratum 6'ya ait domestic binalardan toplanacak kısa ömürlü organik örnekler, AMS radyokarbon yöntemiyle tarihlendirilecek ve veriler Bayesyen modelleme ile analiz edilecektir. Örneklem büyüklüğü veri doygunluğu ilkesine göre belirlenecektir.
  - Gerekçe: Yazarlar, makalenin metodoloji kısmında Stratum 6'yı Hallstatt Platosu belirsizliği nedeniyle tarihlendirmediklerini belirtmiş ancak bu durumun gelecek araştırmalar için bir boşluk oluşturduğunu ifade etmişlerdir.
- **Güney Levant'taki büyüme mevsimi farklılıkları, Gezer radyokarbon sonuçlarında IntCal20 eğrisine göre ne kadarlık bir sapma yaratmaktadır?**
  - Desen: Gezer'den elde edilen farklı botanik türler (zeytin ve buğday) eş zamanlı olarak analiz edilerek bölgesel ofset değerleri (Delta_R) hesaplanacak ve bu değerlerin kronolojik sonuçlar üzerindeki etkisi 10-20 yıllık simülasyonlarla sınanacaktır.
  - Gerekçe: Makalenin tartışma bölümünde yazarlar, yaklaşık 19 yıllık bir ofsetin sonuçları nasıl etkileyebileceğini teorik olarak tartışmış ve bu konunun daha derinlemesine araştırılması gerektiğini vurgulamışlardır.
- **Filisti 2 seramiklerinin sahil sitelerinden (Ashkelon) iç kesimlerdeki tampon bölgelere (Gezer) yayılma süresi radyokarbon verileriyle nasıl modellenir?**
  - Desen: Gezer Stratum 11 ve Ashkelon Stratum 19B'den alınan eş zamanlı radyokarbon verileri Bayesyen 'Difference' fonksiyonu ile karşılaştırılarak, materyal kültürün coğrafi yayılım hızı istatistiksel olarak hesaplanacaktır.
  - Gerekçe: Yazarlar, Gezer Stratum 11 verilerinin Ashkelon sonuçlarıyla uyumlu olduğunu ancak bölgesel farkların sosyal etkileşim hızı hakkında önemli veriler sunduğunu belirtmektedir.

# Kaynak izleri

Her iddia, özgün yayının belirtilen sayfasındaki birebir alıntıya bağlıdır.

| Kanıt | Bölüm | PDF sayfası | Basılı sayfa | Alıntı |
|---|---|---|---|---|
| ev-o-1 | Abstract | 1 | — | This paper presents the first substantial radiocarbon dataset and Bayesian chronological analysis for Gezer spanning the last part of the Late Bronze Age |
| ev-s-1 | Discussion | 22 | — | The sudden and fiery destruction of this building, in which multiple individuals were killed, occurred in the timeframe 1218–1172 BC |
| ev-s-2 | Discussion | 24 | — | Gezer provides one of the most robust 14 C-based estimates currently available for Philistine 2 pottery and its first occurrence at the borders of Philistia. |
| ev-s-3 | Discussion | 25 | — | The 10 th century BC 14 C- based date for early expansion in the Shephelah notably rules out an association with the northern Israelite Omride dynasty (contra [88]), however it is  |
| ev-s-4 | Discussion | 26 | — | In any case, the previously held historical association of Stratum 7 with the Aramean ruler Hazael in the second part of the 9 th century BC is firmly ruled out. |
| ev-s-5 | Materials and methods | 14 | — | Samples for dating were selected to represent the series of overlying occupation horizons, where possible using multiple contexts and at least three measurements per stratum. |
| ev-l-1 | Abstract | 1 | — | The results allow us for the first time to independently determine the site chronology, test the viability (from a chronological perspective) of pro- posed historical correlations, |
| ev-l-2 | Radiocarbon and Gezer | 7 | — | Large datasets covering long, continuous stratigraphic sequences are best able to contribute to chronological debates, since prior knowledge of relative order can be used to constr |

# İlgili kavramlar

- [Etki ve Vizyon Karşı Karşıya: 2024 Başkanlık Seçimlerinde Trump ve Harris'in Liderlik Retoriklerinin Eleştirel Söylem Analizi](/okf/beseri-bilimler/dil-kultur-ve-tarih/etki-ve-vizyon-karsi-karsiya-2024-baskanlik-secimlerinde-trump-ve-harrisin-liderlik-retoriklerinin-elestirel-soylem-analizi.md)
- [Anma Pulu Tasarımlarında Kültürel Temsil Aracı Olarak İllüstrasyon Kullanımı Üzerine Nitel Bir İnceleme](/okf/beseri-bilimler/dil-kultur-ve-tarih/anma-pulu-tasarimlarinda-kulturel-temsil-araci-olarak-illustrasyon-kullanimi-uzerine-nitel-bir-inceleme.md)
- [Sürdürülebilir Yeniden Kullanım İçin Bir Çerçeve: Mevcut Kentsel Binalarda Boşluk ve Atıllığın Anlaşılması](/okf/beseri-bilimler/dil-kultur-ve-tarih/surdurulebilir-yeniden-kullanim-icin-bir-cerceve-mevcut-kentsel-binalarda-bosluk-ve-atilligin-anlasilmasi.md)
- [Charlotte Brontë’nin Jane Eyre Romanında ve Susanna White’ın Film Uyarlamasında Ataerkil Baskıya Meydan Okunması](/okf/beseri-bilimler/dil-kultur-ve-tarih/charlotte-brontnin-jane-eyre-romaninda-ve-susanna-whitein-film-uyarlamasinda-ataerkil-baskiya-meydan-okunmasi.md)
- [Nakşibendi Tarikatı'nın 'Koşullara Uyum Sağlama' ve 'Siyasal Aktivizm' İlkeleri Üzerinden Türk Siyasetine Etkisi](/okf/beseri-bilimler/dil-kultur-ve-tarih/naksibendi-tarikatinin-kosullara-uyum-saglama-ve-siyasal-aktivizm-ilkeleri-uzerinden-turk-siyasetine-etkisi.md)
- [Konstantinopolis'in İaşesinde Devlet Kontrolü ve Ticaretin Etkisi](/okf/beseri-bilimler/dil-kultur-ve-tarih/konstantinopolisin-iasesinde-devlet-kontrolu-ve-ticaretin-etkisi.md)
- [Türkiye Cumhuriyeti'nin Yüz Yıllık Geçmişinde Bursa'daki Osmanlı Kimliğini Sürdürmeye Yönelik Çabalar](/okf/beseri-bilimler/dil-kultur-ve-tarih/turkiye-cumhuriyetinin-yuz-yillik-gecmisinde-bursadaki-osmanli-kimligini-surdurmeye-yonelik-cabalar.md)
- [Yeniden İşlevlendirilen Endüstri Mirası Yapıları İçin İç Mekân Kavramsal Önerileri](/okf/beseri-bilimler/dil-kultur-ve-tarih/yeniden-islevlendirilen-endustri-mirasi-yapilari-icin-ic-mekn-kavramsal-onerileri.md)

# Şeffaflık

- Analiz tarihi: 2026-08-11T14:11:33.093Z
- Kanıt sayısı: 8
- Üretim sürümü: makale-analizi-v3.0.0
- Kanonik sayfa: https://makaleanalizi.com/beseri-bilimler/dil-kultur-ve-tarih/gezerin-gec-tunc-cagi-sonundan-demir-cagi-ii-donemine-kadarki-kronolojisi-radyokarbon-arkeoloji-misirbilim-ve-kitab-i-mukaddesin-bulusma-noktasi