---
type: "Akademik Makale Analizi"
title: "Banka Dışı Finansal Kurumların Finansal Performans Belirleyicileri: Türkiye'deki Faktoring Kuruluşları"
description: "Gelişmekte olan piyasalarda faaliyet gösteren işletmeler finansman gereksinimlerini ağırlıklı olarak borçlanma yoluyla karşılamakta ve geleneksel banka kredilerine yüksek düzeyde bağımlılık sergilemektedir. Son dönemlerde banka dışı finansal kurumlar bünyesinde yer alan faktoring sektörü, alacakları"
resource: "https://makaleanalizi.com/doga-bilimleri/fizik-kimya-ve-yasam-bilimleri/banka-disi-finansal-kurumlarin-finansal-performans-belirleyicileri-turkiyedeki-faktoring-kuruluslari"
doi: "10.51551/verimlilik.1626476"
authors: ["Bertaç Şakir Şahin"]
citation: "Şahin, B. Ş. (2025). Determinants of Financial Performance of Non-Bank Financial Institutions: Factoring Institutions in Türkiye. . https://doi.org/10.51551/verimlilik.1626476"
publicationType: "quantitative-empirical"
discipline: "Doğa Bilimleri"
subDiscipline: "Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri"
evidenceCount: 9
tags: ["Finansal Piyasalar ve Kurumlar", "Finansal Performans", "Faktoring"]
timestamp: "2026-09-22T12:51:09.279Z"
---

# Banka Dışı Finansal Kurumların Finansal Performans Belirleyicileri: Türkiye'deki Faktoring Kuruluşları

Özgün başlık: Determinants of Financial Performance of Non-Bank Financial Institutions: Factoring Institutions in Türkiye
DOI: https://doi.org/10.51551/verimlilik.1626476
Künye (APA 7): Şahin, B. Ş. (2025). Determinants of Financial Performance of Non-Bank Financial Institutions: Factoring Institutions in Türkiye. . https://doi.org/10.51551/verimlilik.1626476

Bilim alanı: [Doğa Bilimleri](/okf/doga-bilimleri/index.md) › Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri

# Alan bağlamı

Gelişmekte olan piyasalarda faaliyet gösteren işletmeler finansman gereksinimlerini ağırlıklı olarak borçlanma yoluyla karşılamakta ve geleneksel banka kredilerine yüksek düzeyde bağımlılık sergilemektedir. Son dönemlerde banka dışı finansal kurumlar bünyesinde yer alan faktoring sektörü, alacakların nakde dönüştürülmesi ve işletme sermayesi likiditesinin sağlanması açısından bankacılık sistemine alternatif ve tamamlayıcı bir finansman aracı olarak öne çıkmaktadır. Literatürde banka dışı finansal kurumların işlevleri tartışılmakla birlikte, Türkiye gibi yükselen piyasa ekonomilerinde faktoring şirketlerinin kârlılık performansını etkileyen makroekonomik ve sektörel etkenleri uzun dönemli zaman serisi analizleriyle ele alan ampirik araştırmalar oldukça sınırlı düzeydedir.

# Akademik özet

Gelişmekte olan piyasa ekonomilerinde işletmelerin dış finansman ihtiyaçlarını karşılamada banka kredileri tarihsel olarak birincil borçlanma kanalı konumundadır. Bununla birlikte, özellikle küçük ve orta büyüklükteki işletmelerin (KOBİ) teminat yetersizliği ve bankacılık sistemindeki katı kredi onay süreçleri nedeniyle alternatif finansman mekanizmalarına duyduğu gereksinim artmıştır. Banka dışı finansal kurumların temel bileşenlerinden biri olan faktoring sektörü, kısa vadeli ticari alacakları nakde dönüştürerek piyasaya likidite sağlamakta ve işletme sermayesi döngüsünü hızlandırmaktadır. Türkiye bağlamında faktoring faaliyetlerinin önemi bilinmekle birlikte, sektörün kârlılık performansını belirleyen makroekonomik ve sektörel değişkenleri eşanlı olarak ele alan ampirik çalışmaların sınırlı olması, finansal sistemin dengesi ve esnekliği açısından önemli bir araştırma sorunu oluşturmaktadır.

Söz konusu araştırma sorunu doğrultusunda bu inceleme, Türkiye'deki faktoring sektörünün finansal performans belirleyicilerini 01.12.2018 - 01.08.2024 kapsayan aylık zaman serisi verileri üzerinden tahmin etmeyi amaçlamaktadır. Sektörün finansal performans göstergesi olarak faktoring aktif kârlılığı (FROA) ve özkaynak kârlılığı (FROE) bağımlı değişkenler olarak tanımlanmıştır. Bağımsız değişken seti ise bankacılık sektörü aktif ve özkaynak kârlılığı (BROA ve BROE), Türk lirası referans faiz oranı (TLREF) ve tüketici fiyat endeksine dayalı enflasyon oranından (INF) oluşmaktadır. Değişkenler arasındaki uzun dönemli ilişkileri ampirik olarak sınamak amacıyla Gecikmesi Dağıtılmış Otoregresif (ARDL) sınır testi yöntemi uygulanmıştır. Modellerin gecikme uzunlukları Akaike Bilgi Kriteri doğrultusunda belirlenmiş, serilerin durağanlık dereceleri ADF ve PP birim kök testleriyle doğrulanarak ekonometrik varsayımlar güvence altına alınmıştır.

Ampirik analiz sonuçları, bankacılık sektörünün aktif ve özkaynak kârlılığı ile faktoring sektörünün finansal performansı arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişkinin bulunmadığını göstermektedir. Buna karşılık, tüketici enflasyonu faktoring kârlılığı (hem FROA hem FROE) üzerinde istatistiksel olarak anlamlı ve negatif bir etki oluşturmaktadır. Tüketici fiyatlarındaki artış işletme maliyetlerini yükseltmekte ve tahsilat sürelerinin uzamasıyla alacakların reel değerini aşındırarak kârlılığı baskılamaktadır. Öte yandan Türk lirası referans faiz oranı (TLREF), faktoring sektörünün aktif kârlılığı üzerinde uzun dönemde pozitif ve anlamlı bir etki yaratmaktadır. Faiz oranlarındaki artış, faktoring şirketlerinin alacak iskonto fiyatlamalarını yukarı yönlü güncellemelerine ve banka kredilerinin pahalılaşmasıyla faktoring hizmetlerine yönelik talebin artmasına imkân tanıyarak sektör kârlılığını desteklemektedir.

Elde edilen ampirik bulgular, faktoring sektörünün bankacılık sektöründen bağımsız bir kârlılık yapısına sahip olduğunu ve geleneksel bankacılık kârlılık dalgalanmalarından doğrudan etkilenmediğini ortaya koymaktadır. Bu durum, faktoring firmalarının faiz gelirinden ziyade alacak yönetimi ve komisyon gelirlerine dayalı özgün iş modelleriyle finansal sistemde ikame edici değil, destekleyici ve özerk bir konumda yer aldığını doğrulamaktadır. Yazarın tartışmasında vurgulandığı üzere, yüksek enflasyon dönemlerinde sektörün reel kârlılığını koruyabilmesi için dinamik fiyatlama ve etkin risk yönetimi stratejileri geliştirmesi gerekmektedir. Türkiye'deki banka dışı finansal kurumlar literatürüne sektörel düzeyde ve güncel makroekonomik değişkenlerle katkı sunan bu çalışma, araştırmacılara ve politika yapıcılara esnek finansal düzenleme çerçeveleri oluşturma konusunda somut bir ampirik zemin sağlamaktadır.

# Araştırmanın amacı

Bu çalışmanın amacı, Türkiye'de faaliyet gösteren faktoring işletmelerinin finansal performansını etkileyen faktörleri 01.12.2018 - 01.08.2024 aylık döneminde ARDL sınır testi yaklaşımıyla analiz etmektir.

# Yöntem ve tasarım

Bu çalışmada, Türkiye'deki faktoring şirketlerinin finansal performansını belirleyen faktörleri analiz etmek amacıyla 01.12.2018 ile 01.08.2024 tarihleri arasındaki aylık veriler kullanılarak Otoregresif Dağıtılmış Gecikme (ARDL) sınır testi yaklaşımı uygulanmıştır.

# Bulgular ve önermeler

1. Geleneksel bankacılık sektörünün aktif kârlılığı (BROA) ve özkaynak kârlılığı (BROE) ile faktoring sektörünün finansal performansı arasında uzun dönemde istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki tespit edilememiştir.
2. Enflasyon oranının (INF) Türkiye'deki faktoring şirketlerinin finansal performansı üzerinde istatistiksel olarak anlamlı ve negatif bir etkiye sahip olduğu ampirik olarak kanıtlanmıştır.
3. Türk Lirası referans faiz oranı (TLREF), faktoring sektörünün aktif kârlılığı (FROA) üzerinde uzun dönemde istatistiksel açıdan anlamlı ve pozitif bir etki yaratmaktadır.
4. Değişen varyans, otokorelasyon ve normallik testleri (Breusch-Pagan-Godfrey, Breusch-Godfrey-LM ve Jarque-Bera), kurulan ARDL kârlılık modellerinin istatistiksel açıdan güvenilir ve kararlı olduğunu doğrulamıştır.

# Yazarın tartışması

Araştırmanın ampirik sonuçları, geleneksel bankacılık kârlılığı ile banka dışı finansal bir kuruluş olan faktoring sektörünün performansı arasında anlamlı bir ilişki olmadığını göstermektedir. Bu bulgu, faktoring şirketlerinin fonlama yapısı ve operasyonel mekanizmalar açısından geleneksel mevduat bankacılığından ayrışarak kendi bağımsız piyasa nişini başarıyla sürdürdüğünü kanıtlamaktadır.

Makroekonomik faktörlerden enflasyonun faktoring kârlılığı üzerindeki belirgin negatif etkisi, yazar tarafından operasyonel maliyet artışları ve alacakların reel değer kaybı ile açıklanmaktadır. Yüksek enflasyon dönemlerinde idari masraflar hızla yükselirken, vadeli alacakların tahsilat gücünün zayıflaması ve artan temerrüt riskleri sektörel marjları doğrudan daraltıcı etki yapmaktadır.

TL referans faiz oranlarındaki artışın özkaynak kârlılığına olan pozitif etkisi ise sektörel fiyatlama modellerinin dinamik yapısına bağlanmaktadır. Faktoring şirketleri, faiz artışlarını sağladıkları avansların ücretlerine hızla yansıtarak marjlarını koruyabilmekte ve banka kredilerindeki sıkılaşma nedeniyle alternatif finansman arayan KOBİ talebini çekerek kârlılıklarını artırabilmektedir.

Elde edilen sonuçlar literatürdeki teorik çerçevelerle ilişkilendirildiğinde, faktoringin borç-özkaynak hiyerarşisinde ara bir finansman seçeneği sunan Değiştirilmiş Finansal Hiyerarşi (Pecking Order) teorisini destekler nitelikte olduğu görülmektedir. Sektörün bağımsızlığı ve makroekonomik şoklara karşı direnci, finansal sistemin derinleşmesi açısından düzenleyici kurumlar için de kritik mesajlar taşımaktadır.

# Yazarın sonucu

Banka dışı finansal kuruluşlardan faktoring sektörünün finansal kârlılığının bankacılık sektörü kârlılığından bağımsız olduğu ve sektörün kendi operasyonel yapısıyla kararlılık gösterdiği anlaşılmıştır. Makroekonomik değişkenlerden enflasyonun sektörel kârlılığı azaltıcı yönde baskıladığı, buna karşın faiz oranlarındaki artışın özkaynak kârlılığını esnek fiyatlama mekanizmaları sayesinde desteklediği sonuçuna ulaşılmıştır.

# Literatürdeki işlevi

Bu makale, gelişmekte olan finansal piyasalar bağlamında banka dışı finansal kurumların ve özellikle de faktoring sektörünün kârlılık dinamiklerini sektörel düzeyde ampirik bir çerçevede inceleyerek literatürde önemli bir boşluğu doldurmaktadır. Genellikle mikro düzeydeki firma verilerine veya halka açık sınırlı sayıdaki işletmeye odaklanan önceki çalışmaların aksine, bu çalışma tüm sektörü kapsayan bütüncül bir perspektif sunmaktadır. Böylelikle, para politikası araçlarının ve makroekonomik şokların doğrudan geleneksel bankacılık dışındaki alternatif finansman mekanizmaları üzerindeki aktarım kanallarını ve bu kanalların etkinliğini anlamada ampirik bir referans noktası işlevi görmektedir.

Önceki çalışmalarla ilişkisi: Araştırma, banka dışı finansal kurumların makroekonomik duyarlılıklarını inceleyen öncü çalışmaların bulgularını genişleterek derinleştirmektedir. Ancak bu çalışmalardan farklı olarak, modeline geleneksel bankacılık sektörünün aktif ve özkaynak kârlılık oranlarını doğrudan bağımsız değişkenler olarak entegre etmesi yönüyle ayrışmaktadır. Bu metodolojik yenilik sayesinde, bankacılık kârlılığı ile faktoring kârlılığı arasındaki korelasyonu test ederek iki sektörün operasyonel ve finansal açıdan birbirlerinden bağımsız hareket edebilen yapısını net bir şekilde ortaya koymakta ve literatürdeki ikame edilebilirlik tartışmalarına somut katkı sunmaktadır.

Literatür taramasına katkısı: Çalışmanın literatür taraması süreçlerine sunduğu temel katkı, finansal sistemin derinleşmesi ve çeşitlenmesi tartışmalarına yönelik sunduğu kanıta dayalı ampirik bulgulardır. Gelişmekte olan ülkelerde KOBİ'lerin ve borçlanma kısıtı bulunan büyük firmaların alternatif finansman kaynaklarına olan ihtiyacı teorik düzeyde sıkça tartışılmaktadır. Bu çalışma, enflasyonist baskıların ve faiz şoklarının bu alternatif kanallar üzerindeki reel etkilerini ölçerek, finansal krizler ve makroekonomik dalgalanmalar sırasında faktoringin bir likidite tamponu olarak nasıl işlev gördüğünü analiz etmek isteyen araştırmacılara sağlam bir ampirik zemin hazırlamaktadır.

# Tez ve makale araştırmalarında kullanım

- **Faktoring, bankacılık dışı finansman sisteminde KOBİ'ler için hayati bir likidite kaynağıdır.** — Bu çalışmada yer alan faktoringin esnek yapısı ve teminat gerektirmemesi sayesinde KOBİ'lere sağladığı likidite avantajları literatür taramasında bir dayanak olarak kullanılacaktır.
- **Geleneksel bankacılık kârlılığı ile faktoring kârlılığı arasında doğrudan bir korelasyon bulunmamaktadır.** — Çalışmanın temel ampirik bulgusu olan bankacılık kârlılık oranları ile faktoring performansı arasındaki ilişkisizlik, tezin tartışma bölümünde faktoringin bağımsız bir alternatif olduğuna yönelik argümanı destekleyecektir.
- **Enflasyon artışı banka dışı finansal kurumların finansal performansını olumsuz etkiler.** — Çalışmada enflasyonun faktoring şirketlerinin kârlılık oranları üzerindeki olumsuz katsayısı, tez çalışmasında makroekonomik istikrarsızlığın finansal aracılık maliyetleri üzerindeki etkilerini tartışırken kullanılacaktır.

# Türetilebilir araştırma soruları

- **Türkiye'de yüksek enflasyon rejimleri, faktoring şirketlerinin aktif kalitesi ve kârlılık oranları üzerinde nasıl bir asimetrik etki yaratmaktadır?**
  - Desen: Çalışmada Türkiye'deki tüm faktoring şirketlerinin 2018-2024 yılları arasındaki aylık finansal tablolarından elde edilen veriler kullanılacaktır. Enflasyonun asimetrik etkilerini belirlemek üzere Markov-Switching Vector Autoregression (MS-VAR) modeli uygulanacaktır. Örneklem büyüklüğü BDDK veri tabanındaki tüm aktif faktoring firmalarını kapsayacaktır.
  - Gerekçe: Makalede enflasyonun kârlılık üzerindeki negatif etkisinin operasyonel maliyetler ve temerrüt riskleri üzerinden gerçekleştiği yönündeki yazar tartışmasından ve gelecek çalışma önerisinden türetilmiştir.
- **Geleneksel bankacılık sektöründeki yoğunlaşma ve rekabet düzeyi, alternatif finansör konumundaki faktoring firmalarının kârlılık ve istikrarını nasıl etkilemektedir?**
  - Desen: BDDK ve TBB veri tabanlarından alınacak 2010-2024 dönemine ait yıllık bankacılık ve faktoring sektörü verileri kullanılacaktır. Rekabet ölçümü için Lerner Endeksi hesaplanacak; faktoring finansal istikrarı üzerindeki etkiler ise Sistem Dinamik Panel GMM yöntemi ile analiz edilecektir.
  - Gerekçe: Makalenin tartışma kısmında yer alan, bankacılık ve faktoring sektörleri arasındaki bağımsızlık ve tamamlayıcılık ilişkisine yönelik kuramsal açılımlar ile Degl'Innocenti vd. (2020) atıflarından türetilmiştir.
- **KOBİ yöneticilerinin finansal okuryazarlık düzeyleri ve risk algıları, borç hiyerarşisinde faktoringi tercih etme olasılıklarını nasıl etkilemektedir?**
  - Desen: Türkiye genelinde faaliyet gösteren KOBİ yöneticilerine yönelik anket uygulanacaktır. Örneklem büyüklüğü güç analizi (power analysis) ile belirlenerek en az %95 güven düzeyinde temsil sağlanacaktır. Verilerin analizinde Lojistik Regresyon ve Yapısal Eşitlik Modellemesi (SEM) teknikleri kullanılacaktır.
  - Gerekçe: Makalenin kuramsal çerçevesinde sunulan Değiştirilmiş Finansal Hiyerarşi (Pecking Order) teorisinde, firmaların banka kredilerinden faktoringe geçiş eşiklerinin davranışsal ve operasyonel boyutlarını test etme çağrısından türetilmiştir.

# Kaynak izleri

Her iddia, özgün yayının belirtilen sayfasındaki birebir alıntıya bağlıdır.

| Kanıt | Bölüm | PDF sayfası | Basılı sayfa | Alıntı |
|---|---|---|---|---|
| ev-o-1 | ABSTRACT | 1 | — | Empirical results indicate no statistically significant relationship between banking sector profitability and the financial performance of factoring firms. |
| ev-s-1 | DATA and METHODOLOGY | 5 | — | The study analyses the effect of TL Reference Interest Rate, banking sector profitability, and inflation on factoring sector financial performance. |
| ev-s-2 | ABSTRACT | 1 | — | Empirical results indicate no statistically significant relationship between banking sector profitability and the financial performance of factoring firms. |
| ev-s-3 | EMPIRICAL RESULTS | 6 | — | The findings indicate that bank profitability has no significant effect on the ROA of the factoring sector. Inflation has a negative effect on the ROA of the factoring sector, whil |
| ev-s-4 | EMPIRICAL RESULTS | 7 | — | Inflation may negatively impact the profitability of the factoring sector by increasing operational costs and reducing the actual value of receivables. |
| ev-s-5 | CONCLUSION | 7 | — | The finding that banking sector profitability does not aff ect the profitability of the factoring sector carries important implications for researchers, policymakers, and factoring |
| ev-l-1 | ABSTRACT | 1 | — | The independent variables include banking sector profitability (ROA & ROE) , the Turkish lira reference interest rate, and inflation. |
| ev-l-2 | ABSTRACT | 1 | — | Empirical results indicate no statistically significant relationship between banking sector profitability and the financial performance of factoring firms. |
| ev-l-3 | EMPIRICAL RESULTS | 7 | — | Inflation has a negative effect on the profitability of the factoring sector. This finding is consistent with the literature that finds a significant effect of inflation on factori |

# İlgili kavramlar

- [Kırılgan Ekonomilerde Sürdürülebilir Kalkınma Hedeflerinin Uygulanması: Çokuluslu Şirketlerin Rolü ve Etkinliği](/okf/doga-bilimleri/fizik-kimya-ve-yasam-bilimleri/kirilgan-ekonomilerde-surdurulebilir-kalkinma-hedeflerinin-uygulanmasi-cokuluslu-sirketlerin-rolu-ve-etkinligi.md)
- [Surfside Bina Çökmesinde Görev Yapan Arama Kurtarma Köpeklerinin Çevresel Kirleticilere Maruz Kalma Düzeylerinin Analizi](/okf/doga-bilimleri/fizik-kimya-ve-yasam-bilimleri/surfside-bina-cokmesinde-gorev-yapan-arama-kurtarma-kopeklerinin-cevresel-kirleticilere-maruz-kalma-duzeylerinin-analizi.md)
- [Betonarme Bina Yapılarının Uygulamalı Eleman Yöntemi ile Progresif Çökme Analizi](/okf/doga-bilimleri/fizik-kimya-ve-yasam-bilimleri/betonarme-bina-yapilarinin-uygulamali-eleman-yontemi-ile-progresif-cokme-analizi.md)
- [LINA Test Altyapısı İnsansız Hava Araçlarında Yapay Zekanın Güvenli ve Düzenleyici Uyumlu Entegrasyonunu Sağlıyor](/okf/doga-bilimleri/fizik-kimya-ve-yasam-bilimleri/lina-test-altyapisi-insansiz-hava-araclarinda-yapay-zekanin-guvenli-ve-duzenleyici-uyumlu-entegrasyonunu-sagliyor.md)
- [Nörogelişimsel Adalet: Porto Riko'da Ergenlerin Cezai Sorumluluğunun Yeniden Düşünülmesi ve Gençlik Adalet Sisteminin Dönüşümü](/okf/doga-bilimleri/fizik-kimya-ve-yasam-bilimleri/norogelisimsel-adalet-porto-rikoda-ergenlerin-cezai-sorumlulugunun-yeniden-dusunulmesi-ve-genclik-adalet-sisteminin-donusumu.md)
- [Karadeliklerin Kozmolojik Bağlanmasına İlişkin Gözlemsel Kanıtlar ve Karanlık Enerjinin Astrofiziksel Kaynağı Üzerindeki Etkileri](/okf/doga-bilimleri/fizik-kimya-ve-yasam-bilimleri/karadeliklerin-kozmolojik-baglanmasina-iliskin-gozlemsel-kanitlar-ve-karanlik-enerjinin-astrofiziksel-kaynagi-uzerindeki-etkileri.md)
- [GWTC-3: Üçüncü Gözlem Sürecinin İkinci Yarısında LIGO ve Virgo Tarafından Gözlemlenen Sıkışık Çift Birleşmeleri](/okf/doga-bilimleri/fizik-kimya-ve-yasam-bilimleri/gwtc-3-ucuncu-gozlem-surecinin-ikinci-yarisinda-ligo-ve-virgo-tarafindan-gozlemlenen-sikisik-cift-birlesmeleri.md)
- [BERT ve Web Kazıma Yöntemleriyle Doğal Dil İşleme Destekli Enflasyon Ölçümü](/okf/doga-bilimleri/fizik-kimya-ve-yasam-bilimleri/bert-ve-web-kazima-yontemleriyle-dogal-dil-isleme-destekli-enflasyon-olcumu.md)

# Şeffaflık

- Analiz tarihi: 2026-09-22T12:51:09.279Z
- Kanıt sayısı: 9
- Üretim sürümü: makale-analizi-v3.0.0
- Kanonik sayfa: https://makaleanalizi.com/doga-bilimleri/fizik-kimya-ve-yasam-bilimleri/banka-disi-finansal-kurumlarin-finansal-performans-belirleyicileri-turkiyedeki-faktoring-kuruluslari