---
type: "Akademik Makale Analizi"
title: "Havza Etkisi Altında Antakya'da (Türkiye) Alan Karakterizasyonu ve Hasar Görebilirliğin İncelenmesi"
description: "Deprem mühendisliği ve sismolojik araştırmalarda, yerel zemin koşulları ve havza etkileri deprem dalgalarının genliğini, frekans içeriğini ve dolayısıyla yüzeydeki hasar potansiyelini belirleyen temel unsurlar arasında yer almaktadır. Yumuşak çökeller ile sert anakaya arasındaki derinlik ilişkisi, s"
resource: "https://makaleanalizi.com/doga-bilimleri/fizik-kimya-ve-yasam-bilimleri/havza-etkisi-altinda-antakyada-turkiye-alan-karakterizasyonu-ve-hasar-gorebilirligin-incelenmesi"
doi: "10.18185/erzifbed.1087462"
authors: ["Aydın Büyüksaraç", "Özcan Bektaş", "Ercan Işık", "Semir Över", "Selcuk Kaçın"]
citation: "Büyüksaraç, A., Bektaş, Ö., Işık, E., Över, S., Kaçın, S. (2023). Investigation of Site Characterization and Vulnerability in Antakya (Turkey) under Basin Effect. Erzincan Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 16(2), 548-570. https://doi.org/10.18185/erzifbed.1087462"
publicationType: "quantitative-empirical"
discipline: "Doğa Bilimleri"
subDiscipline: "Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri"
evidenceCount: 11
tags: ["Anakaya", "Mikrotremor", "Hasar görebilirlik", "Baskın periyod", "Antakya"]
timestamp: "2026-08-15T08:05:39.615Z"
---

# Havza Etkisi Altında Antakya'da (Türkiye) Alan Karakterizasyonu ve Hasar Görebilirliğin İncelenmesi

Özgün başlık: Investigation of Site Characterization and Vulnerability in Antakya (Turkey) under Basin Effect
DOI: https://doi.org/10.18185/erzifbed.1087462
Künye (APA 7): Büyüksaraç, A., Bektaş, Ö., Işık, E., Över, S., Kaçın, S. (2023). Investigation of Site Characterization and Vulnerability in Antakya (Turkey) under Basin Effect. Erzincan Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 16(2), 548-570. https://doi.org/10.18185/erzifbed.1087462

Bilim alanı: [Doğa Bilimleri](/okf/doga-bilimleri/index.md) › Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri

# Alan bağlamı

Deprem mühendisliği ve sismolojik araştırmalarda, yerel zemin koşulları ve havza etkileri deprem dalgalarının genliğini, frekans içeriğini ve dolayısıyla yüzeydeki hasar potansiyelini belirleyen temel unsurlar arasında yer almaktadır. Yumuşak çökeller ile sert anakaya arasındaki derinlik ilişkisi, sismik dalgaların yansımasını ve odaklanmasını doğrudan etkileyerek deprem büyüklüğünün ötesinde yıkıcı etkilere yol açabilmektedir. Özellikle aktif fay hatları ve çöküntü havzaları üzerinde yer alan kentsel yerleşimlerde, anakaya derinliğinin ve zemin hassasiyet indeksinin mekânsal olarak yüksek hassasiyetle haritalanması, afet öncesi risk azaltma çalışmalarının ilk adımıdır.

# Akademik özet

Sismolojik araştırmalar ve deprem mühendisliği uygulamalarında, yerel zemin koşullarının ve havza yapısının deprem dalgaları üzerindeki büyütme etkisi kritik bir inceleme konusudur. Özellikle aktif fay sistemlerinin kesişim noktasında ve alüviyal bir havza üzerinde kurulan Antakya kenti, tarihsel ve aletsel dönemlerde yıkıcı depremlerden önemli ölçüde etkilenmiştir. Sert anakaya üzerine oturan alüviyal ve gevşek çökeller, sismik dalgaların yüzeye ulaşırken genlik kazanmasına ve rezonans olaylarının tetiklenmesine neden olmaktadır. Bu çalışmada, Antakya kent merkezinin alan karakterizasyonu, sismik hasar görebilirliği ve anakaya derinliği ortam titreşimi ve kırılma mikrotremoru yöntemleriyle incelenerek kentsel sismik riskin mekânsal boyutları ortaya konulmuştur.

Araştırmanın amacını gerçekleştirmek üzere Antakya kent ağında gerçekleştirilen tek istasyonlu mikrotremor ve ReMi (Refraction Microtremor) ölçümlerinden faydalanılmıştır. Ölçümlerden elde edilen Yatay/Düşey spektral oranları (HVSR) üzerinden baskın titreşim frekansları (fo) ve genlik değerleri belirlenmiştir. ReMi ölçümleriyle sağlanan ilk 30 metredeki ortalama kayma dalgası hızları (Vs30) ile sondaj verileri korele edilerek anakaya derinliğini tahmin eden ampirik bağıntı katsayıları hesaplanmıştır. Elde edilen veriler doğrultusunda sismik hassasiyet indeksi (Kg) hesaplanmış, ayrıca Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği (TBDY-2018) doğrultusunda 50 yılda aşılma olasılığı %2, %10, %50 ve %68 olan farklı deprem seviyeleri için En Büyük Yer İvmesi (PGA) ve En Büyük Yer Hızı (PGV) değerleri çözümlenmiştir.

Araştırma bulguları, Antakya genelinde anakaya derinliğinin 21 ile 73 metre arasında değiştiğini ve rezonans frekansı ile örtü kalınlığı arasında üssel bir ilişki (H = 101 * fr^-0.988, R2 = %93.24) bulunduğunu göstermektedir. Kent merkezinde anakaya görece sığ bir yapı sunarken, çeperlere ve özellikle kuzeydoğuya doğru derinleşmektedir. Sismik hasar görebilirlik indeksi (Kg) analizlerinde, alanın doğu ve kuzeydoğu kesimlerinde Kg > 6 seviyelerine ulaşan hassas bölgeler tespit edilmiştir. Kayma dalgası hızının 406 m/s değerinin altına düştüğü alanlar hassasiyet eşiği olarak tanımlanmış, 475 yıllık tekrarlanma periyoduna sahip deprem seviyesinde kentsel alandaki PGA değerlerinin 0.43 g ile 0.47 g arasında değiştiği ve M=7.0 büyüklüğündeki bir senaryo depreminde doğu kesimlerde daha yüksek kayma gerinimlerinin oluşacağı belirlenmiştir.

Tartışma ve sonuç bölümünde elde edilen veriler, literatürdeki havza etkisi ve sismik mikrobölgeleme çalışmalarıyla karşılaştırılmıştır. Antakya kent merkezinde gözlenen yüksek baskın frekansların ve düşük periyotların yalnız zemin gevşekliğinden değil, aynı zamanda anakaya derinliğinin sığ olmasından kaynaklandığı gösterilmiştir. Buna karşın havza çeperlerinde derinleşen anakayaya bağlı olarak baskın frekansların düştüğü ve sismik büyütme ile Kg indeksinin yükseldiği saptanmıştır. Bu çalışma, mikrotremor verilerinden üretime dönüştürülen ampirik derinlik formülünün ve Kg haritalarının kentsel dönüşüm, altyapı planlaması ve sahaya özel yapısal tasarım süreçlerinde doğrudan bir veri kaynağı olarak kullanılabileceğini kanıtlamaktadır.

# Araştırmanın amacı

Bu çalışmanın temel amacı, Antakya kent merkezinde ortam titreşimi mikrotremo ve ReMi ölçümleri kullanarak anakaya derinliğini belirleyen bölgeye özgü ampirik bir korelasyon geliştirmek, sismik hassasiyet indekslerini haritalamak ve farklı aşılma olasılıklarına sahip deprem yer hareketi düzeyleri için spektral ivme ile gerinim değerlerini çözümlemektir.

# Yöntem ve tasarım

Çalışmada, Antakya kent merkezinde yürütülen kırılma mikrotremoru (ReMi) ve tek istasyon ortam titreşimi ölçümlerinden elde edilen rezonans frekansları ile Vs kayma dalgası hızı profilleri deneysel ampirik bağıntılarla ilişkilendirilmiş, havza etkisi altındaki anakaya derinliği ve sismik hassasiyet indeksleri haritalanmıştır.

# Bulgular ve önermeler

1. Rezonans frekansı ile anakaya derinliği arasında R2 belirleme katsayısı %93,24 olan üssel ve istatistiksel olarak güçlü bir ampirik ilişki tanımlanmıştır.
2. Antakya kent merkezinin kuzeydoğu kesiminde sismik hasar görebilirlik indeksi Kg değerinin 6 seviyesini aşması, bu bölgedeki zemin hassasiyetinin arttığına işaret etmektedir.
3. 50 yılda %2 aşılma olasılığına sahip DD-1 deprem seviyesi için incelenen noktalarda en büyük yer ivmesi PGA değerleri 0,84 ile 0,93 g arasında değişmektedir.
4. Antakya genelinde mühendislik anakayası derinliğinin 21 ile 73 metre arasında değiştiği ve bu değerlerin Amik Ovası çevresindeki bölgesel verilerle uyumlu olduğu belirlenmiştir.

# Yazarın tartışması

Araştırma bulguları, Antakya kent merkezinde zemin rezonans frekansı ile anakaya derinliği arasında üssel bir ilişkinin varlığını ve kent merkezinden çeperlere doğru gidildikçe anakaya derinliğinin 21 metreden 73 metreye kadar ulaştığını ortaya koymaktadır. Bununla birlikte, Vs kayma dalgası hızı 406 m/s altında kalan çeper alanlarda sismik hasar görebilirlik indeksinin Kg > 6 seviyesine çıktığı ve 475 yıllık tekrarlanma periyoduna sahip depremler için en büyük yer ivmesinin 0,43-0,47 g aralığında gerçekleştiği saptanmıştır.

Yazarlar, elde edilen bu sismik davranış farkını havza geometrisi ve sediman kalınlığı değişkeniyle açıklamaktadır. Kent merkezindeki nispeten sığ anakaya yapısına karşın, doğu ve kuzeydoğu yönlerindeki havza çeperlerinde gevşek alüvyal katmanların kalınlaşması, deprem dalgalarının ardışık yansımalarla yüzey dalgalarına daha fazla enerji aktarmasına ve zemin büyütmesi ile kayma gerinimlerinin artmasına yol açmaktadır.

Tartışma bölümünde elde edilen sonuçlar literatürdeki önceki mikrozonlama çalışmalarıyla karşılaştırılmıştır. Över ve diğerleri (2011) tarafından yapılan çalışmada kent çeperlerindeki yüksek periyot değerleri yalnızca yüzeysel zemin gevşekliğiyle ilişkilendirilirken, bu çalışma yüksek periyodun temel sebebinin anakaya derinliğindeki artış ve gevşek örtü kalınlığı olduğunu kanıtlamıştır. Ayrıca hesaplanan anakaya derinlikleri, Pamuk ve Özer (2020) tarafından Amik Ovası genelinde rapor edilen derinlik aralıklarıyla tam örtüşmektedir.

Sonuç olarak çalışma, Antakya gibi karmaşık tektonik ve havza etkisine sahip kentsel alanlarda yalnızca ilk 30 metrelik Vs30 derinliğinin incelenmesinin yetersiz kalacağını, derindeki mühendislik anakayası topoğrafyasının saptanmasının şart olduğunu göstermektedir. Geliştirilen bölgeye özgü ampirik derinlik formülü, alan odaklı elastik tasarım spektrumlarının hazırlanmasında ve deprem öncesi mikrozonlama kararlarında kritik bir altlık sağlamaktadır.

# Yazarın sonucu

Çalışma, Antakya zeminlerindeki yüksek hakim titreşim periyodu değerlerinin sadece sığ zemin gevşekliğinden değil, aynı zamanda anakaya derinliğinin artmasıyla kalınlaşan gevşek sediman örtüsünden kaynaklandığını kanıtlamaktadır. Kent merkezinden çevre alanlara doğru anakaya derinliğinin artması frekansı düşürmekte ve sismik hasar görebilirlik indeksini yükseltmektedir.

# Literatürdeki işlevi

Bu çalışma, yerel zemin koşullarının ve havza geometrisinin sismik risk analizlerindeki kritik rolünü ampirik ölçümlerle ortaya koyarak sismoloji ile deprem mühendisliği arasında önemli bir köprü işlevi görmektedir. Antakya bölgesinde gerçekleştirilen mikrotremor ve sismik kırılma (ReMi) ölçümlerini bir arada kullanarak, sığ zemin titreşim özellikleri ile derin anakaya topoğrafyası arasındaki ilişkiyi ampirik bir formülle tanımlamaktadır. Araştırma, klasik Vs30 parametresinin tek başına sismik davranış tahmininde yetersiz kalabileceğini, derindeki mühendislik anakayası yapısının ve sediman kalınlığının da bütüncül olarak hesaba katılması gerektiğini gösteren güçlü bir saha kanıtı sunmaktadır.

Önceki çalışmalarla ilişkisi: Çalışma, Nakamura (1989, 2008) tarafından geliştirilen yatay-düşey spektral oran (HVSR) tekniğini ve sismik hasar görebilirlik indeksi (Kg) yaklaşımını temel almaktadır. Bölgedeki sismik risk önceliklerini değerlendirirken, Över ve diğerleri (2011) tarafından hazırlanan Antakya mikrozonlama haritasındaki hakim titreşim periyodu dağılımlarını doğrulamakta ancak bu periyot artışlarının sadece gevşek zemin birikiminden değil zemin örtü kalınlığından kaynaklandığını göstererek bu bulguyu genişletmektedir. Ayrıca hesaplanan anakaya derinliği sınırlarının (21-73 m) Pamuk ve Özer (2020) tarafından Amik Ovası'nın güney kesiminde rapor edilen havza derinlik profilleriyle sismolojik olarak tam uyum içinde olduğunu göstererek önceki literatürle güçlü bir entegrasyon kurmaktadır.

Literatür taramasına katkısı: Türk araştırmacılar için bu çalışma, özellikle Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği (TBDY 2018) kapsamında yer alan yerel zemin sınıfları ile sismik parametrelerin havza etkisindeki bir sahada nasıl değiştiğini inceleyen kapsamlı bir başvuru kaynağıdır. Araştırma, Türkiye Deprem Tehlike Haritası İnteraktif Web Uygulaması (TDTH) verilerini mikro-ölçekte yerinde ölçülmüş jeofizik verilerle karşılaştırarak ulusal tasarım spektrumlarının geçerliliğini yerel zemin düzeyinde test etmektedir. Antakya havzası gibi gevşek sediman kalınlığının yüksek olduğu bölgelerde, doğrusal olmayan zemin davranışı, maksimum kayma gerinimi ve sismik hassasiyet değişimlerini sayısal olarak sunması bakımından zengin bir literatür katkısı sağlamaktadır.

# Tez ve makale araştırmalarında kullanım

- **Zemin hakim titreşim frekansı ve anakaya derinliği arasında üssel ve istatistiksel açıdan güçlü bir sismolojik ilişki mevcuttur.** — Havza alanlarında zemin kalınlığının saptanmasında sismik rezonans verilerinin ampirik dönüşümünü açıklamak için kullanılır.
- **Gevşek havza çeperlerinde zemin kayma dalgası hızının 406 m/s seviyesinin altına inmesi sismik hasar görebilirlik riskini artırır.** — Yerel zemin koşullarının ve Vs30 hız dağılımlarının deprem hasar görebilirlik indeksi (Kg) üzerindeki doğrudan etkisini tartışırken kaynak gösterilir.
- **Aynı yerel zemin koşullarına sahip olsalar bile farklı coğrafi konumlardaki sahaların tasarım spektrumları arasında belirgin farklar vardır.** — Bölgeye özgü sismik tasarım spektrumlarının ve yerel zemin katsayılarının (Fs, F1) yapısal davranış tahminlerindeki belirleyici etkisini kuramsal olarak temellendirmek amacıyla başvurulur.

# Türetilebilir araştırma soruları

- **Farklı havza geometrilerine sahip alüvyal sahalarda mikrotremor hakim frekansından türetilen ampirik derinlik formülleri ne ölçüde genelleştirilebilir?**
  - Desen: En az üç farklı jeolojik karakterdeki alüvyal havzada sismik mikrotremor ve derin kuyulardan elde edilen SPT verileri toplanacak, regresyon katsayıları güç analizine tabi tutularak karşılaştırılacaktır.
  - Gerekçe: Makaledeki 15 noktalı ReMi derinlik korelasyonu (H = 101fr^-0.988) ve R2=%93,24'lük ilişki modelinin diğer sahalarda doğrulanması çağrısından türetilmiştir.
- **Havza çeperlerindeki Vs dalga hızı değişimleri ile sismik gerinim artışları arasındaki korelasyon iki boyutlu dinamik modellemede nasıl gerçekleşir?**
  - Desen: Kg hasar görebilirlik indeksi ve zemin kayma dalgası hızı verileri entegre edilerek sonlu elemanlar yöntemiyle havza kesitinde 2B zemin dinamik tepki analizleri gerçekleştirilecektir.
  - Gerekçe: Makalenin Vs < 406 m/s ve Kg > 6 sınır değerleriyle saptadığı havza çeperi hassasiyeti ve sismik gerinim (Iγ) hesaplama metodolojisine dayanmaktadır.
- **Mikrozonlama tabanlı sahaya özgü elastik tasarım spektrumları ile standart deprem yönetmeliği spektrumları arasındaki farklar yapısal yer değiştirmeleri nasıl etkiler?**
  - Desen: Antakya merkezindeki 15 ReMi lokasyonu için elde edilen sismik katsayılar (Sds, Sd1) kullanılarak seçilen prototip betonarme binaların doğrusal olmayan statik itme (pushover) analizleri yapılacaktır.
  - Gerekçe: Makalenin 5. bölümünde yer alan sahaya özgü katsayı tablosu ve tasarım spektrumlarının zemin deplasmanını doğrudan etkileyeceği yönündeki saptamasından türetilmiştir.

# Kaynak izleri

Her iddia, özgün yayının belirtilen sayfasındaki birebir alıntıya bağlıdır.

| Kanıt | Bölüm | PDF sayfası | Basılı sayfa | Alıntı |
|---|---|---|---|---|
| ev-o-1 | Abstract | 1 | — | The depth of the bedrock can be obtained by using the dominant vibration frequency obtained by the microtremor data. |
| ev-o-2 | 1. Introduction | 2 | — | In this study, the depth values obtained from Refraction microtremor (ReMi) measurements were used to calculate the coefficients of the formula developed to calculate the bedrock d |
| ev-s-1 | 1. Introduction | 2 | — | In this study, the depth values obtained from Refraction microtremor (ReMi) measurements were used to calculate the coefficients of the formula developed to calculate the bedrock d |
| ev-s-2 | 4.2. Calculation of bedrock depth in Antakya | 9 | — | Statistically the R2 value is 93.24%, indicating a strong relationship between the frequency and thickness. |
| ev-s-3 | 4.1. Seismic vulnerability index (K g) | 8 | — | When we look at the K g values calculated based on the microtremor measurements made in the city center of Antakya and its surroundings, the presence of vulnerability index exceedi |
| ev-s-4 | 5. Results and Discussions | 11 | — | PGA values were obtained in the range of 0.84 - 0.93 g for the ground motion levels with a probability of exceedance 2% in 50 years for the studied locations, |
| ev-s-5 | 5. Results and Discussions | 16 | — | The depth of bedrock for Antakya varies between 21 - 73 m. This information is in agreement with the values around the Amik Plain |
| ev-s-6 | 6. Conclusions | 16 | — | This current study showed that the high value of the ground vibration period was due not only to the loose ground, but also to the loose ground thickness. |
| ev-l-1 | 4.2. Calculation of bedrock depth in Antakya | 9 | — | An exponential relationship between cover thickness to the bedrock and resona nce frequency of site is found and a and b values in Eq. |
| ev-l-2 | 4.2. Calculation of bedrock depth in Antakya | 9 | — | If the soils have Vs ve locity below 406 ms - 1 , they can be vulnerable according to other soils with higher |
| ev-l-3 | 5. Results and Discussions | 14 | — | (a) DD - 2 Vertical (b) DD - 2 Horizontal (c) DD - 3 Vertical (d) DD - 3 Horizontal There are differences between the design spectra obtained according to different geographic loca |

# İlgili kavramlar

- [Avrupa Hamsisinde (Engraulis encrasicolus L.) Pozitif Seçilim Gösteren Genlerin Küresel Ekspresyon Örüntüsü ve Teleost Üremesi Üzerindeki Etkileri](/okf/doga-bilimleri/fizik-kimya-ve-yasam-bilimleri/avrupa-hamsisinde-engraulis-encrasicolus-l-pozitif-secilim-gosteren-genlerin-kuresel-ekspresyon-oruntusu-ve-teleost-uremesi-uzerindeki-etkileri.md)
- [Astrobiyolojide Virüslerin Rolü: Yaşamın Kökeni, Evrimi ve Biyoimzalar Üzerine Bir İnceleme](/okf/doga-bilimleri/fizik-kimya-ve-yasam-bilimleri/astrobiyolojide-viruslerin-rolu-yasamin-kokeni-evrimi-ve-biyoimzalar-uzerine-bir-inceleme.md)
- [Hızla Değişen Afrotropikal Ekosistemlerde Biyoçeşitlilik Kaybının İzlenmesi: Yönetişim ve Araştırma İçin Gelişen Bir Zorunluluk](/okf/doga-bilimleri/fizik-kimya-ve-yasam-bilimleri/hizla-degisen-afrotropikal-ekosistemlerde-biyocesitlilik-kaybinin-izlenmesi-yonetisim-ve-arastirma-icin-gelisen-bir-zorunluluk.md)
- [NANOGrav 15 Yillik Veri Seti: Kutlecekim Dalgasi Arka Planina İlişkin Kanıtlar](/okf/doga-bilimleri/fizik-kimya-ve-yasam-bilimleri/nanograv-15-yillik-veri-seti-kutlecekim-dalgasi-arka-planina-iliskin-kanitlar.md)
- [Sıcak Neptün Ötegezegeni WASP-107b'de Yüksek İç Isı Akısı ve Büyük Çekirdek Yapısı](/okf/doga-bilimleri/fizik-kimya-ve-yasam-bilimleri/sicak-neptun-otegezegeni-wasp-107bde-yuksek-ic-isi-akisi-ve-buyuk-cekirdek-yapisi.md)
- [Brezilya'daki Domates Begomovirüs Salgınlarında Yükseltici Konukçuların Olası Temel Rolü](/okf/doga-bilimleri/fizik-kimya-ve-yasam-bilimleri/brezilyadaki-domates-begomovirus-salginlarinda-yukseltici-konukcularin-olasi-temel-rolu.md)
- [Siyasi Coğrafyada Yenileşme Eğilimleri: Bibliyometrik Göstergeler Üzerinden Karşılaştırmalı Bir Ağ Analizi](/okf/doga-bilimleri/fizik-kimya-ve-yasam-bilimleri/siyasi-cografyada-yenilesme-egilimleri-bibliyometrik-gostergeler-uzerinden-karsilastirmali-bir-ag-analizi.md)
- [Doğu Hint Okyanusu'ndaki Cüce Gök Balinaların Yıllar Arası Çağrı Tespitleri Üzerinde La Niña Koşullarının Etkisi](/okf/doga-bilimleri/fizik-kimya-ve-yasam-bilimleri/dogu-hint-okyanusundaki-cuce-gok-balinalarin-yillar-arasi-cagri-tespitleri-uzerinde-la-nia-kosullarinin-etkisi.md)

# Şeffaflık

- Analiz tarihi: 2026-08-15T08:05:39.615Z
- Kanıt sayısı: 11
- Üretim sürümü: makale-analizi-v3.0.0
- Kanonik sayfa: https://makaleanalizi.com/doga-bilimleri/fizik-kimya-ve-yasam-bilimleri/havza-etkisi-altinda-antakyada-turkiye-alan-karakterizasyonu-ve-hasar-gorebilirligin-incelenmesi