---
type: "Akademik Makale Analizi"
title: "İstanbul İklimi Üzerindeki Uzun Dönemli Şehir Isı Adası Etkisinin Değerlendirilmesi"
description: "Hızlı kentleşme, nüfus artışı ve düzensiz arazi kullanımı, küresel ölçekte megakentlerin yerel iklim yapılarını değiştiren temel faktörler arasında yer almaktadır. Kırsal alanların kentsel yerleşimlere dönüştürülmesi, yüzey radyasyonunu ve enerji dengesini bozarak kentsel alanların kırsal çevrelerin"
resource: "https://makaleanalizi.com/doga-bilimleri/fizik-kimya-ve-yasam-bilimleri/istanbul-iklimi-uzerindeki-uzun-donemli-sehir-isi-adasi-etkisinin-degerlendirilmesi"
doi: "10.30897/ijegeo.1230381"
authors: ["Metin Baykara"]
citation: "Baykara, M. (2023). An Assessment of Long-Term Urban Heat Island Impact on Istanbul’s Climate. International Journal of Environment and Geoinformatics, 10(2), 40-47. https://doi.org/10.30897/ijegeo.1230381"
publicationType: "quantitative-empirical"
discipline: "Doğa Bilimleri"
subDiscipline: "Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri"
evidenceCount: 10
tags: ["Kentsel Isı Adası", "Kentsel Sıcaklık Eğilimleri", "İklim Değişikliği", "İstanbul"]
timestamp: "2026-08-06T12:20:36.976Z"
---

# İstanbul İklimi Üzerindeki Uzun Dönemli Şehir Isı Adası Etkisinin Değerlendirilmesi

Özgün başlık: An Assessment of Long-Term Urban Heat Island Impact on Istanbul’s Climate
DOI: https://doi.org/10.30897/ijegeo.1230381
Künye (APA 7): Baykara, M. (2023). An Assessment of Long-Term Urban Heat Island Impact on Istanbul’s Climate. International Journal of Environment and Geoinformatics, 10(2), 40-47. https://doi.org/10.30897/ijegeo.1230381

Bilim alanı: [Doğa Bilimleri](/okf/doga-bilimleri/index.md) › Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri

# Alan bağlamı

Hızlı kentleşme, nüfus artışı ve düzensiz arazi kullanımı, küresel ölçekte megakentlerin yerel iklim yapılarını değiştiren temel faktörler arasında yer almaktadır. Kırsal alanların kentsel yerleşimlere dönüştürülmesi, yüzey radyasyonunu ve enerji dengesini bozarak kentsel alanların kırsal çevrelerine kıyasla daha sıcak olmasına yol açan kentsel ısı adası (UHI) olgusunu tetiklemektedir. İstanbul gibi sanayileşme ve yoğun göçle büyüyen megakentlerde, bitki örtüsünün azalması ve betonlaşmanın artması mikroklimatik dengeleri doğrudan etkilemektedir. Bu bağlamda alan literatürü, kentsel alan genişlemesi ile uzun dönemli sıcaklık eğilimleri arasındaki etkileşimin meteorolojik veriler ve arazi örtüsü analizleriyle çok boyutlu olarak çözümlenmesi gerekliliğini tartışmaktadır.

# Akademik özet

Gelişmekte olan ülkelerdeki megakentlerde yaşanan hızlı nüfus artışı ve kontrolsüz kentsel genişleme, yerel iklim sistemleri üzerinde belirgin dönüştürücü baskılar oluşturmaktadır. Kırsal alanların kentsel yapılaşmaya açılması, bitki örtüsünün azalması ve betonlaşma, kentsel alanların çevre kırsala kıyasla daha fazla ısınmasına yol açan kentsel ısı adası (UHI) olgusunu ortaya çıkarmaktadır. İstanbul gibi son altmış yılda yoğun nüfus artışı ve göçe sahne olan bir megakentte, kentsel alanların genişlemesi mikroklimatik dengeleri derinden etkilemektedir. Literatürde UHI etkisinin belirlenmesinde özellikle gece sıcaklıklarındaki artışın kritik bir gösterge olduğu kabul edilmekle birlikte, uzun dönemli veri serilerinin arazi örtüsü değişimleriyle bütüncül değerlendirilmesi gerekmektedir.

Bu araştırma, İstanbul'da 1951-2020 yılları arasında gerçekleşen iklimsel değişimleri ve kentsel ısı adası yoğunluğunun zamansal dinamiklerini incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışmada Devlet Meteoroloji İşleri Genel Müdürlüğü'nün beş meteoroloji istasyonuna (kentsel: Kadıköy, Florya; kırsal: Kilyos, Kireçburnu, Şile) ait 70 yıllık ortalama, minimum ve maksimum sıcaklık verileri analiz edilmiştir. Eksik veriler zamansal interpolasyonla tamamlanmış ve sıcaklık zaman serilerindeki doğrusal eğilimler istatistiksel olarak test edilmiştir. Ayrıca kentsel mekânsal yayılımı görselleştirmek amacıyla 1990, 2000, 2012 ve 2018 yıllarına ait CORINE Arazi Örtüsü (CLC) veri setleri kullanılmış, STL yöntemiyle gece sıcaklıklarındaki temel eğilimler mevsimsel bileşenlerden ayrıştırılmıştır.

İstasyon verilerinin analiz sonuçları, 1951-2020 döneminde tüm kentsel ve kırsal istasyonlarda anlamlı bir ısınma eğilimi olduğunu göstermektedir. Kadıköy istasyonu yıllık 0,0294 °C ortalama sıcaklık ve yıllık 0,0468 °C minimum sıcaklık artışı ile en yüksek değerleri kaydetmiştir. Kentsel ve kırsal istasyonlar arasındaki gece sıcaklığı farkları belirgin şekilde artmış, Kadıköy ile Şile arasındaki minimum sıcaklık farkı yıllık 0,0364 °C artış göstermiştir. 1997 yılından itibaren Kadıköy kentsel istasyonunun gece sıcaklık farkları gündüz farklarını aşmıştır. CORINE verileri ise 1990-2018 yılları arasında kentsel alanların %70,35 büyüdüğünü, en keskin kentsel genişlemenin %39 artış ile 1990-2000 döneminde yaşandığını doğrulamaktadır.

Elde edilen bulgular, İstanbul'daki kentleşme hızı ve kentsel yüzey yoğunlaşmasının gece soğumasını engelleyerek kentsel ısı adası şiddetini sistematik biçimde artırdığını göstermektedir. Bu sonuçlar Karaca ve diğerleri (1995a, 1995b) ile Unal ve diğerleri (2020) tarafından yürütülen önceki çalışmaların bulgularıyla paralellik göstermekte, ancak 70 yıllık veri dönemi sayesinde ısınma eğiliminin kesintisiz devam ettiğini ortaya koymaktadır. Araştırma, kentsel planlama ve iklim değişikliği literatürüne somut gözlemsel kanıtlar sunarken, mega altyapı projelerinin orman örtüsü üzerindeki baskısına dikkat çekmektedir. Çalışma, iklim dayanıklılığı ve kentsel coğrafya araştırmaları için temel bir referans niteliğindedir.

# Araştırmanın amacı

Bu çalışmanın amacı, hızlı ve düzensiz kentleşme ile nüfus artışının İstanbul iklimi üzerindeki etkilerini, kentsel ısı adası yoğunluğu ve uzun dönemli sıcaklık veri serileri üzerinden incelemektir.

# Yöntem ve tasarım

Bu araştırma, uzun dönemli (1951-2020) günlük minimum, maksimum ve ortalama sıcaklık verileri ile CORINE arazi örtüsü verilerini entegre ederek kentsel ısı adası (UHI) etkilerini zaman-mekan boyutunda analiz eden nicel-ampirik bir yaklaşım benimsemektedir.

# Bulgular ve önermeler

1. İstanbul genelinde tüm istasyonlarda sıcaklık artış eğilimi tespit edilmiş, kentsel alanlardaki artışın kırsal alanlara kıyasla çok daha belirgin olduğu görülmüştür.
2. En yüksek ortalama ve minimum sıcaklık artışı, yoğun ve düzensiz yapılaşmanın hakim olduğu Kadıköy kentsel istasyonunda sırasıyla yıllık 0.0294 derece ve 0.0468 derece olarak ölçülmüştür.
3. Maksimum sıcaklıklardaki artış eğilimi kırsal istasyonlarda daha yüksek çıkarken, minimum gece sıcaklıklarındaki artış kentsel istasyonlarda baskındır.
4. Kadıköy ve Şile arasındaki gece sıcaklığı farkı (kentsel ısı adası yoğunluğu), kentsel yayılım ve nüfus artışına paralel olarak özellikle 1997 yılından itibaren belirgin bir şekilde artmıştır.
5. CORINE verilerine göre İstanbul'da kentsel yapay yüzeylerin oranı 1990-2018 yılları arasında %70.35 oranında artış göstermiş, bu genişleme kuzey ormanları aleyhine gerçekleşmiştir.

# Yazarın tartışması

Çalışmada elde edilen uzun dönemli meteorolojik analizler, İstanbul genelinde hem kentsel hem de kırsal istasyonlarda belirgin bir sıcaklık artış eğilimi olduğunu ortaya koymaktadır. Özellikle kentsel istasyonlarda gece sıcaklıklarının (minimum sıcaklık) kırsal alanlara kıyasla çok daha radikal biçimde yükselmesi, kentsel ısı adası etkisinin en temel kanıtı olarak sunulmaktadır.

Yazar, bu sıcaklık artış dinamiklerini İstanbul'un son 70 yılda geçirdiği nüfus patlaması, yoğun göç dalgaları ve yeşil alanların betonlaşmasıyla açıklayan nedensel bir çerçeve çizmektedir. Kat sınırlaması olmayan yüksek yapılaşmanın ve yüzey pürüzlülüğünün, kentin geceleri soğumasını engellediği ve ısının beton yüzeyler tarafından hapsedildiği vurgulanmaktadır.

Elde edilen bu sonuçlar, literatürdeki önceki yerel iklim çalışmalarıyla tutarlılık göstermekte olup Karaca vd. (1995) ve Ünal vd. (2020) tarafından ortaya konan kentsel ısı adası yoğunluğu artış iddialarını daha geniş bir zaman serisiyle (1951-2020) güçlendirmekte ve güncellemektedir.

Kentsel yayılımın kuzeye doğru kaymasıyla birlikte Şile gibi geleneksel olarak kırsal kabul edilen istasyonlarda bile 2005 sonrasında gözlenen sıcaklık sıçramaları, megakentin mekansal genişlemesinin makro iklimsel dengeleri ne derece derinden sarstığını kanıtlar niteliktedir.

# Yazarın sonucu

Yazar, İstanbul'daki hızlı ve düzensiz kentleşmenin kentsel ısı adası etkisini tehlikeli düzeyde artırdığını belirterek, beklenen büyük deprem riski ve iklim değişikliği etkileri göz önüne alınarak, şehrin münferit planlar yerine bütüncül ve sürdürülebilir bir kentsel dönüşüm yaklaşımıyla yeniden yapılandırılması gerektiğini savunmaktadır.

# Literatürdeki işlevi

Bu çalışma, Turkiye'nin en buyuk metropolu olan Istanbul'da son 70 yilda yasanan kontrolsuz mekansal genislemenin yerel iklim üzerindeki etkilerini ampirik kanıtlarla sunarak literatürde onemli bir boslugu doldurmaktadir. Özellikle kentsel ve kirsal meteoroloji istasyonlari arasindaki minimum sicaklik farklarini analiz ederek, kentsel isi adasi (UHI) yoğunlugunun zamansal gelişimini ortaya koymaktadir. Çalışma, meteorolojik veri analizini CORINE Arazi Ortusu (CLC) haritalariyla destekleyerek, mekansal yapilasma yonu ile isinma egilimleri arasindaki doğrudan cografi ilişkiyi açıklar. Bu yonuyle kentsel planlama ve iklim değişikligi direncliligi konularinda gelecekteki ampirik çalışmalara veri temeli sağlar.

Önceki çalışmalarla ilişkisi: Yazar, çalışmasinda Karaca vd. (1995a, 1995b) ve Unal vd. (2020) gibi Istanbul'un kentsel isi adasi etkisini inceleyen oncu yerel çalışmalarin üzerine insa edilmiştir. Önceki çalışmalarin sınırli zaman araliklarini veya daha eski veri setlerini, 1951-2020 yillari arasindaki genis 70 yillik veri periyoduyla guncelleyerek literatüru genisletmistir. Ayrıca, literatürdeki diğer çalışmalarda siklikla ihmal edilen arazi ortusu analizini (CLC datasets), meteorolojik egilimlerle doğrudan ilişkilendirmistir. Sile gibi kirsal alanlarda 2005 sonrasinda gozlenen ani sicaklik artislarini, kentin kuzeye doğru genislemesiyle açıklayarak literatürdeki mekansal dinamikleri doğrulamistir.

Literatür taramasına katkısı: Bu çalışma, kentsel iklim bilim alaninda yapilacak sistematik literatür taramalari için metodolojik ve ampirik bir sentez sunmaktadır. Gozlemsel sicaklik verilerini Loess yöntemiyle mevsimsel arindirmaya (STL) tabi tutarak, iklimsel egilimleri kentsel gurultuden arindirilmis bir bicimde sunmasi yöntemsel bir katkıdir. Cografi bilgi sistemleri (CBS) tabanlı arazi ortusu verileriyle istasyon bazli sicaklik egilimlerini birlestirmesi, gelecekteki meta-analizler ve derleme çalışmalari için entegre bir çerçeve kurmaktadir. Ayrıca, Istanbul'un deprem riski ve butuncul kentsel planlama politikalari ile yerel iklimsel direnclilik arasindaki bağlantiyi kurarak disiplinler arasi bir perspektif kazandirmaktadır.

# Tez ve makale araştırmalarında kullanım

- **Hizli ve plansiz kentlesme, yesil alanlarin azalmasina ve kentsel isi adasi yoğunlugunun artmasina neden olmaktadir.** — Istanbul'daki kentsel yayılımin son 70 yilda minimum gece sicakliklarinda yarattigi belirgin artis egilimini ampirik kanıt olarak sunmak için kullanılir.
- **Kentsel isi adasi etkisini incelemek için meteoroloji istasyonlarindan elde edilen uzun donemli sicaklik verileri kritik bir oneme sahiptir.** — Çalışmanın 1951-2020 yillari arasinda bes farklı meteorolojik istasyondan elde ettigi verileri kullanan yöntemsel yaklaşimi, araştırma tasarimini temellendirmek için referans gösterilir.
- **Mekansal genisleme ve ormanlik alanlarin kaybi, doğrudan yerel iklimsel isinma egilimleriyle ilişkilidir.** — Istanbul'da 1990-2000 yillari arasindaki hizli kentsel yapay yuzey artisinin ve kuzeye doğru kentsel genislemenin yerel iklim üzerindeki etkilerini tartisirken ampirik veri sağlamak amaciyla kullanılir.

# Türetilebilir araştırma soruları

- **Kuzey Marmara Otoyolu ve Istanbul Havalimani insasindan kaynaklanan ormanlik alan kayiplari, kuzey istasyonlarinin minimum sicaklik egilimlerini nasıl etkilemistir?**
  - Desen: 2010-2025 yillari arasindaki Landsat uydu goruntuleri kullanılarak NDVI ve yuzey sicakligi (LST) değişimleri hesaplanacak, Sile ve Kilyos istasyonlarinin gunluk sicaklik verileriyle mekansal regresyon analizine tabi tutulacaktir. Örneklem buyuklugu yerine Landsat piksel analizinde veri doygunlugu hedeflenecektir.
  - Gerekçe: Çalışmada yazarın, ucuncu kopru, yeni havalimani ve otoyol projelerinin kuzeydeki ormanlik alanlari azaltarak Sile gibi kirsal istasyonlarda 2005 sonrasinda sicaklik artisina neden oldugu yonundeki cikarimindan türetilmistir.
- **Kadikoy ve Florya kentsel dokularindaki yapilasma yoğunlugu ve ortalama bina yükseklikleri, kentsel isi adasi gece yoğunlugunu nasıl farklılastirmaktadir?**
  - Desen: Kadikoy ve Bakirkoy ilcelerinden secilecek ucer adet yüksek yoğunluklu kentsel kanyon ve düşük yoğunluklu konut alaninda mikro-meteorolojik sicaklik ölçum sensorleri kurulacaktir. 12 ay boyunca saatlik veriler toplanacak ve kentsel morfoloji analiziyle ilişkilendirilecektir. Katılımci bina sayisi guc analiziyle belirlenecektir.
  - Gerekçe: Makalede Kadikoy istasyonunda minimum sicakligin Florya'ya gore daha yüksek cikmasinin, Kadikoy'deki bina yükseklik sınırlamalarinin olmamasi ve kentsel dokunun daha yoğun olmasiyla açıklanmasindan türetilmistir.
- **Istanbul'da deprem odakli kentsel dönüşum süreçinde uygulanacak yesil altyapi ve cati bahcesi senaryolari, kentsel isi adasi yoğunlugunu ne ölçude azaltabilir?**
  - Desen: Secilen bir pilot kentsel dönüşum alaninda (örnekleyin Kadikoy'de bir mahalle) ENVI-met yazilimi kullanılarak mikroklimatik modelleme yapilacaktir. Mevcut durum, geleneksel dönüşum senaryosu ve yesil altyapi entegre edilmiş surdurulebilir senaryo modellenerek simule edilecektir. Simulasyon kalibrasyonu için alandan toplanan ampirik sicaklik verileriyle model doğrulamasi yapilacaktir.
  - Gerekçe: Yazarin sonuç bolumunde, Istanbul'un deprem riski altinda oldugu gercegini de gozeterek, munferit planlar yerine butuncul bir kentsel dönüşumun yerel iklimsel etkileri azaltacak sekilde tasarlanmasi önerisinden hareketle kurgulanmistir.

# Kaynak izleri

Her iddia, özgün yayının belirtilen sayfasındaki birebir alıntıya bağlıdır.

| Kanıt | Bölüm | PDF sayfası | Basılı sayfa | Alıntı |
|---|---|---|---|---|
| ev-o-1 | Abstract | 1 | — | The aim of this work is to study the local climate change and the effects of urbanization on urban climate of megacity Istanbul. |
| ev-s-1 | Abstract | 1 | — | Temporal variations of urban heat island (UHI) and UHI intensity in Istanbul were analyzed by using air temperature data measured by five meteorology stations for the period of 195 |
| ev-s-2 | Abstract | 1 | — | The results showed an increase in night time (minimum temperature) temperature in both urban and rural stations between 0.010 – 0.047 °C yr -1 |
| ev-s-3 | Results | 3 | — | Kadıköy has the highest mean temperature increase with 0.0294 °C yr -1 and highest minimum temperature increase with 0.0468 °C yr -1. |
| ev-s-4 | Results | 3 | — | For the most urban (Kadıköy) and rural (Şile) stations there is significant trend dictated by urbanization and rapidly increasing population. |
| ev-s-5 | Discussion and Conclusion | 7 | — | Results of this study showed that an increasing trend in night time temperatures over the period of 1951-2020 in all selected stations but more significantly in urban stations |
| ev-s-6 | Results | 6 | — | Difference between the area of these urban related classes are as follows; 1990 - 2 000 39% , 2000-2012 11.32% , 2012 -2018 9.98% , 1990- 2018 70.35%. |
| ev-l-1 | Abstract | 1 | — | Temporal variations of urban heat island (UHI) and UHI intensity in Istanbul were analyzed by using air temperature data measured by five meteorology stations |
| ev-l-2 | Discussion and Conclusion | 7 | — | Results of this study showed that an increasing trend in night time temperatures over the period of 1951- 2020 in all selected stations but more significantly in urban stations |
| ev-l-3 | Results | 6 | — | The most significant change is between 1990 – 2000 which is also the time period of rapid urbanization. |

# İlgili kavramlar

- [Surfside Bina Çökmesinde Görev Yapan Arama Kurtarma Köpeklerinin Çevresel Kirleticilere Maruz Kalma Düzeylerinin Analizi](/okf/doga-bilimleri/fizik-kimya-ve-yasam-bilimleri/surfside-bina-cokmesinde-gorev-yapan-arama-kurtarma-kopeklerinin-cevresel-kirleticilere-maruz-kalma-duzeylerinin-analizi.md)
- [Betonarme Bina Yapılarının Uygulamalı Eleman Yöntemi ile Progresif Çökme Analizi](/okf/doga-bilimleri/fizik-kimya-ve-yasam-bilimleri/betonarme-bina-yapilarinin-uygulamali-eleman-yontemi-ile-progresif-cokme-analizi.md)
- [LINA Test Altyapısı İnsansız Hava Araçlarında Yapay Zekanın Güvenli ve Düzenleyici Uyumlu Entegrasyonunu Sağlıyor](/okf/doga-bilimleri/fizik-kimya-ve-yasam-bilimleri/lina-test-altyapisi-insansiz-hava-araclarinda-yapay-zekanin-guvenli-ve-duzenleyici-uyumlu-entegrasyonunu-sagliyor.md)
- [Nörogelişimsel Adalet: Porto Riko'da Ergenlerin Cezai Sorumluluğunun Yeniden Düşünülmesi ve Gençlik Adalet Sisteminin Dönüşümü](/okf/doga-bilimleri/fizik-kimya-ve-yasam-bilimleri/norogelisimsel-adalet-porto-rikoda-ergenlerin-cezai-sorumlulugunun-yeniden-dusunulmesi-ve-genclik-adalet-sisteminin-donusumu.md)
- [Karadeliklerin Kozmolojik Bağlanmasına İlişkin Gözlemsel Kanıtlar ve Karanlık Enerjinin Astrofiziksel Kaynağı Üzerindeki Etkileri](/okf/doga-bilimleri/fizik-kimya-ve-yasam-bilimleri/karadeliklerin-kozmolojik-baglanmasina-iliskin-gozlemsel-kanitlar-ve-karanlik-enerjinin-astrofiziksel-kaynagi-uzerindeki-etkileri.md)
- [GWTC-3: Üçüncü Gözlem Sürecinin İkinci Yarısında LIGO ve Virgo Tarafından Gözlemlenen Sıkışık Çift Birleşmeleri](/okf/doga-bilimleri/fizik-kimya-ve-yasam-bilimleri/gwtc-3-ucuncu-gozlem-surecinin-ikinci-yarisinda-ligo-ve-virgo-tarafindan-gozlemlenen-sikisik-cift-birlesmeleri.md)
- [BERT ve Web Kazıma Yöntemleriyle Doğal Dil İşleme Destekli Enflasyon Ölçümü](/okf/doga-bilimleri/fizik-kimya-ve-yasam-bilimleri/bert-ve-web-kazima-yontemleriyle-dogal-dil-isleme-destekli-enflasyon-olcumu.md)
- [Uluslararası Düşük Karbonlu Ekonomi Gelişimi Değerlendirme Endeks Sisteminin Kurulması ve Ampirik Bir Çalışma](/okf/doga-bilimleri/fizik-kimya-ve-yasam-bilimleri/uluslararasi-dusuk-karbonlu-ekonomi-gelisimi-degerlendirme-endeks-sisteminin-kurulmasi-ve-ampirik-bir-calisma.md)

# Şeffaflık

- Analiz tarihi: 2026-08-06T12:20:36.976Z
- Kanıt sayısı: 10
- Üretim sürümü: makale-analizi-v3.0.0
- Kanonik sayfa: https://makaleanalizi.com/doga-bilimleri/fizik-kimya-ve-yasam-bilimleri/istanbul-iklimi-uzerindeki-uzun-donemli-sehir-isi-adasi-etkisinin-degerlendirilmesi