---
type: "Akademik Makale Analizi"
title: "Küresel İklim Değişikliğinin Balık Ekolojisi ve Denizel Ekosistem İşlevleri Üzerindeki Çok Ölçekli Etkileri"
description: "Küresel iklim değişikliği, okyanus ısınması, asitlenme ve oksijensizleşme gibi çoklu stres kaynakları aracılığıyla deniz ekosistemlerini hızla dönüştürmektedir. Balıklar, sucul ekosistemlerin biyolojik çeşitliliği, üretkenliği ve esnekliği için temel işlevler üstlenmesine rağmen, iklim değişikliği a"
resource: "https://makaleanalizi.com/doga-bilimleri/fizik-kimya-ve-yasam-bilimleri/kuresel-iklim-degisikliginin-balik-ekolojisi-ve-denizel-ekosistem-islevleri-uzerindeki-cok-olcekli-etkileri"
doi: "10.1371/journal.pclm.0000258"
authors: ["Ivan Nagelkerken", "Bridie J. M. Allan", "David J. Booth", "Jennifer M. Donelson", "Graham J. Edgar", "Timothy Ravasi", "Jodie L. Rummer", "Adriana Vergés", "Camille Mellin"]
citation: "Nagelkerken, I., Allan, B. J. M., Booth, D. J., Donelson, J. M., Edgar, G. J., Ravasi, T., Rummer, J. L., Vergés, A., Mellin, C. (2023). The effects of climate change on the ecology of fishes. PLOS Climate, 2(8), e0000258-e0000258. https://doi.org/10.1371/journal.pclm.0000258"
publicationType: "narrative-review"
discipline: "Doğa Bilimleri"
subDiscipline: "Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri"
evidenceCount: 10
tags: ["iklim değişikliği", "okyanus ısınması", "okyanus asitlenmesi", "hipoksi", "balık ekolojisi", "biyolojik organizasyon"]
timestamp: "2026-08-16T21:15:43.041Z"
---

# Küresel İklim Değişikliğinin Balık Ekolojisi ve Denizel Ekosistem İşlevleri Üzerindeki Çok Ölçekli Etkileri

Özgün başlık: The effects of climate change on the ecology of fishes
DOI: https://doi.org/10.1371/journal.pclm.0000258
Künye (APA 7): Nagelkerken, I., Allan, B. J. M., Booth, D. J., Donelson, J. M., Edgar, G. J., Ravasi, T., Rummer, J. L., Vergés, A., Mellin, C. (2023). The effects of climate change on the ecology of fishes. PLOS Climate, 2(8), e0000258-e0000258. https://doi.org/10.1371/journal.pclm.0000258

Bilim alanı: [Doğa Bilimleri](/okf/doga-bilimleri/index.md) › Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri

# Alan bağlamı

Küresel iklim değişikliği, okyanus ısınması, asitlenme ve oksijensizleşme gibi çoklu stres kaynakları aracılığıyla deniz ekosistemlerini hızla dönüştürmektedir. Balıklar, sucul ekosistemlerin biyolojik çeşitliliği, üretkenliği ve esnekliği için temel işlevler üstlenmesine rağmen, iklim değişikliği araştırmaları büyük oranda organizma düzeyinde ve ekofizyolojik süreçlere odaklanmıştır. Bu durum, genetik düzeyden ekosistem ölçeğine kadar olan karmaşık ekolojik etkileşimlerin ve yukarı yönlü ölçekleme süreçlerinin bütüncül olarak anlaşılmasını zorlaştırmakta ve ekolojik yönetim stratejilerinin geliştirilmesini engellemektedir.

# Akademik özet

Küresel iklim değişikliği, antropojenik etkilerle okyanus sıcaklıklarını artırmakta, asitlenmeyi derinleştirmekte ve deniz sularındaki oksijen seviyelerini düşürerek sucul yaşamı geri döndürülemez biçimde dönüştürmektedir. Denizel ekosistemlerin temel bileşenlerinden biri olan balıklar, bu çevresel değişimlere karşı son derece hassastır. Ancak literatür incelendiğinde, iklim değişikliğinin balıklar üzerindeki etkilerinin ağırlıklı olarak organizma düzeyinde ve ekofizyolojik parametreler çerçevesinde ele alındığı görülmektedir. Bu sınırlı yaklaşım, genlerden ekosistemlere kadar uzanan farklı biyolojik organizasyon basamakları arasındaki karmaşık etkileşimlerin ve geri besleme mekanizmalarının bütüncül olarak kavranmasını zorlaştırmakta, dolayısıyla gelecekteki komünite yapısı ve ekosistem işlevlerine dair tahmini modellerin doğruluğunu kısıtlamaktadır.

Bu derleme çalışması, iklim değişikliğinin balık ekolojisi üzerindeki etkilerini çok boyutlu ve hiyerarşik bir yaklaşımla sentezlemeyi amaçlamaktadır. Bu doğrultuda, Web of Science veri tabanı kullanılarak yürütülen sistematik ve yarı-nicel literatür taraması yöntemiyle, balık ekolojisindeki mevcut meta-analizler ve derlemeler kapsamlı bir analize tabi tutulmuştur. Çalışmada moleküler ekoloji, organizma ekolojisi, popülasyon dinamiği, komünite ekolojisi, peyzaj ekolojisi, ekosistem ekolojisi, makroekoloji ve balıkçılık ekolojisi gibi alt disiplinler arası bağlantılar kurulmuştur. Araştırmacılar, laboratuvar deneylerinin ötesine geçerek doğal analoglar, ileri düzey ekolojik modellemeler ve geçmiş iklim olaylarından elde edilen verilerin bütünleştirilmesini öneren metodolojik bir yol haritası sunmaktadır.

Çalışmanın ortaya koyduğu en önemli bulgular, balıkların iklim stresörlerine karşı gösterdiği tepkilerin çok katmanlı ve karmaşık olduğunu göstermektedir. Moleküler düzeyde, damızlık balıkların maruz kaldığı termal stresin epigenetik mekanizmalar (DNA metilasyonu) aracılığıyla sonraki nesillere aktarılarak metabolik uyumu kolaylaştırdığı tespit edilmiştir. Ancak davranışsal düzeyde, okyanus asitlenmesinin nörosensoriyel sistemleri bozarak sürü oluşturma, avcıdan kaçma ve habitat seçimi gibi kritik yetenekleri zayıflattığı belirlenmiştir. Popülasyon ve komünite ölçeğinde ise sıcaklık artışlarının vücut boyutlarında küçülmeye yol açtığı, trofik seviyelerde besin ağlarının daraldığı ve 'tropikalleşme' ile 'borealleşme' süreçleri sonuçunda ekosistem mühendisliği yapan otçul türlerin yerel kelp ormanlarını aşırı tüketerek habitat rejim kaymalarına neden olduğu ampirik verilerle kanıtlanmaktadır.

Elde edilen sonuçlar, iklim değişikliğinin balıklar üzerindeki etkilerinin sadece doğrudan fizyolojik sınırlarla açıklanamayacağını, türler arası dolaylı etkileşimlerin çok daha belirleyici olduğunu ortaya koymaktadır. Yazarlar, literatürdeki parçaçıl yapıyı aşmak için biyolojik seviyeler arasında bütüncül bir ölçekleme yapılmasının önemini tartışmakta ve deniz koruma alanlarının (DKA) tasarımında iklimsel göç koridorlarının dikkate alınması gerektiğini vurgulamaktadır. Bu çalışma, gelecekteki araştırmaların çoklu stres faktörlerini (ısınma, asitlenme ve hipoksi) eş zamanlı olarak incelemesi ve makroekolojik modeller ile biyoenerjik yaklaşımları entegre etmesi yönündeki çağrısıyla literatürde önemli bir sentez ve rehber niteliği taşımaktadır.

# Araştırmanın amacı

Bu derleme çalışmasının amacı, iklim değişikliğinin balıklar üzerindeki etkilerini balık ekolojisinin farklı alt disiplinleri ve genlerden ekosistemlere kadar uzanan çeşitli biyolojik organizasyon seviyeleri genelinde sentezleyerek bütüncül bir bakış açısı sunmaktır.

# Yöntem ve tasarım

Bu çalışma, küresel iklim değişikliğinin balık ekolojisi üzerindeki çok boyutlu etkilerini sentezlemek amacıyla meta-analizler, sistematik incelemeler ve geniş kapsamlı literatür verilerini harmanlayan bütüncül bir derleme yaklaşımı benimsemiştir.

# Bulgular ve önermeler

1. Birden fazla iklimsel stres faktörünün birleşik etkileri, sinerjik ya da antagonistik etkileşimler yaratarak balık popülasyonları ve komüniteleri üzerindeki geleceğe yönelik tahminleri oldukça karmaşık hale getirmektedir.
2. Okyanus asitlenmesi, ısınması ve oksijen yetersizliği, balıkların koku alma, işitme ve görme gibi duyusal bilgi işleme süreçlerini olumsuz etkileyerek savunma ve beslenme davranışlarını bozmaktadır.
3. Küresel ısınmaya bağlı olarak birçok balık türü kutuplara doğru göç etmekte, bu durum özellikle ılıman bölgelerdeki yerel balık komünitelerinde sıcak su eğilimli türlerin oranında belirgin bir artışa neden olmaktadır.
4. Okyanus asitlenmesi ve ısınmasının birleşik etkileri besin ağlarını orta seviyelerde daraltabilmekte ve nihayetinde üst trofik seviyelerin çöküşüne yol açarak ekosistem yapısını bozabilmektedir.
5. Küresel ölçekte değişen okyanus koşulları ve sıcaklık artışları, ticari açıdan büyük öneme sahip deniz balıklarının ortalama vücut boyutlarında belirgin bir küçülmeyle ilişkilendirilmektedir.

# Yazarın tartışması

Yazarın sentezine göre, okyanus ısınması ve asitlenmesi gibi küresel değişim faktörleri balıkların fizyolojik performans sınırlarını zorlayarak metabolik maliyetleri artırmakta ve bu durum bireysel düzeydeki büyüme, üreme ve hayatta kalma oranlarını doğrudan etkilemektedir.

Bu fizyolojik baskıların popülasyon düzeyine yansıması, özellikle sıcaklık artışına bağlı olarak türlerin kutuplara doğru yayılım göstermesiyle sonuçlanmakta ve bu göç dalgası yerel soğuk su topluluklarının tropikalleşmesine zemin hazırlamaktadır.

Türlerin dağılım alanlarındaki bu kaymalar, besin zincirlerinde ve ekolojik etkileşimlerde yeni trofik bağlantıların kurulmasına neden olurken, otçul türlerin aşırı tüketimi sonuçu denizel makroalg ormanlarının yok olması gibi zincirleme reaksiyonları tetiklemektedir.

Literatürdeki mevcut çalışmaların çoğunluğunun tekil stres faktörlerine odaklandığını belirten yazarlar, gelecekteki koruma ve yönetim stratejilerinin başarısı için çoklu stres faktörlerinin birleşik etkilerini ve genetik uyum kapasitesini içeren dinamik ekolojik modellerin geliştirilmesini önermektedir.

# Yazarın sonucu

Yazarlar, iklim değişikliğinin balık toplulukları üzerindeki gelecekteki etkilerini doğru tahmin edebilmek için tekil laboratuvar deneylerinin ötesine geçilmesi gerektiğini vurgulamaktadır. Genlerden ekosistem düzeyine kadar tüm biyolojik organizasyon basamaklarının bütüncül bir yaklaşımla ele alınması, doğal analoglardan yararlanılması ve gelişmiş ekolojik modellerin entegre edilmesi, küresel biyoçeşitliliğin ve balıkçılık üretkenliğinin sürdürülebilirliği için kritik önem taşımaktadır.

# Literatürdeki işlevi

Bu makale, iklim değişikliğinin balıkların ekolojisi üzerindeki etkilerini ele alan literatürde, ekofizyolojik odaklı tekil çalışmalardan bütüncül ve çok ölçekli ekosistem değerlendirmelerine geçişi sağlayan kritik bir köprü işlevi görmektedir. Geleneksel olarak balık ekolojisindeki iklim değişikliği araştırmaları büyük oranda bireysel organizma fizyolojisine sıkışmış durumdadır. Bu derleme, genlerden ekosistemlere uzanan farklı biyolojik organizasyon basamaklarını birbirine bağlayarak, literatürdeki bu parçalı yapıyı ortadan kaldırmayı hedeflemekte ve araştırmacılara daha kapsamlı bir sentez sunmaktadır.

Önceki çalışmalarla ilişkisi: Çalışma, önceki literatürde yer alan tek stresli ve statik laboratuvar deneylerinin kısıtlarını aşmakta, çoklu stres faktörlerinin birleşik etkilerine odaklanmaktadır. Önceki ampirik bulguları kantitatif meta-analizler ve sistematik derlemeler aracılığıyla bir araya getiren yazarlar, fizyolojik ve davranışsal değişimlerin popülasyon dinamiği ve topluluk yapısı üzerindeki yukarı yönlü ölçekleme etkilerini haritalandırmaktadır. Böylece, mikro ölçekteki genetik ve hücresel adaptasyon süreçlerinin, makro ölçekteki biyocoğrafi kaymalar ve trofik piramitlerin yeniden organize olmasıyla nasıl ilişkili olduğunu göstermektedir.

Literatür taramasına katkısı: Bu kapsamlı derleme, özellikle çoklu stres kaynaklarının birleşik etkilerine dair literatür boşluğunu doldurarak ekolojik yönetim ve koruma stratejileri için sağlam bir teorik zemin hazırlamaktadır. Doğal laboratuvar niteliğindeki CO2 sızıntı alanları, sıcaklık hotspotları ve geçmişteki ekstrem iklim olaylarından elde edilen paleobiyolojik verilerin entegrasyonu yoluyla geleceğe yönelik ekolojik modelleme yaklaşımlarının geliştirilmesine katkı sağlamaktadır. Balıkçılık yönetimi ve deniz koruma alanlarının planlanmasında tekil tür yönetiminden ekosistem tabanlı bütüncül yönetime geçilmesi gerektiğini teorik olarak temellendirmektedir.

# Tez ve makale araştırmalarında kullanım

- **Küresel balık biyolojik çeşitliliğinin korunması ve ekolojik işlevlerin sürdürülmesi, iklim değişikliğinin çok ölçekli etkilerinin anlaşılmasını gerektirir.** — Kemikli ve kıkırdaklı balıkların omurgalı biyoçeşitliliğindeki baskın rolü ve ekosistem dayanıklılığına katkısı bu derlemenin giriş verileriyle temellendirilecektir.
- **İklim değişikliğinin tetiklediği sucul habitat dönüşümleri, balıkların fizyolojik ve morfolojik bütünlüğünü korumak adına birincil nöro-endokrin stres tepkilerini devreye sokar.** — Balıkların stres altındaki homeostasis mekanizmaları, katekolamin ve kortikosteroid salınımı üzerinden kavramsallaştırılarak açıklanacaktır.
- **Deniz suyu sıcaklığındaki artışlar, soğuk su balık komünitelerinde tür kompozisyonunun sıcak su eğilimli türler lehine değişmesine (tropikalleşme) neden olmaktadır.** — Ilıman bölgelerde gözlenen tür dağılım kaymaları ve kutuplara doğru göç eğilimi, tropikal balıkların artan dominansı bağlamında tartışılacaktır.

# Türetilebilir araştırma soruları

- **Doğu Akdeniz'deki su sıcaklığı artışları, otçul Lesepsiyen balık türlerinin yoğunluğunu ve yerli makroalg kaplı habitatlar üzerindeki otlatma baskısını nasıl değiştirmektedir?**
  - Desen: Mevsimsel su sıcaklığı gradyanı gösteren üç farklı kayalık resif istasyonunda görsel sayım yöntemleriyle (UVC) balık bolluğu izlenecek, quadrat örneklemeleriyle makroalg örtüsü belirlenecek ve doğrusal karma modellerle analiz edilecektir. Örneklem büyüklüğü güç analiziyle belirlenecektir.
  - Gerekçe: Makalenin 11. sayfasında, ısınan okyanusların tropikal larvaların ılıman bölgelere yerleşimini artırdığı ve bunun makroalg ormanları üzerinde yıkıcı etkiler (aşırı otlatma) yarattığına dair bulgulardan hareketle bu araştırma tasarlanmıştır.
- **Sıcaklık artışı, okyanus asitlenmesi ve hipoksinin birleşik etkileri, balıkların metabolik oranları ve hayatta kalma başarıları üzerinde nasıl bir sinerjik etki yaratmaktadır?**
  - Desen: Web of Science veri tabanında çoklu stresörlerle yapılan laboratuvar çalışmalarını içeren literatür taranacak, Hedges' g etki büyüklüğü kullanılarak rastgele etkiler modeliyle meta-analiz gerçekleştirilecektir. İstatistiksel anlamlılık analizleri ve yayın yanlılığı testleri yapılacaktır.
  - Gerekçe: Makalenin 2. ve 15. sayfalarında, literatürdeki çalışmaların büyük çoğunluğunun tekil stresörlere odaklandığı ve çoklu iklim stresörlerinin birleşik etkilerini içeren meta-analizlere duyulan acil ihtiyaç vurgulandığı için önerilmiştir.
- **Karadeniz'de son 40 yılda gözlenen deniz suyu sıcaklığı artışları, hamsi (Engraulis encrasicolus) popülasyonlarının ortalama vücut boyutu ve demografik yapısıyla nasıl bir ilişki göstermektedir?**
  - Desen: Tarihsel balıkçılık veri tabanlarından ve saha örneklemelerinden elde edilen boy-ağırlık verileri, deniz suyu sıcaklığı zaman serisi verileriyle birleştirilerek genelleştirilmiş katkı modelleri (GAM) aracılığıyla analiz edilecektir. Örneklem yeterliliği veri doygunluğu üzerinden değerlendirilecektir.
  - Gerekçe: Makalenin 13. sayfasında, küresel okyanus koşullarındaki değişimlerin ticari açıdan önemli balıkların vücut boyutlarında bir azalmaya yol açtığı yönündeki tespiti doğrulamak ve bölgesel düzeyde test etmek amacıyla önerilmiştir.

# Kaynak izleri

Her iddia, özgün yayının belirtilen sayfasındaki birebir alıntıya bağlıdır.

| Kanıt | Bölüm | PDF sayfası | Basılı sayfa | Alıntı |
|---|---|---|---|---|
| ev-o-1 | Introduction | 2 | — | Studies of climate impacts on fishes that link multiple climate stressors (e.g. warming, acidification, hypoxia and/or others), or that link multiple subfields of fish ecology |
| ev-s-1 | Introduction | 2 | — | Interactive effects of multiple environmental stressors further complicate accurate predictions of future impacts, as they can have synergistic as well as antagonistic effects |
| ev-s-2 | Behavioural ecology | 7 | — | Ocean acidification, warming and hypoxia can all interfere with the way fishes process sensory information through olfaction, audition, and vision |
| ev-s-3 | Tropicalisation and borealisation of cold water communities | 11 | — | As many species shift their distribution poleward in response to climate change, the proportion of ‘warm affinity’ species within fish communities has markedly increased |
| ev-s-4 | Trophodynamics and energy flow | 12 | — | ocean acidification and warming combined can constrict food webs at mid-levels, eventually leading to the collapse of top levels |
| ev-s-5 | Fisheries production | 13 | — | Globally, changes in ocean conditions have been linked to a reduction of body size in commercially important marine fishes |
| ev-l-1 | Introduction | 2 | — | Bony and cartilaginous fish species span a total of > 35,000 species globally [5], make up over half of all vertebrates on the planet, and perform key ecosystem functions |
| ev-l-2 | Ecophysiology | 7 | — | At the primary physiological level, stress responses are largely neuro-endocrine and involve the release of catecholamines and corticosteroids (glucocorticoids) [43]. |
| ev-l-3 | Tropicalisation and borealisation of cold water communities | 11 | — | As many species shift their distribution poleward in response to climate change, the proportion of ‘warm affinity’ species within fish communities has markedly increased |
| ev-l-5 | Fisheries production | 13 | — | Globally, changes in ocean conditions have been linked to a reduction of body size in commercially important marine fishes (e.g., Atlantic cod Gadus morhua ), potentially impacting |

# İlgili kavramlar

- [Beklenmedik Anda Yakalanmak ve Yenilmek: Ukrayna Savaşı ve Orta Doğu'da Gıda Güvenliği](/okf/doga-bilimleri/fizik-kimya-ve-yasam-bilimleri/beklenmedik-anda-yakalanmak-ve-yenilmek-ukrayna-savasi-ve-orta-doguda-gida-guvenligi.md)
- [İki Değişken Ötegezegen Analoğunun Atmosferlerinde Parçalı Forsterit Bulutlarının İncelenmesi](/okf/doga-bilimleri/fizik-kimya-ve-yasam-bilimleri/iki-degisken-otegezegen-analogunun-atmosferlerinde-parcali-forsterit-bulutlarinin-incelenmesi.md)
- [JWST NIRSpec PRISM ile Ötegezegen WASP-39b'nin Erken Yayın Bilimi Verileri Üzerinden Atmosfer Analizi](/okf/doga-bilimleri/fizik-kimya-ve-yasam-bilimleri/jwst-nirspec-prism-ile-otegezegen-wasp-39bnin-erken-yayin-bilimi-verileri-uzerinden-atmosfer-analizi.md)
- [Güneş Benzeri Bir Yıldızın Etrafında Döndüğü Karadelik Sisteminin Gaia Astrometrisi ve Dikine Hızlar ile Keşfi](/okf/doga-bilimleri/fizik-kimya-ve-yasam-bilimleri/gunes-benzeri-bir-yildizin-etrafinda-dondugu-karadelik-sisteminin-gaia-astrometrisi-ve-dikine-hizlar-ile-kesfi.md)
- [Kırmızı Dev Bir Yıldızın Yörüngesinde Dolanay Durağan Bir Karadelik: Gaia BH2](/okf/doga-bilimleri/fizik-kimya-ve-yasam-bilimleri/kirmizi-dev-bir-yildizin-yorungesinde-dolanay-duragan-bir-karadelik-gaia-bh2.md)
- [Sağ Dorsolateral Prefrontal Kortekse Uygulanan Transkranial Doğrudan Akım Stimülasyonu (tDCS) Yoluyla Çıpalama Etkisinin Kontrol Edilmesi](/okf/doga-bilimleri/fizik-kimya-ve-yasam-bilimleri/sag-dorsolateral-prefrontal-kortekse-uygulanan-transkranial-dogrudan-akim-stimulasyonu-tdcs-yoluyla-cipalama-etkisinin-kontrol-edilmesi.md)
- [Avrupa Hamsisinde (Engraulis encrasicolus L.) Pozitif Seçilim Gösteren Genlerin Küresel Ekspresyon Örüntüsü ve Teleost Üremesi Üzerindeki Etkileri](/okf/doga-bilimleri/fizik-kimya-ve-yasam-bilimleri/avrupa-hamsisinde-engraulis-encrasicolus-l-pozitif-secilim-gosteren-genlerin-kuresel-ekspresyon-oruntusu-ve-teleost-uremesi-uzerindeki-etkileri.md)
- [Astrobiyolojide Virüslerin Rolü: Yaşamın Kökeni, Evrimi ve Biyoimzalar Üzerine Bir İnceleme](/okf/doga-bilimleri/fizik-kimya-ve-yasam-bilimleri/astrobiyolojide-viruslerin-rolu-yasamin-kokeni-evrimi-ve-biyoimzalar-uzerine-bir-inceleme.md)

# Şeffaflık

- Analiz tarihi: 2026-08-16T21:15:43.041Z
- Kanıt sayısı: 10
- Üretim sürümü: makale-analizi-v3.0.0
- Kanonik sayfa: https://makaleanalizi.com/doga-bilimleri/fizik-kimya-ve-yasam-bilimleri/kuresel-iklim-degisikliginin-balik-ekolojisi-ve-denizel-ekosistem-islevleri-uzerindeki-cok-olcekli-etkileri