---
type: "Akademik Makale Analizi"
title: "Orta Doğu ve Kuzey Afrika Bölgesinde Su Kıtlığının Tarımsal Üretim ve Elektrik Üretimi Üzerindeki Etkileri"
description: "Orta Doğu ve Kuzey Afrika (MENA) bölgesi, küresel ölçekte su kaynaklarının en kısıtlı olduğu ve kişi başına düşen yenilenebilir su miktarının hızla azaldığı alanların başında gelmektedir. Hızlı nüfus artışı, kentleşme ve yüksek su yoğunluğuna sahip tarımsal faaliyetler bölgedeki su baskısını artırır"
resource: "https://makaleanalizi.com/doga-bilimleri/fizik-kimya-ve-yasam-bilimleri/orta-dogu-ve-kuzey-afrika-bolgesinde-su-kitliginin-tarimsal-uretim-ve-elektrik-uretimi-uzerindeki-etkileri"
doi: "10.3389/fenvs.2023.1082930"
authors: ["Mohamad Hejazi", "Silvia R. Santos da Silva", "Fernando Miralles‐Wilhelm", "Son H. Kim", "Page Kyle", "Yaling Liu", "Chris Vernon", "Alison Delgado", "Jae Edmonds", "Leon Clarke"]
citation: "Hejazi, M., Silva, S. R. S. D., Miralles‐Wilhelm, F., Kim, S. H., Kyle, P., Liu, Y., Vernon, C., Delgado, A., Edmonds, J., Clarke, L. (2023). Impacts of water scarcity on agricultural production and electricity generation in the Middle East and North Africa. Frontiers in Environmental Science, 11. https://doi.org/10.3389/fenvs.2023.1082930"
publicationType: "computational"
discipline: "Doğa Bilimleri"
subDiscipline: "Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri"
evidenceCount: 12
tags: ["bağlantı", "su", "enerji", "gıda", "su kıtlığı", "sürdürülebilirlik", "GCAM", "MENA"]
timestamp: "2026-08-18T15:10:13.134Z"
---

# Orta Doğu ve Kuzey Afrika Bölgesinde Su Kıtlığının Tarımsal Üretim ve Elektrik Üretimi Üzerindeki Etkileri

Özgün başlık: Impacts of water scarcity on agricultural production and electricity generation in the Middle East and North Africa
DOI: https://doi.org/10.3389/fenvs.2023.1082930
Künye (APA 7): Hejazi, M., Silva, S. R. S. D., Miralles‐Wilhelm, F., Kim, S. H., Kyle, P., Liu, Y., Vernon, C., Delgado, A., Edmonds, J., Clarke, L. (2023). Impacts of water scarcity on agricultural production and electricity generation in the Middle East and North Africa. Frontiers in Environmental Science, 11. https://doi.org/10.3389/fenvs.2023.1082930

Bilim alanı: [Doğa Bilimleri](/okf/doga-bilimleri/index.md) › Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri

# Alan bağlamı

Orta Doğu ve Kuzey Afrika (MENA) bölgesi, küresel ölçekte su kaynaklarının en kısıtlı olduğu ve kişi başına düşen yenilenebilir su miktarının hızla azaldığı alanların başında gelmektedir. Hızlı nüfus artışı, kentleşme ve yüksek su yoğunluğuna sahip tarımsal faaliyetler bölgedeki su baskısını artırırken; enerji ve gıda sektörleri ile su kaynakları arasındaki karşılıklı bağımlılık (WEF nexus) sürdürülebilirlik açısından kritik bir sorun oluşturmaktadır. Mevcut akademik tartışmalarda, iklim değişikliği ile sosyo-ekonomik dinamiklerin su kıtlığı üzerindeki görece etkilerinin ayrıştırılması ve bu kıtlığın tarım ile elektrik üretimi üzerindeki uzun vadeli sonuçlarının bütünleşik modellerle incelenmesi temel bir araştırma ihtiyacı olarak öne çıkmaktadır.

# Akademik özet

Orta Doğu ve Kuzey Afrika (MENA) bölgesi, küresel düzeyde su stresinin ve kuraklığın en şiddetli yaşandığı coğrafyaların başında yer almaktadır. Bölgedeki hızlı nüfus artışı, kontrolsüz kentleşme, su yoğunluğu yüksek tarımsal sulama uygulamaları ve sanayileşme dinamikleri, mevcut su kaynakları üzerindeki baskıyı günden güne artırmaktadır. Bu durum, su kaynaklarının yanı sıra gıda güvenliğini ve enerji üretim kapasitelerini de doğrudan tehdit eden çok boyutlu bir sürdürülebilirlik krizine yol açmaktadır. Literatürde iklim değişikliğinin yağış rejimleri ve buharlaşma oranları üzerindeki olumsuz etkileri sıklıkla vurgulanırken, insan faaliyetlerinden kaynaklanan sosyo-ekonomik talep artışının su kıtlığı üzerindeki belirleyici rolünün bütünleşik makro-modeller çerçevesinde incelenmesi gerekliliği ortaya çıkmaktadır.

Araştırmada, MENA bölgesindeki 15 ülkeyi kapsayan detaylandırılmış Küresel Değişim Analiz Modeli (GCAM-MENA) kullanılarak su, enerji ve gıda sektörleri arasındaki karmaşık etkileşimler nicel olarak modellenmiştir. Analitik çerçeve; iklim değişikliği belirsizliklerini yansıtmak amacıyla üç farklı Genel Dolaşım Modeli (CCSM, GISS, FIO-ESM), beş farklı Ortak Sosyo-Ekonomik Patika (SSP1-SSP5) ve kısıtlı ile kısıtsız su kaynakları senaryolarının birleşimiyle kurgulanmıştır. Kısıtlı su senaryosu (LimitedWater), nehir havzası ölçeğinde kullanılabilir su miktarını sınırlandırarak tarımsal sulama teknolojilerinin dönüşümünü, deniz suyu arıtma tesislerinin genişletilmesini ve tükenen yeraltı sularının maliyet eğrilerini modele entegre bir biçimde dahil etmektedir.

Model simülasyonlarından elde edilen bulgular, MENA bölgesindeki su kıtlığının temel sürükleyicisinin iklimsel değişimlerden ziyade insan kaynaklı talep artışları olduğunu açıkça göstermektedir. Su kullanım kısıtlarının uygulandığı senaryoda, tarımsal üretim seviyelerinde ciddi düşüşler gözlemlenmekte; örneğin tarımsal üretim Arap Yarımadası nda yaklaşık üç kat, Yemen de ise yüzde 60 oranında gerilemektedir. Elektrik üretimi sektöründe ise, deniz suyu soğutması ve kuru soğutma gibi teknolojilere geçiş ve yenilenebilir enerji kaynaklarına yönelim sayesinde üretim miktarı büyük oranda korunurken, bu teknolojik dönüşümün yüzyıl sonuna kadar 100 milyar doları aşan ilave bir yatırım maliyeti gerektirdiği hesaplanmaktadır.

Çalışma, su kıtlığının yalnızca fiziksel bir kısıt değil, aynı zamanda tarımsal ticaret dengelerini, gıda ithalat bağımlılığını ve enerji altyapı yatırımlarını şekillendiren stratejik bir ekonomik unsur olduğunu kanıtlamaktadır. Elde edilen sonuçlar, bölgesel su güvenliğinin sağlanmasında tekil sektör politikaları yerine su, enerji ve gıda bağlantısını bütüncül bir yaklaşımla ele alan entegre planlama stratejilerinin zorunluluğunu ortaya koymaktadır. Türk araştırmacılar için bu yayın, iklim politikaları, havza yönetimi ve iktisadi etki analizleri içeren tez ve makale çalışmalarında makro ölçekli modelleme metodolojisi ve veri sentezi açısından güçlü bir referans kaynağı sunmaktadır.

# Araştırmanın amacı

Bu çalışmanın amacı, Küresel Değişim Analiz Modeli (GCAM-MENA) tabanlı entegre bir analitik çerçeve geliştirerek iklim değişikliği, sosyo-ekonomik gelişmeler ve su yönetimi kısıtlarının MENA bölgesindeki su, enerji ve gıda sektörleri üzerindeki uzun vadeli etkilerini nicel olarak değerlendirmektir.

# Yöntem ve tasarım

Çalışmada, Orta Doğu ve Kuzey Afrika (MENA) bölgesinde su, enerji ve gıda (WEF) sektörleri arasındaki etkileşimleri entegre bir ekonomik çerçevede modellemek amacıyla Küresel Değişim Analiz Modeli (GCAM-MENA) geliştirilmiş; iklim, sosyo-ekonomi ve su yönetimi senaryoları simüle edilmiştir.

# Bulgular ve önermeler

1. İklim modelleri arasındaki tutarlı sonuçlar, MENA bölgesindeki su kıtlığı indeksinin iklimsel hidrolojik değişimlerden ziyade esas olarak sosyo-ekonomik su talepleri ve nüfus artışı tarafından belirlendiğini ortaya koymaktadır.
2. Su kullanımının havza düzeyinde fiziksel olarak kısıtlandığı senaryoda tarımsal üretim Arap Yarımadası bölgesinde yaklaşık üç kat, Yemen'de ise yüzde altmış oranında düşüş göstermektedir.
3. Kısıtlı su kullanımı altında Orta Doğu bölgesindeki net tarım ihracatı ve gelirlerinde 2100 yılına kadar kümülatif olarak 2 trilyon doları aşan devasa ekonomik kayıplar meydana gelmektedir.
4. Elektrik üretimi sektöründe su kısıtlamaları toplam üretimi belirgin şekilde düşürmemekte, ancak su yoğunluğu yüksek soğutma teknolojilerinden güneş ve rüzgar gibi kuraklığa dirençli teknolojilere geçiş nedeniyle kümülatif 100 milyar doları aşan ek yatırım maliyeti doğurmaktadır.

# Yazarın tartışması

Hesaplamalı GCAM-MENA modelleme sonuçları, MENA bölgesinde 21. yüzyıl boyunca su kıtlığı indeksinin önemli ölçüde yükseleceğini ve bu artışın iklimsel yağış dalgalanmalarından ziyade hızla artan sosyo-ekonomik su taleplerinden kaynaklandığını açıkça göstermektedir.

Yazarlar, su kaynaklarının havza bazında sınırlandırıldığı senaryolarda tarımsal üretimin Arap Yarımadası ve Yemen gibi kurak alanlarda dramatik şekilde düşeceğini, ancak uluslararası ticaret mekanizmaları sayesinde gıda tüketim düzeylerinin ithalatla korunabileceğini açıklamaktadır.

Elde edilen bu bulgular, su kıtlığının temel sürücüsünün insan faaliyetleri ve demografik baskılar olduğunu ifade eden Vorosmarty ve ark. (2000) ile Verner (2012) çalışmalarının literatürdeki tespitleriyle tam bir uyum sergilemektedir.

Sonuç olarak yazarlar, bölge ülkelerinin su, enerji ve gıda güvenliğini eş zamanlı sağlayabilmeleri için sulama teknolojilerinde dönüşüm yapmaları, desalinasyon kapasitelerini genişletmeleri ve elektrik üretiminde rüzgar ile güneş enerjisine öncelik vermeleri gerektiğini vurgulamaktadır.

# Yazarın sonucu

Çalışmanın sonuç bölümünde, MENA bölgesinde su, enerji ve gıda bağlamının bütüncül olarak yönetilmesi ve gelecekte tüm sektörlerin su gereksinimlerinin karşılanmasının stratejik bir zorunluluk olduğu vurgulanmaktadır. İklim değişikliği ve nüfus artışının yarattığı baskıları hafifletmek amacıyla tarımsal su verimliliğinin yükseltilmesi, deniz suyu arıtma teknolojilerine yatırımların artırılması ve enerji sektöründe su tüketimi düşük yenilenebilir kaynaklara hızlı bir geçiş yapılması gerekmektedir.

# Literatürdeki işlevi

Bu makale, Orta Dogu ve Kuzey Afrika (MENA) bölgesi için özellestirilmis bir Küresel Değişim Analiz Modeli (GCAM-MENA) geliştirerek literatürde bölgesel ve ulusal ölçekte ayrintili bir su-enerji-gida bağlami analizi sunmaktadir. Mevcut literatürdeki küresel modellerin aksine, MENA bölgesini 15 ayri jeopolitik bölgeye ayirarak su kislitliginin tarim ve enerji üzerindeki etkilerini daha hassas bir mekansal cözünürlükle incelemektedir. Çalışma, iklim değişikliginden ziyade demografik ve ekonomik büyümenin su kitligi üzerindeki baskin rolünü nicelestirerek politika yapicilar için stratejik bir karar destek mekanizmasi sunma islevini üstlenmektedir.

Önceki çalışmalarla ilişkisi: Incelenen çalışma, su kitliginin insan tarafindan tetiklenen boyutlarini vurgulayan Vorosmarty ve arkadaslarinin (2000) teorik temellerine dayanmakta ve GCAM modelinin (Calvin ve ark., 2019) teknik altyapisini kullanmaktadir. Önceki çalışmalardan farklı olarak, su kaynaklarina getirilen kislitlamalarin tarimsal gelir kayiplari ve elektrik sektörü yatırım maliyetleri üzerindeki doğrudan ekonomik yansimalarini karssilastirmali senaryolarla (SınırsızSu ve SınırlıSu) analiz etmektedir. Ayrıca Verner (2012) tarafindan ortaya konan bölgedeki su arzı düsüsü verilerini, gelecekteki teknolojik adaptasyon maliyetleriyle ilişkilendirerek genisletmektedir.

Literatür taramasına katkısı: Bu makale, literatür taramalarinda su-enerji-gida (WEF) bağlaminin yalnizca fiziksel degil, ayni zamanda ekonomik bir denge problemi olarak ele alinmasina katkı sağlamaktadir. Çalışmanın sundugu en önemli katkı, su kislitliliginin elektrik üretim miktarini degil, üretim maliyetini ve teknoloji secimini (günes ve rüzgar enerjisine zorunlu geçiş) nasıl değiştirdigini kanıtlamasidir. Ayrıca, tarimsal üretim düsüsünün ticaret mekanizmalariyla nasıl dengelenebilecegini gösteren nicel bulgular, bölge özelinde sürdürülebilirlik tartismalarina somut bir veri seti eklemektedir. Bu veriler, su verimliligi ve teknolojik adaptasyonun ekonomik yükünü analiz eden gelecek çalışmalar için bir kistas teskil etmektedir.

# Tez ve makale araştırmalarında kullanım

- **MENA bölgesindeki su kitliginin temel belirleyicisi iklim değişikliginden ziyade sosyo-ekonomik taleplerdir.** — Su kitligi indeksi (WSI) sonuçlarının farklı iklim modelleri arasinda tutarli oldugu ve asil baskinin nüfus artisindan kaynaklandigi iddiasini desteklemek için kullanılir.
- **Su, enerji ve gida sektörleri arasindaki karsilikli bagimlilik (Nexus) bütünlesik bir planlama çerçevesinde ele alinmalidir.** — Sürdürülebilirlik hedeflerine ulasmak için sektörler arasi etkileşimin önemini vurgulayan bütünlesik analiz yaklaşimini temellendirmek için kullanılir.
- **Tarımsal su kısıtlamaları bölgesel gıda üretiminde büyük kayıplara neden olsa da tüketim ithalat yoluyla korunabilmektedir.** — Su kitliginin yerel üretim üzerindeki yikici etkisine karsin gida güvenliginin ticaret yoluyla nasıl sağlandigini tartismak için kullanılir.

# Türetilebilir araştırma soruları

- **Yemen gibi catismalarin yasandigi ülkelerde uzun vadeli desalinasyon yatırımlarinin gerceklesme olasiligi ve bunun su güvenligine etkisi nedir?**
  - Desen: Makaledeki desalinasyon yatırım projeksiyonlari temel alinarak, siyasi istikrar endeksleri ile ilişkili bir senaryo analizi tasarlanmalidir. Veri toplama asamasinda Dünya Bankasi verileri kullanılmali ve gecikmis yatırım senaryolariyla dinamik bir modelleme yapilmalidir. Örneklem büyüklügü mevcut verilerle sınırlidir; analiz ise regresyon ve Monte Carlo simülasyonu ile yapilmalidir.
  - Gerekçe: Makalenin sonuçlarında Yemen gibi ülkelerde desalinasyon yatırımlarinin gerekliligi belirtilmis ancak catismanin bu yatırımlari nasıl etkileyecegi bir sınırlilik olarak birakilmistir.
- **Net sifir emisyon hedefleri doğrultusunda kurak bölgelerde hangi sogutma teknolojileri en düsük maliyetli su-enerji dengesini sağlar?**
  - Desen: GCAM-MENA'daki elektrik sektörü yatırım verileri kullanılarak, hava sogutmali (dry cooling) ve su sogutmali sistemlerin karşılaştırmali maliyet analizi yapilmalidir. Veriler mevcut santral kapasitelerinden alinmali ve doğrusal programlama ile optimizasyon analizi uygulanmalidir.
  - Gerekçe: Makale, su kislitliliginin elektrik sektöründe kümülatif 100 milyar dolar ek maliyet yaratacagini ve günes/rüzgar enerjisinin su tasarrufu sağlayacagini öne sürmektedir.
- **MENA ülkeleri su getirisini maksimize eden ürün karisimini sectiklerinde gida kendi kendine yetebilirlik hedeflerinden ne kadar sapmaktadir?**
  - Desen: Makalede bahsi gecen ürün karisimi optimizasyonu fikrinden yola cikarak, temel gida ürünleri ile yüksek su verimli nakit ürünler arasinda bir ticaret-denge analizi yapilmalidir. FAOSTAT verileri kullanılarak farklı ürün desenleri altinda gida güvenligi endeksi hesaplanmalidir.
  - Gerekçe: Yazarlar, ülkelerin farklı ürün karisimlari secerek su üzerindeki getirilerini optimize edebileceklerini belirtmis ancak bunun gida güvenligi üzerindeki risklerini detaylandirmamistir.

# Kaynak izleri

Her iddia, özgün yayının belirtilen sayfasındaki birebir alıntıya bağlıdır.

| Kanıt | Bölüm | PDF sayfası | Basılı sayfa | Alıntı |
|---|---|---|---|---|
| ev-o-1 | Abstract | 1 | — | Our scenarios demonstrate that water scarcity worsens by the end of the 21st century in most MENA countries, mostly due to growing demands. |
| ev-s-1 | Abstract | 1 | — | Our approach is based on an integrated assessment model for the MENA region, which explicitly represents WEF sectors within an economic framework, in tandem with a set of relevant  |
| ev-s-2 | Constructing GCAM-MENA | 4 | — | Thus, GCAM-MENA has a total of 45 geopolitical energy-economy regions (i.e., 15 capturing the new MENA regions, and 30 for the rest of the world). |
| ev-s-3 | Discussion | 14 | — | The water scarcity index results are found to be fairly consistent among three climate models used (dry, average and wet), suggesting that water scarcity is dominated by water dema |
| ev-s-4 | Effects of limited water supply on agricultural and energy production | 11 | — | Agricultural production de creases almost three-fold in Arabian Peninsula and approximately 60 percent in Yemen. |
| ev-s-5 | Effects of limited water supply on agricultural and energy production | 13 | — | Regions that are faced with the most stringent water stress conditions (e.g., Iraq, Arabian Peninsula, Yemen) are likely to incur the highest cost due to additional investments |
| ev-s-6 | Effects of limited water supply on agricultural and energy production | 12 | — | The Middle East region experiences a cumulative loss of over $2 trillion in comparison to the hypothetical UnlimitedWater scenario. |
| ev-s-7 | Introduction | 2 | — | High evapotranspiration and soil in fi ltration rates in the region reduce soil moisture and consequently increase irrigati on requirements that typically surpass 80 percent of tot |
| ev-s-8 | Discussion | 15 | — | Managing the water-energy-food ne xus in the region and satisfying the future water needs of all sectors is a strategic challenge for the MENA region for the coming years. |
| ev-l-1 | Abstract | 1 | — | Incorporating the interdependencies between water, energy and food (WEF) within an integrated approach of planning and management could help nations worldwide to address sustainabi |
| ev-l-2 | Introduction | 2 | — | Managing water in the region will bene fi t from including agriculture within a nexus strategy that involves all sectors. |
| ev-l-3 | Discussion | 14 | — | The water scarcity index results are found to be fairly consistent among three climate models used (dry, average and wet), suggesting that water scarcity is dominated by water dema |

# İlgili kavramlar

- [Saccharomyces cerevisiae Mayasında Mühendislik Ürünü Pentoz Kullanım Yolaklarında Kofaktör Dengelemesinin Genom Ölçekli Sonuçları](/okf/doga-bilimleri/fizik-kimya-ve-yasam-bilimleri/saccharomyces-cerevisiae-mayasinda-muhendislik-urunu-pentoz-kullanim-yolaklarinda-kofaktor-dengelemesinin-genom-olcekli-sonuclari.md)
- [NANOGrav 15 Yıllık Veri Seti: Kütle Çekim Dalgası Arka Planından Süper Kütleli Kara Delik İkililerine Yönelik Sınırlamalar](/okf/doga-bilimleri/fizik-kimya-ve-yasam-bilimleri/nanograv-15-yillik-veri-seti-kutle-cekim-dalgasi-arka-planindan-super-kutleli-kara-delik-ikililerine-yonelik-sinirlamalar.md)
- [JWST/NIRSpec IFS ile z ~ 5.55 Kırmızıya Kaymasında Düşük Metal Bolluğuna Sahip Bir Aktif Gökada Çekirdeğinde Masif Kara Delik Keşfi: GA-NIFS](/okf/doga-bilimleri/fizik-kimya-ve-yasam-bilimleri/jwstnirspec-ifs-ile-z-555-kirmiziya-kaymasinda-dusuk-metal-bolluguna-sahip-bir-aktif-gokada-cekirdeginde-masif-kara-delik-kesfi-ga-nifs.md)
- [Basketbolda Sürdürülebilir Çevre İçin Son Çeyrek: Türkiye ve Litvanya'daki Basketbol Takımlarının Karbon Ayak İzi](/okf/doga-bilimleri/fizik-kimya-ve-yasam-bilimleri/basketbolda-surdurulebilir-cevre-icin-son-ceyrek-turkiye-ve-litvanyadaki-basketbol-takimlarinin-karbon-ayak-izi.md)
- [Türkiye'de KOBİ Kredileri ile Ekonomik Büyüme Arasındaki İlişkinin Analizi (2007-2021)](/okf/doga-bilimleri/fizik-kimya-ve-yasam-bilimleri/turkiyede-kobi-kredileri-ile-ekonomik-buyume-arasindaki-iliskinin-analizi-2007-2021.md)
- [Beklenmedik Anda Yakalanmak ve Yenilmek: Ukrayna Savaşı ve Orta Doğu'da Gıda Güvenliği](/okf/doga-bilimleri/fizik-kimya-ve-yasam-bilimleri/beklenmedik-anda-yakalanmak-ve-yenilmek-ukrayna-savasi-ve-orta-doguda-gida-guvenligi.md)
- [İki Değişken Ötegezegen Analoğunun Atmosferlerinde Parçalı Forsterit Bulutlarının İncelenmesi](/okf/doga-bilimleri/fizik-kimya-ve-yasam-bilimleri/iki-degisken-otegezegen-analogunun-atmosferlerinde-parcali-forsterit-bulutlarinin-incelenmesi.md)
- [JWST NIRSpec PRISM ile Ötegezegen WASP-39b'nin Erken Yayın Bilimi Verileri Üzerinden Atmosfer Analizi](/okf/doga-bilimleri/fizik-kimya-ve-yasam-bilimleri/jwst-nirspec-prism-ile-otegezegen-wasp-39bnin-erken-yayin-bilimi-verileri-uzerinden-atmosfer-analizi.md)

# Şeffaflık

- Analiz tarihi: 2026-08-18T15:10:13.134Z
- Kanıt sayısı: 12
- Üretim sürümü: makale-analizi-v3.0.0
- Kanonik sayfa: https://makaleanalizi.com/doga-bilimleri/fizik-kimya-ve-yasam-bilimleri/orta-dogu-ve-kuzey-afrika-bolgesinde-su-kitliginin-tarimsal-uretim-ve-elektrik-uretimi-uzerindeki-etkileri