---
type: "Akademik Makale Analizi"
title: "Sağ Dorsolateral Prefrontal Kortekse Uygulanan Transkranial Doğrudan Akım Stimülasyonu (tDCS) Yoluyla Çıpalama Etkisinin Kontrol Edilmesi"
description: "Karar verme süreçlerinde çıpalama etkisi, bireylerin alakasız sayısal değerlerin etkisiyle kararlarını bu değerlere doğru kaydırması fenomenini ifade eden güçlü bir bilişsel yanlılıktır. Psikolojik modeller bu durumu çalışma belleğinin seçici erişilebilirlik mekanizmasıyla açıklasa da, bu yanlılığın"
resource: "https://makaleanalizi.com/doga-bilimleri/fizik-kimya-ve-yasam-bilimleri/sag-dorsolateral-prefrontal-kortekse-uygulanan-transkranial-dogrudan-akim-stimulasyonu-tdcs-yoluyla-cipalama-etkisinin-kontrol-edilmesi"
doi: "10.3389/fpsyg.2017.01079"
authors: ["Jianbiao Li", "Xile Yin", "Xile Yin", "Dahui Li", "Xiaoli Liu", "Guangrong Wang", "Liang Qu"]
citation: "Li, J., Yin, X., Yin, X., Li, D., Liu, X., Wang, G., Qu, L. (2017). Controlling the Anchoring Effect through Transcranial Direct Current Stimulation (tDCS) to the Right Dorsolateral Prefrontal Cortex. . https://doi.org/10.3389/fpsyg.2017.01079"
publicationType: "quantitative-empirical"
discipline: "Doğa Bilimleri"
subDiscipline: "Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri"
evidenceCount: 10
tags: ["DLPFC", "tDCS", "çıpalama etkileri", "ödeme istekliliği (WTP)", "seçici erişilebilirlik", "bilişsel setler"]
timestamp: "2026-09-30T07:16:06.009Z"
---

# Sağ Dorsolateral Prefrontal Kortekse Uygulanan Transkranial Doğrudan Akım Stimülasyonu (tDCS) Yoluyla Çıpalama Etkisinin Kontrol Edilmesi

Özgün başlık: Controlling the Anchoring Effect through Transcranial Direct Current Stimulation (tDCS) to the Right Dorsolateral Prefrontal Cortex
DOI: https://doi.org/10.3389/fpsyg.2017.01079
Künye (APA 7): Li, J., Yin, X., Yin, X., Li, D., Liu, X., Wang, G., Qu, L. (2017). Controlling the Anchoring Effect through Transcranial Direct Current Stimulation (tDCS) to the Right Dorsolateral Prefrontal Cortex. . https://doi.org/10.3389/fpsyg.2017.01079

Bilim alanı: [Doğa Bilimleri](/okf/doga-bilimleri/index.md) › Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri

# Alan bağlamı

Karar verme süreçlerinde çıpalama etkisi, bireylerin alakasız sayısal değerlerin etkisiyle kararlarını bu değerlere doğru kaydırması fenomenini ifade eden güçlü bir bilişsel yanlılıktır. Psikolojik modeller bu durumu çalışma belleğinin seçici erişilebilirlik mekanizmasıyla açıklasa da, bu yanlılığın altında yatan nöral mekanizmalar ve belirli beyin bölgelerinin bu süreçteki nedensel rolü literatürde henüz tam olarak aydınlatılmamıştır. Bu çalışma, özellikle sağ dorsolateral prefrontal korteksin (DLPFC) çalışma belleği ve bilgi seçimi üzerindeki rolüne odaklanarak, çıpalama etkisinin nöral kontrol edilebilirliğini sörgülamaktadır.

# Akademik özet

İnsan yargısı ve karar verme mekanizmalarında çıpalama etkisi, bireyin başlangıçta sunulan bir bilgiye doğru yanlılık göstermesi şeklinde ortaya çıkan en dirençli bilişsel hatalardan biri olarak kabul edilmektedir. Literatürde bu durumun genellikle çalışma belleğindeki seçici erişilebilirlik süreçleri ve bilişsel setlerle ilişkili olduğu öne sürülse de, bu hipotezleri destekleyen nörobilimsel kanıtlar oldukça sınırlıdır. Özellikle sağ dorsolateral prefrontal korteksin bellekten bilgi çağırma ve alakasız bilgileri filtreleme yeteneği ile ilişkili olduğu bilinmekle birlikte, bu bölgenin çıpalama etkisi üzerindeki doğrudan kontrolü deneysel olarak yeterince test edilmemiştir. Bu eksiklik, bilişsel yanlılıkların nörobiyolojik temellerinin anlaşılmasını ve bu yanlılıkların nöromodülasyon yoluyla yönetilip yönetilemeyeceği sorusunu akademik bir tartışma odağı haline getirmektedir.

Bu çalışmanın temel amacı, sağ DLPFC bölgesinin kortikal uyarılabilirliğini transkranial doğrudan akım stimülasyonu (tDCS) yöntemiyle değiştirerek bu bölgenin çıpalama etkisi üzerindeki nedensel etkisini incelemektir. Araştırma tasarımı kapsamında 90 sağlıklı üniversite öğrencisi rastgele olarak anodal, katodal ve sham (plasebo) stimülasyon gruplarına ayrılmış; katılımcılara 15 dakika boyunca 1.5 mA şiddetinde akım uygulanmıştır. Müdahale sonrasında katılımcılar, ödeme istekliliği (WTP) paradigmasına dayanan bir değerleme görevine tabi tutulmuştur. Bu görevde katılımcıların cep telefonu numaralarının son iki hanesi çıpa olarak kullanılmış ve üç farklı tüketici ürünü için belirledikleri fiyatların bu keyfi çıpalardan ne ölçüde etkilendiği, kantitatif analizler ve kovaryans analizi (ANCOVA) yöntemleriyle titizlikle değerlendirilmiştir.

Araştırma sonuçları, sağ DLPFC aktivitesi ile çıpalama etkisi arasında anlamlı ve negatif bir korelasyon olduğunu ortaya koymuştur. Elde edilen bulgulara göre, anodal stimülasyon yoluyla kortikal aktivitenin artırıldığı grupta çıpalama etkisi belirgin şekilde azalırken, katodal stimülasyon ile kortikal uyarılabilirliğin düşürüldüğü grupta bu etkinin şiddetlendiği gözlemlenmiştir. Özellikle katodal grupta katılımcıların ödeme istekliliği değerleri ile alakasız çıpalar arasındaki korelasyonun çok daha güçlü ve istatistiksel olarak anlamlı olduğu saptanmıştır. Sham grubunda ise ürün bazlı değişkenlikler görülmüş, ancak genel olarak standart çıpalama eğilimleri devam etmiştir. Bu veriler, sağ DLPFC'nin alakasız bilgileri bastırma ve görevler arası geçiş yapma konusundaki işlevsel önemini deneysel olarak kanıtlamakta ve çıpalama etkisinin nöral yollarını doğrulamaktadır.

Çalışmanın tartışma ve sonuç kısmında, elde edilen bulguların seçici erişilebilirlik mekanizması ve bilişsel setlerin korunması/değiştirilmesi teorileriyle tam bir uyum içinde olduğu vurgulanmaktadır. Yazarlar, sağ DLPFC'nin çıpalama ile tetiklenen bilişsel setlerden uygun değerlendirme setlerine geçişte kritik bir rol oynadığını, bu bölgenin uyarılmasının bireyin keyfi bilgilerden bağımsızlaşmasını kolaylaştırdığını savunmaktadır. Bu yönüyle çalışma, literatürde daha önce bildirilen EEG bulgularını genişletmekte ve korelasyonel fMRI çalışmalarının ötesine geçerek nedensel bir kanıt sunmaktadır. Akademik literatür taramaları bakımından bu eser, nöroekonomi ve karar verme biliminde bilişsel yanlılıkların nöromodülasyonla kontrol edilebileceğine dair öncü bir örnek sunarak, gelecekteki davranışsal iktisat çalışmalarına güçlü bir nöral çerçeve kazandırmaktadır.

# Araştırmanın amacı

Bu araştırmanın temel amacı, sağ dorsolateral prefrontal korteksin (DLPFC) kortikal uyarılabilirliğini tDCS yöntemiyle modüle ederek bu bölgenin çıpalama etkisi üzerindeki nedensel rolünü belirlemektir.

# Yöntem ve tasarım

Bu ampirik çalışmada, katılımcıların sağ dorsolateral prefrontal korteks bölgesine transkranial doğrudan akım stimülasyonu uygulanarak kortikal uyarılabilirliğin değiştirilmesinin çıpalama etkileri üzerindeki nedensel rolü test edilmiştir.

# Bulgular ve önermeler

1. Sahte stimülasyon grubunda, telefon numaralarının son iki hanesi olarak belirlenen rastgele çıpalar ile ödeme istekliliği arasındaki korelasyonlar bazı ürünler için yüzde on düzeyinde anlamlı bulunmuştur.
2. Katodal stimülasyon grubunda telefon numaraları ile ödeme istekliliği arasındaki korelasyonlar daha yüksek çıkmış ve tüm ürünler ile ortalama değerler için istatistiksel olarak anlamlı düzeyde gerçekleşmiştir.
3. Anodal stimülasyon grubunda telefon numaraları ile ödeme istekliliği arasındaki korelasyon katsayıları düşük kalmış ve hiçbir ürün için istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki gözlenmemiştir.
4. Stimülasyon koşullarının ortalama ödeme istekliliği üzerindeki etkisini inceleyen kovaryans analizi sonuçları, telefon numarası kontrol edildikten sonra stimülasyon grupları arasında anlamlı bir fark olduğunu göstermiştir.

# Yazarın tartışması

Araştırma bulguları, sağ dorsolateral prefrontal korteks aktivitesinin çıpalama etkisiyle negatif bir ilişki sergilediğini ortaya koymaktadır. Anodal stimülasyon uygulanarak bu bölgenin uyarılabilirliği artırıldığında çıpalama etkisi belirgin şekilde azalırken, katodal stimülasyon ile uyarılabilirlik düşürüldüğünde çıpalama etkisi artış göstermiştir.

Yazarlar bu sonuçları, seçici erişilebilirlik hipotezi ve bilişsel setler çerçevesinde açıklamaktadır. Bireyler çıpa bilgisiyle karşılaştıklarında hafızadan tutarlı bilgileri seçici olarak almakta ve DLPFC bu bilişsel setlerin sürdürülmesi ile uygun setlere geçişte kritik bir rol oynamaktadır.

Tartışma bölümünde, mevcut çalışmanın sonuçları literatürdeki diğer davranışsal bulgularla karşılaştırılmıştır. Özellikle Ariely ve diğerlerinin çalışmalarıyla genel bir paralellik kurulurken, farklı ürün türleri ve değerleme görevlerindeki tutarlılık düzeyleri ayrıntılı olarak ele alınmıştır.

Sonuç olarak, transkranial doğrudan akım stimülasyonu kullanılarak elde edilen bu bulgular, insan karar verme süreçlerindeki bilişsel önyargıların nöral altyapısını anlamak adına önemli bir katkı sunmakta ve seçici erişilebilirlik mekanizmasını ampirik olarak desteklemektedir.

# Yazarın sonucu

Bu araştırma, sağ dorsolateral prefrontal korteksin çıpalama etkilerindeki işlevine dair ilk nöral kanıtlardan birini sunmakta olup standart çıpalama paradigmasının seçici erişilebilirlik mekanizmasıyla açıklandığını desteklemektedir.

# Literatürdeki işlevi

Bu çalışma, karar verme süreçlerinde sıklıkla karşılaşılan ve oldukça dirençli bir bilişsel önyargı olan çıpalama etkisinin nöral altyapısını aydınlatma işlevi görmektedir. İncelenen yayın, davranışsal ekonomi ve nörobilim yazınında korelasyonel yöntemlerin ötesine geçerek nedensel bağ kuran deneysel bir köprü vazifesi üstlenmektedir. Araştırma, klasik psikolojik modellerde yer alan seçici erişilebilirlik hipotezini doğrudan bir beyin bölgesinin aktivitesiyle ilişkilendirerek literatürdeki teorik açıklamaların somutlaştırılmasına öncülük etmektedir. Böylece çalışma, insan yargı mekanizmalarının anatomik temellerini inceleyen karar nörobilimi alanındaki çalışmalara deneysel bir standart kazandırmaktadır.

Önceki çalışmalarla ilişkisi: Önceki araştırmalar genellikle çıpalama etkisinin varlığını davranışsal deneyler, anketler veya fonksiyonel manyetik rezonans görüntüleme gibi korelasyonel yöntemlerle ortaya koymuştur. Bununla birlikte, bu çalışmalar ilgili beyin bölgelerinin aktivasyonunu gözlemlemekle sınırlı kalmış, doğrudan bir neden-sonuç ilişkisi kuramamıştır. Bu çalışma, Tversky ve Kahneman ile Ariely ve meslektaşlarının öncülük ettiği klasik çıpalama paradigmalarını temel almakta, ancak tDCS teknolojisiyle kortikal uyarılabilirliği dışarıdan manipüle ederek önceki literatürde eksik kalan nedensel kanıt boşluğunu doldurmaktadır.

Literatür taramasına katkısı: Literatür taramasına sağlanan en temel katkı, bilişsel önyargıların değiştirilemez veya sabit tercihler olarak kabul edilme varsayımına ampirik bir meydan okuma sunulmasıdır. Araştırma, ödeme istekliliği kararlarının prefrontal korteks aktivitesiyle doğrudan şekillendirilebileceğini göstererek davranışsal ekonomi ve nörobilim yazınındaki çelişkili bulguların yorumlanmasına yeni bir analitik çerçeve kazandırmaktadır. Ayrıca gelecekte yapılacak benzer nöromodülasyon çalışmaları için metodolojik bir temel oluşturmakta ve karar verme süreçlerindeki bilişsel esneklik ile bilişsel set değişimlerinin anlaşılmasını kolaylaştırmaktadır.

# Tez ve makale araştırmalarında kullanım

- **Çıpalama etkisinin çalışma belleğindeki seçici erişilebilirlik mekanizmasıyla doğrudan ilişkili olduğu ve bilişsel setlerin sürdürülmesinde prefrontal korteksin kritik rol oynadığı.** — Yazarın çalışma belleği ve seçici erişilebilirlik teorilerini entegre ettiği bölümlerden türetilen bu iddia, literatür taramasında bilişsel önyargıların mekanizmalarını açıklamak amacıyla kullanılabilir.
- **Sağ dorsolateral prefrontal korteks aktivitesinin anodal ve katodal tDCS ile modüle edilerek çıpalama etkisinin sırasıyla azaltılabileceği veya artırılabileceği.** — Çalışmanın temel bulgusuna dayanan bu açıklama, kavramsal çerçeve bölümünde nöromodülasyon tekniklerinin ekonomik kararlar üzerindeki nedensel etkilerini temellendirmek için kullanılabilir.
- **Katodal stimülasyon grubunda telefon numaraları ile ödeme istekliliği arasındaki korelasyonların anlamlı düzeyde yüksek çıkmasının, kortikal uyarılabilirliğin azalmasıyla bilişsel çatışma tespitinin zayıflamasından kaynaklandığı.** — Yazarın tartışma kısmındaki yorumlarından türetilen bu argüman, araştırma bulgularının benzer nörobilimsel çalışmalarla karşılaştırıldığı tartışma bölümünde destekleyici kanıt olarak sunulabilir.

# Türetilebilir araştırma soruları

- **Anodal tDCS uygulamasının sol ve sağ dorsolateral prefrontal korteks üzerindeki lateralize etkileri karar verme sırasındaki çerçeveleme etkisini farklı yönlerde nasıl değiştirmektedir?**
  - Desen: Güç analizi ile belirlenecek yeterli sayıda sağlıklı katılımcının yer alacağı, sol DLPFC, sağ DLPFC ve sahte stimülasyon koşullarını içeren dengeli denekler arası deneysel tasarım. Veriler tDCS stimülasyonu sonrasında uygulanacak ekonomik tercih görevleriyle toplanacak ve veriler çok yönlü varyans analizi ile değerlendirilecektir.
  - Gerekçe: Bu araştırma önerisi, makalenin sonuç bölümünde belirtilen prefrontal hemisferik dominance ve sol DLPFC işlevlerinin incelenmesi yönündeki gelecek araştırma çağrısından ve çalışmanın sağ DLPFC odaklı deneysel yönteminden türetilmiştir.
- **Çalışma belleği yükünün artırılması, sağ dorsolateral prefrontal kortekse uygulanan anodal stimülasyonun çıpalama etkisini azaltıcı işlevini istatistiksel olarak nasıl ortadan kaldırmaktadır?**
  - Desen: Veri doygunluğu ve güç analizi gözetilerek oluşturulacak katılımcı gruplarına eş zamanlı çalışma belleği görevi ve sağ DLPFC üzerinden anodal veya sahte tDCS uygulanması. Veri toplama aşamasında bilgisayarlı karar verme testleri kullanılacak, analizler kovaryans analizi ve çoklu regresyon modelleriyle yürütülecektir.
  - Gerekçe: Bu öneri, makalenin giriş ve tartışma bölümlerinde vurgulanan çalışma belleğinin seçici erişilebilirlik mekanizması ve bu sürecin prefrontal korteks tarafından denetlenmesi bulgusundan türetilmiştir.
- **Çıpa değerlerinin ürünün piyasa fiyatı aralığına uygun olmaması durumu, katodal stimülasyon uygulanan bireylerin çıpalama etkisine duyarlılığını hangi mekanizma üzerinden değiştirmektedir?**
  - Desen: Farklı fiyat aralıklarında tüketici ürünlerinin kullanıldığı, katodal ve sahte stimülasyon gruplarından oluşan laboratuvar deneyi. Veriler BDM teşvik uyumlu prosedürle toplanacak ve verilerin analizi için OLS regresyon modelleri ile pazar fiyatı etkileşim terimleri kullanılacaktır.
  - Gerekçe: Bu araştırma önerisi, makalenin tartışma kısmında ele alınan şarap ve çikolata gibi ürünlerin piyasa fiyatı algısının çıpaların plausibilitesini etkilediği yönündeki yazar değerlendirmesinden türetilmiştir.

# Kaynak izleri

Her iddia, özgün yayının belirtilen sayfasındaki birebir alıntıya bağlıdır.

| Kanıt | Bölüm | PDF sayfası | Basılı sayfa | Alıntı |
|---|---|---|---|---|
| ev-o-1 | Abstract | 1 | — | Neuroimaging studies have revealed that the right dorsolateral prefrontal cortex (DLPFC) is closely related to memory retrieval and performance. |
| ev-o-2-2 | INTRODUCTION | 2 | — | In this research, we aim to apply the transcranial direct current stimulation (tDCS) technique to analyze the neural process of anchoring effects by investigating the role of the r |
| ev-s-1 | INTRODUCTION | 1 | — | In this study, we used tDCS to investigate whether effects of increased or decreased right DLPFC excitability influence anchoring effects in willingness to pay (WTP) experiments. |
| ev-s-2-2 | RESULTS | 4 | — | In the sham group (Table 1), the correlations between the random anchor (phone number) and stated WTP ranged from -0.127 to 0.363. The correlations for two of three goods were sign |
| ev-s-3-2 | RESULTS | 4 | — | In the cathodal group (Table 2), the correlations were relatively higher than those in the sham group, ranging from 0.398 to 0.607. Furthermore, all the correlations were significa |
| ev-s-4-2 | RESULTS | 4 | — | In the anodal group (see Table 3), the correlation coefficients ranged from 0.044 to 0.162 and were smaller than those in the cathodal group. Meanwhile, none of the correlations we |
| ev-s-5 | RESULTS | 4 | — | There was a significant difference in the average WTP ( F 2 , 82 = 4.233, p = 0.018) between the tDCS conditions after controlling for phone number. |
| ev-s-6 | DISCUSSION | 6 | — | The valuation task we conducted in the experiment was similar with those conducted by Ariely et al. (2003), Bergman et al. (2010), Fudenberg et al. (2012), and Yoon et al. (2013). |
| ev-s-7 | DISCUSSION | 7 | — | The inconsistency between our study and that of Tamir and Mitchell (2010) can be explained because they used an experimental framework of social interaction involving mentalizing |
| ev-s-8-2 | CONCLUSION | 7 | — | The present research provides one of the first instances of evidence for the role of right DLPFC in anchoring effects. We found that tDCS induced modulation of cortical excitabilit |

# İlgili kavramlar

- [JWST NIRSpec PRISM ile Ötegezegen WASP-39b'nin Erken Yayın Bilimi Verileri Üzerinden Atmosfer Analizi](/okf/doga-bilimleri/fizik-kimya-ve-yasam-bilimleri/jwst-nirspec-prism-ile-otegezegen-wasp-39bnin-erken-yayin-bilimi-verileri-uzerinden-atmosfer-analizi.md)
- [Güneş Benzeri Bir Yıldızın Etrafında Döndüğü Karadelik Sisteminin Gaia Astrometrisi ve Dikine Hızlar ile Keşfi](/okf/doga-bilimleri/fizik-kimya-ve-yasam-bilimleri/gunes-benzeri-bir-yildizin-etrafinda-dondugu-karadelik-sisteminin-gaia-astrometrisi-ve-dikine-hizlar-ile-kesfi.md)
- [Kırmızı Dev Bir Yıldızın Yörüngesinde Dolanay Durağan Bir Karadelik: Gaia BH2](/okf/doga-bilimleri/fizik-kimya-ve-yasam-bilimleri/kirmizi-dev-bir-yildizin-yorungesinde-dolanay-duragan-bir-karadelik-gaia-bh2.md)
- [Avrupa Hamsisinde (Engraulis encrasicolus L.) Pozitif Seçilim Gösteren Genlerin Küresel Ekspresyon Örüntüsü ve Teleost Üremesi Üzerindeki Etkileri](/okf/doga-bilimleri/fizik-kimya-ve-yasam-bilimleri/avrupa-hamsisinde-engraulis-encrasicolus-l-pozitif-secilim-gosteren-genlerin-kuresel-ekspresyon-oruntusu-ve-teleost-uremesi-uzerindeki-etkileri.md)
- [Astrobiyolojide Virüslerin Rolü: Yaşamın Kökeni, Evrimi ve Biyoimzalar Üzerine Bir İnceleme](/okf/doga-bilimleri/fizik-kimya-ve-yasam-bilimleri/astrobiyolojide-viruslerin-rolu-yasamin-kokeni-evrimi-ve-biyoimzalar-uzerine-bir-inceleme.md)
- [Hızla Değişen Afrotropikal Ekosistemlerde Biyoçeşitlilik Kaybının İzlenmesi: Yönetişim ve Araştırma İçin Gelişen Bir Zorunluluk](/okf/doga-bilimleri/fizik-kimya-ve-yasam-bilimleri/hizla-degisen-afrotropikal-ekosistemlerde-biyocesitlilik-kaybinin-izlenmesi-yonetisim-ve-arastirma-icin-gelisen-bir-zorunluluk.md)
- [NANOGrav 15 Yillik Veri Seti: Kutlecekim Dalgasi Arka Planina İlişkin Kanıtlar](/okf/doga-bilimleri/fizik-kimya-ve-yasam-bilimleri/nanograv-15-yillik-veri-seti-kutlecekim-dalgasi-arka-planina-iliskin-kanitlar.md)
- [Sıcak Neptün Ötegezegeni WASP-107b'de Yüksek İç Isı Akısı ve Büyük Çekirdek Yapısı](/okf/doga-bilimleri/fizik-kimya-ve-yasam-bilimleri/sicak-neptun-otegezegeni-wasp-107bde-yuksek-ic-isi-akisi-ve-buyuk-cekirdek-yapisi.md)

# Şeffaflık

- Analiz tarihi: 2026-09-30T07:16:06.009Z
- Kanıt sayısı: 10
- Üretim sürümü: makale-analizi-v3.0.0
- Kanonik sayfa: https://makaleanalizi.com/doga-bilimleri/fizik-kimya-ve-yasam-bilimleri/sag-dorsolateral-prefrontal-kortekse-uygulanan-transkranial-dogrudan-akim-stimulasyonu-tdcs-yoluyla-cipalama-etkisinin-kontrol-edilmesi