---
type: "Akademik Makale Analizi"
title: "Siyasi Coğrafyada Yenileşme Eğilimleri: Bibliyometrik Göstergeler Üzerinden Karşılaştırmalı Bir Ağ Analizi"
description: "Siyasi coğrafya, 19. yüzyılın sonunda Friedrich Ratzel’in organik devlet kuramıyla determinist bir zeminde yükselmiş ancak 20. yüzyılın son çeyreğinden itibaren post-yapısalcı ve eleştirel kuramların etkisiyle köklü bir değişim yaşamıştır. Geleneksel jeopolitiğin güç odaklı ve genelleştirici yaklaşı"
resource: "https://makaleanalizi.com/doga-bilimleri/fizik-kimya-ve-yasam-bilimleri/siyasi-cografyada-yenilesme-egilimleri-bibliyometrik-gostergeler-uzerinden-karsilastirmali-bir-ag-analizi"
doi: "https://doi.org/10.33688/aucbd.1455534"
authors: ["Mazlum Ar"]
citation: "Ar, M. (2024). Siyasi Coğrafyada Yenileşme Eğilimleri: Bibliyometrik Göstergeler Üzerinden Karşılaştırmalı Bir Ağ Analizi. . https://doi.org/https://doi.org/10.33688/aucbd.1455534"
publicationType: "bibliometric"
discipline: "Doğa Bilimleri"
subDiscipline: "Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri"
evidenceCount: 11
tags: ["Ağ analizi", "Bibliyometrik analiz", "Jeopolitik", "Siyasal coğrafya", "Yenileşme eğilimleri"]
timestamp: "2026-09-26T18:48:04.884Z"
---

# Siyasi Coğrafyada Yenileşme Eğilimleri: Bibliyometrik Göstergeler Üzerinden Karşılaştırmalı Bir Ağ Analizi

Özgün başlık: Siyasi Coğrafyada Yenileşme Eğilimleri: Bibliyometrik Göstergeler Üzerinden Karşılaştırmalı Bir Ağ Analizi
DOI: https://doi.org/https://doi.org/10.33688/aucbd.1455534
Künye (APA 7): Ar, M. (2024). Siyasi Coğrafyada Yenileşme Eğilimleri: Bibliyometrik Göstergeler Üzerinden Karşılaştırmalı Bir Ağ Analizi. . https://doi.org/https://doi.org/10.33688/aucbd.1455534

Bilim alanı: [Doğa Bilimleri](/okf/doga-bilimleri/index.md) › Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri

# Alan bağlamı

Siyasi coğrafya, 19. yüzyılın sonunda Friedrich Ratzel’in organik devlet kuramıyla determinist bir zeminde yükselmiş ancak 20. yüzyılın son çeyreğinden itibaren post-yapısalcı ve eleştirel kuramların etkisiyle köklü bir değişim yaşamıştır. Geleneksel jeopolitiğin güç odaklı ve genelleştirici yaklaşımları yerine, mekânın sosyal ve siyasal bir kurgu olduğunu savunan, kimlik, kültür, cinsiyet ve çevre gibi olguları merkeze alan yeni bir paradigma hakim olmaya başlamıştır. Bu çalışma, dünyadaki bu paradigmatik dönüşümün Türkiye’deki akademik yazına ne ölçüde yansıdığını bibliyometrik veriler üzerinden analiz ederek yerel ve küresel literatür arasındaki yöntemsel ve kuramsal mesafeyi sorunsallaştırmaktadır.

# Akademik özet

Siyasal coğrafya, 19. yüzyılın sonunda Friedrich Ratzel’in organik devlet teorisiyle şekillenen ve uzun süre emperyalist amaçlara hizmet eden klasik jeopolitik anlayışının gölgesinde kalmıştır. Ancak 1970’li yıllardan itibaren disiplinde yaşanan paradigmatik dönüşüm, post-pozitivist ve post-yapısalcı temellerde coğrafi bilginin iktidar ilişkileri tarafından nasıl inşa edildiğini sörgülayan eleştirel bir boyuta evrilmiştir. Bu değişim, coğrafyayı sadece yeryüzünün tasvirinden ibaret gören yaklaşımları dışlayarak, mekânın sosyal ve siyasal bir kurgu olduğunu savunur. Makale, dünyadaki bu kuramsal ve yöntemsel yenileşme eğilimlerinin Türkiye’deki akademik yazına ne ölçüde yansıdığını ve iki literatür arasındaki farklılıkları bibliyometrik bir perspektifle sorunsallaştırarak alanın mevcut durumunu kapsamlı bir şekilde ortaya koymaktadır.

Araştırmanın yöntemsel omurgasını, bilim haritalama tekniklerinden biri olan ağ görselleştirme ve bibliyometrik ağ analizi oluşturmaktadır. Küresel eğilimleri saptamak amacıyla Web of Science veri tabanında taranan Political Geography ve Geopolitics dergilerinden elde edilen veriler, VOSviewer ve R programı kullanılarak analiz edilmiştir. Türkiye ölçeğindeki durumu değerlendirmek için ise DergiPark veri tabanı üzerinden siyasal coğrafya ve jeopolitik kavramlarını temel alan geniş kapsamlı bir tarama yapılmış, elde edilen veriler Microsoft Excel aracılığıyla tasnif edilmiştir. Bu karşılaştırmalı tasarım, hem yazar iş birliklerini hem de zaman içindeki kavramsal dönüşümleri görselleştirerek disiplinin mevcut panoramasını somut ve doğrulanabilir verilerle analiz etmektedir.

Yapılan analizler sonuçunda, küresel ölçekteki siyasal coğrafya çalışmalarının 2000 sonrası dönemde kimlik politikaları, feminist jeopolitik, iklim değişikliği ve mülteci sorunları gibi eleştirel temalara yoğunlaştığı tespit edilmiştir. Buna karşın Türkiye’deki akademik üretimin, büyük ölçüde 1980 öncesi geleneksel jeopolitik anlayışını sürdürdüğü ve enerji güvenliği, askeri stratejiler ile bölgesel riskler gibi klasik konuların dışına çıkmakta zorlandığı belirlenmiştir. Ayrıca, Türkiye’deki coğrafya dergilerinde siyasal coğrafya çalışmalarının toplam yayın içindeki payının sadece yüzde üç virgül yetmiş altı gibi oldukça düşük bir oranda kaldığı görülmektedir. Bu bulgular, yerli literatürün küresel düzeydeki kuramsal tartışmalardan ve post-yapısalcı dönüşümlerden büyük ölçüde kopuk olduğunu ve geleneksel kalıpların dışına henüz çıkamadığını kanıtlamaktadır.

Tartışma ve sonuç bölümünde, siyasal coğrafyanın dünya genelinde kurumsallaşmasını tamamlayarak iktidar pratiklerini sorunsallaştıran bir yapıya büründüğü vurgulanmaktadır. Türkiye’deki çalışmaların ise hala siyasetten arındırılmış bir coğrafya tasviri yapma eğiliminde olması ve disiplinin sistematik bütünlüğünden yoksun kalması, yerel literatürde paradigmatik bir gecikme yaşandığına işaret etmektedir. Bu çalışma, Türk araştırmacılar için literatürdeki bu boşluğu net bir şekilde tanımlamakta ve gelecekteki çalışmaların eleştirel siyasal coğrafyanın tematik sistematiğine yönelmesi gerektiğini göstermektedir. Bibliyometrik göstergeler üzerinden sunulan bu kanıtlar, Türkiye’deki coğrafya eğitiminde ve araştırma gündeminde köklü bir yenilenme ihtiyacını akademik bir zemine taşımakta ve araştırmacılar için somut bir yol haritası sunmaktadır.

# Araştırmanın amacı

Siyasal coğrafyanın küresel ölçekte yaşamış olduğu değişim ve gelişimi akademik bağlamda incelemek ayrıca bu perspektifte Türkiye’de siyasal coğrafya alanında yapılan akademik çalışmaların yenileşme eğilimlerini karşılaştırmalı olarak analiz etmektir.

# Yöntem ve tasarım

Çalışmada, dünya ve Türkiye ölçeğinde siyasal coğrafyanın paradigmatik değişimini karşılaştırmalı olarak analiz etmek amacıyla bibliyometrik ağ görselleştirme yöntemi kullanılmıştır. Araştırma tasarımı kapsamında Web of Science tabanındaki temel akademik dergiler ile DergiPark sistemindeki yerel yayınlar; ortak yazarlık, eş-oluşum ve zamansal trend analizleri aracılığıyla bilim haritalama teknikleriyle incelenmiştir.

# Bulgular ve önermeler

1. Dünya genelindeki siyasal coğrafya çalışmaları, 2000 yılından itibaren klasik jeopolitik yaklaşımları terk ederek kimlik politikaları, mülteci sorunları ve feminist jeopolitik gibi eleştirel geleneğin izini süren tematik bir derinliğe kavuşmuştur.
2. Küresel ölçekte siyasal coğrafya disiplinindeki yayın üretimi ve akademik iş birliği ağları, tarihsel süreçle uyumlu olarak halen ABD ve İngiltere merkezli Anglosakson ülkelerinin hakimiyeti altında seyretmektedir.
3. Türkiye'deki akademik yazın, küresel eğilimlerin aksine büyük oranda 1980 öncesi geleneksel jeopolitik anlayışa sadık kalarak enerji politikaları ve güvenlik odaklı temalarla sınırlı kalmış, eleştirel dönüşümün gerisinde kalmıştır.
4. Türkiye'de coğrafya disiplini çatısı altında üretilen siyasal coğrafya çalışmaları, toplam akademik üretimin yalnızca yüzde 3,76'sını oluşturarak disiplin içindeki ağırlığını ve yenileşme potansiyelini henüz tam olarak yansıtmamaktadır.

# Yazarın tartışması

Bibliyometrik ağ analizi sonuçları, küresel siyasal coğrafya literatürünün 1980 sonrası post-yapısalcı dönüşümle birlikte devlet merkezli ontolojiden mekânsal temsil ve söylem analizine evrildiğini somut verilerle kanıtlamaktadır. Bu değişim, disiplinin geleneksel determinist çerçevesini kırarak toplumsal cinsiyet, biopolitika ve çevresel yönetim gibi çok boyutlu ve eleştirel bir araştırma sahasına dönüşmesini sağlamıştır.

Yazar, bu dönüşümü sosyal bilimlerdeki genel paradigmatik kaymaların bir yansıması olarak açıklar; bilgi üretiminin artık salt nesnel bir gerçeklik tasviri değil, iktidar yapılarının mekânı kodlama biçimlerini sorunsallaştıran bir eylem haline geldiğini vurgular. Küresel literatürdeki anahtar kelime ağları, bu kuramsal değişimin akademik çıktı düzeyinde de tescillendiğini göstermektedir.

Türkiye ölçeğindeki verilerle yapılan karşılaştırma, yerel literatürün halen 1945-1980 arası dönemde kemikleşen apolitikleşme mirasını taşıdığını ve jeopolitiği bir 'araç' olarak gören geleneksel çizgiden kopamadığını ortaya koymaktadır. Tartışma kısmında vurgulandığı üzere, Türkiye'deki yayınlarda güvenlik ve enerji gibi temaların baskınlığı, küresel 'eleştirel jeopolitik' dalgasının yerel akademiye henüz tam nüfuz etmediğini simgelemektedir.

Sonuç olarak, Türkiye'de siyasal coğrafyanın coğrafya disiplini içindeki düşük payı ve sınırlı tematik çeşitliliği, alanın kurumsal bir durgunluk içinde olduğuna işaret etmektedir. Yazar, bu durumun aşılması için mekânın nominal değerlerinin ötesindeki siyasal anlamlarını irdeleyen, beşerî ve sosyal olguları merkeze alan yeni bir akademik perspektifin geliştirilmesinin zorunlu olduğunu belirtmektedir.

# Yazarın sonucu

Araştırma sonuçunda, Türkiye'deki siyasal coğrafya çalışmalarının büyük ölçüde siyasetten arındırılmış bir betimleme eğilimini sürdürdüğü, mekânın yapı ve iktidar ilişkileriyle inşa edilen siyasal bağlamını ve küresel literatürde yükselen eleştirel yenileşme eğilimlerini yeterince içselleştirmediği sonuçuna varılmıştır.

# Literatürdeki işlevi

Bu çalışma, siyasi coğrafya disiplininin 19. yüzyıl sonundan günümüze kadar geçirdiği evrimi, klasik determinist yaklaşımlardan post-yapısalcı eleştirel kuramlara uzanan bir düzlemde haritalandırma işlevi görmektedir. Metin, küresel ölçekteki bilimsel üretim trendleri ile Türkiye'deki yerel akademik çıktıları nicel ve nitel verilerle karşılaştırarak, disiplinin kavramsal ağlarını VOSviewer ve R programlama araçlarıyla somutlaştırmaktadır. Özellikle Anglosakson literatürün hakimiyetini ve eleştirel jeopolitik dalgasının tematik dağılımını ortaya koyarak, siyasi coğrafyanın sadece devlet stratejileriyle sınırlı kalmayıp kimlik, toplumsal cinsiyet ve biopolitika gibi alanlara nasıl genişlediğini belgelemektedir.

Önceki çalışmalarla ilişkisi: Çalışma, Friedrich Ratzel’in organik devlet kuramına dayanan klasik jeopolitik temellerinden yola çıkarak, Gerard Toal’ın eleştirel jeopolitik çerçevesine ve Agnew’in mekânsal temsil kuramlarına eklemlenmektedir. Önceki çalışmaların aksine, bu çalışma siyasi coğrafyayı sadece kuramsal bir tartışma olarak değil, bibliyometrik bir nesne olarak ele almaktadır. Jarneving’in bibliyografik bağlantı yöntemini ve Toal’ın söylem analizi vurgusunu sentezleyerek, Türkiye’deki çalışmaların 1980 öncesi geleneksel paradigmanın etkisinden neden ve nasıl kurtulamadığını ampirik verilerle sorunsallaştırmaktadır. Böylece, literatürdeki 'geleneksel' ile 'yenilikçi' arasındaki yöntemsel boşluğu kapatmayı hedeflemektedir.

Literatür taramasına katkısı: Araştırma, Türkiye'deki coğrafya yazınında siyasi coğrafya çalışmalarının toplam üretim içindeki %3,76'lık payını ve bu payın büyük oranda güvenlik/enerji odaklı olduğunu saptayarak literatür taramalarına somut bir eleştiri zemini sunmaktadır. Küresel literatürün 2000 sonrası 'feminist jeopolitik' ve 'antroposen jeopolitik' gibi temalara kaydığını, yerel literatürün ise halen Soğuk Savaş retoriğine hapsolduğunu göstermesi, araştırmacılar için yeni çalışma alanlarını belirleme noktasında rehber niteliğindedir. Çalışma, disiplindeki 'normal bilim' evresinden paradigma değişimine geçişin izlerini sürerek, araştırmacıların hangi kavramsal kümelerde (cluster) yoğunlaştığını görselleştirmekte ve literatürün gelecekteki olası yönelimlerini bilimsel bir tahminle temellendirmektedir.

# Tez ve makale araştırmalarında kullanım

- **Türkiye'deki siyasi coğrafya çalışmaları küresel eleştirel dönüşümün gerisindedir.** — Yazarın sunduğu bibliyometrik veriler, yerel yayınların %35,85'inin halen geleneksel jeopolitik kavramına odaklandığını kanıtlamak için kullanılır.
- **VOSviewer yazılımı akademik ağ analizlerinde görselleştirme sağlar.** — Bilim haritalama yöntemlerinin sosyal bilimlerdeki uygulanabilirliğini göstermek için çalışmadaki ağ analizi süreci örnek gösterilebilir.
- **Geleneksel jeopolitik yerini iktidarı problematize eden bir yapıya bırakmaktadır.** — Küresel literatürdeki paradigma değişimini açıklayan bulgular, yeni tez çalışmalarının neden eleştirel olması gerektiğini savunurken kullanılır.

# Türetilebilir araştırma soruları

- **Türkiye'deki coğrafya dergilerinde 1980 sonrası yayımlanan çalışmalarda toplumsal cinsiyet ve iktidar ilişkileri nasıl temsil edilmektedir?**
  - Desen: Makaledeki bibliyometrik verilerden yola çıkarak, Türkiye'deki ana coğrafya dergilerinde (Marmara, Ege, Türk Coğrafya vb.) 'feminist' ve 'cinsiyet' anahtar kelimelerini içeren yayınların nitel içerik analizi yapılmalıdır. Örneklem büyüklüğü veri doygunluğuna göre belirlenmelidir.
  - Gerekçe: Makalede Türkiye'deki çalışmaların eleştirel gelenekten yoksun olduğu bulgusu (ev-l-1), bu boşluğu doldurmaya yönelik yeni bir ampirik araştırmanın temel gerekçesini oluşturmaktadır.
- **Türkiye'deki siyasi coğrafya ve uluslararası ilişkiler yayınlarında iklim değişikliği ne ölçüde bir jeopolitik güvenlik sorunu olarak kurgulanmaktadır?**
  - Desen: Makalede kullanılan bibliyometrik ağ analizi yöntemiyle, DergiPark veri tabanındaki 'iklim değişikliği' ve 'güvenlik' kavramları arasındaki ilişkisellik analiz edilmelidir. Küresel literatürdeki 'Anthropocene' kümesiyle karşılaştırmalı bir haritalama yapılmalıdır.
  - Gerekçe: Küresel literatürde iklim değişikliği kavramının Simon Dalby öncülüğünde merkezi bir küme oluşturduğu bulgusuna dayanmaktadır (ev-s-1).
- **Türkiye'deki popüler medya içeriklerinde sınır güvenliği ve mülteci temsilleri, eleştirel jeopolitik kuramları çerçevesinde nasıl inşa edilmektedir?**
  - Desen: Toal'ın söylem analizi metodolojisi uygulanarak, ulusal gazetelerin ve dijital haber platformlarının mülteci krizlerine dair görsel ve metinsel içerikleri incelenmelidir. Örneklem, en yüksek tirajlı 5 gazetenin 2016 sonrası yayınlarından seçilmelidir.
  - Gerekçe: Makalede belirtilen küresel 'sınır politikaları' ve 'popüler jeopolitik' trendlerinin Türkiye ölçeğindeki medya yansımalarını inceleme çağrısından türetilmiştir (ev-l-3).

# Kaynak izleri

Her iddia, özgün yayının belirtilen sayfasındaki birebir alıntıya bağlıdır.

| Kanıt | Bölüm | PDF sayfası | Basılı sayfa | Alıntı |
|---|---|---|---|---|
| ev-o-1 | Öz | 1 | — | Bu noktada, dünya ve Türkiye ölçeğinde siyasal coğrafyanın paradigmatik değişimini ve gelişimini karşılaştırmalı olarak ele almayı amaçlayan bu araştırmada ağ görselleştirme yöntem |
| ev-s-0 | Materials and Methods | 3 | — | In the third stage, the data obtained from the WOS database were analyzed by means of network visualization as a science mapping method and computer - aided software t ools VOSview |
| ev-s-1 | Discussion and Conclusion | 4 | — | However, in the post -2000 period, while political geography studies reflect an approach that directly traces the critical tradition, such as identity p olitics, refugees and migra |
| ev-s-2 | Discussion and Conclusion | 3 | — | it is revealed that imperialist and colonialist countries (USA, England, Germany, Netherlands, etc.), which were positioned at the center of classical geopolitics in the late 19th  |
| ev-s-3 | Discussion and Conclusion | 4 | — | research thematic of publications in Turkey reflects political security, energy policies, and international developments shaping Turkey's periphery (Figures 17, 18 and Table 7), in |
| ev-s-4 | Discussion and Conclusion | 4 | — | fact that political geography studies published in geography journals correspond to 3.76% (73) of the total publications (1944) (Table 4) reveals that political geography studies i |
| ev-s-5 | Discussion and Conclusion | 5 | — | academic publication tendency of political geography in Turkey has largely maintained its tendency towards the depiction of a depoliticized geography, which was appropriated in the |
| ev-s-comp1 | Discussion and Conclusion | 4 | — | In addition, the fact that political geography debates and historical readings h ave lost their importance in the field and geopolitics and space concepts have remained at the cent |
| ev-l-1 | Abstract | 1 | — | Araştırma sonucunda Türkiye’de siyasal coğrafya alanındaki akademik çalışmaların büyük ölçüde klasik ve Soğuk Savaş jeopolitik söylem ile paralel bir seyir izlediği ve dünyada orta |
| ev-l-2 | Materials and Methods | 13 | — | VOSviewer bilgisayar programı ortak yazarlık, ortak oluşum, atıf, bibliyografik bağlantı ve ortak atıf gibi analizlerin gerçekleştirilmesine olanak tanımaktadır. |
| ev-l-3 | Discussion and Conclusion | 34 | — | Dünyada siyasal coğrafya alanında en etkili iki akademik dergi lerin (Political Geography ve Geopolitics) verileri ışığında ortaya çıkan temel gösterge klasik jeopolitiğin genelleş |

# İlgili kavramlar

- [Doğu Hint Okyanusu'ndaki Cüce Gök Balinaların Yıllar Arası Çağrı Tespitleri Üzerinde La Niña Koşullarının Etkisi](/okf/doga-bilimleri/fizik-kimya-ve-yasam-bilimleri/dogu-hint-okyanusundaki-cuce-gok-balinalarin-yillar-arasi-cagri-tespitleri-uzerinde-la-nia-kosullarinin-etkisi.md)
- [Türkiye’nin İhracatının Yapısı ve Teşvik Politikaları](/okf/doga-bilimleri/fizik-kimya-ve-yasam-bilimleri/turkiyenin-ihracatinin-yapisi-ve-tesvik-politikalari.md)
- [Türkiye Orman Ürünleri Endüstrisinde ORÜS Sonrası Dönüşüm](/okf/doga-bilimleri/fizik-kimya-ve-yasam-bilimleri/turkiye-orman-urunleri-endustrisinde-orus-sonrasi-donusum.md)
- [Dijital Zeka Destekli Cin Komur Madeni Çalışanlarinin Surdurulebilir Guvenli Gelişimi İçin Yatırım Stratejileri](/okf/doga-bilimleri/fizik-kimya-ve-yasam-bilimleri/dijital-zeka-destekli-cin-komur-madeni-calisanlarinin-surdurulebilir-guvenli-gelisimi-icin-yatirim-stratejileri.md)
- [Rüzgar Entegreli Serbestleştirilmiş Sistemlerde V2G Teknikleri ve TCSC Yerleşimi ile Kâr Maksimizasyonu](/okf/doga-bilimleri/fizik-kimya-ve-yasam-bilimleri/ruzgar-entegreli-serbestlestirilmis-sistemlerde-v2g-teknikleri-ve-tcsc-yerlesimi-ile-kr-maksimizasyonu.md)
- [Avrupa'da Sikke Basımının Başlamasının Mevcut Parasal Dolaşım Kalıplarını Değiştirmediğine Dair Kantitatif Bir Analiz](/okf/doga-bilimleri/fizik-kimya-ve-yasam-bilimleri/avrupada-sikke-basiminin-baslamasinin-mevcut-parasal-dolasim-kaliplarini-degistirmedigine-dair-kantitatif-bir-analiz.md)
- [Seçim Coğrafyasına Yeni Bir Yaklaşım Olarak Sosyal Medya Veri Madenciliği](/okf/doga-bilimleri/fizik-kimya-ve-yasam-bilimleri/secim-cografyasina-yeni-bir-yaklasim-olarak-sosyal-medya-veri-madenciligi.md)
- ["Fırça-Durumu" Sürtünmesi: Yüksek Hızlı Deprem Yırtılma Deneylerinden Kayma Başlangıcı ve Geçici Sürtünme Evriminin Modellenmesi](/okf/doga-bilimleri/fizik-kimya-ve-yasam-bilimleri/firca-durumu-surtunmesi-yuksek-hizli-deprem-yirtilma-deneylerinden-kayma-baslangici-ve-gecici-surtunme-evriminin-modellenmesi.md)

# Şeffaflık

- Analiz tarihi: 2026-09-26T18:48:04.884Z
- Kanıt sayısı: 11
- Üretim sürümü: makale-analizi-v3.0.0
- Kanonik sayfa: https://makaleanalizi.com/doga-bilimleri/fizik-kimya-ve-yasam-bilimleri/siyasi-cografyada-yenilesme-egilimleri-bibliyometrik-gostergeler-uzerinden-karsilastirmali-bir-ag-analizi