---
type: "Akademik Makale Analizi"
title: "Sosyal Ağlar Aracılığıyla Bilgi Edinimi: Doğruluk, Hata ve Kutuplaşma Üzerine Ajan Tabanlı Simülasyon Analizi"
description: "Sosyal epistemoloji ve bilişsel bilimler alanında, insanların dünya hakkındaki inançlarının büyük bir kısmını doğrudan gözlem yerine başkalarının tanıklığına dayandırarak oluşturduğu bilinmektedir. Ancak bilgi aktarımında bulunan kaynakların güvenilirliğini ve bilgilerin doğruluğunu değerlendirmek ö"
resource: "https://makaleanalizi.com/doga-bilimleri/fizik-kimya-ve-yasam-bilimleri/sosyal-aglar-araciligiyla-bilgi-edinimi-dogruluk-hata-ve-kutuplasma-uzerine-ajan-tabanli-simulasyon-analizi"
doi: "10.1371/journal.pone.0294815"
authors: ["Ulrike Hahn", "Christoph Merdes", "Momme von Sydow"]
citation: "Hahn, U., Merdes, C., Sydow, M. V. (2024). Knowledge through social networks: Accuracy, error, and polarisation. PLoS ONE, 19(1), e0294815-e0294815. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0294815"
publicationType: "computational"
discipline: "Doğa Bilimleri"
subDiscipline: "Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri"
evidenceCount: 8
tags: ["Bilgi", "Tanıklık", "Sosyal ağlar", "Kutuplaşma", "Doğruluk"]
timestamp: "2026-08-09T11:15:49.781Z"
---

# Sosyal Ağlar Aracılığıyla Bilgi Edinimi: Doğruluk, Hata ve Kutuplaşma Üzerine Ajan Tabanlı Simülasyon Analizi

Özgün başlık: Knowledge through social networks: Accuracy, error, and polarisation
DOI: https://doi.org/10.1371/journal.pone.0294815
Künye (APA 7): Hahn, U., Merdes, C., Sydow, M. V. (2024). Knowledge through social networks: Accuracy, error, and polarisation. PLoS ONE, 19(1), e0294815-e0294815. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0294815

Bilim alanı: [Doğa Bilimleri](/okf/doga-bilimleri/index.md) › Fizik, Kimya ve Yaşam Bilimleri

# Alan bağlamı

Sosyal epistemoloji ve bilişsel bilimler alanında, insanların dünya hakkındaki inançlarının büyük bir kısmını doğrudan gözlem yerine başkalarının tanıklığına dayandırarak oluşturduğu bilinmektedir. Ancak bilgi aktarımında bulunan kaynakların güvenilirliğini ve bilgilerin doğruluğunu değerlendirmek önemli bir metodolojik ve epistemolojik sorun teşkil etmektedir. Dijital iletişim ağlarının ve sosyal medya platformlarının yaygınlaşmasıyla birlikte toplumsal ölçekte fikir ayrılıklarının, yankı odalarının ve inanç kutuplaşmasının artması bu tartışmayı yeniden alevlendirmiştir. Bu çalışma, kaynak güvenilirliğini kestirme stratejileri ile iletişim ağlarının yapısının inanç doğruluğu ve toplumsal kutuplaşma üzerindeki etkilerini simülasyonel olarak modelleyerek literatürdeki causal mekanizma eksikliğini gidermeyi hedeflemektedir.

# Akademik özet

İnsanlığın bilgi birikiminin önemli bir bölümü kişisel gözlemlerden ziyade başkalarının tanıklığına ve sunduğu raporlara dayanmaktadır. Ancak toplumsal iletişim süreçlerinde bilginin aktarıldığı kaynakların ne derece güvenilir ve doğru olduğunu belirlemek ciddi bir epistemolojik zorluk barındırır. Son yıllarda dijital bilgi ekosisteminin ve sosyal medya platformlarının genişlemesiyle birlikte, toplum genelinde bilginin doğruluğundan ziyade inanç kutuplaşmasının ve fikir ayrılıklarının arttığı gözlemlenmektedir. Bu durum, bireylerin tanıklık verilerini işlerken kullandıkları zihinsel stratejilerin ve içinde yer aldıkları iletişim ağlarının toplumsal epistemik dinamikleri nasıl şekillendirdiğinin rasyonel modelleme yaklaşımlarıyla incelenmesini gerekli kılmaktadır.

Bu araştırmada, bilgi edinme sürecinde kaynak güvenilirliği kestirimlerinin ve sosyal iletişim ağlarının inanç doğruluğu ile kutuplaşma üzerindeki etkileri ajan tabanlı simülasyon modeliyle çözümlenmiştir. NetLogo ortamında re-implamante edilen Olsson sosyal ağ modelinde, tamamen doğrudan doğruya gerçekliği öğrenme motivasyonuna sahip olası en iyi Bayesyen ajanlar tanımlanmıştır. Simülasyonda ajanlar iki temel güven güncelleme stratejisiyle donatılmıştır: Gelen bilginin mevcut inançla uyumuna göre kaynağın güvenilirliğini revize eden beklentiye dayalı güncelleme stratejisi ve kaynak güvenilirliğini sabitleyen sabit güven stratejisi. Küçük dünya ağlarında (small-world networks) yürütülen simülasyonlarda ağ boyutu, dış dünya kanıtlarının kalitesi ve iletişim olasılığı faktöriyel olarak varye edilmiş, iletişimin net etkisini izole etmek amacıyla her ajan iletişim kurmayan bir gölge ajan ile eşleştirilmiştir.

Simülasyon bulguları, dış dünyadan gelen kanıt kalitesi arttıkça inanç doğruluğunun yükseldiğini ve kutuplaşmanın azaldığını göstermektedir. Şaşırtıcı şekilde, kaynak güvenilirliğini sürekli güncelleyen ajanlar ile sabit güven varsayan ajanlar arasında genel inanç doğruluğu açısından belirgin bir fark ortaya çıkmamıştır. Ancak kutuplaşma boyutunda çarpıcı sonuçlar elde edilmiştir: Beklentiye dayalı güncelleme stratejisi tek başına kutuplaşmayı artırırken, ağ içerisinde iletişim kurmak da kutuplaşmayı beslemektedir. En kritik bulgu ise bu iki unsurun birbiriyle olumsuz etkileşime girmesi ve ağ boyutu büyüdükçe kutuplaşma oranının süper-toplamsal biçimde şiddetlenmesidir. Ağ yapısındaki büyüme, ajanlar tamamen doğru bilgiye ulaşma amacıyla hareket etseler dahi fikirlerin aşırı uçlara savrulmasına yol açmaktadır.

Elde edilen sonuçlar, sosyal medyada gözlemlenen toplumsal kutuplaşmanın yalnızca güdülenmiş akıl yürütme, duygusal yanlılıklar veya bilgi filtreleme sistemlerinden kaynaklanmadığını, doğrudan iletişim ağlarının ölçeği ve epistemik güven güncelleme stratejilerinin yapısından türeyebileceğini kanıtlamaktadır. İncelenen model, bireysel düzeyde rasyonel ve doğruluk odaklı olan zihinsel stratejilerin, kolektif iletişim ağlarında yan etki olarak fikir ayrılıklarını derinleştirebileceğini göstermektedir. Bu çerçevede çalışma, sosyal medya platform tasarımlarının toplumsal epistemik etkilerini anlamada yeni bir nedensel mekanizma sunmakta ve bilgi düzeltme müdahalelerinde ağ ölçeğinin dikkate alınması gerektiğini literatüre kazandırmaktadır.

# Araştırmanın amacı

Bu çalışmanın amacı, tanıklığa dayalı bilgi ediniminde kaynak güvenilirliğini değerlendirme stratejilerinin ve sosyal ağ yapılarının, bireysel inanç doğruluğu ile toplumsal düzeydeki inanç kutuplaşması üzerindeki etkilerini ajan tabanlı simülasyonlar aracılığıyla incelemektir.

# Yöntem ve tasarım

Çalışmada Olsson sosyal ağ modelinin NetLogo yazılımında yeniden uyarlanmasıyla oluşturulan Bayesyen ajan tabanlı simülasyon yaklaşımı kullanılmıştır. Simülasyonlar, dış dünyadan gelen kanıt kalitesini, ağ büyüklüğünü, iletişim durumunu ve güven güncelleme stratejilerini faktöriyel olarak değiştirerek deneysel koşullar oluşturmaktadır.

# Bulgular ve önermeler

1. Beklentiye dayalı güven güncellemesi yapan ajanlar ile sabit güven taşıyan ajanlar arasında genel inanç doğruluğu açısından kayda değer ve sistematik bir fark bulunmamaktadır.
2. Sosyal ağlarda iletişim kurmak her zaman inanç doğruluğunu artırmamakta; dış dünyadan gelen bilginin kalitesi düşük olduğunda iletişim görüşleri homojenleştirerek hatayı yayabilmektedir.
3. Hem beklentiye dayalı güven güncellemesi hem de ağ içi iletişim tek başlarına kutuplaşmayı artırmakta, bir araya geldiklerinde ise süper-toplamsal bir etkileşimle kutuplaşmayı şiddetlendirmektedir.
4. Ağ ölçeğinin genişlemesi, bireysel inanç doğruluğunu etkilemezken, iletişim halindeki topluluklarda inanç kutuplaşması oranını doğrudan ve belirgin biçimde yükseltmektedir.
5. Taraflı özümseme ve toplumsal kutuplaşma olguları, güdülenmiş akıl yürütme veya duygusal önyargılar olmadan da yalnızca doğruluğa odaklı Bayesyen ajanların epistemik stratejilerinden doğabilmektedir.

# Yazarın tartışması

Simülasyon sonuçları, dış dünyadan gelen verinin kalitesi düştükçe toplumsal düzeyde fikir ayrılıklarının ve aşırı uçlardaki inançların arttığını açıkça göstermektedir. Ajanların iletişim kurması yüksek kaliteli bilgide doğruluğu desteklerken, belirsiz ve düşük kaliteli veride yanlış bilginin yayılmasına ve kutuplaşmanın derinleşmesine neden olmaktadır.

Yazar, ortaya çıkan bu kutuplaşma dinamiğini ajanların kaynak güvenilirliğini değerlendirirken başvurdukları beklentiye dayalı güncelleme stratejisiyle açıklamaktadır. Bireyler, mevcut inançlarıyla örtüşmeyen mesajları aldıklarında kaynağın güvenilirliğini düşürmekte, bu durum tamamen doğruluk odaklı Bayesyen bir süreç olmasına rağmen bireylerin zıt yönlerde katılaşmasına yol açmaktadır.

Elde edilen bu bulgular, literatürde Lord ve diğerleri (1979) ile Kunda (1990) tarafından savunulan güdülenmiş akıl yürütme ve duygusal önyargı hipotezlerine alternatif bir epistemik açıklama sunmaktadır. Ayrıca Sunstein (2018) tarafından öne sürülen yankı odaları varsayımının ötesine geçerek, seçici maruz kalma gerçekleşmese dahi ağ ölçeğinin genişlemesinin tek başına kutuplaşmayı tetiklediğini kanıtlamaktadır.

Sonuç olarak çalışma, sosyal medya platformlarındaki kutuplaşma sorununun yalnızca kötü niyetli içeriklerden veya kullanıcı önyargılarından kaynaklanmadığını, ağın mimari ölçeği ve iletişim yapısıyla doğrudan ilgili olduğunu göstermektedir. Bu durum, teknolojik platformların tasarımı ve bilgi ekosistemlerinin düzenlenmesi süreçlerinde bireysel düzeydeki müdahalelerin yetersiz kalacağını, sistemik ağ değişkenlerinin hesaba katılması gerektiğini vurgulamaktadır.

# Yazarın sonucu

Yazar, sosyal ağların ve dijital iletişim platformlarının büyüyen ölçeğinin toplumsal kutuplaşmayı kaçınılmaz olarak artırdığı sonuçuna varmaktadır. Bireyler tamamen doğruluk motivasyonuyla hareket etseler ve karmaşık psikolojik önyargılardan arınmış olsalar dahi, tanıklığa dayalı bilginin güvenilirliğini değerlendirmek için kullandıkları beklentiye dayalı güncelleme stratejileri ile ağ yapısındaki çift sayma etkileri birleşerek inanç ayrışmasını derinleştirmektedir.

# Literatürdeki işlevi

Bu çalışma, sosyal epistemoloji ve grup dinamikleri literatüründe inanç kutuplaşmasının kökenlerine ilişkin hâkim olan psikolojik ve motivasyonel açıklamalara karşı kuramsal ve yöntem bilimsel bir alternatif sunmaktadır. Literatürdeki mevcut modeller sıklıkla insanların kendi görüşlerini doğrulayan bilgilere yönelmesini veya duygusal önyargılarını kutuplaşmanın ana nedeni olarak görme eğilimindedir. Bu makale ise fully rasyonel ve yalnızca gerçeğe ulaşma motivasyonu taşıyan Bayesyen ajanların bile iletişim ağlarının ölçeği ve beklentiye dayalı güven güncelleme stratejileri yüzünden kutuplaşabileceğini göstererek literatürdeki mekanizmalara yeni bir sistemik boyut kazandırmaktadır.

Önceki çalışmalarla ilişkisi: Çalışma, Olsson (2011) tarafından geliştirilen sosyal epistemoloji simülasyon modelini temel alarak genişletmektedir. Önceki araştırmalarda (örneğin Lord et al., 1979; Kunda, 1990) taraflı özümseme ve inanç ayrışması olguları güdülenmiş akıl yürütme ve psikolojik önyargılarla açıklanırken, bu yapıt söz konusu olguların normatif Bayesyen süreçler ve tanıklık güvenilirliğini kestirme çabalarıyla da ortaya çıkabileceğini kanıtlamaktadır. Ağ yapısının ve ağ ölçeğinin etkilerini sistematik kontrol grupları (gölge ajanlar) ile karşılaştırarak literatürdeki iletişimsel homojenleşme ve bilgi aktarımı tartışmalarına belirgin bir netlik getirmektedir.

Literatür taramasına katkısı: Literatür taraması yapan araştırmacılar için bu eser, dijital iletişim ortamlarında, sosyal medyada ve bilimsel kamuoyunda ortaya çıkan kutuplaşma süreçlerinin tekil bireysel önyargılara indirgenemeyeceğini gösteren temel bir referans kaynağıdır. Yanlış bilginin yayılımı, anti-vaksinasyon söylemleri ve iklim değişikliği in inkârı gibi güncel toplumsal sorunların arkasında yatan ağ düzeyi değişkenleri çözümlemek için kuramsal bir çerçeve sağlamaktadır. İletişim ağının büyüklüğü ile inanç ayrışması arasındaki nedensel ilişkiyi izole ederek araştırmacılara sistemik müdahale alanları önermektedir.

# Tez ve makale araştırmalarında kullanım

- **Sosyal ağlarda grup içi iletişim, bireyler tamamen doğruluk odaklı hareket etseler dahi bilgi doğruluğunu artırmak yerine toplumsal kutuplaşmayı derinleştirebilmektedir.** — Bu çalışma, ağ içi iletişimin her zaman kolektif akla hizmet etmediğini, dış dünyadan gelen verinin belirsiz olduğu durumlarda iletişimin hataları çift sayma etkisiyle büyütebileceğini teorik olarak desteklemek için alıntılanabilir.
- **Taraflı özümseme ve inanç ayrışması olgularının ortaya çıkması için psikolojik önyargılar veya güdülenmiş akıl yürütme şart değildir; normatif Bayesyen süreçler de bu durumları üretebilir.** — Araştırmacılar, kavramsal çerçevelerinde insan önyargılarına alternatif olarak epistemik kaynak değerlendirme stratejilerini konumlandırmak istediklerinde bu makaledeki simülasyon kanıtlarına başvurabilirler.
- **İletişim ağlarının fiziki ölçeğinin genişlemesi, tek başına inanç kutuplaşması oranlarını doğrudan artıran sistemik bir nedensel faktördür.** — Sosyal medya platformlarının kitlesel büyümesinin toplumsal etkilerini tartışan tezlerde, kutuplaşmanın yalnızca içerik tarzından değil, doğrudan ağın ölçeğinden kaynaklandığı iddiasını savunmak amacıyla kullanılabilir.

# Türetilebilir araştırma soruları

- **Farklı ağ topolojilerinde ve değişken dış dünya veri kalitesi şartlarında, ajanların beklentiye dayalı güven güncelleme stratejileri toplumsal fikir ayrışmasının derinliğini nasıl etkilemektedir?**
  - Desen: Ajan tabanlı simülasyon deseni kullanılacaktır. NetLogo platformunda 100 ile 1000 arasında değişen ölçeklerde küçük dünya ve rastgele ağ yapıları tanımlanacak,外 dünya veri doğruluğu (p = 0.55, 0.66, 0.75) altında 100 farklı simülasyon koşulu çalıştırılacaktır. Örneklem büyüklüğü istatistiksel güç analiziyle belirlenecek, inanç ayrışması ise maksimum boşluk (maximal gap) ölçütüyle analiz edilecektir.
  - Gerekçe: Bu öneri, makalenin Şekil 1 ve Şekil 2'de sunulan simülasyon bulgularından ve yazarların beklentiye dayalı güncellemenin kutuplaşmayı tetiklediği yönündeki teorik tespitinden türetilmiştir.
- **İnsan katılımcılar, kendi ön inançlarıyla çelişen bilimsel iddiaları değerlendirirken kaynağın güvenilirliğini makaledeki Bayesyen beklenti güncelleme modeliyle uyumlu biçimde mi düşürmektedir?**
  - Desen: 2x2 faktöriyel deneysel tasarım uygulanacaktır. Katılımcılara önceden ölçülen inançlarıyla uyumlu veya çelişik iklim bilimi metinleri sunulacak, ardından kaynağın algılanan güvenilirliği Likert tipi ölçme araçlarıyla taranacaktır. Katılımcı sayısı etki büyüklüğü tahmini ve güç analizi uyarınca minimum 210 kişi olarak belirlenecektir.
  - Gerekçe: Öneri, yazarın tartışma bölümünde Lord et al. (1979) ve Collins & Hahn (2020) çalışmalarına atıfla belirttiği insanların beklentiye dayalı güncelleme stratejisini ampirik olarak kullandıkları iddiasından türetilmiştir.
- **Çevrim içi toplulukların üye sayısındaki artış, grup içi etkileşimlerde kutuplaşmış söylemlerin sıklığını ve büyüklüğünü nasıl değiştirmektedir?**
  - Desen: Karma yöntem deseni benimsenecektir. Farklı üye sayılarına sahip (30, 100, 500+) çevrim içi tartışma forumlarından elde edilen metin verileri doğal dil işleme (NLP) teknikleriyle duygu ve tutum aşırılaşması yönünden nicel olarak taranacak; ardından odak grup görüşmeleriyle veri doygunluğuna ulaşılana kadar nitel derinleşme sağlanacaktır.
  - Gerekçe: Bu öneri, makalenin sonuç bölümünde yer alan ağ ölçeğinin genişlemesinin iletişimin olumsuz taraflarını büyüttüğü ve kutuplaşmayı tek başına artırdığı yönündeki temel bulgusuna dayanmaktadır.

# Kaynak izleri

Her iddia, özgün yayının belirtilen sayfasındaki birebir alıntıya bağlıdır.

| Kanıt | Bölüm | PDF sayfası | Basılı sayfa | Alıntı |
|---|---|---|---|---|
| ev-o-1 | Abstract | 1 | — | This paper examines the fundamental problem of testimony. Much of what we believe to know we know in good part, or even entirely, through the testimony of others. |
| ev-s-1 | Abstract | 1 | — | Simulations with otherwise optimal agents examine the impact of this for the accuracy of our beliefs about the world. It is demonstrated both where social networks of information d |
| ev-s-2 | Social networks, (in-)accuracy, and polarisation | 8 | — | In short, the finding that both expectation-based updating and communication give rise to polarisation, and that their negative effect increases with network size seems robust over |
| ev-s-3 | The findings in context | 15 | — | These agents do not pursue the strategy for affective reasons–indeed they have no affect and they are incapable of motivated reasoning |
| ev-s-4 | Conclusions | 21 | — | Increasing the effective size of one’s social network, in and of itself, has consequences for belief polarisation. |
| ev-l-1 | Abstract | 1 | — | Most importantly, it is shown that both social networks and a common strategy for gauging the accuracy of our sources give rise to polarisation even for entirely accuracy motivated |
| ev-l-2 | The findings in context | 15 | — | Biased assimilation does not reliably indicate the presence of motivated reasoning. And the mere presence of polarisation as a property of belief distributions within a society is  |
| ev-l-3 | Conclusions | 21 | — | Increasing the effective size of one's social network, in and of itself, has consequences for belief polarisation. Crucially, increasing the size of people's communication networks |

# İlgili kavramlar

- [Avrupa'da Sikke Basımının Başlamasının Mevcut Parasal Dolaşım Kalıplarını Değiştirmediğine Dair Kantitatif Bir Analiz](/okf/doga-bilimleri/fizik-kimya-ve-yasam-bilimleri/avrupada-sikke-basiminin-baslamasinin-mevcut-parasal-dolasim-kaliplarini-degistirmedigine-dair-kantitatif-bir-analiz.md)
- [Seçim Coğrafyasına Yeni Bir Yaklaşım Olarak Sosyal Medya Veri Madenciliği](/okf/doga-bilimleri/fizik-kimya-ve-yasam-bilimleri/secim-cografyasina-yeni-bir-yaklasim-olarak-sosyal-medya-veri-madenciligi.md)
- ["Fırça-Durumu" Sürtünmesi: Yüksek Hızlı Deprem Yırtılma Deneylerinden Kayma Başlangıcı ve Geçici Sürtünme Evriminin Modellenmesi](/okf/doga-bilimleri/fizik-kimya-ve-yasam-bilimleri/firca-durumu-surtunmesi-yuksek-hizli-deprem-yirtilma-deneylerinden-kayma-baslangici-ve-gecici-surtunme-evriminin-modellenmesi.md)
- [Biyoteknolojinin Güvenlik, Emniyet ve Etik, Hukuki ve Sosyal Çıkarımlarını Ele Alarak Yönetilmesi](/okf/doga-bilimleri/fizik-kimya-ve-yasam-bilimleri/biyoteknolojinin-guvenlik-emniyet-ve-etik-hukuki-ve-sosyal-cikarimlarini-ele-alarak-yonetilmesi.md)
- [Tüketicilerin Fiyat Algılamalarının İndirim Marketlerinden Satın Alma Niyetleri Üzerindeki Etkisi](/okf/doga-bilimleri/fizik-kimya-ve-yasam-bilimleri/tuketicilerin-fiyat-algilamalarinin-indirim-marketlerinden-satin-alma-niyetleri-uzerindeki-etkisi.md)
- [Banka Dışı Finansal Kurumların Finansal Performans Belirleyicileri: Türkiye'deki Faktoring Kuruluşları](/okf/doga-bilimleri/fizik-kimya-ve-yasam-bilimleri/banka-disi-finansal-kurumlarin-finansal-performans-belirleyicileri-turkiyedeki-faktoring-kuruluslari.md)
- [Kırılgan Ekonomilerde Sürdürülebilir Kalkınma Hedeflerinin Uygulanması: Çokuluslu Şirketlerin Rolü ve Etkinliği](/okf/doga-bilimleri/fizik-kimya-ve-yasam-bilimleri/kirilgan-ekonomilerde-surdurulebilir-kalkinma-hedeflerinin-uygulanmasi-cokuluslu-sirketlerin-rolu-ve-etkinligi.md)
- [Surfside Bina Çökmesinde Görev Yapan Arama Kurtarma Köpeklerinin Çevresel Kirleticilere Maruz Kalma Düzeylerinin Analizi](/okf/doga-bilimleri/fizik-kimya-ve-yasam-bilimleri/surfside-bina-cokmesinde-gorev-yapan-arama-kurtarma-kopeklerinin-cevresel-kirleticilere-maruz-kalma-duzeylerinin-analizi.md)

# Şeffaflık

- Analiz tarihi: 2026-08-09T11:15:49.781Z
- Kanıt sayısı: 8
- Üretim sürümü: makale-analizi-v3.0.0
- Kanonik sayfa: https://makaleanalizi.com/doga-bilimleri/fizik-kimya-ve-yasam-bilimleri/sosyal-aglar-araciligiyla-bilgi-edinimi-dogruluk-hata-ve-kutuplasma-uzerine-ajan-tabanli-simulasyon-analizi