---
type: "Akademik Makale Analizi"
title: "Betonarme Yapıların Kentsel Dönüşümünde Hızlı Tarama Parametrelerinin Değerlendirilmesi ve Öneriler"
description: "Türkiye genelinde deprem riski altındaki mevcut yapı stoğunun can ve mal güvenliği açısından yenilenmesi hayati bir zorunluluk taşımaktadır. Kentsel dönüşüm süreçlerinde alan bazlı risk önceliklendirmesi yapılırken, detaylı statik analizlerin yüksek maliyet ve zaman gerektirmesi nedeniyle Birinci Aş"
resource: "https://makaleanalizi.com/muhendislik-ve-teknoloji/bilgisayar-ve-elektrik-muhendisligi/betonarme-yapilarin-kentsel-donusumunde-hizli-tarama-parametrelerinin-degerlendirilmesi-ve-oneriler"
doi: "10.5505/pajes.2024.94920"
authors: ["Emrah Bahşi", "Onur Coşkun", "Ömer Faruk Çınar"]
citation: "Bahşi, E., Coşkun, O., Çınar, Ö. F. (2024). Evaluation of rapid screening parameters and suggestions for urban transformation of reinforced concrete buildings. Pamukkale University Journal of Engineering Sciences, 30(7), 957-965. https://doi.org/10.5505/pajes.2024.94920"
publicationType: "quantitative-empirical"
discipline: "Mühendislik ve Teknoloji"
subDiscipline: "Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği"
evidenceCount: 10
tags: ["Kentsel dönüşüm", "6306 Sayılı Kanun", "Riskli ve risksiz yapılar", "Hızlı tarama", "Riskli alan"]
timestamp: "2026-09-04T07:17:01.321Z"
---

# Betonarme Yapıların Kentsel Dönüşümünde Hızlı Tarama Parametrelerinin Değerlendirilmesi ve Öneriler

Özgün başlık: Evaluation of rapid screening parameters and suggestions for urban transformation of reinforced concrete buildings
DOI: https://doi.org/10.5505/pajes.2024.94920
Künye (APA 7): Bahşi, E., Coşkun, O., Çınar, Ö. F. (2024). Evaluation of rapid screening parameters and suggestions for urban transformation of reinforced concrete buildings. Pamukkale University Journal of Engineering Sciences, 30(7), 957-965. https://doi.org/10.5505/pajes.2024.94920

Bilim alanı: [Mühendislik ve Teknoloji](/okf/muhendislik-ve-teknoloji/index.md) › Bilgisayar ve Elektrik Mühendisliği

# Alan bağlamı

Türkiye genelinde deprem riski altındaki mevcut yapı stoğunun can ve mal güvenliği açısından yenilenmesi hayati bir zorunluluk taşımaktadır. Kentsel dönüşüm süreçlerinde alan bazlı risk önceliklendirmesi yapılırken, detaylı statik analizlerin yüksek maliyet ve zaman gerektirmesi nedeniyle Birinci Aşama Değerlendirme Yöntemi gibi hızlı tarama metotlarına başvurulmaktadır. Ancak mevcut yönetmelikte yer alan hızlı tarama yönteminin binaların gerçek risk durumlarını belirlemede %60 seviyesinde kalan düşük doğruluk oranı, alan ölçeğindeki kararlarda sapmalara yol açmaktadır. Bu durum, akademik ve teknik alanda hem gözlemsel olarak kolay taranabilir hem de statik analiz sonuçlarıyla daha yüksek uyum gösteren yeni parametrelerin ve ağırlık katsayılarının geliştirilmesi gerekliliğini tartışmaya açmıştır.

# Akademik özet

Deprem riski yüksek bölgelerde yer alan kentlerde can ve mal güvenliğinin sağlanması, kentsel dönüşüm uygulamalarının ivme kazanmasını zorunlu kılmaktadır. Türkiye'de 6306 Sayılı Kanun kapsamındaki kentsel dönüşüm süreçlerinde alan bazlı riskli bölge tespiti yapılırken, tüm yapıların tek tek detaylı statik analizlerinin gerçekleştirilmesi yüksek ilk maliyetler ve zaman kaybı doğurmaktadır. Bu sorunu aşmak amacıyla hazırlanan Riskli Yapıların Tespit Edilmesine İlişkin Yönetmelik kapsamındaki Birinci Aşama Değerlendirme Yöntemi basitleştirilmiş bir tarama sunsa da, alan uygulamalarında elde edilen sonuçların detaylı statik analiz verileriyle yetersiz düzeyde örtüştüğü gözlenmektedir. Bu durum, hızlı tarama parametrelerinin yeniden değerlendirilmesini ve tahmin başarısı daha yüksek olan pratik yöntemlerin geliştirilmesini gerekli kılmaktadır.

Söz konusu gereksinim doğrultusunda gerçekleştirilen bu araştırmada, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı veri tabanında yer alan ve detaylı statik analizlerle risk durumu kesinleşmiş 402 adet betonarme binaya ait veriler incelenmiştir. Yöntem kapsamında binalar öncelikle mevcut Birinci Aşama Değerlendirme Yöntemi formülüne göre puanlanmış ve bağımsız değişkenlerin yapı riskliliği üzerindeki etkileri SPSS ile STATA istatistiksel analiz yazılımları kullanılarak çoklu regresyon modeliyle çözümlenmiştir. Çalışmada öznel bir değerlendirme içeren binanın dış görünüş kalitesi parametresi modelden çıkarılmış; bunun yerine beton dayanımı ve donatı türüyle doğrudan ilişkili olan bina yaşı değişkeni modele dahil edilerek kat sayısından bağımsız ceza puanı esasına dayalı yeni bir Bina Puana Metodu (SS) kurgulanmıştır.

Elde edilen ampirik bulgular, mevcut Birinci Aşama Değerlendirme Yönteminin 60 puan altı kesme değeri kullanıldığında riskli binaları yalnızca %60 oranında doğru tespit edebildiğini göstermiştir. Yapılan regresyon analizinde parametreler arası korelasyon katsayısı R=0.754 olarak hesaplanmış ve beton sıkışma dayanımı (etki katsayısı 0.374), deprem tehlike bölgesi (0.298), donatı türü (0.265) ve bina yaşının (-0.188) risk durumu üzerinde en belirleyici etkenler olduğu saptanmıştır. Özellikle 1997 öncesinde inşa edilen binaların büyük çoğunluğunda Düz donatı (S220) kullanıldığı ve beton dayanımının 15 MPa altında kaldığı görülmüştür. Geliştirilen yeni Bina Puana Metodunda kesme puanı 0 olarak belirlenmiş ve bina yaşının her yılı için (-5) ceza puanı uygulanarak riskli yapı tespitindeki doğruluk oranı %82 seviyesine çıkarılmıştır.

Araştırma sonuçları, kentsel dönüşüm karar süreçlerinde kullanılan basitleştirilmiş hızlı tarama yöntemlerinin iyileştirilmesi bakımından literatüre ve kamu uygulamalarına somut katkılar sunmaktadır. Görsel dış görünüm kalitesinin yalıtım veya tadilat gibi yüzeysel uygulamalarla yanıltıcı olabileceği ve bu nedenle modelden çıkarılması gerektiği ampirik olarak doğrulanmıştır. Tahribatsız veya hızlı testlerle sahada tespiti zor olan beton dayanımı ve donatı türü parametrelerinin, dolaylı bir gösterge olarak bina yaşı ile temsil edilebileceği kanıtlanmıştır. Önerilen metodoloji, kentsel dönüşüm alanlarının belirlenmesinde kurumların kaynaklarını en yüksek riskli alanlara öncelikli ve doğru şekilde aktarmasına imkân verecek güvenilir bir araç niteliğindedir.

# Araştırmanın amacı

Bu çalışmanın temel amacı, 6306 Sayılı Kanun çerçevesinde kullanılan Birinci Aşama Değerlendirme Yönteminin performansını incelemek, binanın görsel kalitesi gibi öznel parametreleri eleyerek bina yaşı, beton dayanımı ve donatı türü gibi yapısal risk faktörlerinin etki oranlarını SPSS istatistiksel analizleriyle belirlemek ve doğru tahmin oranını artıran güncellenmiş bir hızlı tarama modeli sunmaktır.

# Yöntem ve tasarım

Çalışmada Nicel-Ampirik (Quantitative-Empirical) araştırma deseni benimsenmiş olup Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı veri tabanından elde edilen 402 adet betonarme binaya ait statik analiz verileri ve saha gözlemleri SPSS ile çoklu regresyon analizine tabi tutulmuştur.

# Bulgular ve önermeler

1. Mevcut mevzuatta yer alan Birinci Aşama Değerlendirme Yöntemi, detaylı statik analiz sonuçlarına göre riskli olan binaları %60 oranında doğru tahmin edebilmektedir.
2. Bina yaşı parametresinin modele eklenmesi ve öznel görsel kalite parametresinin çıkarılmasıyla geliştirilen yeni Bina Puana Metodu (SS) tahmin doğruluğunu %82 seviyesine çıkarmıştır.
3. İncelenen binalarda beton basınç dayanımının 15 MPa ve üzerinde olması durumunda yapının detaylı analizlerde riskli çıkma olasılığı belirgin şekilde azalmaktadır.
4. Düz donatı (S220) kullanımı genellikle 1997 ve öncesinde inşa edilen yapılarda görülmekte olup bu durum binaların riskli olarak sınıflandırılmasında doğrudan etkili olmaktadır.

# Yazarın tartışması

Mevcut mevzuatta yer alan Birinci Aşama Değerlendirme Yönteminin performans analizi, detaylı statik analizlerle riskli olduğu belirlenen binaları doğru tespit etme oranının yalnızca %60 seviyesinde kaldığını göstermektedir. Bu durum, hızlı tarama sonuçları ile bina bazlı detaylı mühendislik analizleri arasında ciddi tutarsızlıklar bulunduğunu ve mevcut puanlama yönteminin revizyona ihtiyaç duyduğunu açıkça ortaya koymaktadır.

Yazarlar, mevcut yöntemde yer alan bina dış görünüş kalitesi gibi öznel değerlendirme kriterlerinin yanıltıcı sonuçlara yol açtığını vurgulamaktadır. Dışarıdan bakıldığında mantolama veya boya ile iyi durumda görünen yapıların taşıyıcı sistem performansının son derece zayıf olabileceği ifade edilmekte, bu nedenle öznel kriterler yerine bina yaşı gibi nesnel ve doğrudan donatı/beton kalitesiyle ilişkili değişkenlerin kullanılması gerektiği savunulmaktadır.

Literatürdeki önceki uygulamalar ve Tozlu (2015) tarafından gerçekleştirilen çalışma, kentsel dönüşüm alanlarında riskli binaların belirlenmesinde 60 puanlık sınırın kritik bir eşik olduğunu göstermiştir. Araştırmacılar, bu eşik değer üzerinden yaptıkları değerlendirmede bina yaşı parametresini modele ekleyerek ve ceza puanlarını yeniden düzenleyerek geliştirilen Bina Puana Metodu (SS) ile doğru tahmin başarısını %82 düzeyine çıkarmışlardır.

Sonuç olarak, deneysel ve saha verilerine dayalı yapılan bu çalışma, kentsel ölçekli risk önceliklendirmesinde tahribatsız ve hızlı yöntemlerin başarısının doğru parametre seçimine bağlı olduğunu göstermektedir. Tahribatlı yöntemler olan karot alma ve sıyırma işlemlerinin hızı engellemesi nedeniyle, bina yaşının dolaylı bir gösterge olarak modele dahil edilmesi hızlı taramanın güvenilirliğini artırmaktadır.

# Yazarın sonucu

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı veri tabanındaki 402 binaya ait statik analiz verilerinin SPSS ile incelenmesi sonuçunda, 6306 Sayılı Kanun kapsamındaki Birinci Aşama Değerlendirme Yöntemine bina yaşı parametresinin eklenmesi ve öznel olan görünüş kalitesi parametresinin çıkarılması gerektiği tespit edilmiştir. Bina yaşının modele entegre edilmesiyle oluşturulan Bina Puana Metodu (SS), riskli binaların doğru tahmin edilme oranını %60'tan %82'ye yükseltmiştir. Dolayısıyla kentsel dönüşüm mevzuatındaki hızlı tarama esaslarında bina yaşının nesnel bir ceza parametresi olarak yer alması, kentsel risk alanlarının daha isabetli belirlenmesini sağlayacaktır.

# Literatürdeki işlevi

Bu çalışma, Türkiye'de kentsel dönüşüm uygulamalarının yasal dayanağını oluşturan 6306 sayılı kanun kapsamında kullanılan hızlı tarama metotlarının etkinliğini sörgülayan ve bu alandaki teknik eksiklikleri ampirik verilerle gideren kuramsal-uygulamalı bir işlev görmektedir. Mevcut literatürde yer alan bina bazlı hızlı değerlendirme formlarının detaylı statik analizlerle ne derece uyumlu olduğunu istatistiksel regresyon modelleriyle test ederek, geniş ölçekli kentsel risk önceliklendirme çalışmalarına metodolojik bir günduş ve performans optimizasyonu kazandırmaktadır.

Önceki çalışmalarla ilişkisi: Yayın, JBDPA, FEMA ve JICA raporları gibi uluslararası öncüllerin yanı sıra Türkiye'de Erzincan depremi sonrasında gelişen hızlı değerlendirme pratikleriyle ve Tozlu (2015) ile İlki ve ark. (2014) tarafından önerilen PERA gibi alternatif yöntemlerle doğrudan diyalog kurmaktadır. Önceki çalışmalardan farklı olarak, Bakanlık veri tabanından elde edilen 402 binaya ait geniş ölçekli detaylı statik analiz sonuçlarını SPSS ile çoklu regresyona tabi tutarak, gözlemsel parametrelerin risk üzerindeki ağırlıklarını yeniden hesaplamış ve literatürdeki mevcut puanlama yaklaşımlarını eleştirel bir süzgeçten geçirerek güncellemiştir.

Literatür taramasına katkısı: Literatür taramasına en temel katkısı, hızlı tarama formlarında yer alan ve uygulayıcının öznel değerlendirmelerine dayanan görsel kalite kriterinin yanıltıcı yönünü ispatlaması ve bunun yerine bina yaşı ile donatı özelliklerinin nesnel birer gösterge olarak sisteme entegre edilmesi gerektiğini ortaya koymasıdır. Yapılan analizler neticesinde risk tahmin doğruluk oranını %60 seviyesinden %82'ye çıkaran güncellenmiş Bina Puanı metodolojisini sunarak, araştırmacılara ve yerel yönetimlere kentsel dönüşüm alanlarının ilan edilmesinde çok daha güvenilir bir analitik altyapı sağlamaktadır.

# Tez ve makale araştırmalarında kullanım

- **Mevcut birinci aşama hızlı tarama yöntemlerinin detaylı statik analizlerle uyum oranı sınırlıdır.** — Kentsel dönüşüm literatüründeki hızlı tarama araçlarının doğruluk oranlarını tartışmak amacıyla kullanılabilir.
- **Bina yaşının modele dahil edilmesi risk tahmin başarısını artırmaktadır.** — Kavramsal çerçevede yapısal risk göstergelerinin belirlenmesinde yaş faktörünün rolünü temellendirmek için uygundur.
- **Beton basınç dayanımının 15 MPa altında olması yapıların riskli çıkma olasılığını artırmaktadır.** — Tartışma bölümünde malzeme kalitesinin yapı davranışına etkisini açıklamak üzere referans gösterilebilir.

# Türetilebilir araştırma soruları

- **Bina yaşı parametresi farklı inşa yılı aralıklarındaki betonarme binalarda risk tahmin doğruluğunu istatistiksel olarak ne düzeyde artırmaktadır?**
  - Desen: Evren, farklı deprem bölgelerindeki konut stokundan oluşur; örneklem büyüklüğü güç analizi ile belirlenir. Veriler bakanlık veritabanından çekilerek SPSS ve STATA ile çoklu regresyon analizine tabi tutulur.
  - Gerekçe: Bu öneri, makalede bina yaşının modele eklenmesiyle doğruluk oranının %82'ye yükseldiği bulgusundan doğrudan türetilmiştir.
- **Düz ve nervürlü donatı kullanımının binaların göreceli kat ötelemesi oranları üzerindeki belirleyici etkisi nedir?**
  - Desen: Güç analizi ile belirlenen örneklem boyutundaki betonarme yapılar üzerinde tahribatsız test yöntemleri ve belge taramalarıyla veri toplanır; elde edilen veriler istatistiksel yazılımlarla korelasyon testleriyle incelenir.
  - Gerekçe: Çalışmanın 1997 öncesi yapılarda düz donatı kullanımının riskli sınıfta yer alma üzerindeki etkisini inceleyen analizlerinden türetilmiştir.
- **Öznel yapısal görünüş kalitesinin hızlı tarama formlarından çıkarılması risk önceliklendirme kararlarındaki hata payını nasıl değiştirmektedir?**
  - Desen: Farklı teknik personeller tarafından taranmış binaların verileri kullanılarak veri doygunluğu gözetilerek oluşturulan örneklem kümesinde çoklu regresyon katsayıları karşılaştırılır.
  - Gerekçe: Makalede dış görünüş kalitesinin kişiden kişiye değişebilen öznel bir kriter olduğu ve sistemden çıkarılması gerektiği yönündeki yazar tartışmasından türetilmiştir.

# Kaynak izleri

Her iddia, özgün yayının belirtilen sayfasındaki birebir alıntıya bağlıdır.

| Kanıt | Bölüm | PDF sayfası | Basılı sayfa | Alıntı |
|---|---|---|---|---|
| ev-o-1 | Abstract | 1 | — | Recent earthquakes have shown that urban transformation has become a necessity for many cities in Turkey to achieve livable conditions and to ensure the safety of life and property |
| ev-o-2 | Material and method | 3 | — | In this context, the Risky Building database of the Ministry of Environment, Urbanization and Climate Change was utilized. |
| ev-s-1 | Material and method | 3 | — | Using the Risky Building Database, a database of 402 buildings, including risky and non-risk buildings, was created after the analysis. |
| ev-s-1-2 | Research findings | 7 | — | "Building visual quality" is a relative concept and may vary from person to person. |
| ev-s-2 | Determining performance of “First Stage Evaluation Method" and upgrading offers | 5 | — | From this point of view, it is observed that the current rapid screening scores provide 60% accurate results for risky buildings. |
| ev-s-3 | Determining performance of “First Stage Evaluation Method" and upgrading offers | 6 | — | While the correct estimation rate was 60% in the First Stage Evaluation Method in the current regulation, this rate reached 82% with this new method |
| ev-s-4 | Effect of concrete compressive strength on the building risk status | 7 | — | When the concrete compressive strength is 15 MPa or hig her, the probability of the examined building being risky is reduced. |
| ev-s-5 | Conclusions | 8 | — | It is concluded that the addition of the “building age” parameter to the evaluation method included in the “Principles for Determining Risky Buildings” may be effective in increasi |
| ev-s-5-2 | The relationship of the building age with the Reinforcement type and the effect of the Reinforcement type on the building risk status | 7 | — | flat bar (S220) reinforcement is generally used in buildings built in 1997 and before. |
| ev-s-6 | Determining performance of “First Stage Evaluation Method" and upgrading offers | 5 | — | In the master's thesis prepared by Tozlu using the data provided for the declaration of risky area, it was determined that reinforced concrete buildings with a performance score be |

# İlgili kavramlar

- [Üniversite Öğrencilerinde Akademik Stres Sınıflandırması İçin Açıklanabilir Makine Öğrenmesi Çerçevesi: Çoklu Veri Kümeli Karşılaştırmalı Çalışma](/okf/muhendislik-ve-teknoloji/bilgisayar-ve-elektrik-muhendisligi/universite-ogrencilerinde-akademik-stres-siniflandirmasi-icin-aciklanabilir-makine-ogrenmesi-cercevesi-coklu-veri-kumeli-karsilastirmali-calisma.md)
- [Kentsel Elektrikli Otobüslere Kablosuz Şarj Sistemlerinin Entegrasyonu: Adana Şehri İçin Teknik ve Ekonomik Fizibilite Analizi](/okf/muhendislik-ve-teknoloji/bilgisayar-ve-elektrik-muhendisligi/kentsel-elektrikli-otobuslere-kablosuz-sarj-sistemlerinin-entegrasyonu-adana-sehri-icin-teknik-ve-ekonomik-fizibilite-analizi.md)
- [Kentsel toplu taşımada sera gazı emisyonlarının azaltılması için alternatif araç uygulamalarının incelenmesi: Adana ili örneği](/okf/muhendislik-ve-teknoloji/bilgisayar-ve-elektrik-muhendisligi/kentsel-toplu-tasimada-sera-gazi-emisyonlarinin-azaltilmasi-icin-alternatif-arac-uygulamalarinin-incelenmesi-adana-ili-ornegi.md)
- [Diyabetin Tahmini, Teşhisi ve Yönetiminde Makine Öğrenmesi ve Derin Öğrenme Modellerinin Güncel Uygulamaları: Kapsamlı Bir Derleme](/okf/muhendislik-ve-teknoloji/bilgisayar-ve-elektrik-muhendisligi/diyabetin-tahmini-teshisi-ve-yonetiminde-makine-ogrenmesi-ve-derin-ogrenme-modellerinin-guncel-uygulamalari-kapsamli-bir-derleme.md)
- [Dünyadaki ve Türkiye'deki E-Dilekçe Portalları ile CİMER'in Yönetişim İlkeleri ve Yapay Zeka/Büyük Veri Perspektifi Bağlamında Değerlendirilmesi](/okf/muhendislik-ve-teknoloji/bilgisayar-ve-elektrik-muhendisligi/dunyadaki-ve-turkiyedeki-e-dilekce-portallari-ile-cimerin-yonetisim-ilkeleri-ve-yapay-zekabuyuk-veri-perspektifi-baglaminda-degerlendirilmesi.md)
- [Kuantum Hesaplama: Temeller, Algoritmalar ve Gelişmekte Olan Uygulamalar](/okf/muhendislik-ve-teknoloji/bilgisayar-ve-elektrik-muhendisligi/kuantum-hesaplama-temeller-algoritmalar-ve-gelismekte-olan-uygulamalar.md)
- [Doğal Dil Üretim Modellerinde Insan-Bilgisayar Etkileşimi ve Görselleştirme: Uygulamalar, Zorluklar ve Fırsatlar](/okf/muhendislik-ve-teknoloji/bilgisayar-ve-elektrik-muhendisligi/dogal-dil-uretim-modellerinde-insan-bilgisayar-etkilesimi-ve-gorsellestirme-uygulamalar-zorluklar-ve-firsatlar.md)
- [Kuantum Hesaplama Sistemleri İçin Uygulama Odaklı Performans Karşılaştırma Testleri ve Hacimsel Analiz Yöntemi](/okf/muhendislik-ve-teknoloji/bilgisayar-ve-elektrik-muhendisligi/kuantum-hesaplama-sistemleri-icin-uygulama-odakli-performans-karsilastirma-testleri-ve-hacimsel-analiz-yontemi.md)

# Şeffaflık

- Analiz tarihi: 2026-09-04T07:17:01.321Z
- Kanıt sayısı: 10
- Üretim sürümü: makale-analizi-v3.0.0
- Kanonik sayfa: https://makaleanalizi.com/muhendislik-ve-teknoloji/bilgisayar-ve-elektrik-muhendisligi/betonarme-yapilarin-kentsel-donusumunde-hizli-tarama-parametrelerinin-degerlendirilmesi-ve-oneriler