---
type: "Akademik Makale Analizi"
title: "Ambulans Sektörü Tarafından Sunulan Halk Sağlığı Müdahaleleri: Bir Kapsam Belirleme İncelemesi"
description: "Acil sağlık hizmetleri geleneksel olarak akut vakaların yönetimi ve acil müdahale üzerine odaklanmış bir yapı sergilemektedir. Ancak ambulans servislerinin toplumun her kesimiyle, özellikle de sağlık hizmetlerine erişimin kısıtlı olduğu sosyoekonomik açıdan dezavantajlı bölgelerdeki bireylerle kurdu"
resource: "https://makaleanalizi.com/saglik-bilimleri/klinik-ve-halk-sagligi/ambulans-sektoru-tarafindan-sunulan-halk-sagligi-mudahaleleri-bir-kapsam-belirleme-incelemesi"
doi: "10.1186/s12889-023-16473-2"
authors: ["Suzanne Ablard", "Elisha Miller", "Steven Poulton", "Anna J Cantrell", "Andrew Booth", "Andrew CK Lee", "Suzanne M Mason", "Fiona Bell"]
citation: "Ablard, S., Miller, E., Poulton, S., Cantrell, A. J., Booth, A., Lee, A. C., Mason, S. M., Bell, F. (2023). Delivery of public health interventions by the ambulance sector: a scoping review. BMC Public Health, 23(1), 2082-2082. https://doi.org/10.1186/s12889-023-16473-2"
publicationType: "scoping-review"
discipline: "Sağlık Bilimleri"
subDiscipline: "Klinik ve Halk Sağlığı"
evidenceCount: 9
tags: ["Ambulans sektörü", "Halk sağlığı", "Nüfus sağlığı"]
timestamp: "2026-10-06T12:56:01.648Z"
---

# Ambulans Sektörü Tarafından Sunulan Halk Sağlığı Müdahaleleri: Bir Kapsam Belirleme İncelemesi

Özgün başlık: Delivery of public health interventions by the ambulance sector: a scoping review
DOI: https://doi.org/10.1186/s12889-023-16473-2
Künye (APA 7): Ablard, S., Miller, E., Poulton, S., Cantrell, A. J., Booth, A., Lee, A. C., Mason, S. M., Bell, F. (2023). Delivery of public health interventions by the ambulance sector: a scoping review. BMC Public Health, 23(1), 2082-2082. https://doi.org/10.1186/s12889-023-16473-2

Bilim alanı: [Sağlık Bilimleri](/okf/saglik-bilimleri/index.md) › Klinik ve Halk Sağlığı

# Alan bağlamı

Acil sağlık hizmetleri geleneksel olarak akut vakaların yönetimi ve acil müdahale üzerine odaklanmış bir yapı sergilemektedir. Ancak ambulans servislerinin toplumun her kesimiyle, özellikle de sağlık hizmetlerine erişimin kısıtlı olduğu sosyoekonomik açıdan dezavantajlı bölgelerdeki bireylerle kurduğu yoğun temas, bu sektörü halk sağlığı müdahaleleri için stratejik bir kavşak noktasına taşımaktadır. Bu makale, ambulans sektörünün reaktif bir modelden proaktif bir nüfus sağlığı modeline geçiş potansiyelini ve bu dönüşümün literatürdeki ampirik karşılığını sörgülamaktadır.

# Akademik özet

Acil sağlık hizmetleri tarihsel süreçte akut hastalıkların değerlendirilmesi ve hastaneye nakil süreçlerine odaklanmış olsa da, her yıl gerçekleşen milyonlarca plansız hasta kontağı ambulans sektörünün halk sağlığı üzerinde daha geniş bir etki yaratabileceğine dair bir farkındalık oluşturmuştur. Özellikle sosyoekonomik açıdan dezavantajlı bölgelerde yoğunlaşan çağrılar, ambulans personelinin yalnızca reaktif bir müdahale birimi değil, aynı zamanda nüfusun sağlık ve esenliğini iyileştirebilecek proaktif bir aktör olarak konumlandırılması gerektiğini göstermektedir. Ancak ambulans sektöründe bir nüfus sağlığı yaklaşımının uygulanabilirliği ve değeri şimdiye kadar kapsamlı bir şekilde analiz edilmemiştir. Bu durum, sektörün mevcut halk sağlığı rollerini ve bu rollerin uzun vadeli sonuçlarını anlamak için sistematik bir değerlendirmeye duyulan ihtiyacı ortaya koymaktadır.

Bu çalışmanın temel amacı, ambulans sektörünün halk sağlığı müdahalelerinin sunumundaki rolünü ve bu müdahalelerin nüfus sağlığı ile ambulans operasyonları üzerindeki etkilerini kapsamlı bir şekilde incelemektir. Bu doğrultuda yürütülen kapsam belirleme incelemesi (scoping review), 2000-2021 yılları arasında OECD ülkelerinde yayımlanmış literatürü kapsayacak şekilde MEDLINE, Embase, CINAHL ve Cochrane Library gibi temel veritabanlarında taranmıştır. Üç bağımsız hakem tarafından yürütülen tarama ve veri çıkarma süreçleri sonuçunda 52 kaynak incelemeye dahil edilmiştir. Metodolojik çerçeve olarak Birleşik Krallık Halk Sağlığı Fakültesi'nin tanımladığı halk sağlığının üç temel alanı olan sağlık koruma, sağlık iyileştirme ve sağlık hizmetleri halk sağlığı şablonu kullanılarak elde edilen veriler anlatısal bir sentez yöntemiyle çözümlenmiştir.

İnceleme sonuçunda elde edilen bulgular, ambulans sektörünün yürüttüğü faaliyetlerin büyük çoğunluğunun sağlık hizmetleri halk sağlığı ve sağlık iyileştirme alanlarında yoğunlaştığını göstermektedir. İncelenen 52 makalenin önemli bir kısmı, toplum paramedikliği programları, tarama araçları ve sevk yolları ile ambulans verileri üzerinden halk sağlığı istihbaratı üretilmesine odaklanmaktadır. Özellikle Kanada'da uygulanan programlar, acil servis çağrılarında azalma ve yaşam kalitesinde iyileşme gibi olumlu sonuçlar bildirse de, genel literatürde halk sağlığı sonuçlarından ziyade operasyonel talep yönetimine aşırı vurgu yapıldığı görülmektedir. Ayrıca eğitim müdahalelerinin bilgi düzeyini artırmasına rağmen, bu durumun uzun vadeli davranış değişikliğine veya sağlık hizmeti kullanım kalıplarına nasıl yansıdığına dair kanıtların yetersiz kaldığı tespit edilmiştir.

Tartışma ve sonuç bölümünde yazarlar, ambulans sektörünün halk sağlığı gündemindeki potansiyelinin yüksek olduğunu ancak mevcut uygulamaların çoğunlukla dar bir operasyonel verimlilik perspektifinden değerlendirildiğini savunmaktadır. Gelecekteki müdahalelerin ve değerlendirmelerin, yalnızca ambulans servisinin doğrudan görev alanını değil, tüm sağlık sistemini kapsayan daha geniş bir bakış açısıyla tasarlanması gerektiği vurgulanmaktadır. Veri paylaşımının iyileştirilmesi ve farklı sağlık sektörleri arasındaki bağlantıların güçlendirilmesi, ambulans verilerinin nüfus sağlığı ihtiyaçlarını belirlemede daha etkin kullanılmasını sağlayacaktır. Literatürde tespit edilen bu boşluklar, özellikle hastalık önleme ve eşitsizliklerle mücadele konularında ambulans personelinin özelleşmiş eğitimlerle desteklenmesinin önemine işaret ederek akademik tartışmaya katkı sağlamaktadır.

# Araştırmanın amacı

Ambulans sektörünün halk sağlığı müdahaleleri sunumundaki mevcut rolünü, bu faaliyetlerin nüfus sağlığı üzerindeki etkilerini ve ambulans operasyonel sonuçlarına katkısını sistematik olarak keşfetmektir.

# Yöntem ve tasarım

Ambulans sektörünün halk sağlığı müdahalelerindeki rolünü belirlemek amacıyla 2000-2021 yılları arasındaki literatürü kapsayan bir kapsam belirleme incelemesi (scoping review) yürütülmüştür.

# Bulgular ve önermeler

1. Toplum paramedikliği programları, yaşlı nüfusun yaşadığı bölgelerde acil servis çağrılarını anlamlı düzeyde azaltırken, sağlık göstergelerinde ve maliyet etkinliğinde iyileşme sağlamaktadır.
2. Paramedik eğitimi geleneksel olarak akut müdahale odaklıdır; bu durum personelin kronik hastalık yönetimi ve halk sağlığı sevk yollarını tanıma becerilerini kısıtlamaktadır.
3. Ambulans verileri, kalp durması ve düşme gibi olaylar için coğrafi sıcak noktaların belirlenmesinde kritik bir sağlık istihbaratı kaynağı sunmaktadır.
4. Mevcut ambulans tabanlı halk sağlığı girişimlerinin çoğu, toplumsal sağlık sonuçlarından ziyade operasyonel talep yönetimi çıktılarına aşırı vurgu yapmaktadır.

# Yazarın tartışması

Paramediklerin sunduğu CP@clinic ve CHAP-EMS gibi programlar, yaşlı ve düşük gelirli nüfuslarda acil servis çağrılarını azaltmada ve sağlık göstergelerini iyileştirmede etkili bulunmuştur. Bu durum, ambulans sektörünün reaktif bir modelden önleyici bir modele geçiş yapabileceğini kanıtlamaktadır.

Ancak, halk sağlığı eğitimlerinin farkındalık yaratsa da kalıcı davranış değişikliği üzerindeki etkisinin belirsizliği, yazar tarafından eğitimin sürekliliği ve klinik takip eksikliğiyle açıklanmaktadır. Sadece bilgi vermenin ötesinde, sistemik bir izlem mekanizmasının gerekliliği vurgulanmaktadır.

Literatürdeki önceki çalışmalarla karşılaştırıldığında, paramedik eğitiminin halen akut bakım odaklı olması, tarama ve sevk süreçlerindeki düşük başarı oranlarının temel nedeni olarak gösterilmektedir. Bu bulgu, eğitim müfredatının halk sağlığı ilkelerini içerecek şekilde genişletilmesi gerektiğini işaret eder.

Sonuç olarak, ambulans verilerinin sağlık istihbaratı için sunduğu potansiyel, veri kalitesi ve sistemler arası entegrasyon eksikliği nedeniyle tam olarak kullanılamamaktadır. Veri paylaşımının iyileştirilmesi, nüfus sağlığı ihtiyaçlarının daha isabetli hedeflenmesini sağlayacaktır.

# Yazarın sonucu

Ambulans sektörü, halk sağlığı müdahalelerinde geniş bir potansiyele sahip olsa da mevcut çalışmaların talep yönetimine odaklanması, gerçek toplumsal etkilerin ölçülmesini zorlaştırmaktadır. Gelecekteki değerlendirmeler, ambulans hizmetlerinin ötesinde daha geniş bir sağlık sistemi perspektifini içermelidir.

# Literatürdeki işlevi

Bu makale, acil sağlık hizmetleri ve ambulans sektörünün geleneksel reaktif rolünün ötesine geçerek halk sağlığı ve önleyici tıp alanında nasıl konumlandırılabileceğini sistematik olarak inceleyen öncü bir kapsam belirleme çalışması işlevi görmektedir. Literatürde, acil müdahale ekiplerinin rutin hastalarla temas anlarını birer koruyucu sağlık fırsatına dönüştürme potansiyeli sıklıkla tartışılmakla birlikte, bu makale mevcut uygulamaları ampirik kanıt düzeyinde kategorize ederek boşlukları net bir şekilde ortaya koymaktadır. Özellikle, talep yönetimi odaklı operasyonel çıktılar ile gerçek nüfus sağlığı kazanımları arasındaki dengesizliği vurgulayarak, gelecekteki araştırmaların odağını dar operasyonel hedeflerden geniş sistemik etkilere kaydırma rolü üstlenmektedir.

Önceki çalışmalarla ilişkisi: Çalışma, kendisinden önce yapılan ve ambulans hizmetlerini yalnızca bir taşıma ve akut tedavi birimi olarak gören geleneksel yaklaşımlarla arasına net bir mesafe koymaktadır. Önceki literatürde paramediklerin sadece klinik protokolleri ve triyaj sistemlerini geliştirmesine odaklanılırken, bu araştırma koruyucu sağlık hizmetlerinin acil tıp sistemine entegrasyonunu savunan nüfus sağlığı yönetimi kuramlarına dayanmaktadır. Özellikle, Kanada'daki CP@clinic veya CHAP-EMS gibi yapılandırılmış paramedislik modellerini ve İngiltere'deki sevk yollarını inceleyerek, reaktif tıp uygulamalarının halk sağlığı yaklaşımlarıyla nasıl genişletilebileceğini göstermektedir. Bu bağlamda, geleneksel acil bakım literatürünün sınırlarını koruyucu ve proaktif halk sağlığı disiplini lehine esnetmektedir.

Literatür taramasına katkısı: Bu derleme çalışması, ambulans tabanlı halk sağlığı müdahalelerini İngiltere Halk Sağlığı Fakültesi'nin üç temel alanı çerçevesinde sınıflandırarak literatüre düzenleyici bir katkı sunmaktadır. İnceleme, ambulans verilerinin sağlık istihbaratındaki stratejik değerini ortaya koyarak coğrafi bilgi sistemleri ve veri entegrasyonu çalışmalarına metodolojik bir zemin hazırlamaktadır. Araştırmacıların dağınık haldeki paramedislik uygulamalarını bütünsel bir çerçevede görmelerini sağlayan bu çalışma, özellikle düşük gelirli gruplarda ve yaşlı nüfusta acil çağrıların azaltılması ile yaşam kalitesinin artırılması arasındaki nedensel ilişkileri ampirik olarak haritalandırmakta ve tarama-sevk mekanizmalarının optimize edilmesi gerekliliğini literatüre kazandırmaktadır.

# Tez ve makale araştırmalarında kullanım

- **Ambulans sektörünün halk sağlığı uygulamalarındaki rolü, geleneksel akut bakım sınırlarının ötesine geçerek koruyucu tıp alanına doğru genişlemektedir.** — Bu iddia, acil sağlık personelinin rutin hasta karşılaşmalarını birer önleme fırsatı olarak kullanabileceğini gösteren kapsam analizi verileriyle desteklenecektir.
- **Halk sağlığı yaklaşımlarının başarısı, sadece bireysel farkındalık yaratmaya değil, kurum kültürünün ve eğitim modellerinin bütünsel dönüşümüne bağlıdır.** — Paramediklerin geleneksel tedavi modellerinden sıyrılarak önleyici sağlığı benimsemesi için kurum içi kültürel entegrasyonun gerekliliği argümanını yapılandırmak için kullanılacaktır.
- **Nüfus sağlığı yönetimi yaklaşımları, toplum genelindeki sağlık eşitsizliklerini azaltmada ve dezavantajlı gruplara yönelik hedeflenmiş hizmet sunumunda kritik rol oynamaktadır.** — Acil tıp hizmetlerinin dezavantajlı bölgelerdeki yoğunlaşmasını proaktif tarama ve sevk sistemleriyle yönetmenin gerekliliğini tartışırken kullanılacaktır.

# Türetilebilir araştırma soruları

- **Acil tıp teknisyenleri ve paramediklerin halk sağlığı sevk yollarını kullanma istekliliği ile algılanan kurumsal engeller arasındaki ilişki nedir?**
  - Desen: Türkiye genelinde rastgele seçilecek acil sağlık istasyonlarında görev yapan ambulans personeline yönelik, yapılandırılmış anketlerin uygulanacağı kesitsel bir korelasyonel desen tasarlanacaktır. Örneklem büyüklüğü güç analiziyle belirlenecek, veriler çoklu regresyon analiziyle incelenecektir.
  - Gerekçe: Makalede paramediklerin halk sağlığı sevk yollarını çok düşük oranlarda (%3-%8) kullandığı ve bunun temelinde akut odaklı eğitim ile kurumsal direncin yattığı yönündeki bulgudan esinlenilmiştir.
- **Coğrafi bilgi sistemleri yardımıyla belirlenen acil sağlık çağrı sıcak noktalarına yönelik düzenlenen hedefli halk sağlığı eğitimlerinin, müteakip acil çağrı oranları üzerindeki etkisi nedir?**
  - Desen: Belirli bir metropol alanda ambulans veri kayıtları CBS (Geocoding) yöntemleriyle analiz edilerek düşme ve kardiyak risk sıcak noktaları belirlenecektir. Bu bölgelerden rastgele seçilecek mahallelerde hedefli önleyici eğitim kampanyaları düzenlenecek, kontrol gruplarıyla çağrı değişim oranları zaman serisi analiziyle karşılaştırılacaktır.
  - Gerekçe: Makalenin 'Health intelligence using ambulance sector data' başlığı altındaki, ambulans verilerinin geocoding yöntemleriyle haritalandırılarak önleyici programların konumlandırılmasında kullanılması önerisinden türetilmiştir.
- **İlk ve acil yardım programı müfredatına entegre edilen 14 haftalık halk sağlığı dersinin, öğrencilerin önleyici tıp algısı ve vaka yönetim becerilerine etkisi nedir?**
  - Desen: Acil yardım yüksekokulu öğrencileriyle yürütülecek, yarı deneysel ön test-son test kontrol gruplu bir desen tasarlanacaktır. Nicel veriler ölçeklerle toplanacak (örneklem doygunluğu ve güç analizine göre), nitel veriler ise odak grup görüşmeleriyle desteklenerek içerik analizine tabi tutulacaktır.
  - Gerekçe: Makalenin tartışma kısmında vurgulanan, paramediklerin halk sağlığı ve önleme faaliyetlerinde kalıcı başarı göstermesi için eğitimin temelden yapılandırılması gerektiği çağrısına dayanmaktadır.

# Kaynak izleri

Her iddia, özgün yayının belirtilen sayfasındaki birebir alıntıya bağlıdır.

| Kanıt | Bölüm | PDF sayfası | Basılı sayfa | Alıntı |
|---|---|---|---|---|
| ev-o-1 | Abstract | 1 | — | A scoping review was undertaken to explore the role of the ambulance sector in the delivery of public health inter - ventions and what impact this has on population health and ambu |
| ev-s-1 | Abstract | 1 | — | A scoping review was undertaken to explore the role of the ambulance sector in the delivery of public health inter - ventions and what impact this has on population health and ambu |
| ev-s-2 | Methods | 3 | 3 | BMC Public Health (2023) 23:2082 search strategy included thesaurus and free-text terms and relevant synonyms for the population (ambulance services and staff ) and intervention (p |
| ev-s-3 | Paramedicine | 7 | 7 | The reduction in emergency service calls as a result of the programme avoided an estimated C$256,583 |
| ev-s-4 | Paramedicine | 9 | 9 | BMC Public Health (2023) 23:2082 Key themes from two qualitative studies exploring the experiences of paramedics and service managers involved in the delivery of paramedicine progr |
| ev-s-5 | Discussion | 2 | 2 | An overemphasis on demand management outcomes precludes definitive conclusions on the impact of ambulance sector-led public health initiatives |
| ev-l-1 | Background | 2 | 2 | BMC Public Health (2023) 23:2082 Background Historically the primary focus of the ambulance sector has been on the assessment, treatment and/or trans - portation of acutely unwell  |
| ev-l-2 | Background | 2 | 2 | The population health approach aims to improve the health of an entire population, as well as reducing health inequalities |
| ev-l-3 | Discussion | 10 | 10 | To ensure consistency, the principles of public health and prevention would need to be embedded across the cul - ture of the organisation and would need to include edu - cation for |

# İlgili kavramlar

- [Çocuk ve Ergenlerde Aşırı Kilo ve Obezitenin Önlenmesi ve Yönetimine Yönelik Halk Sağlığı Müdahaleleri: Bir Hızlı Değerlendirme](/okf/saglik-bilimleri/klinik-ve-halk-sagligi/cocuk-ve-ergenlerde-asiri-kilo-ve-obezitenin-onlenmesi-ve-yonetimine-yonelik-halk-sagligi-mudahaleleri-bir-hizli-degerlendirme.md)
- [Kanserle Mücadelede Diyetin Rolü: Birleşik Krallık'ta Kamu Politikalarını ve Klinik Sonuçları Biçimlendirme Potansiyeli](/okf/saglik-bilimleri/klinik-ve-halk-sagligi/kanserle-mucadelede-diyetin-rolu-birlesik-krallikta-kamu-politikalarini-ve-klinik-sonuclari-bicimlendirme-potansiyeli.md)
- [Nijerya'da Ergen Hamileliğiyle İlişkili Faktörler ve Kamu Sağlığı Müdahaleleri: Bir Kapsam Derlemesi](/okf/saglik-bilimleri/klinik-ve-halk-sagligi/nijeryada-ergen-hamileligiyle-iliskili-faktorler-ve-kamu-sagligi-mudahaleleri-bir-kapsam-derlemesi.md)
- [Beslenme ve Bilişsel Sağlık: Yaşam Boyu Bir Yaklaşım ve Kamu Sağlığı Perspektifiyle Literatür İncelemesi](/okf/saglik-bilimleri/klinik-ve-halk-sagligi/beslenme-ve-bilissel-saglik-yasam-boyu-bir-yaklasim-ve-kamu-sagligi-perspektifiyle-literatur-incelemesi.md)
- [Tayvan'da Kemik Metastazı Görülen Melanom Hastalarının Cerrahi Tedavisine İlişkin Nadir Klinik Deneyimler](/okf/saglik-bilimleri/klinik-ve-halk-sagligi/tayvanda-kemik-metastazi-gorulen-melanom-hastalarinin-cerrahi-tedavisine-iliskin-nadir-klinik-deneyimler.md)
- [Güçlü, Şeffaf ve Bilimsel Temelli Beslenme Rehberliğine Doğru: Akdeniz Diyeti Rehberinin Geliştirilmesinden Çıkarılan Dersler](/okf/saglik-bilimleri/klinik-ve-halk-sagligi/guclu-seffaf-ve-bilimsel-temelli-beslenme-rehberligine-dogru-akdeniz-diyeti-rehberinin-gelistirilmesinden-cikarilan-dersler.md)
- [Düşük Anne Sermayesi Kız Çocuklarında Yaşam Öyküsü Ödünleşimlerini Öngörüyor: Olumsuz Sonuçlar Bireylerde Neden Kümelenir?](/okf/saglik-bilimleri/klinik-ve-halk-sagligi/dusuk-anne-sermayesi-kiz-cocuklarinda-yasam-oykusu-odunlesimlerini-ongoruyor-olumsuz-sonuclar-bireylerde-neden-kumelenir.md)
- [Alzheimer Hastalığında ApoE: Patofizyoloji ve Terapötik Stratejiler](/okf/saglik-bilimleri/klinik-ve-halk-sagligi/alzheimer-hastaliginda-apoe-patofizyoloji-ve-terapotik-stratejiler.md)

# Şeffaflık

- Analiz tarihi: 2026-10-06T12:56:01.648Z
- Kanıt sayısı: 9
- Üretim sürümü: makale-analizi-v3.0.0
- Kanonik sayfa: https://makaleanalizi.com/saglik-bilimleri/klinik-ve-halk-sagligi/ambulans-sektoru-tarafindan-sunulan-halk-sagligi-mudahaleleri-bir-kapsam-belirleme-incelemesi