---
type: "Akademik Makale Analizi"
title: "Fiziksel Aktivite, Ruh Sağlığı ve İyilik Hali Üzerine Otuz Yıllık Araştırmalar: Odak Noktaları ve Eğilimlerin Bilimsel Ölçüm Analizi"
description: "Fiziksel aktivitenin beden ve ruh sağlığı üzerindeki iyileştirici rolüne dair ampirik yayın patlaması, tıp ve halk sağlığı literatüründe münferit sistematik derleme veya meta-analizlerin kapsamakta zorlandığı devasa bir bilgi birikimi oluşturmuştur. Geleneksel derleme yöntemleri dar klinik sorulara"
resource: "https://makaleanalizi.com/saglik-bilimleri/klinik-ve-halk-sagligi/fiziksel-aktivite-ruh-sagligi-ve-iyilik-hali-uzerine-otuz-yillik-arastirmalar-odak-noktalari-ve-egilimlerin-bilimsel-olcum-analizi"
doi: "10.3389/fpubh.2022.943435"
authors: ["Michel Sabé", "Chaomei Chen", "Othman Sentissi", "Jeroen Deenik", "Davy Vancampfort", "Joseph Firth", "Lee Smith", "Brendon Stubbs", "Simon Rosenbaum", "Felipe Barreto Schuch", "Marco Solmi"]
citation: "Sabé, M., Chen, C., Sentissi, O., Deenik, J., Vancampfort, D., Firth, J., Smith, L., Stubbs, B., Rosenbaum, S., Schuch, F. B., Solmi, M. (2022). Thirty years of research on physical activity, mental health, and wellbeing: A scientometric analysis of hotspots and trends. Frontiers in Public Health, 10, 943435-943435. https://doi.org/10.3389/fpubh.2022.943435"
publicationType: "bibliometric"
discipline: "Sağlık Bilimleri"
subDiscipline: "Klinik ve Halk Sağlığı"
evidenceCount: 10
tags: ["fiziksel egzersiz", "ruhsal hastalık", "kanıt sentezi", "bilimsel ölçüm", "CiteSpace"]
timestamp: "2026-08-11T11:09:29.533Z"
---

# Fiziksel Aktivite, Ruh Sağlığı ve İyilik Hali Üzerine Otuz Yıllık Araştırmalar: Odak Noktaları ve Eğilimlerin Bilimsel Ölçüm Analizi

Özgün başlık: Thirty years of research on physical activity, mental health, and wellbeing: A scientometric analysis of hotspots and trends
DOI: https://doi.org/10.3389/fpubh.2022.943435
Künye (APA 7): Sabé, M., Chen, C., Sentissi, O., Deenik, J., Vancampfort, D., Firth, J., Smith, L., Stubbs, B., Rosenbaum, S., Schuch, F. B., Solmi, M. (2022). Thirty years of research on physical activity, mental health, and wellbeing: A scientometric analysis of hotspots and trends. Frontiers in Public Health, 10, 943435-943435. https://doi.org/10.3389/fpubh.2022.943435

Bilim alanı: [Sağlık Bilimleri](/okf/saglik-bilimleri/index.md) › Klinik ve Halk Sağlığı

# Alan bağlamı

Fiziksel aktivitenin beden ve ruh sağlığı üzerindeki iyileştirici rolüne dair ampirik yayın patlaması, tıp ve halk sağlığı literatüründe münferit sistematik derleme veya meta-analizlerin kapsamakta zorlandığı devasa bir bilgi birikimi oluşturmuştur. Geleneksel derleme yöntemleri dar klinik sorulara odaklanırken, alanın otuz yıllık tarihsel gelişimini, disiplinler arası etkileşim ağlarını, kurumsal iş birliklerini ve yükselen araştırma odaklarını bütüncül olarak haritalandırmada yetersiz kalmaktadır. Bu makale, bilimsel haritalama ve veri görselleştirme tekniklerini kullanarak söz konusu geniş yazının entelektüel yapısını ve dinamiklerini çözümlemeyi amaçlamaktadır.

# Akademik özet

Fiziksel aktivitenin kronik tıbbi durumların önlenmesi ve tedavisindeki hayati rolü, tıp ve halk sağlığı dünyasında uzun süredir kabul gören bir olgudur. Özellikle ruhsal rahatsızlık yaşayan bireylerin genel nüfusa kıyasla daha yüksek sedanter davranış sergilemeleri ve daha düşük fiziksel aktivite düzeylerine sahip olmaları, bu popülasyonda erken ölüm ve fiziksel sağlık sorunları riskini artırmaktadır. Egzersizin beyin yapısı, bilişsel işlevler ve psikolojik iyilik hali üzerindeki olumlu etkilerini gösteren ampirik çalışmaların katlanarak artması, literatürün takibini ve bütüncül analizini zorlaştırmıştır. Standart sistematik derleme ve meta-analiz yöntemleri belirli bir klinik soruya odaklanmada yetkin olsa da, otuz yılı aşan devasa bilgi birikiminin zamansal gelişimini, disiplinler arası bağlantılarını ve entelektüel haritasını sunmakta yetersiz kalmaktadır.

Bu metodolojik sınırlılığı aşmak amacıyla gerçekleştirilen araştırmada, Web of Science Core Collection veri tabanından başlangıçtan 7 Aralık 2021 tarihine kadar yayımlanmış 55.353 akademik belge çekilerek geniş kapsamlı bir bilimsel ölçüm (scientometric) analizi yürütülmüştür. Birlikte atıf yapılan referanslar, yazar anahtar kelimeleri, kurumlar ve ülkeler arasındaki ağ yapıları Bibliometrix R paketi ve CiteSpace yazılımı kullanılarak görselleştirilmiştir. Çalışmada ağların yapısal kalitesini ve homojenliğini değerlendirmek üzere modülerlik (Q skoru) ve siluet (S skoru) metriklerinden faydalanılmış; ayrıca aradalık merkeziliği ve atıf patlaması analizleri ile dönemsel trendler ve dönüştürücü potansiyele sahip öncü yayınlar tespit edilmiştir.

Elde edilen bulgular, 1989 yılından bu yana yıllık bilimsel üretimin %6,8'lik ortalama büyüme oranıyla katlanarak arttığını göstermektedir. 1988-2021 dönemi eş-atıf ağı analizi, yüksek güvenilirliğe sahip (Q = 0,848, S = 0,939) altı temel araştırma eğilimi ortaya koymuştur: kardiyovasküler hastalıklar, somatik rahatsızlıklar, bilişsel gerileme/demans, ruhsal hastalıklar (depresyon ve şizofrenlik), sporcu performansı/yeme bozuklukları ve COVID-19 pandemisi. Yıl bazında incelendiğinde yeşil alanlar/kentleşme (2014), beyin sarsıntısı (2015) ve COVID-19 (2019) en aktif yükselen odak kümeleri olarak öne çıkmıştır. Coğrafi ve kurumsal ağlarda Amerika Birleşik Devletleri merkezliğini korurken, Çin Halk Cumhuriyeti son yıllardaki atıf patlamasıyla önemli bir hacme ulaşmış fakat göreli olarak daha izole bir ağ yapısı sergilemiştir.

Araştırmacılar, elde edilen bulguların fiziksel aktivitenin halk sağlığındaki ve psikiyatrik müdahalelerdeki merkezi konumunu pekiştirdiğini belirterek, fiziksel aktivite uzmanlarının halk sağlığı karar süreçlerine sistemli biçimde dahil edilmesi gerektiğini vurgulamaktadır. Bu çalışma, Türk araştırmacılar için fiziksel egzersiz ve ruh sağlığı kesişimindeki otuz yıllık birikimin panoramik bir haritasını sunarak literatür taraması süreçlerinde odak noktalarının, yöntem boşluklarının ve yükselen temaların kolayca tespit edilmesine olanak tanımaktadır. Çalışmanın sunduğu küresel iş birliği ağları ve anahtar kelime kümeleri, yeni tez ve makale tasarımlarında yöntemsel ve kuramsal çerçevenin temellendirilmesi için stratejik bir rehber niteliğindedir.

# Araştırmanın amacı

Bu çalışmanın temel amacı, fiziksel aktivite, ruh sağlığı ve iyilik hali konularında son otuz yılda yayımlanan devasa literatürü scientometric (bilimsel ölçüm) yöntemlerle inceleyerek temel temaları, yükselen eğilimleri ve küresel araştırma ağlarını haritalandırmaktır.

# Yöntem ve tasarım

Çalışma, Web of Science Core Collection veri tabanindan elde edilen bilimsel yayinlarin gorsel analitigini, ag analizini ve metin madenciligini birlestiren research weaving ile scientometric (bilimsel ölçum) yaklaşimini benimsemistir.

# Bulgular ve önermeler

1. Fiziksel aktivite ve ruh sağlığı literatüru 1989 yilindan bu yana yillik ortalama %6,8 buyume oraniyla eksponansiyel bir artis göstermis ve incelenen donemde 55.353 yayin seviyesine ulasmistir.
2. Es-atigli referans agi analizi, kardiyovaskuler hastaliklar, somatik rahatsizliklar, bilissel gerileme/demans, ruhsal hastaliklar, sporcu performansi/yeme bozukluklari ve COVID-19 pandemisi olmak üzere alti ana araştırma egilimi ve 50 ayri kume ortaya koymustur.
3. Kuresel yayin aglarinda Amerika Birlesik Devletleri en yüksek atif sayisi ve merkezilikle lider konumunu korurken, Cin özellikle COVID-19 süreçindeki yayin patlamasiyla son yillarda dorduncu siraya yukselmis fakat goreli olarak izole bir ag yapisi sergilemistir.
4. En son araştırma egilimlerine odaklanildiginda yesil alanlar/kentlesme (2014), beyin sarsintisi/kronik travmatik ensefalopati (2015) ve COVID-19 pandemisi (2019) konularinin en aktif ve hizli buyuyen araştırma odaklari oldugu belirlenmistir.

# Yazarın tartışması

Bilimsel ölçum analizi sonuçları, fiziksel aktivite ve ruh sağlığı literatürunun son otuz yilda kardiyovaskuler odakli çalışmalardan bilissel sağlık, agir ruhsal hastaliklar, yesil alanlar ve COVID-19 pandemisi gibi multidisipliner alanlara doğru genisledigini göstermektedir.

Yazarlar, yayin sayisindaki eksponansiyel artisin arkasinda fiziksel aktivitenin hem onleyici hem de tedavi edici bir tibbi müdahale olarak kabul gormesinin yattigini, özellikle depresyon ve demans üzerine odaklanan kanıt sentezlerinin literatüru domine ettigini açıklamaktadir.

Tartisma bolumunde, Schuch ve Erickson gibi araştırmacilarin oncu metaanaliz ve klinik çalışmalarının literatürun entelektuel yapisini sekillendirdigi belirtilmekte; ABD ve Birlesik Krallik merkezli kurumlarin agin odak noktasi oldugu, Cin'in ise yayin hacmini artirmasina ragmen uluslararasi is birligi aglarinda gorece izole kaldigi vurgulanmaktadir.

Çalışmanın genel değerlendirmesinde, madde kullanim bozukluklari ve sosyoekonomik esitsizliklerin fiziksel aktiviteye erisimdeki rolu gibi konularin literatürdeki temel bosluklar oldugu ifade edilerek, fiziksel aktivite uzmanlarinin halk sağlığı politikalarina entegre edilmesi gerektigi sonuçuna varilmaktadir.

# Yazarın sonucu

Yazarlar, elde edilen bilimsel ölçum bulgularının fiziksel aktivitenin halk sağlığındaki merkezi rolunu guclendirdigini ve genislettigini, bu doğrultuda fiziksel aktivite uzmanlarinin halk sağlığı karar alma süreçlerine paydas olarak sistematik bicimde dahil edilmesi gerektigini vurgulamaktadir.

# Literatürdeki işlevi

Bu araştırma, fiziksel aktivite, ruh sağlığı ve iyilik hali üzerine son otuz yilda yayimlanan devasa literatüru haritalandirarak araştırmacilara makro duzeyde bir perspektif sunma islevini ustlenmektedir. Konuyla ilgili munferit ampirik bulgularin otesine gecerek, disiplinin tarihsel kokenlerini, zaman icindeki metodolojik dönüşumlerini ve farklı alt çalışma alanlarinin birbirleriyle olan entelektuel bağlarini bilimsel ölçum (scientometric) yöntemleriyle ortaya koymaktadir. Boylelikle, araştırmacilarin literatürdeki bilgi birikimini butuncul olarak gorebilmelerini ve gelecekteki oncelikli araştırma alanlarini rasyonel bir temelde belirlemelerini kolaylastirici bir rehber gorevi gormektedir.

Önceki çalışmalarla ilişkisi: Çalışma, geleneksel sistematik derlemelerin ve meta-analizlerin dar klinik sorulara odaklanan sınırliliklarini asarak literatürde konumlanmaktadir. Önceki çalışmalar belirli bir populasyonda egzersizin etkinliğini ya da risk faktorleri arasindaki korelasyonlari incelerken, bu çalışma ilk kez visual analytics ve 'research weaving' çerçevesini bir araya getirerek 55 binden fazla yayini tek bir entelektuel agda birlestirmektedir. Yazar, geleneksel derlemelerin kapsayamadigi atif patlamalarini (burstness), ulkeler arasi is birligi aglarini ve kurumsal performanslari analiz ederek önceki kanıt sentezi çalışmalarini metodolojik olarak genisletmekte ve tamamlamaktadir.

Literatür taramasına katkısı: Bu bilimsel ölçum analizi, araştırmacilara ve politika yapicilara fiziksel aktivite ile ruh sağlığı arasindaki etkileşimin tarihsel gelişimini alti temel egilim üzerinden sunarak literatür taramalarina essiz bir katkı sağlamaktadir. Makale, kardiyovaskuler hastaliklardan yesil alanlara, sizofreniden COVID-19 pandemisinin psikolojik etkilerine kadar uzanan genis bir yelpazede hangi donemde hangi konularin baskin oldugunu kronolojik olarak doğrulamaktadir. Bu sayede, gelecekte yapilacak tez ve makale çalışmalarında kullanılacak teorik çerçevelerin, kavramsal arka planlarin ve metodolojik desenlerin yapilandirilmasi için somut, veri odakli ve nesnel bir zemin hazirlamaktadir.

# Tez ve makale araştırmalarında kullanım

- **Agir ruhsal bozukluklara sahip bireylerin genel populasyona gore daha yetersiz fiziksel aktivite duzeyine ve daha yüksek erken olum riskine sahip oldugu savi desteklenebilir.** — Bu makale, sizofreni ve major depresyon gibi agir ruhsal hastaligi olan bireylerin yasadigi fiziksel sağlık sorunlarini ve erken olum riskini acikca vurgulamaktadir.
- **Fiziksel aktivite literatürundeki ilk tarihsel çalışmalarin kardiyovaskuler sağlık ve egzersiz elektrokardiyografisi odakli gelistigi tezi desteklenebilir.** — Makalenin sundugu 1988-2021 yillari arasi atif agi haritalandirmasi, alandaki ilk egilimin kardiyovaskuler hastaliklar oldugunu tarihsel verilerle kanıtlamaktadir.
- **Fiziksel aktivitenin Alzheimer ve diğer demans turlerinin onlenmesinde koruyucu bir faktor olarak islev gordugu iddiasi guclendirilebilir.** — Yazarlarin tartisma bolumunde demans ve bilissel gerilemenin onlenmesine yonelik sundugu genis ölçekli klinik kanıtlar referans gösterilerek tartisma zenginlestirilebilir.

# Türetilebilir araştırma soruları

- **Klinik depresyon tanisi almis yetiskinlerde aerobik egzersiz kolaylastiriciliginin semptom siddeti üzerindeki etkisi yayin yanliligindan ne derece bagimsizdir?**
  - Desen: Prospektif olarak belirlenen en az 50 katılımcidan olusan klinik grupla, Beck Depresyon Envanteri kullanılarak 12 haftalik kontrollu aerobik egzersiz protokolu uygulanacak ve sonuçlar huni grafigi ile yayin yanliligi bağlaminda analiz edilecektir.
  - Gerekçe: Makalede en cok atif alan Schuch ve arkadaslarinin (2016) depresyon tedavisinde egzersizin yayin yanliligina gore duzeltilmis meta-analizinden yola cikilarak yerel duzeyde klinik bir sinama tasarlanmistir.
- **Hafif bilissel bozuklugu olan 65 yas ustu bireylerde 16 haftalik planli direnc egzersizleri global bilissel fonksiyonlari iyilestirmede ne derece etkilidir?**
  - Desen: Yaşlı bakimevlerinde kalan hafif bilissel bozuklugu olan ve guc analiziyle belirlenen katılımcilara Standardize Mini Mental Test uygulanacak, direnc egzersizleri sonrasi değişimler tekrarlanan ölçumler için ANOVA testi ile incelenecektir.
  - Gerekçe: Makalenin tartisma kisminda yer alan fiziksel aktivitenin demans ve bilissel gerilemedeki koruyucu ile tedavi edici etkileri ile ilgili kanıt sentezlerinden ilham alinarak kurgulanmistir.
- **Sizofreni ve bipolar bozukluk tanisi olan hastalarin gunluk sedanter davranış sureleri ile metabolik sendrom göstergeleri arasinda nasıl bir ilişki bulunmaktadir?**
  - Desen: Psikiyatri poliklinigine basvuran ve veri doygunluguna ulasilana kadar secilen katılımcıların sedanter sureleri ivmeölçer ile ölçulecek, kan lipit profilleri ve bel çevreleri ölçulerek Pearson korelasyon analizi yapilacaktir.
  - Gerekçe: Vancampfort ve arkadaslarinin (2017) agirlikli olarak vurgulanan agizda dönüşturucu çalışmalarından olan ve agir ruhsal hastaliklardaki sedanter davranış duzeylerini inceleyen meta-analizine dayanmaktadir.

# Kaynak izleri

Her iddia, özgün yayının belirtilen sayfasındaki birebir alıntıya bağlıdır.

| Kanıt | Bölüm | PDF sayfası | Basılı sayfa | Alıntı |
|---|---|---|---|---|
| ev-o-1 | Abstract | 1 | — | The aim of this study was to perfor m a broad- ranging scientometric analysis to evaluate key themes and tre nds over the past decades, informing future lines of research. |
| ev-s-1 | Abstract | 1 | — | We searched the Web of Science Core Collection from inception until December 7, 2021, usi ng the appropriate search terms such as “physical activity” or “mental h ealth,” with no l |
| ev-s-2 | Abstract | 1 | — | The 1988–2021 co-cited reference network identified 50 distinct clusters that pr esented significant modularity and silhouette scores indicating highl y credible clusters ( Q = 0.8 |
| ev-s-3 | Results | 8 | — | In the 1988– 2021 network, the country with the most important number of author’s citation were the United States of America |
| ev-s-4 | Discussion | 10 | — | The USA holds for decades the leading position in research; however, China is very active since 2020 with an important burst of citations, mainly due to publication on COVID-19. |
| ev-s-5 | Conclusion | 12 | — | Taken together our results strengthen and expand the specific and central role of physical activity in public health, calling for the systematic involvement of physical activity pr |
| ev-s-6 | Results | 4 | — | The retained 55,353 articles were published between 1905 and May 2022 in 24 different languages |
| ev-l-1 | Introduction | 2 | — | Patients with mental illness have poor physical health compared with the general population, with reduced life expectancy and a higher risk of premature death |
| ev-l-2 | Results | 4 | — | The earliest research trend identified concerns physical activity and cardiovascular diseases consisting of four distinct clusters during the years 1991 to 1997 |
| ev-l-3 | Discussion | 10 | — | As regards to prevention, it has been demonstrated that physical activity is a protective factor against Alzheimer’s disease and other types of dementia |

# İlgili kavramlar

- [Alzheimer Hastalığında ApoE: Patofizyoloji ve Terapötik Stratejiler](/okf/saglik-bilimleri/klinik-ve-halk-sagligi/alzheimer-hastaliginda-apoe-patofizyoloji-ve-terapotik-stratejiler.md)
- [Barselona Beyin Sağlığı Girişimi: Beyin Sağlığının Belirleyicilerini Tanımlamaya ve Geliştirmeye Yönelik Kohort Çalışması Protokolü](/okf/saglik-bilimleri/klinik-ve-halk-sagligi/barselona-beyin-sagligi-girisimi-beyin-sagliginin-belirleyicilerini-tanimlamaya-ve-gelistirmeye-yonelik-kohort-calismasi-protokolu.md)
- [Futbölçularda Ön Çapraz Bağ Rekonstrüksiyonu Sonrası Kulüp Tabanlı ve Hastane Rehberliğindeki Rehabilitasyonun Karşılaştırılması: İki Yıllık İleriye Dönük Kohort Çalışması](/okf/saglik-bilimleri/klinik-ve-halk-sagligi/futbolcularda-on-capraz-bag-rekonstruksiyonu-sonrasi-kulup-tabanli-ve-hastane-rehberligindeki-rehabilitasyonun-karsilastirilmasi-iki-yillik-ileriye-donuk-kohort-calismasi.md)
- [Bodur ve Bodur Olmayan Ergenlerin Pubertal, Psikososyal ve Bilişsel Gelişim Yörüngelerinin Anlaşılması: Çok Merkezli Bir Endonezya Kohort Çalışması Protokolü](/okf/saglik-bilimleri/klinik-ve-halk-sagligi/bodur-ve-bodur-olmayan-ergenlerin-pubertal-psikososyal-ve-bilissel-gelisim-yorungelerinin-anlasilmasi-cok-merkezli-bir-endonezya-kohort-calismasi-protokolu.md)
- [Kanser Önleme ve Tedavisinde A, C, D ve E Vitaminlerinin Rolü: Terapötik Potansiyeller ve Etki Mekanizmaları](/okf/saglik-bilimleri/klinik-ve-halk-sagligi/kanser-onleme-ve-tedavisinde-a-c-d-ve-e-vitaminlerinin-rolu-terapotik-potansiyeller-ve-etki-mekanizmalari.md)
- [Vaka Takdimi: Ultra-Ortodoks Yahudi Erkeklerde Agir Fiziksel ve Psikolojik Morbiditeye Yol Acan Anoreksiya Nervoza ve Belirlenmemis Kisitlayici Tip Yeme Bozuklugu](/okf/saglik-bilimleri/klinik-ve-halk-sagligi/vaka-takdimi-ultra-ortodoks-yahudi-erkeklerde-agir-fiziksel-ve-psikolojik-morbiditeye-yol-acan-anoreksiya-nervoza-ve-belirlenmemis-kisitlayici-tip-yeme-bozuklugu.md)
- [Kültürel Olarak Duyarlı Anne Sağlığını Geliştirme Müdahalesinin Tek Kollu Prospektif Karma Yöntem Uygulanabilirlik Çalışması Protokolü](/okf/saglik-bilimleri/klinik-ve-halk-sagligi/kulturel-olarak-duyarli-anne-sagligini-gelistirme-mudahalesinin-tek-kollu-prospektif-karma-yontem-uygulanabilirlik-calismasi-protokolu.md)
- [Müdahale Haritalama Protokolü Kullanılarak DEHB'li Çocukların Ultra-Ortodoks Yahudi Anneleri İçin Psikolojik Sağlığı Geliştirme Müdahalesinin Geliştirilmesi](/okf/saglik-bilimleri/klinik-ve-halk-sagligi/mudahale-haritalama-protokolu-kullanilarak-dehbli-cocuklarin-ultra-ortodoks-yahudi-anneleri-icin-psikolojik-sagligi-gelistirme-mudahalesinin-gelistirilmesi.md)

# Şeffaflık

- Analiz tarihi: 2026-08-11T11:09:29.533Z
- Kanıt sayısı: 10
- Üretim sürümü: makale-analizi-v3.0.0
- Kanonik sayfa: https://makaleanalizi.com/saglik-bilimleri/klinik-ve-halk-sagligi/fiziksel-aktivite-ruh-sagligi-ve-iyilik-hali-uzerine-otuz-yillik-arastirmalar-odak-noktalari-ve-egilimlerin-bilimsel-olcum-analizi