---
type: "Akademik Makale Analizi"
title: "Gazze Şeridinde Sağlık Sisteminin Çöküşü ve Bulaşıcı Hastalıkların Yayılımı: Niteliğe Dayalı Bir İnceleme"
description: "Çatışma ve insani kriz bölgelerinde sağlık altyapısının çökmesi, kamu sağlığı sistemlerinin işleyişini imkânsız hale getirerek bulaşıcı hastalıkların yayılması bakımından ciddi tehditler oluşturmaktadır. Gazze Şeridi'nde uzun süredir devam eden kriz ve abluka ortamı, tıbbi hizmetlerin sürdürülebilir"
resource: "https://makaleanalizi.com/saglik-bilimleri/klinik-ve-halk-sagligi/gazze-seridinde-saglik-sisteminin-cokusu-ve-bulasici-hastaliklarin-yayilimi-nitelige-dayali-bir-inceleme"
doi: "10.1186/s12889-025-21817-1"
authors: ["Samer Abuzerr", "Kate Zinszer", "Hussam Mahmoud"]
citation: "Abuzerr, S., Zinszer, K., Mahmoud, H. (2025). Healthcare collapse and disease spread: a qualitative study of challenges in Gaza strip. BMC Public Health, 25(1), 589-589. https://doi.org/10.1186/s12889-025-21817-1"
publicationType: "qualitative"
discipline: "Sağlık Bilimleri"
subDiscipline: "Klinik ve Halk Sağlığı"
evidenceCount: 13
tags: ["Gazze Şeridi", "Sağlık sisteminin çöküşü", "Bulaşıcı hastalıklar", "İnsani kriz", "Sağlık altyapısı", "Hastalık yönetimi", "Nitel araştırma"]
timestamp: "2026-08-17T09:02:19.225Z"
---

# Gazze Şeridinde Sağlık Sisteminin Çöküşü ve Bulaşıcı Hastalıkların Yayılımı: Niteliğe Dayalı Bir İnceleme

Özgün başlık: Healthcare collapse and disease spread: a qualitative study of challenges in Gaza strip
DOI: https://doi.org/10.1186/s12889-025-21817-1
Künye (APA 7): Abuzerr, S., Zinszer, K., Mahmoud, H. (2025). Healthcare collapse and disease spread: a qualitative study of challenges in Gaza strip. BMC Public Health, 25(1), 589-589. https://doi.org/10.1186/s12889-025-21817-1

Bilim alanı: [Sağlık Bilimleri](/okf/saglik-bilimleri/index.md) › Klinik ve Halk Sağlığı

# Alan bağlamı

Çatışma ve insani kriz bölgelerinde sağlık altyapısının çökmesi, kamu sağlığı sistemlerinin işleyişini imkânsız hale getirerek bulaşıcı hastalıkların yayılması bakımından ciddi tehditler oluşturmaktadır. Gazze Şeridi'nde uzun süredir devam eden kriz ve abluka ortamı, tıbbi hizmetlerin sürdürülebilirliğini felce uğratarak hastaneleri hem tedavi merkezi hem de enfeksiyon kaynağı konumuna getirmektedir. Literatürdeki temel tartışma, sağlık sistemindeki yıkımın salgın hastalık risklerini nasıl tetiklediği ve yerel topluluklar ile sağlık çalışanlarının bu kriz koşullarıyla başa çıkma stratejilerini anlamak üzerine yoğunlaşmaktadır.

# Akademik özet

Çatışma ve savaş bölgelerinde sağlık altyapısının tahrip edilmesi, kamu sağlığı sistemlerinin tamamen çökmesine ve bulaşıcı hastalıkların kontrolsüz bir şekilde yayılmasına zemin hazırlamaktadır. Gazze Şeridi'nde uzun yıllardır süregelen abluka ve askeri çatışmalar, sağlık kurumlarının hizmet verme kapasitesini felce uğratmıştır. Literatürde çatışmaların genel sağlık üzerindeki olumsuz etkileri bilinmekle birlikte, Gazze'deki özgün kriz koşullarının bulaşıcı hastalık yönetimi üzerindeki dinamiklerini doğrudan sağlık çalışanları ve yerel halkın deneyimleri üzerinden inceleyen nitel çalışmalara ihtiyaç duyulmaktadır. Bu çalışma, söz konusu alandaki ampirik boşluğu doldurmayı ve sağlık sisteminin çöküşü ile salgın riski arasındaki nedensel ilişki ağını çözümlemeyi hedeflemektedir.

Araştırma, nitel fenomenolojik tasarım ilkelerine uygun olarak yürütülmüş ve Gazze Şeridi'nin farklı bölgelerinde görev yapan sağlık profesyonelleri, insani yardım çalışanları ve yerel halktan oluşan katılımcılarla gerçekleştirilmiştir. Veriler, 20 Nisan ile 12 Ağustos 2024 tarihleri arasında yüz yüze ve güvenlik kısıtlamaları nedeniyle çevrim içi araçlar kullanılarak yapılan 30 bireysel derinlemesine görüşme ve 6 odak grup tartışması aracılığıyla toplanmıştır. Elde edilen nitel veriler NVivo 12 yazılımı kullanılarak tematik analiz yöntemine tabi tutulmuş ve veri güvenirliğini sağlamak amacıyla iki bağımsız araştırmacı tarafından kodlama süreçleri yürütülmüştür. Yöntemsel yaklaşım, kriz koşullarındaki canlı deneyimleri tüm boyutlarıyla ortaya koymayı başarmıştır.

Araştırma bulguları üç ana tema etrafında şekillenmiştir: sağlık sistemi zorlukları, sağlık çalışanlarının müdakelesi ve hastaların karşılanamayan ihtiyaçları. Hastanelerin ve hijyen altyapısının yıkılması, aşırı kalabalık sığınaklar ve temiz su eksikliği bulaşıcı hastalıkların yayılmasını hızlandırmıştır. Sağlık çalışanları, tıbbi malzeme ve ilaç yetersizliği nedeniyle ağır tükenmişlik ve etik ikilemler yaşarken, kısıtlı imkânlarla geçici çözümler üretmeye çalışmışlardır. Hastalar ve toplum ise resmi sağlık sistemine olan inancın aşınması sonuçu geleneksel tedavi yöntemlerine ve toplumsal dayanışma ağlarına yönelmiştir. Ayrıca hastaneler sterilizasyon eksikliği nedeniyle enfeksiyon yayma riski taşıyan odaklara dönüşmüştür.

Tartışma ve sonuç bölümünde elde edilen bulgular; Yemen, Suriye ve Güney Sudan gibi diğer çatışma alanlarındaki literatürle karşılaştırılmış ve benzer sistemik yetersizliklerin küresel bir nitelik taşıdığı vurgulanmıştır. Çalışma, sağlık tesislerinin kriz dönemlerinde sadece tedavi merkezi değil, aynı zamanda nosokomiyal enfeksiyon kaynağı olabileceğine dair özgün bir akademik katkı sunmaktadır. Gelecek araştırmalar ve insani yardım stratejileri için, uluslararası yardımların kesintisiz ulaştırılması, sürveyans sistemlerinin yeniden kurulması ve sağlık çalışanlarına psikolojik destek sağlanması öncelikli gereksinimler olarak öne çıkmaktadır. Bu bulgular, kriz bölgelerinde kamu sağlığı politikalarının geliştirilmesine somut bir zemin hazırlamaktadır.

# Araştırmanın amacı

Bu çalışma, Gazze Şeridi'nde sağlık sisteminin çöküşünün bulaşıcı hastalıkların yayılması üzerindeki etkilerini, sağlık çalışanlarının karşılaştığı engelleri ve toplumun başa çıkma mekanizmalarını incelemeyi amaçlamaktadır.

# Yöntem ve tasarım

Bu araştirma, Gazze Şeridi'ndeki sağlik sisteminin çöküşü sirasinda sağlik çalişanlarinin ve toplum üyelerinin yaşadiği deneyimleri anlamak amaciyla nitel ve fenomenolojik bir yaklaşim benimsemiştir.

# Bulgular ve önermeler

1. Sağlik altyapisinin tahribati ve steril alanlarin yokluğu, hastaneleri bulaşici hastaliklarin yönetildiği yerler olmaktan çikarip enfeksiyonun yayildiği riskli alanlara dönüştürmektedir.
2. Barinaklarda ve sağlik tesislerinde görülen aşiri kalabalik, yetersiz havalandirma ve temiz suya erişim eksikliği ile birleşerek solunum yolu enfeksiyonlarinin ve suyla bulaşan hastaliklarin yayılımini hizlandirmaktadir.
3. Tıbbi malzeme ve ilaç eksikliği nedeniyle sağlik çalişanlari, kısıtlı kaynaklari hangi hastalar için kullanacaklarina dair zorlayici ahlaki kararlar vermek zorunda kalmakta ve bu durum agir psikolojik baski yaratmaktadir.
4. Resmi sağlik sistemine duyulan güvenin azalmasi sonuçunda halk, ciddi enfeksiyonlar için bile geleneksel yöntemlere ve gayri resmi topluluk ağlarina yönelmek zorunda kalmaktadir.

# Yazarın tartışması

Çalişma, sağlik altyapisinin tahribatinin sadece hizmet sunumunu engellemekle kalmayip hastaneleri patojenlerin yayildiği odaklar haline getirdiğini göstermektedir. Yazarlar, steril alanlarin ve temel tıbbi ekipmanlarin yokluğunun, nosokomiyal enfeksiyon riskini daha önce literatürde bu derece vurgulanmamiş bir boyuta taşidiğini açiklamaktadir.

Bulaşici hastalik dinamikleri açisindan aşiri kalabalik ve sanitasyon yetersizliği en kritik faktörler olarak öne çikmaktadir. Yazar, Yemen ve Suriye örnekleriyle paralellik kurarak, çatişma bölgelerinde sağlik sisteminin işlevsizleşmesinin kaçinilmaz olarak büyük halk sağliği krizlerine ve salginlara zemin hazirladiğini savunmaktadir.

Sağlik çalişanlarinin deneyimleri, kaynak kısıtlılığı altinda verilen triyaj kararlarinin derin bir ahlaki yaralanma ve tükenmişlik yarattiğini kanıtlamaktadir. Tartişma bölümünde bu durumun, Irak gibi diğer çatişma bölgelerindeki sağlik personeli üzerinde görülen kronik stres ve hizmet kalitesindeki düşüşle örtüştüğü belirtilmektedir.

Sisteme olan güvenin erozyona uğramasi, halkin geleneksel ilaçlara ve topluluk ağlarina yönelmesine neden olmuştur. Yazar, bu fenomenin Somali'deki iç savaş sirasinda görülen gayri resmi ağlara yönelimle benzerlik taşidiğini ve resmi sağlik otoritelerinin müdahale kabiliyetini daha da zayiflattiğini ifade etmektedir.

# Yazarın sonucu

Gazze'deki sağlik sisteminin çöküşü, tıbbi malzeme eksikliği ve psikolojik yikimla birleşerek bulaşici hastaliklarin hizla yayildiği bir ortam yaratmiş; bu durum acil uluslararasi müdahale ve altyapi inşasini zorunlu hale getirmiştir.

# Literatürdeki işlevi

Bu çalışma, literatürde çatışma bölgelerindeki sağlık sistemlerini inceleyen araştırmalar arasında, güncel Gazze krizine odaklanan ilk kapsamlı nitel incelemelerden biri olarak işlev görmektedir. Makale, sadece bir sağlık sisteminin fiziksel yıkımını değil, bu yıkımın toplumsal ve kurumsal düzeyde bulaşıcı hastalık dinamiklerini nasıl kökten değiştirdiğini kayıt altına almaktadır. Teorik düzlemde, hastanelerin tedavi edici rolünden uzaklaşıp enfeksiyonun yayılım merkezlerine dönüşmesini 'sağlık tesisi odaklı risk' kavramıyla literatüre taşımaktadır. Bu yönüyle çalışma, kriz yönetimi literatüründe pasif bir raporlama yerine, saha deneyimlerinden süzülen aktif bir mekanizma çözümlemesi sunarak araştırmacıların kriz bölgelerindeki epidemiyolojik riskleri yeni bir perspektifle değerlendirmesine olanak tanımaktadır.

Önceki çalışmalarla ilişkisi: Çalışma, Yemen, Suriye ve Güney Sudan gibi diğer çatışma bölgelerindeki sağlık sistemi çöküşlerini inceleyen önceki literatürle doğrudan bir süreklilik ve karşılaştırma ilişkisi içindedir. Yazarlar, Yemen'deki kolera salgını ve Suriye'deki şark çıbanı vakalarıyla paralellik kurarak, çatışma kaynaklı altyapı kaybının bulaşıcı hastalık patlamalarına yol açtığına dair genel literatür görüşünü doğrulamaktadır. Ancak bu çalışma, önceki araştırmalardan farklı olarak Gazze'nin özgün izolasyon ve blokaj koşullarını merkeze alarak, sağlık tesislerinin bizzat enfeksiyon amplifikatörü olarak oynadığı role dair literatürde daha önce bu kadar vurgulanmamış yeni bir odak noktası oluşturmaktadır. Bu yaklaşım, çatışma tıbbı literatüründeki genel bulguları Gazze'nin kendine has sosyo-politik ve coğrafi kısıtları üzerinden derinleştirmektedir.

Literatür taramasına katkısı: Literatür taraması yapan araştırmacılar için bu çalışma, çatışma bölgelerinde halk sağlığı müdahalelerinin neden yetersiz kaldığına dair çok boyutlu bir kanıt seti sunmaktadır. Makalenin literatüre en büyük katkısı, sadece tıbbi malzeme eksikliğini değil, aynı zamanda toplumun resmi sisteme güvenini kaybederek geleneksel yöntemlere yönelmesi gibi sosyolojik değişimleri de bir arada sunmasıdır. Bu sentez, kriz bölgelerinde salgın kontrolü için sadece teknik altyapının değil, güven inşasının ve topluluk ağlarının da kritik önemde olduğunu teorik olarak kanıtlamaktadır. Ayrıca, sağlık çalışanlarının yaşadığı ahlaki yaralanma ve triyaj zorluklarını nitel verilerle sunarak, kriz dönemlerinde insan kaynağı yönetiminin psikolojik boyutlarını da halk sağlığı literatürüne entegre etmektedir.

# Tez ve makale araştırmalarında kullanım

- **Çatışma bölgelerinde sağlık sisteminin çöküşü sadece hizmet kaybı değil, aynı zamanda yeni enfeksiyon odaklarının oluşmasıdır.** — Makalenin sağlık tesislerini 'enfeksiyon amplifikatörü' olarak tanımlayan bulgusu, krizlerin sistemik etkisini açıklamak için kullanılabilir.
- **Hijyen ve sanitasyon sistemlerinin kaybı, suyla bulaşan hastalıkların yayılımı için en kritik risktir.** — Yemen ve Gazze karşılaştırması üzerinden sanitasyon krizinin salgın hastalıklar üzerindeki belirleyici rolü desteklenebilir.
- **Kriz anlarında sağlık çalışanları yetersiz kaynaklar nedeniyle derin bir ahlaki ikilem ve psikolojik tükenmişlik yaşarlar.** — Sağlık personeline dair nitel veriler, kriz yönetimi çalışmalarında insan kaynağının kırılganlığını açıklamak için temel dayanak oluşturur.

# Türetilebilir araştırma soruları

- **Kısıtlı imkânlara sahip sahra hastanelerinde sterilizasyon süreçlerinin aksaması nosokomiyal enfeksiyon riskini nasıl etkilemektedir?**
  - Desen: Fenomenolojik yaklaşım tercih edilerek, Gazze veya benzeri kriz bölgelerinde görev yapmış enfeksiyon kontrol uzmanlarıyla derinlemesine mülakatlar yapılır; örneklem büyüklüğü veri doygunluğuna ulaşana kadar (tahmini 15-20 kişi) genişletilir.
  - Gerekçe: Makalede vurgulanan 'hastanelerin enfeksiyon kaynağı haline gelmesi' bulgusu, bu teknik ve pratik sürecin daha derinlemesine incelenmesini gerektirmektedir.
- **İlaç ve tıbbi malzeme eksikliği nedeniyle yapılan hasta önceliklendirme kararları hemşirelerde ne düzeyde ahlaki yaralanmaya yol açmaktadır?**
  - Desen: Yorumlayıcı Fenomenolojik Analiz (IPA) yöntemiyle, kriz anında karar verici pozisyonda olan 12-15 hemşire ile yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılır; NVivo yazılımı ile tematik analiz gerçekleştirilir.
  - Gerekçe: Makaledeki 'son dozu kime vereceğimize dair imkânsız kararlar vermek zorundayız' şeklindeki hemşire beyanı, bu psikolojik yükün sistemli araştırılması gerektiğini göstermektedir.
- **Sağlık sisteminin çöküşü sürecinde halkı modern tıptan geleneksel yöntemlere iten temel bariyerler ve itici güçler nelerdir?**
  - Desen: Odak grup görüşmeleri (FGD) ve anketlerin bir arada kullanıldığı karma desenli bir çalışma; yerinden edilmiş kişilerin bulunduğu kamplarda kartopu örnekleme ile belirlenen 40-50 katılımcı ile yürütülür.
  - Gerekçe: Yazarın belirttiği 'resmi sisteme güven kaybı nedeniyle geleneksel ilaçlara yönelim' olgusu, kamu sağlığı politikalarının geleceği için incelenmesi gereken kritik bir davranışsal değişimdir.

# Kaynak izleri

Her iddia, özgün yayının belirtilen sayfasındaki birebir alıntıya bağlıdır.

| Kanıt | Bölüm | PDF sayfası | Basılı sayfa | Alıntı |
|---|---|---|---|---|
| ev-o-1 | Abstract | 1 | — | In this qualitative research, semi-structured interviews and focus group discussions with healthcare professionals, humanitarian workers, and community members in the Gaza Strip we |
| ev-s-1 | Methods | 2 | 2 | This study employed a qualitative, phenomenological approach to explore the lived experiences of healthcare workers, patients, and community members in Gaza amidst the ongoing heal |
| ev-s-2 | Results | 4 | 4 | One healthcare worker explained, “The infra - structure is falling apart; there are no sterile spaces left to treat patients , and basic equipment is either broken or unavailable.” |
| ev-s-3 | Discussion | 5 | 5 | Overcrowding in healthcare facilities and IDP shel - ters was another key issue identified in this study, with healthcare workers describing unsanitary and cramped conditions that  |
| ev-s-4 | Discussion | 5 | 5 | The psychological toll on healthcare workers in Gaza, driven by long working hours, resource shortages, the overwhelming number of patients, and the stress |
| ev-s-5 | Discussion | 6 | 6 | The reliance on traditional remedies and community networks in Gaza, as reported by community members in this study, reflects the growing mistrust in the formal healthcare system. |
| ev-s-6 | Discussion | 5 | 5 | This mirrors the findings of a study conducted in Yemen, where healthcare infrastructure collapse dur - ing the conflict was found to have directly contributed to the outbreak of c |
| ev-s-7 | Discussion | 5 | 5 | This is consistent with research from conflict zones in Syria, where overcrowding in refugee camps and hos - pitals led to a resurgence of diseases such as leishmani - asis and TB  |
| ev-s-8 | Conclusion | 6 | 6 | The findings underscore the severe challenges posed by a failing healthcare system, including the shortages of essential medical supplies, overcrowded healthcare facilities, and th |
| ev-l-1 | Discussion | 5 | 5 | This mirrors the findings of a study conducted in Yemen, where healthcare infrastructure collapse dur - ing the conflict was found to have directly contributed to the outbreak of c |
| ev-l-2 | Discussion | 5 | 5 | However, this study provides novel insights into the role of healthcare facilities as significant sources of infec - tion in Gaza, a phenomenon not as extensively docu - mented in  |
| ev-l-4 | Participants and sampling | 3 | 3 | A total of 30 participants were included: • 15 healthcare workers (doctors, nurses, and other medical staff ). |
| ev-l-5 | Discussion | 6 | 6 | The reliance on traditional remedies and community networks in Gaza, as reported by community members in this study, reflects the growing mistrust in the formal healthcare system. |

# İlgili kavramlar

- [Beslenme ve Bilişsel Sağlık: Yaşam Boyu Bir Yaklaşım ve Kamu Sağlığı Perspektifiyle Literatür İncelemesi](/okf/saglik-bilimleri/klinik-ve-halk-sagligi/beslenme-ve-bilissel-saglik-yasam-boyu-bir-yaklasim-ve-kamu-sagligi-perspektifiyle-literatur-incelemesi.md)
- [Tayvan'da Kemik Metastazı Görülen Melanom Hastalarının Cerrahi Tedavisine İlişkin Nadir Klinik Deneyimler](/okf/saglik-bilimleri/klinik-ve-halk-sagligi/tayvanda-kemik-metastazi-gorulen-melanom-hastalarinin-cerrahi-tedavisine-iliskin-nadir-klinik-deneyimler.md)
- [Güçlü, Şeffaf ve Bilimsel Temelli Beslenme Rehberliğine Doğru: Akdeniz Diyeti Rehberinin Geliştirilmesinden Çıkarılan Dersler](/okf/saglik-bilimleri/klinik-ve-halk-sagligi/guclu-seffaf-ve-bilimsel-temelli-beslenme-rehberligine-dogru-akdeniz-diyeti-rehberinin-gelistirilmesinden-cikarilan-dersler.md)
- [Düşük Anne Sermayesi Kız Çocuklarında Yaşam Öyküsü Ödünleşimlerini Öngörüyor: Olumsuz Sonuçlar Bireylerde Neden Kümelenir?](/okf/saglik-bilimleri/klinik-ve-halk-sagligi/dusuk-anne-sermayesi-kiz-cocuklarinda-yasam-oykusu-odunlesimlerini-ongoruyor-olumsuz-sonuclar-bireylerde-neden-kumelenir.md)
- [Alzheimer Hastalığında ApoE: Patofizyoloji ve Terapötik Stratejiler](/okf/saglik-bilimleri/klinik-ve-halk-sagligi/alzheimer-hastaliginda-apoe-patofizyoloji-ve-terapotik-stratejiler.md)
- [Barselona Beyin Sağlığı Girişimi: Beyin Sağlığının Belirleyicilerini Tanımlamaya ve Geliştirmeye Yönelik Kohort Çalışması Protokolü](/okf/saglik-bilimleri/klinik-ve-halk-sagligi/barselona-beyin-sagligi-girisimi-beyin-sagliginin-belirleyicilerini-tanimlamaya-ve-gelistirmeye-yonelik-kohort-calismasi-protokolu.md)
- [Futbölçularda Ön Çapraz Bağ Rekonstrüksiyonu Sonrası Kulüp Tabanlı ve Hastane Rehberliğindeki Rehabilitasyonun Karşılaştırılması: İki Yıllık İleriye Dönük Kohort Çalışması](/okf/saglik-bilimleri/klinik-ve-halk-sagligi/futbolcularda-on-capraz-bag-rekonstruksiyonu-sonrasi-kulup-tabanli-ve-hastane-rehberligindeki-rehabilitasyonun-karsilastirilmasi-iki-yillik-ileriye-donuk-kohort-calismasi.md)
- [Bodur ve Bodur Olmayan Ergenlerin Pubertal, Psikososyal ve Bilişsel Gelişim Yörüngelerinin Anlaşılması: Çok Merkezli Bir Endonezya Kohort Çalışması Protokolü](/okf/saglik-bilimleri/klinik-ve-halk-sagligi/bodur-ve-bodur-olmayan-ergenlerin-pubertal-psikososyal-ve-bilissel-gelisim-yorungelerinin-anlasilmasi-cok-merkezli-bir-endonezya-kohort-calismasi-protokolu.md)

# Şeffaflık

- Analiz tarihi: 2026-08-17T09:02:19.225Z
- Kanıt sayısı: 13
- Üretim sürümü: makale-analizi-v3.0.0
- Kanonik sayfa: https://makaleanalizi.com/saglik-bilimleri/klinik-ve-halk-sagligi/gazze-seridinde-saglik-sisteminin-cokusu-ve-bulasici-hastaliklarin-yayilimi-nitelige-dayali-bir-inceleme