---
type: "Akademik Makale Analizi"
title: "Hastanelerde Çalışan Hemşirelerde İş Yaşam Dengesi ile İlişkili Faktörler: Sosyo-Ekolojik Bir Kapsamlı Derleme"
description: "Hemşirelik iş gücü, küresel sağlık sistemlerinin omurgasını oluşturmakta olup, yirmi dört saatlik vardiya sistemleri ve yoğun iş yükleri hemşirelerin iş yaşam dengesini olumsuz etkilemektedir. Bu durum, tükenmişlik sendromuna, zihinsel yörgünluğa ve meslekten ayrılma niyetlerine yol açarak hem hizme"
resource: "https://makaleanalizi.com/saglik-bilimleri/klinik-ve-halk-sagligi/hastanelerde-calisan-hemsirelerde-is-yasam-dengesi-ile-iliskili-faktorler-sosyo-ekolojik-bir-kapsamli-derleme"
doi: "10.2147/jmdh.s534729"
authors: ["I Gede Widayana", "Hana Agustina", "Ati Mediawati"]
citation: "Widayana, I. G., Agustina, H., Mediawati, A. (2025). Factors Associated with Work Life Balance Among Nurses in Hospitals: A Socio-Ecological Scoping Review. Journal of Multidisciplinary Healthcare, Volume 18, 4511-4521. https://doi.org/10.2147/jmdh.s534729"
publicationType: "scoping-review"
discipline: "Sağlık Bilimleri"
subDiscipline: "Klinik ve Halk Sağlığı"
evidenceCount: 20
tags: ["iş yaşam dengesi", "hemşireler", "hastane", "kapsamlı derleme", "sosyo-ekolojik model"]
timestamp: "2026-07-26T16:47:17.493Z"
---

# Hastanelerde Çalışan Hemşirelerde İş Yaşam Dengesi ile İlişkili Faktörler: Sosyo-Ekolojik Bir Kapsamlı Derleme

Özgün başlık: Factors Associated with Work Life Balance Among Nurses in Hospitals: A Socio-Ecological Scoping Review
DOI: https://doi.org/10.2147/jmdh.s534729
Künye (APA 7): Widayana, I. G., Agustina, H., Mediawati, A. (2025). Factors Associated with Work Life Balance Among Nurses in Hospitals: A Socio-Ecological Scoping Review. Journal of Multidisciplinary Healthcare, Volume 18, 4511-4521. https://doi.org/10.2147/jmdh.s534729

Bilim alanı: [Sağlık Bilimleri](/okf/saglik-bilimleri/index.md) › Klinik ve Halk Sağlığı

# Alan bağlamı

Hemşirelik iş gücü, küresel sağlık sistemlerinin omurgasını oluşturmakta olup, yirmi dört saatlik vardiya sistemleri ve yoğun iş yükleri hemşirelerin iş yaşam dengesini olumsuz etkilemektedir. Bu durum, tükenmişlik sendromuna, zihinsel yörgünluğa ve meslekten ayrılma niyetlerine yol açarak hem hizmet kalitesini hem de hasta güvenliğini tehdit etmektedir. Bireysel tükenmişliğin ötesinde örgütsel ve sistemsel kökleri olan bu sorun, çok boyutlu bir bakış açısıyla incelenmeyi gerektirmektedir. Mevcut literatürde iş yaşam dengesini etkileyen faktörlerin izole biçimde ele alındığı görülmekte olup, bireysel dirençten örgütsel kültüre kadar uzanan katmanları bütüncül bir yaklaşımla haritalandıran kapsamlı bir çerçeveye duyulan ihtiyaç bu çalışmanın çıkış noktasını oluşturmaktadır.

# Akademik özet

Küresel sağlık sistemlerinin en önemli bileşenini oluşturan hemşireler, yirmi dört saatlik kesintisiz vardiya sistemleri ve kronik iş yükleri nedeniyle mesleki yaşamları ile kişisel sorumlulukları arasında denge kurmakta ciddi güçlükler yaşamaktadır. Sağlık kurumlarındaki bu kronik dengesizlik; hemşirelerin fiziksel ve zihinsel sağlıklarını olumsuz etkilemekle kalmamakta, aynı zamanda iş doyumunun azalmasına, devamsızlık oranlarının artmasına ve meslekten erken ayrılma eğilimlerinin tırmanmasına neden olmaktadır. Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre küresel bazda yaşanan hemşire açığı ve tükenmişlik vakaları, sağlık hizmetlerinin erişilebilirliği ile kalitesini doğrudan tehdit eden yapısal krizler arasında yer almaktadır.

Bakiye sorunlarının çok katmanlı yapısını sistematik olarak incelemek amacıyla yola çıkan bu araştırmada, Arksey ve O'Malley tarafından geliştirilen çerçeve ile PRISMA-ScR kılavuz ilkelerine dayanan kapsamlı bir derleme yöntemi izlenmiştir. PubMed, Scopus ve EBSCO veri tabanlarında gerçekleştirilen kapsamlı literatür taramasında PCC çerçevesi kullanılmış ve ilk aşamada ulaşılan sekiz yüz elli bir makale titiz bir eleme sürecine tabi tutulmuştur. Yinelenen kayıtların ayıklanması, başlık-özet taramaları ve tam metin uygunluk kriterlerinin uygulanması neticesinde, Asya, Avrupa, Afrika ve Okyanusya'daki çeşitli ülkelerde gerçekleştirilmiş olan on iki ampirik çalışma nihai analize dâhil edilmiştir.

Elde edilen bulgular, iş yaşam dengesini etkileyen etkenlerin bireysel, bireyler arası, toplumsal ve örgütsel olmak üzere dört ana ekolojik düzeyde kümelendiğini göstermiştir. Bireysel düzeyde yaş, gelir yeterliliği, kıdem, rol çatışması ve psikolojik dayanıklılık ön plana çıkarken; bireyler arası ve toplumsal düzeylerde aile desteği ile iş yeri dışındaki sosyal ağların koruyucu işlevleri olduğu belirlenmiştir. Örgütsel düzeyde ise toplam çalışma saatleri, vardiya düzenleri, liderlik tutumları, kurumsal politikalar ve kas-iskelet sistemi ağrıları gibi fiziksel çalışma koşullarının hemşirelerin refahını doğrudan biçimlendiren kritik belirleyiciler olduğu saptanmıştır.

Elde edilen sonuçlar, hemşirelerin iş yaşam dengesini korumanın yalnızca bireysel başa çıkma stratejilerine bırakılamayacak kadar kurumsal ve politik bir sorumluluk olduğuna işaret etmektedir. Hastane yöneticilerinin ve politika yapıcıların esnek çalışma programları, yeterli personel kadroları, ruh sağlığı destek kaynakları ve adil ücretlendirme politikaları hayata geçirmesi, hem hemşirelerin yaşam kalitesini artıracak hem de sunulan sağlık hizmetlerinin niteliğini güvence altına alacaktır. Gelecekteki araştırmalarda, kesitsel desenlerin ötesine geçen boylamsal çalışmaların yürütülmesi ve az temsil edilen bölgeler ile kültürel bağlamların dâhil edilmesi, literatürün evrensel geçerliliğini güçlendirecektir.

# Araştırmanın amacı

Bu çalışma, hastanelerde çalışan hemşirelerin iş yaşam dengesini etkileyen faktörleri sosyo-ekolojik model rehberliğinde kapsamlı bir şekilde incelemeyi ve haritalandırmayı amaçlamaktadır.

# Yöntem ve tasarım

Bu çalışma, hastanelerde çalışan hemşirelerin iş yaşam dengesini etkileyen faktörleri Arksey ve O Malley çerçevesi ile PRISMA-ScR kılavuzuna dayanan kapsamlı bir derleme deseniyle incelemektedir.

# Bulgular ve önermeler

1. Bireysel düzeyde yaş, gelir yeterliliği, iş deneyimi, rol belirsizliği ve psikolojik dayanıklılık hemşirelerin iş yaşam dengesini doğrudan etkileyen temel unsurlar arasında yer almaktadır.
2. Kişilerarası ve toplumsal düzeyde aile desteği ile işyeri çevresinden alınan sosyal destek, hemşirelerin mesleki baskılarla başa çıkmasında kritik bir koruyucu işlev görmektedir.
3. Kurumsal ve politik düzeyde toplam çalışma saatleri, örgütsel politikalar, kurum kültürü ve hastane ortamındaki işe bağlı fiziksel ağrılar iş yaşam dengesini zedeleyen unsurlardır.
4. Farklı ülkelerdeki kurumsal yapıların ve kültürel normların çeşitliliği, hemşirelerin iş yaşam dengesi deneyimlerinde belirgin bölgesel farklılıklar ortaya çıkarmaktadır.

# Yazarın tartışması

İncelenen literatür bulguları, hastane ortamında görev yapan hemşirelerin iş yaşam dengesinin yalnızca bireysel tercihlerle sınırlı kalmayıp, çok katmanlı sosyo-ekolojik dinamikler tarafından biçimlendirildiğini açıkça ortaya koymaktadır.

Yazarlar, bireysel özelliklerden örgütsel politikalara uzanan bu geniş yelpazede, esnek çalışma düzenlemelerinin ve yeterli sosyal desteğin tükenmişliği azaltmada kritik bir rol oynadığını akademik bir perspektifle açıklamaktadır.

Tartışma bölümünde, uluslararası düzeyde yürütülen farklı çalışmalarla kurulan karşılaştırmalar, kültürel ve kurumsal yapıların iş yaşam dengesi algısı üzerindeki dönüştürücü etkisini gözler önüne sermektedir.

Sonuç olarak, hastane yönetimlerinin ve karar alıcıların bütüncül stratejiler hayata geçirmesinin, hem hemşirelerin yaşam kalitesini yükselteceği hem de sağlık hizmetlerinin sürdürülebilirliğine doğrudan katkı sağlayacağı vurgulanmaktadır.

# Yazarın sonucu

Hastanelerde görev yapan hemşirelerin iş yaşam dengesi; bireysel gelir, aile desteği, esnek çalışma saatleri ve örgütsel politikalar gibi çok boyutlu faktörlerden etkilenmekte olup, bu dengenin sağlanması hem hemşirelerin refahını hem de sunulan sağlık hizmetinin kalitesini doğrudan artırmaktadır.

# Literatürdeki işlevi

Bu derleme çalışması, hastane ortamında görev yapan hemşirelerin iş yaşam dengesini bireysel, kişilerarası, toplumsal ve kurumsal olmak üzere dört farklı katmanda ele alan sosyo-ekolojik bir haritalandırma işlevi görmektedir. Sağlık sektöründe yaşanan küresel hemşire açığı ve tükenmişlik krizinin arka planında yatan yapısal etkenleri sistematik biçimde sınıflandırarak, literatürdeki parçacıl yaklaşımları bütüncül bir çatı altında birleştirmektedir. Yalnızca bireysel başa çıkma stratejilerine odaklanmak yerine, esnek vardiya sistemlerinden örgütsel politikalara kadar uzanan geniş bir yelpazede analizler sunarak alan yazınına teorik bir derinlik kazandırmaktadır.

Önceki çalışmalarla ilişkisi: Önceki araştırmalar genellikle iş-aile çatışması veya bireysel tükenmişlik gibi izole kavramlara odaklanırken, bu çalışma Arksey ve O'Malley çerçevesini ve PRISMA-ScR kılavuzunu kullanarak on iki uluslararası çalışmayı çok katmanlı bir perspektifle yeniden sentezlemektedir. Farklı coğrafi bölgelerdeki kurumsal yapıların ve kültürel normların iş yaşam dengesi üzerindeki dönüştürücü etkilerini önceki ampirik bulgularla karşılaştırmalı olarak tartışmaktadır. Böylece, geçmişte yapılan dar kapsamlı incelemelerin eksik bıraktığı toplumsal ve örgütsel dinamikleri literatüre entegre ederek önceki çalışmaların kapsamını genişletmektedir.

Literatür taramasına katkısı: Literatür taramasına en temel katkısı, hemşirelerin iş yaşam dengesi sorunlarının yalnızca bireysel iradeyle çözülemeyeceğini, kurumsal ve politik düzeyde yapısal müdahaleler gerektirdiğini kanıt düzeyinde ortaya koymasıdır. Araştırmacılara, uluslararası düzeyde yürütülen ampirik çalışmaları sosyo-ekolojik model ışığında nasıl sınıflandıracaklarına dair metodolojik bir rehber sunmaktadır. Ayrıca, gelecekteki çalışmalar için coğrafi çeşitliliğin artırılması ve kültürel olarak uyarlanmış müdahalelerin geliştirilmesi yönünde somut ufuklar açmaktadır.

# Tez ve makale araştırmalarında kullanım

- **Hemşirelerin iş yaşam dengesi çok katmanlı sosyo-ekolojik dinamiklerden etkilenmektedir.** — Tez çalışmasının kuramsal altyapısını oluştururken bireysel, kişisel, toplumsal ve örgütsel faktörlerin bütüncül ele alınması gerektiğini savunmak için kullanılır.
- **Yirmidort saatlik vardiya sistemleri ve yoğun iş yükleri hemşirelerin tukenmisligine yol açmaktadır.** — Araştırmanın problem cumlesini temellendirmek ve sağlık sistemindeki mevcut krizi istatistiksel ve mantıksal verilerle açıklamak amacıyla başvuru kaynağı olarak değerlendirilir.
- **Esnek çalışma düzenlemeleri ve yeterli sosyal destek iş yaşam dengesini olumlu yönde desteklemektedir.** — Araştırma bulgularını uluslararası literatürsel sonuçlarla karşılaştırırken kurumsal politikalatin iyileştirilmesine yönelik önerileri güçlendirmek için referans gösterilir.

# Türetilebilir araştırma soruları

- **Hangi sosyo-ekolojik katman faktörleri hastane hemşirelerinin iş yaşam dengesini en yüksek düzeyde yordamaktadır?**
  - Desen: Evreni bir ildeki kamu hastanelerinde çalışan hemşireler oluşturacaktır. Örneklem büyüklüğü güç analizi ile belirlenecek olup, veriler İş Yaşam Dengesi Ölçeği ve Sosyal Destek Envanteri aracılığıyla toplanacak ve çoklu doğrusal regresyon analizi ile çözümlenecektir.
  - Gerekçe: Derleme makalesinde vurgulanan sosyo-ekolojik faktörlerin farklı kurumsal ortamlardaki ampirik yansımalarını test etme çağrısından türetilmiştir.
- **Yirmi dört saatlik rotasyonlu vardiya sistemleri hemşirelerin tükenmişlik düzeylerini hangi mekanizmalar üzerinden etkilemektedir?**
  - Desen: Nitel desenle tasarlanacak bu çalışmada, veri doygunluğuna ulaşılana kadar seçilecek hastanelerden en az yirmi hemşireyle derinlemesine bireysel görüşmeler yapılacaktır. Elde edilen veriler tematik analiz yaklaşımıyla çözümlenecektir.
  - Gerekçe: Makalede ele alınan vardiya desenlerinin zaman ve refah üzerindeki olumsuz etkilerine dair araştırma sorularından yola çıkılarak tasarlanmıştır.
- **Hastanelerde uygulanan esnek çalışma politikaları ve aile destek programları hemşirelerin meslekten ayrılma niyetini nasıl azaltmaktadır?**
  - Desen: Kesitsel tarama modeline dayalı bu araştırmada örneklem büyüklüğü istatistiksel güç analiziyle hesaplanacak, veriler Mesleki Tükenmişlik Envanteri ve Kurumsal Destek Ölçeği ile toplanarak yapısal eşitlik modellemesiyle analiz edilecektir.
  - Gerekçe: Yazarın tartışma ve sonuç bölümlerinde yer verdiği esneklik politikalarının personel tutma oranları üzerindeki olumlu etkilerine ilişkin çıkarımlardan türetilmiştir.

# Kaynak izleri

Her iddia, özgün yayının belirtilen sayfasındaki birebir alıntıya bağlıdır.

| Kanıt | Bölüm | PDF sayfası | Basılı sayfa | Alıntı |
|---|---|---|---|---|
| ev-1 | Objective | 1 | — | This study aimed to provide a more comprehensive understanding of the factors that influence work-life balance. |
| ev-2 | Methods | 1 | — | This study employed a scoping review based on the Arksey and O’Malley (2005) framework and PRISMA-ScR guidelines. |
| ev-3 | Results | 1 | — | These twelve studies were conducted in various countries, including Indonesia, Japan, Uganda, Bangladesh, Turkey, Spain, Thailand, Malaysia, Jordan, South Korea and Australia. |
| ev-o-2 | Objective | 1 | — | Objective: This study aimed to provide a more comprehensive understanding of the factors that influence work-life balance. |
| ev-o-2-2 | Methods | 1 | — | This study employed a scoping review based on the Arksey and O'Malley (2005) framework and PRISMA-ScR guidelines. |
| ev-s-1 | Methods | 3 | — | This study was conducted using the framework developed by Arksey and O’Malley (2005), which provides a comprehensive understanding of the research topic. |
| ev-s-2 | Result | 6 | — | Table 2 Thematic Classification of Factors Associated with Nurses’ Work-Life Balance Across Four Ecological Levels is Presented Category Theme Sub Theme Study Individual Demographi |
| ev-s-2-2 | Result | 6 | — | Table 2 Thematic Classification of Factors Associated with Nurses' Work-Life Balance Across Four Ecological Levels is Presented |
| ev-s-3 | Result | 7 | — | Table 2 (Continued). Category Theme Sub Theme Study Interpersonal Family relationship Family support Antoli-Jover et al (2024), |
| ev-s-3-2 | Result | 6 | — | Table 2 Thematic Classification of Factors Associated with Nurses' Work-Life Balance Across Four Ecological Levels is Presented |
| ev-s-4 | Result | 7 | — | Healthcare and Policy Workplace well- being Total working hours Obina et al (2024), 37 Rohita et al (2022), 38 Sripo et al (2022), 21 Holland et al (2019). |
| ev-s-4-2 | Result | 6 | — | Table 2 Thematic Classification of Factors Associated with Nurses' Work-Life Balance Across Four Ecological Levels is Presented |
| ev-s-5 | Discussion | 2 | — | Regional and cultural variations further influence how nurses experience WLB. For example, Scandinavian countries implement family-friendly policies and flexible scheduling |
| ev-s-5-2 | Discussion | 2 | — | Regional and cultural variations further influence how nurses experience WLB. For example, Scandinavian countries |
| ev-s-6 | Discussion | 8 | — | Research shows that most nurses experience a poor work-life balance (WLB). For instance, Nurumal et al (2017) found that just 36.9% of nurses had a good work-life balance |
| ev-s-7 | Discussion | 2 | — | Similarly, Holland et al (2019) in Australia reported that high workloads increased nurses’ intentions to leave, especially when they were dissatisfied with their work-life balance |
| ev-s-8 | Conclusion | 1 | — | Policies that support work flexibility, well-being enhancement, and optimal social support are necessary to ensure that nurses can maintain a balance between work and personal life |
| ev-s-8-2 | Conclusion | 1 | — | Policies that support work flexibility, well-being enhancement, and optimal social support are necessary to ensure that |
| ev-o-1 | Objective | 1 | — | This study aimed to provide a more comprehensive understanding of the factors that influence work-life balance. |
| ev-m-1 | Methods | 1 | — | Literature searches were conducted in PubMed, Scopus, and EBSCO using the PCC framework, with primary keywords including |

# İlgili kavramlar

- [Multipl Skleroz Tanılı Kadınlarda Başa Çıkma Stratejileri ile Cinsel Tatmin ve Cinsel Yakınlık Arasındaki İlişkinin Değerlendirilmesi](/okf/saglik-bilimleri/klinik-ve-halk-sagligi/multipl-skleroz-tanili-kadinlarda-basa-cikma-stratejileri-ile-cinsel-tatmin-ve-cinsel-yakinlik-arasindaki-iliskinin-degerlendirilmesi.md)
- [Hemşirelik Eğitiminde Afet Hazırbulunuşluğu: İntörn Hemşirelerin Afetlere Hazırlık Durumları Üzerine Bir Araştırma](/okf/saglik-bilimleri/klinik-ve-halk-sagligi/hemsirelik-egitiminde-afet-hazirbulunuslugu-intorn-hemsirelerin-afetlere-hazirlik-durumlari-uzerine-bir-arastirma.md)
- [COVID-19 Hastalarında Mortalite, Erken Bakteriyel Enfeksiyon ve Yoğun Bakım Yatışını Öngörmede NEWS, qSOFA ve SIRS Skorlarının Performansı](/okf/saglik-bilimleri/klinik-ve-halk-sagligi/covid-19-hastalarinda-mortalite-erken-bakteriyel-enfeksiyon-ve-yogun-bakim-yatisini-ongormede-news-qsofa-ve-sirs-skorlarinin-performansi.md)
- [Karmaşık Halk Sağlığı Müdahalelerinin Ölçeklendirilmesine İlişkin Kavramsal, Metodolojik ve Pedagojik Çalışmaların Sentezi: Bir Kapsam Belirleme İncelemesi](/okf/saglik-bilimleri/klinik-ve-halk-sagligi/karmasik-halk-sagligi-mudahalelerinin-olceklendirilmesine-iliskin-kavramsal-metodolojik-ve-pedagojik-calismalarin-sentezi-bir-kapsam-belirleme-incelemesi.md)
- [Ambulans Sektörü Tarafından Sunulan Halk Sağlığı Müdahaleleri: Bir Kapsam Belirleme İncelemesi](/okf/saglik-bilimleri/klinik-ve-halk-sagligi/ambulans-sektoru-tarafindan-sunulan-halk-sagligi-mudahaleleri-bir-kapsam-belirleme-incelemesi.md)
- [Çocuk ve Ergenlerde Aşırı Kilo ve Obezitenin Önlenmesi ve Yönetimine Yönelik Halk Sağlığı Müdahaleleri: Bir Hızlı Değerlendirme](/okf/saglik-bilimleri/klinik-ve-halk-sagligi/cocuk-ve-ergenlerde-asiri-kilo-ve-obezitenin-onlenmesi-ve-yonetimine-yonelik-halk-sagligi-mudahaleleri-bir-hizli-degerlendirme.md)
- [Kanserle Mücadelede Diyetin Rolü: Birleşik Krallık'ta Kamu Politikalarını ve Klinik Sonuçları Biçimlendirme Potansiyeli](/okf/saglik-bilimleri/klinik-ve-halk-sagligi/kanserle-mucadelede-diyetin-rolu-birlesik-krallikta-kamu-politikalarini-ve-klinik-sonuclari-bicimlendirme-potansiyeli.md)
- [Nijerya'da Ergen Hamileliğiyle İlişkili Faktörler ve Kamu Sağlığı Müdahaleleri: Bir Kapsam Derlemesi](/okf/saglik-bilimleri/klinik-ve-halk-sagligi/nijeryada-ergen-hamileligiyle-iliskili-faktorler-ve-kamu-sagligi-mudahaleleri-bir-kapsam-derlemesi.md)

# Şeffaflık

- Analiz tarihi: 2026-07-26T16:47:17.493Z
- Kanıt sayısı: 20
- Üretim sürümü: makale-analizi-v3.0.0
- Kanonik sayfa: https://makaleanalizi.com/saglik-bilimleri/klinik-ve-halk-sagligi/hastanelerde-calisan-hemsirelerde-is-yasam-dengesi-ile-iliskili-faktorler-sosyo-ekolojik-bir-kapsamli-derleme