---
type: "Akademik Makale Analizi"
title: "İran ve Türkiye'deki Hayvan ve İnsanlarda Trichinella Enfeksiyonları"
description: "Trişinelloz, dünya genelinde Trichinella cinsine ait nematod larvalarının enfekte ettiği et ürünlerinin tüketilmesiyle insanlara bulaşan önemli bir zoonotik hastalıktır. Müslüman çoğunluğa sahip İran ve Türkiye gibi ülkelerde domuz yetiştiriciliği ve domuz eti tüketimi dini nedenlerle oldukça nadir"
resource: "https://makaleanalizi.com/saglik-bilimleri/klinik-ve-halk-sagligi/iran-ve-turkiyedeki-hayvan-ve-insanlarda-trichinella-enfeksiyonlari"
doi: "10.3389/fmed.2023.1088507"
authors: ["Mehdi Borhani", "Saeid Fathi", "Majid Fasihi Harandi", "Sami Şimşek", "Haroon Ahmed", "Xiaoxia Wu", "Mingyuan Liu"]
citation: "Borhani, M., Fathi, S., Harandi, M. F., Şimşek, S., Ahmed, H., Wu, X., Liu, M. (2023). Trichinella infections in animals and humans of Iran and Turkey. Frontiers in Medicine, 10, 1088507-1088507. https://doi.org/10.3389/fmed.2023.1088507"
publicationType: "narrative-review"
discipline: "Sağlık Bilimleri"
subDiscipline: "Klinik ve Halk Sağlığı"
evidenceCount: 11
tags: ["trişinelloz", "Trichinella", "epidemiyoloji", "Türkiye", "İran"]
timestamp: "2026-08-15T20:28:52.740Z"
---

# İran ve Türkiye'deki Hayvan ve İnsanlarda Trichinella Enfeksiyonları

Özgün başlık: Trichinella infections in animals and humans of Iran and Turkey
DOI: https://doi.org/10.3389/fmed.2023.1088507
Künye (APA 7): Borhani, M., Fathi, S., Harandi, M. F., Şimşek, S., Ahmed, H., Wu, X., Liu, M. (2023). Trichinella infections in animals and humans of Iran and Turkey. Frontiers in Medicine, 10, 1088507-1088507. https://doi.org/10.3389/fmed.2023.1088507

Bilim alanı: [Sağlık Bilimleri](/okf/saglik-bilimleri/index.md) › Klinik ve Halk Sağlığı

# Alan bağlamı

Trişinelloz, dünya genelinde Trichinella cinsine ait nematod larvalarının enfekte ettiği et ürünlerinin tüketilmesiyle insanlara bulaşan önemli bir zoonotik hastalıktır. Müslüman çoğunluğa sahip İran ve Türkiye gibi ülkelerde domuz yetiştiriciliği ve domuz eti tüketimi dini nedenlerle oldukça nadir olsa da, vahşi yaşamdaki silvatik döngü ve yaban domuzu avcılığı gibi faktörler halk sağlığı açısından gizli bir risk oluşturmaktadır. Alandaki temel tartışma, yaban hayatındaki bu rezervuarların evcil hayvanlara ve insanlara sıçrama potansiyeli ile bu iki komşu ülkede epidemiyolojik verilerin parçalı yapısı etrafında şekillenmektedir.

# Akademik özet

Trişinelloz, dünya genelinde etoburlar ile yaban domuzları gibi rezervuar konaklarda sirküle olan ve enfekte etlerin çiğ veya az pişmiş tüketilmesiyle insanlara bulaşan küresel bir zoonozdur. Müslüman nüfusun yoğun olduğu İran ve Türkiye gibi ülkelerde domuz eti tüketiminin dini yasaklar nedeniyle son derece sınırlı olması, bu hastalığın bölgede ihmal edilmesine veya çok nadir görüldüğü algısına yol açmaktadır. Ancak vahşi yaşamda devam eden silvatik döngü, yasadışı yaban domuzu avcılığı ve et kaçakçılığı gibi kontrol dışı faaliyetler, bu ülkelerde de ciddi epidemiyolojik risklerin varlığını sürdürdüğünü göstermektedir. Alandaki en büyük sorun, her iki ülkede de Trichinella taksonlarının coğrafi dağılımına ilişkin güncel verilerin parçalı ve yetersiz olması, bunun da etkin kontrol ve önleme programlarının geliştirilmesini zorlaştırmasıdır.

Bu çalışmanın temel amacı, İran ve Türkiye'de insanlarda ve hayvanlarda görülen Trichinella enfeksiyonlarının epidemiyolojik tablosunu kapsamlı bir literatür taramasıyla ortaya koymaktır. Araştırmacılar, her iki ülkede 1960'lardan itibaren yayınlanmış vaka raporlarını, serolojik taramaları, trişinoskopi ve yapay sindirim yöntemleriyle yapılan saha çalışmalarını sistematik bir yaklaşımla analiz etmiştir. Çalışmada ayrıca parazitin tür düzeyinde tanımlanmasında tarihsel süreçte yaşanan taksonomik dönüşümler ve son yıllarda kullanılan çoklu PCR (multiplex PCR) gibi moleküler yöntemlerin tanısal rolü incelenmiştir. Bu metodolojik yaklaşımla, her iki ülkede sirküle olan baskın Trichinella türlerinin belirlenmesi ve gelecekteki sürveyans çalışmaları için stratejik odak noktalarının tanımlanması hedeflenmiştir.

Derlemenin bulguları, hem İran hem de Türkiye'de yaban hayatında Trichinella britovi türünün baskın olarak sirküle olduğunu ve her iki ülkede de geçmişte yaşanan insan trişinellozu salgınlarının temel kaynağının yaban domuzu eti tüketimi olduğunu göstermektedir. İran'da özellikle Hazar Denizi bölgesi ve kuzey eyaletlerinde yaban domuzları ile çakalların (Canis aureus) parazit döngüsünde anahtar gösterge hayvanlar olduğu; Türkiye'de ise İzmir'de 2003-2004 yıllarında meydana gelen ve 418 kişiyi etkileyen büyük salgının çiğ köfte yapımında yasadışı olarak kullanılan domuz etinden kaynaklandığı ve etkenin T. britovi olduğu doğrulanmıştır. Ayrıca Türkiye'de gri kurt (Canis lupus) popülasyonlarında da T. britovi varlığı saptanmıştır. Bu veriler, her iki ülkede de parazitin evcil döngüden ziyade yaban hayatında aktif olarak varlığını sürdürdüğünü kanıtlamaktadır.

Elde edilen epidemiyolojik veriler ışığında çalışmada, trişinellozun önlenmesi ve kontrolü için disiplinler arası bir Tek Sağlık (One Health) yaklaşımının hayata geçirilmesinin zorunlu olduğu tartışılmaktadır. Yazarlar, yasadışı yaban hayatı avcılığının önlenmesi, mezbaha tesislerinde domuz karkaslarının sistematik olarak taranması ve özellikle kırsal kesimdeki avcılar, çiftçiler ve tüketiciler için sağlık iletişim kampanyalarının düzenlenmesi gerektiğini vurgulamaktadır. Bu derleme, literatürde her iki komşu ülkenin verilerini bir araya getirerek bölgesel bir epidemiyolojik harita sunması bakımından yüksek değere sahiptir. Sonuç olarak çalışma, parazitin yaban hayatındaki sirkülasyonunun izlenmesi amacıyla daha geniş çaplı moleküler saha araştırmalarına ve halkın bilinçlendirilmesine yönelik kurumsal politikalara ihtiyaç olduğunu ortaya koymaktadır.

# Araştırmanın amacı

Bu çalışmanın temel amacı, coğrafi ve sosyoekonomik açıdan yakın bağlara sahip komşu ülkeler olan İran ve Türkiye'deki hem insan hem de hayvan popülasyonlarında görülen Trichinella sp. enfeksiyonlarının epidemiyolojik profilini kapsamlı bir derleme aracılığıyla incelemek, mevcut yayılım alanlarını haritalandırmak ve bu zoonotik hastalığın önlenmesi ile kontrol altına alınması için uygulanabilecek stratejilere bilimsel bir zemin kazandırmaktır.

# Yöntem ve tasarım

Bu çalışma, İran ve Türkiye'deki insan ve hayvan popülasyonlarında Trichinella türlerinin epidemiyolojisini, yayılımını ve zoonotik risklerini inceleyen mevcut alan yazını sentezleyen nitel bir derleme (narrative review) yaklaşımı benimsemiştir.

# Bulgular ve önermeler

1. İran'da genel popülasyonda insan trişinelloz vakaları oldukça nadir görülürken, tespit edilen az sayıdaki vaka ve seropozitiflik durumları temel olarak avcılık faaliyetleri ve denetimsiz yaban domuzu eti tüketimi ile doğrudan ilişkilidir.
2. Türkiye'de İzmir merkezli gerçekleşen geniş çaplı salgında, sığır eti içerisine yasa dışı şekilde domuz eti karıştırılarak hazırlanan çiğ köftelerin tüketilmesi sonuçu 418 kişide Trichinella britovi enfeksiyonu doğrulanmıştır.
3. İran'daki yaban hayatı incelemelerinde altın çakal (Canis aureus), leş yeme alışkanlığı ve yerleşim yerlerine yakın yaşama adaptasyonu sayesinde Trichinella britovi sirkülasyonunu izlemede anahtar indikatör tür olarak belirlenmiştir.
4. İran ve Türkiye'de domuz yetiştiriciliğinin son derece sınırlı olması ve toplumsal/dini alışkanlıklar nedeniyle domuz eti tüketiminin düşük kalması, insan trişinelloz vakalarının seyrek görülmesinin en temel epidemiyolojik etkenidir.

# Yazarın tartışması

Derlenen araştırma verileri, İran ve Türkiye'de insan trişinelloz vakalarının genel popülasyonda oldukça düşük oranlarda seyrettiğini, ancak kaçak avcılık veya denetimsiz et sunumu gibi durumlarda bölgesel salgınların meydana gelebildiğini göstermektedir.

Yazarlar bu durumu her iki ülkede nüfusun büyük çoğunluğunun dini inançları gereği domuz eti tüketmemesiyle açıklamaktadır; ancak yabani carnivorlar ve yaban domuzları arasında parazit sirkülasyonunun aktif biçimde devam ettiği vurgulanmaktadır.

Tartışma bölümünde, Türkiye'deki büyük çiğ köfte salgınına dair verilerle İran'daki yüksek riskli avcı gruplarında yapılan serolojik taramalar karşılaştırılarak silvatik siklusun insan sağlığı üzerindeki potansiyel riskleri detaylandırılmıştır.

Sonuç olarak, bölgede domuz çiftliklerinin yaygın olmaması hastalığın epidemiyolojisini sınırlandırsa da yasa dışı avcılığın önlenmesi, halk sağlığı eğitimleri ve Tek Sağlık çerçevesinde disiplinler arası iş birliğinin kurulması zorunlu görülmektedir.

# Yazarın sonucu

İran ve Türkiye'de insan trişinelloz vakalarının düşük düzeyde kalması temel olarak dini ve kültürel beslenme alışkanlıklarına bağlı olsa da yaban hayatındaki Trichinella britovi varlığı zoonotik tehdidin sürdüğünü göstermektedir. Yasa dışı avcılığın engellenmesi, kaçak et ticaretinin denetlenmesi ve Tek Sağlık çerçevesinde yürütülecek toplum eğitimi ve disiplinler arası iş birliği, enfeksiyonun kontrol altına alınmasında hayati rol oynamaktadır.

# Literatürdeki işlevi

Bu derleme, İran ve Türkiye gibi coğrafi ve sosyokültürel olarak yakın ancak literatürde verileri parçalı olan iki ülkeyi merkeze alarak zoonotik bir tehdit olan trişinellozun epidemiyolojik profilini sentezlemektedir. Çalışma, özellikle Müslüman çoğunluğa sahip toplumlarda nadir görüldüğü varsayılan bu hastalığın, yasa dışı avcılık ve denetimsiz et tüketimi gibi yollarla hala halk sağlığı riski taşıdığını kanıtlamaktadır. Veteriner hekimlik ve insan tıbbı arasındaki boşluğu dolduran bu yayın, bölgedeki silvatik döngünün insan sağlığı üzerindeki potansiyel yansımalarını bütüncül bir bakış açısıyla sunarak akademik literatürde kapsamlı bir referans kaynağı işlevi görmektedir.

Önceki çalışmalarla ilişkisi: Yazarlar, 19. yüzyıldan itibaren belgelenmiş olan silvatik döngü verilerini modern moleküler taksonomi anlayışıyla yeniden değerlendirmektedir. Geçmişte bölgedeki tüm vakaların Trichinella spiralis olarak sınıflandırılma eğilimini eleştirel bir süzgeçten geçirerek, güncel genetik veriler ışığında Trichinella britovi'nin baskın tür olduğunu ortaya koymaktadırlar. Önceki çalışmalarda bireysel vaka raporları olarak sunulan veriler, bu çalışmada karşılaştırmalı bir analize tabi tutulmuş ve her iki ülkenin ortak epidemiyolojik dinamikleri üzerinden kuramsal bir çerçeveye oturtulmuştur. Bu yönüyle çalışma, sadece veri aktarımı yapmamakta, aynı zamanda taksonomik hataların düzeltilmesi sürecine de ışık tutmaktadır.

Literatür taramasına katkısı: Çalışmanın literatür taramasına en özgün katkısı, baskın inanç sisteminin domuz eti tüketimi üzerindeki kısıtlayıcı etkisinin epidemiyolojik tabloyu nasıl şekillendirdiğini sosyo-tıbbi bir perspektifle açıklamasıdır. Türkiye'deki 2004 İzmir salgını gibi büyük ölçekli olayları ve İran'daki seropozitif avcı gruplarını karşılaştırarak, kültürel alışkanlıkların hastalığın kontrolünde nasıl hem bir koruyucu kalkan hem de bir kör nokta oluşturabileceğini tartışmaktadır. Ayrıca, altın çakal gibi spesifik yaban hayatı türlerinin parazit sirkülasyonu için indikatör olarak kullanılmasını önermesi, gelecek saha araştırmaları için yöntemsel bir yol haritası sunmaktadır.

# Tez ve makale araştırmalarında kullanım

- **Müslüman ülkelerde beslenme alışkanlıkları trişinelloz riskini minimize etmektedir.** — Dini yasakların domuz eti tüketimini engellemesiyle insan vakalarının nadirliği arasındaki ilişkiyi kurmak için kullanılır.
- **Yaban hayatındaki parazit sirkülasyonu için altın çakal önemli bir indikatör türdür.** — Yaban hayatı rezervuarlarının izlenmesinde hangi türlere odaklanılması gerektiğini gerekçelendirmek için kullanılır.
- **Gıda güvenliği ihlalleri Müslüman ülkelerde bile büyük trişinelloz salgınlarına yol açabilir.** — Türkiye'deki İzmir salgını örneği üzerinden denetimsiz et ticaretinin risklerini vurgulamak için kullanılır.

# Türetilebilir araştırma soruları

- **Farklı habitatlarda yaşayan altın çakalların kas dokularındaki Trichinella larva yükü çevresel enfeksiyon riskini ne düzeyde yansıtmaktadır?**
  - Desen: İran'ın kuzey ve güney bölgelerinden ölü bulunan veya avlanan altın çakallardan kas örnekleri toplanacaktır. Örneklem büyüklüğü veri doygunluğu ilkesine göre belirlenecek, yapay sindirim yöntemi ve multiplex PCR analizleri ile tür tespiti yapılarak habitatlar arası karşılaştırma yapılacaktır.
  - Gerekçe: Makalede altın çakalın scavenging davranışı nedeniyle ideal bir indikatör olduğu belirtilmiş, ancak bu sirkülasyonun habitatlar arası farkı açık bir araştırma alanı olarak bırakılmıştır.
- **Yaban domuzu avlayan avcıların paraziter hastalıklar konusundaki bilgi düzeyleri ile seropozitiflik oranları arasında anlamlı bir ilişki var mıdır?**
  - Desen: Kesitsel bir çalışma tasarımıyla, İran'daki yaban domuzu avcılığı yapan topluluklara anket uygulanacak ve eş zamanlı olarak ELISA yöntemiyle anti-Trichinella IgG taraması yapılacaktır. Örneklem büyüklüğü güç analizi ile hesaplanacak ve lojistik regresyon ile risk faktörleri belirlenecektir.
  - Gerekçe: Çalışma, İran'daki insan vakalarının çoğunlukla yaşlı avcı erkeklerde görüldüğünü ve farkındalık eksikliğinin temel risk olduğunu tespit etmiştir.
- **İran ve Türkiye yaban hayatından elde edilen T. britovi izolatları arasında filogenetik bir yakınlık ve ortak bir bulaş rotası mevcut mudur?**
  - Desen: Her iki ülkeden toplanan yaban hayatı izolatlarından DNA ekstraksiyonu yapılacak, 5S ve ITS2 sekans analizleri gerçekleştirilecektir. Elde edilen veriler filogenetik ağaç oluşturularak karşılaştırılacak ve iki ülke arasındaki parazit akışı moleküler düzeyde incelenecektir.
  - Gerekçe: Yazarlar, mevcut verilerin parçalı olduğunu ve tüm ülkeyi kapsayan tür düzeyinde moleküler çalışmalara ihtiyaç olduğunu açıkça çağrı yaparak belirtmişlerdir.

# Kaynak izleri

Her iddia, özgün yayının belirtilen sayfasındaki birebir alıntıya bağlıdır.

| Kanıt | Bölüm | PDF sayfası | Basılı sayfa | Alıntı |
|---|---|---|---|---|
| ev-o-intro | Introduction | 1 | — | Trichinellosis is considered as a cosmopolitan zoonosis caused by different species of the small nematodes of the genus Trichinella . |
| ev-o-purpose | Introduction | 1 | — | The present study aimed to provide a broad review for exploring Trichinella sp. infection in humans and animals of Iran and Turkey. |
| ev-s-01 | Introduction | 1 | — | The control of disease in domesticates susceptible animals (e.g., pigs and horses) and game (mainly mammals) implies further economic burdens (2). |
| ev-s-02 | Human trichinellosis in Iran | 2 | — | In Mazandaran province, anti- Trichinella IgG were reported in eight males out of the 364 at high-risk persons (2.2%; CI 95%, 1.9– 2.4) who had consumed wild boar meat at least onc |
| ev-s-03 | Human trichinellosis in Turkey | 5 | — | Raw minced meat balls illegally made with both beef and pork were the source of the outbreak. This food traditionally made with uncooked veal and named cig kofte , was very popular |
| ev-s-04 | Trichinellosis prevention and control in human and animals | 6 | — | Regarding the lack of pig farming and the rare human cases, only public and professional education, and preventing illegal wildlife hunting can be recommended for prevention and co |
| ev-l-02 | Epidemiological factors of trichinellosis in Iran and Turkey | 5 | — | The low seropositivity rate or near absence of human cases in Iran is mainly due to the religious ban, which prohibits the consumption of meat from domesticated and wild swine. |
| ev-l-03 | Epidemiological factors of trichinellosis in Iran and Turkey | 6 | — | In Iran, current data indicates the golden jackal as an indicator animal for the circulation of T. britovi because of its scavenging behavior and adaptability |
| ev-l-04 | Concluding remarks | 7 | — | Though there are rare records of human infections caused by Trichinella sp. nematodes in Iran to date, the possibility of human infection exists among old male hunters |
| ev-l-05 | Introduction | 1 | — | A large outbreak of trichinellosis and some other sporadic cases are reported mainly as a result of eating wild boar or pork meat from Turkey, where T. britovi is present. |
| ev-l-06 | Concluding remarks | 8 | — | 10.3389/fmed.2023.1088507 studies with larva identification at the species level by molecular tests are still needed for covering the whole country to ascertain the prevalence of T |

# İlgili kavramlar

- [Beslenme ve Bilişsel Sağlık: Yaşam Boyu Bir Yaklaşım ve Kamu Sağlığı Perspektifiyle Literatür İncelemesi](/okf/saglik-bilimleri/klinik-ve-halk-sagligi/beslenme-ve-bilissel-saglik-yasam-boyu-bir-yaklasim-ve-kamu-sagligi-perspektifiyle-literatur-incelemesi.md)
- [Tayvan'da Kemik Metastazı Görülen Melanom Hastalarının Cerrahi Tedavisine İlişkin Nadir Klinik Deneyimler](/okf/saglik-bilimleri/klinik-ve-halk-sagligi/tayvanda-kemik-metastazi-gorulen-melanom-hastalarinin-cerrahi-tedavisine-iliskin-nadir-klinik-deneyimler.md)
- [Güçlü, Şeffaf ve Bilimsel Temelli Beslenme Rehberliğine Doğru: Akdeniz Diyeti Rehberinin Geliştirilmesinden Çıkarılan Dersler](/okf/saglik-bilimleri/klinik-ve-halk-sagligi/guclu-seffaf-ve-bilimsel-temelli-beslenme-rehberligine-dogru-akdeniz-diyeti-rehberinin-gelistirilmesinden-cikarilan-dersler.md)
- [Düşük Anne Sermayesi Kız Çocuklarında Yaşam Öyküsü Ödünleşimlerini Öngörüyor: Olumsuz Sonuçlar Bireylerde Neden Kümelenir?](/okf/saglik-bilimleri/klinik-ve-halk-sagligi/dusuk-anne-sermayesi-kiz-cocuklarinda-yasam-oykusu-odunlesimlerini-ongoruyor-olumsuz-sonuclar-bireylerde-neden-kumelenir.md)
- [Alzheimer Hastalığında ApoE: Patofizyoloji ve Terapötik Stratejiler](/okf/saglik-bilimleri/klinik-ve-halk-sagligi/alzheimer-hastaliginda-apoe-patofizyoloji-ve-terapotik-stratejiler.md)
- [Barselona Beyin Sağlığı Girişimi: Beyin Sağlığının Belirleyicilerini Tanımlamaya ve Geliştirmeye Yönelik Kohort Çalışması Protokolü](/okf/saglik-bilimleri/klinik-ve-halk-sagligi/barselona-beyin-sagligi-girisimi-beyin-sagliginin-belirleyicilerini-tanimlamaya-ve-gelistirmeye-yonelik-kohort-calismasi-protokolu.md)
- [Futbölçularda Ön Çapraz Bağ Rekonstrüksiyonu Sonrası Kulüp Tabanlı ve Hastane Rehberliğindeki Rehabilitasyonun Karşılaştırılması: İki Yıllık İleriye Dönük Kohort Çalışması](/okf/saglik-bilimleri/klinik-ve-halk-sagligi/futbolcularda-on-capraz-bag-rekonstruksiyonu-sonrasi-kulup-tabanli-ve-hastane-rehberligindeki-rehabilitasyonun-karsilastirilmasi-iki-yillik-ileriye-donuk-kohort-calismasi.md)
- [Bodur ve Bodur Olmayan Ergenlerin Pubertal, Psikososyal ve Bilişsel Gelişim Yörüngelerinin Anlaşılması: Çok Merkezli Bir Endonezya Kohort Çalışması Protokolü](/okf/saglik-bilimleri/klinik-ve-halk-sagligi/bodur-ve-bodur-olmayan-ergenlerin-pubertal-psikososyal-ve-bilissel-gelisim-yorungelerinin-anlasilmasi-cok-merkezli-bir-endonezya-kohort-calismasi-protokolu.md)

# Şeffaflık

- Analiz tarihi: 2026-08-15T20:28:52.740Z
- Kanıt sayısı: 11
- Üretim sürümü: makale-analizi-v3.0.0
- Kanonik sayfa: https://makaleanalizi.com/saglik-bilimleri/klinik-ve-halk-sagligi/iran-ve-turkiyedeki-hayvan-ve-insanlarda-trichinella-enfeksiyonlari