---
type: "Akademik Makale Analizi"
title: "Şam Suriye de Genel Popülasyonda Fibromiyalji Prevalansı ve Risk Faktörleri Topluma Dayalı Bir Olgu Kontrol Çalışması"
description: "Fibromiyalji, yaygın kas-iskelet sistemi ağrıları, yörgünluk, uyku bozuklukları ve bilişsel işlev bozuklukları ile seyreden kronik ve yüksek yüklü bir sendromdur. Hastalığın etiyolojisi tam olarak aydınlatılamamış olmakla birlikte fiziksel ve duygusal stresörlerin tetikleyici rol oynadığı bilinmekte"
resource: "https://makaleanalizi.com/saglik-bilimleri/klinik-ve-halk-sagligi/sam-suriye-de-genel-populasyonda-fibromiyalji-prevalansi-ve-risk-faktorleri-topluma-dayali-bir-olgu-kontrol-calismasi"
doi: "10.1186/s41927-022-00294-8"
authors: ["Mhd Amin Alzabibi", "Mosa Shibani", "Tamim Alsuliman", "Hlma Ismail", "Suja alasaad", "André Torbey", "Abdallah Altorkmani", "Bisher Sawaf", "Rita Ayoub", "Naram Khalayli", "Mayssoun Kudsi"]
citation: "Alzabibi, M. A., Shibani, M., Alsuliman, T., Ismail, H., alasaad, S., Torbey, A., Altorkmani, A., Sawaf, B., Ayoub, R., Khalayli, N., Kudsi, M. (2022). Fibromyalgia: epidemiology and risk factors, a population-based case-control study in Damascus, Syria. BMC Rheumatology, 6(1), 62-62. https://doi.org/10.1186/s41927-022-00294-8"
publicationType: "quantitative-empirical"
discipline: "Sağlık Bilimleri"
subDiscipline: "Klinik ve Halk Sağlığı"
evidenceCount: 10
tags: ["Fibromiyalji", "Epidemiyoloji", "Prevalans"]
timestamp: "2026-08-26T12:05:27.622Z"
---

# Şam Suriye de Genel Popülasyonda Fibromiyalji Prevalansı ve Risk Faktörleri Topluma Dayalı Bir Olgu Kontrol Çalışması

Özgün başlık: Fibromyalgia: epidemiology and risk factors, a population-based case-control study in Damascus, Syria
DOI: https://doi.org/10.1186/s41927-022-00294-8
Künye (APA 7): Alzabibi, M. A., Shibani, M., Alsuliman, T., Ismail, H., alasaad, S., Torbey, A., Altorkmani, A., Sawaf, B., Ayoub, R., Khalayli, N., Kudsi, M. (2022). Fibromyalgia: epidemiology and risk factors, a population-based case-control study in Damascus, Syria. BMC Rheumatology, 6(1), 62-62. https://doi.org/10.1186/s41927-022-00294-8

Bilim alanı: [Sağlık Bilimleri](/okf/saglik-bilimleri/index.md) › Klinik ve Halk Sağlığı

# Alan bağlamı

Fibromiyalji, yaygın kas-iskelet sistemi ağrıları, yörgünluk, uyku bozuklukları ve bilişsel işlev bozuklukları ile seyreden kronik ve yüksek yüklü bir sendromdur. Hastalığın etiyolojisi tam olarak aydınlatılamamış olmakla birlikte fiziksel ve duygusal stresörlerin tetikleyici rol oynadığı bilinmektedir. Süregelen çatışma ve savaş koşullarının psikolojik stres düzeyini artırdığı bilinen toplumlarda fibromiyalji prevalansının ve ilişkili risk faktörlerinin belirlenmesi, halk sağlığı müdahalelerinin ve klinik farkındalığın planlanması açısından büyük önem taşımaktadır.

# Akademik özet

Fibromiyalji, vücutta yaygın hassasiyet ve kronik ağrının yanı sıra dinlendirici olmayan uyku, yörgünluk ve 'fibro sis' olarak adlandırılan bilişsel bozukluklarla karakterize karmaşık bir klinik tablodur. Hastalığın etiyolojisinde genetik yatkınlık, nöroendokrin düzensizlikler ile ağır fiziksel ve psikolojik stresörler öne çıkmaktadır. Savaş ve toplumsal kriz durumları, popülasyonda psikolojik travmayı ve somatik semptomları artıran en kritik çevresel etkenlerden biridir. On yılı aşkın süredir devam eden savaş ortamında yaşayan Suriye popülasyonunda fibromiyalji yükü ve hastalıkla ilişkili risk faktörleri daha önce kapsamlı bir epidemiyolojik çalışmayla değerlendirilmemiştir. Bu doğrultuda çalışma, Şam kentindeki genel popülasyonda fibromiyalji sıklığını ve belirleyicilerini ortaya koyarak literatürdeki bu önemli boşluğu doldurmayı hedeflemektedir.

Çalışma, iki aşamalı topluma dayalı kesitsel ve olgu-kontrol deseninde kurgulanmıştır. Birinci aşamada Nisan-Mayıs 2021 tarihleri arasında kolayda örnekleme ve kartopu örnekleme yöntemleri kullanılarak Şam sakinlerine çevrim içi ve yüz yüze yöntemlerle anket uygulanmıştır. Anket sosyodemografik özellikleri ve Amerikan Romatoloji Koleji (ACR) 2010 modifiye fibromiyalji kriterlerini içermektedir. Toplam 2966 katılımcı analize dahil edilmiş; modifiye ACR 2010 kriterlerini karşılayan 350 birey 'olgu' olarak tanımlanmıştır. İkinci aşamada, romatolojik hastalığı bulunmayan 1400 birey yaş gruplarına göre frekans eşleştirmesi yapılarak 'kontrol' grubu olarak rastgele seçilmiştir (1:4 oranı). Verilerin analizinde tanımlayıcı istatistiklerin yanı sıra risk faktörlerini belirlemek amacıyla ikili lojistik regresyon analizi uygulanmıştır.

Araştırma sonuçunda 2966 katılımcının 350 sinde (%11.8) modifiye ACR 2010 kriterlerine göre fibromiyalji tespit edilmiştir. Bu oran genel popülasyonda bildirilen en yüksek prevalans değerlerinden biridir. Kriterleri karşılayan olguların 239 u (%68.3) kadınlardan oluşmakta, yalnızca 29 u (%8.2) daha önce bir hekim tarafından fibromiyalji tanısı aldığını belirtmektedir. Lojistik regresyon analizine göre kadın cinsiyet (OR = 1.31), sağlık sigortasına sahip olma (OR = 1.96), majör depresif bozukluk tanısı bulunması (OR = 2.62), irritabl bağırsak sendromu (OR = 1.80) ve huzursuz bacak sendromu (OR = 1.72) fibromiyalji olasılığını anlamlı derecede artırmaktadır. Çalışan bireylerde ise çalışmayanlara kıyasla fibromiyalji görülme olasılığının daha düşük olduğu (OR = 0.76) saptanmıştır.

Elde edilen bulgular, kronik savaş stresi, ekonomik çöküş ve zorunlu göç gibi psikososyal etkenlerin fibromiyalji prevalansını küresel ortalamaların belirgin şekilde üzerine çıkardığını göstermektedir. Şam da saptanan yüzde 11.8 lik sıklığa rağmen hastaların yüzde 90 dan fazlasının tanı almamış olması, sağlık sisteminde farkındalık ve tanısal kapasite eksikliğine işaret etmektedir. Yazarın ulaştığı sonuçlar, bölgedeki birinci basamak sağlık çalışanlarının eğitilmesi ve toplum ruh sağlığı odaklı müdahalelerin geliştirilmesi gerekliliğini vurgulamaktadır. Bu çalışma, çatışma bölgelerinde yürütülecek kronik ağrı ve somatizasyon araştırmaları için yöntemsel ve epidemiyolojik bir referans niteliği taşımaktadır.

# Araştırmanın amacı

Suriye nin Şam kentinde genel popülasyonda fibromiyalji prevalansını modifiye ACR 2010 tanı kriterlerine göre saptamak ve sosyodemografik özellikler ile psikiyatrik ve gastrointestinal komorbiditelerin fibromiyalji riski üzerindeki etkilerini olgu-kontrol tasarımıyla incelemektir.

# Yöntem ve tasarım

Çalışma, Suriye nin Şam kentinde genel popülasyonda fibromiyalji prevalansını ve ilişkili risk faktörlerini belirlemek amacıyla tasarlanmış iki aşamalı, topluma dayalı bir olgu-kontrol araştırmasıdır.

# Bulgular ve önermeler

1. Suriye nin Şam kentinde gerçekleştirilen iki aşamalı çalışmada genel popülasyonda modifiye ACR 2010 kriterlerine göre fibromiyalji prevalansı yüzde 11.8 (350/2966) olarak saptanmıştır.
2. Tanı kriterlerini karşılayan 350 fibromiyalji hastasının yalnızca 29 unun (%8.2) daha önce bir hekim tarafından teşhis edildiği, geriye kalan vakaların ise daha önce tanı almadığı tespit edilmiştir.
3. Yapılan lojistik regresyon analizine göre majör depresif bozukluk tanısı (OR = 2.62), irritabl bağırsak sendromu (OR = 1.80) ve huzursuz bacak sendromu (OR = 1.72) fibromiyalji olasılığını anlamlı derecede artırmaktadır.
4. Cinsiyet ve istihdam durumu analizinde kadınların erkeklere göre 1.31 kat daha yüksek fibromiyalji riskine sahip olduğu, çalışan bireylerde ise fibromiyalji olasılığının anlamlı şekilde azaldığı (OR = 0.76) gösterilmiştir.

# Yazarın tartışması

Şam genel popülasyonunda modifiye ACR 2010 tanı kriterleri uygulanarak gerçekleştirilen taramada fibromiyalji prevalansı yüzde 11.8 olarak hesaplanmıştır. Araştırmada tanı kriterlerini karşılayan 350 bireyin sadece 29 unun (%8.2) hekim teşhisine sahip olduğu, çoğunluğunun kadınlar (%68.3) ve işsiz bireylerden oluştuğu görülmektedir. Bu bulgular, bölgede fibromiyalji yükünün toplum genelinde beklenenin üzerinde olduğunu ve vakaların büyük bir kısmının teşhis edilmeden yaşamını sürdürdüğünü ortaya koymaktadır.

Yazarlar yüksek prevalansı ve düşük tanı oranlarını Suriye de on yılı aşkın süredir devam eden savaş ortamının yarattığı ağır psikolojik baskı, yerinden edilme ve ekonomik çöküş ile açıklamaktadır. İşsizliğin yaşam stresini artırması, sağlık altyapısının tahrip olması ve halkın temel sağlık hizmetlerine erişimdeki kısıtlılıkları hastaların tıbbi yardım arayışını engellemektedir. Ayrıca hekimlerin fibromiyalji klinik tablosuna dair bilgi eksikliği vakaların gözden kaçmasına neden olmaktadır.

Bulgular komşu ülke Lübnan da yapılan ve teşhis edilmemiş vaka oranının yüksekliğini vurgulayan çalışma ile paralellik gösterirken, ABD ve Norveç teki literatürle de uyumludur. Ancak ABD araştırmalarında anksiyete de anlamlı bir risk faktörü iken bu çalışmada yalnızca majör depresif bozukluk, irritabl bağırsak sendromu ve huzursuz bacak sendromu belirleyici risk faktörleri olarak öne çıkmıştır. Çalışan bireylerde fibromiyalji olasılığının düşük çıkması ise iş ortamının bir düzen sağlama işleviyle açıklanmıştır.

Sonuç olarak, savaş sonrası ve kriz dönemlerindeki toplumlarda fibromiyaljinin getirdiği yeti yitimi hem bireysel hem de ekonomik açıdan büyük bir yük oluşturmaktadır. Sağlık profesyonellerine ve kamuoyuna yönelik farkındalık ve eğitim programlarının düzenlenmesi, hastaların doğru tanıya ulaşmasını sağlayarak gereksiz ilaç kullanımını ve sağlık harcamalarını azaltacaktır. Gelecekte yürütülecek uzun soluklu izlem çalışmaları tedavilerin etkinliğini ve üretkenlik kayıplarını netleştirmelidir.

# Yazarın sonucu

Şam popülasyonunda modifiye ACR 2010 kriterlerine göre fibromiyalji prevalansı oldukça yüksek düzeyde (%11.8) tespit edilmiş olup hastaların yalnızca küçük bir kısmı (%8.2) daha önce hekim tanısı almıştır. Toplumda ve sağlık çalışanları arasında fibromiyalji farkındalığının yetersiz olması, teşhis edilmemiş vakaların artmasına ve hastaların etkili tedaviden mahrum kalmasına yol açmaktadır; bu nedenle erken tanı ve semptom odaklı yönetim için yaygın farkındalık programlarının acilen hayata geçirilmesi gerekmektedir.

# Literatürdeki işlevi

Bu çalışma, savaş ve ağır sosyoekonomik kriz ortamlarında yaşayan genel popülasyonlardaki kronik ağrı yükünü belgeleme işlevini üstlenmektedir. Literatürde genellikle istikrarlı toplumlarda yürütülen epidemiyolojik çalışmalara karşılık, bu araştırma on yılı aşkın süredir devam eden bir çatışma ortamının sivil nüfus üzerindeki somut yansımalarını kronik bir hastalık olan fibromiyalji üzerinden okumaktadır. Şam kentinde yaşayan ve ağır psikolojik stres faktörlerine maruz kalan bireylerde hastalığın yaygınlığını saptayarak, kriz bölgelerinde yürütülecek halk sağlığı planlamalarına ve klinik tarama stratejilerine ampirik veri sağlamaktadır.

Önceki çalışmalarla ilişkisi: Çalışma, önceki literatürde yer alan ve fibromiyalji prevalansını farklı ülkelerde yüzde 2 ile 7 arasında gösteren uluslararası araştırmalarla doğrudan ilişki kurmaktadır. Kanada, Japonya ve özellikle komşu Lübnan'daki COPCORD tabanlı çalışmalarla karşılaştırmalar yapılmaktadır. Yazarlar, bu araştırmada elde edilen yüzde 11.8'lik yüksek prevalans oranını, önceki çalışmalarda vurgulanan stresörlerin hastalığı tetikleme rolü teorisiyle bağdaştırmaktadır. Önceki araştırmaların öne sürdüğü kadın cinsiyet ve psikiyatrik komorbiditelerin risk faktörü olduğu yönündeki hipotezleri doğrulamakta, sosyoekonomik faktörlerin etkilerini Suriye'nin özgün koşulları altında tartışmaktadır.

Literatür taramasına katkısı: Bu çalışma, travma ve kronik stres altında yaşayan popülasyonlarda fibromiyalji epidemiyolojisine dair sistematik derlemelere benzersiz bir veri katkısı sunmaktadır. Literatür taraması yapan araştırmacılar için kriz bölgelerindeki teşhis edilmemiş vaka oranlarının ve hekim farkındalığı yetersizliğinin boyutunu gösteren temel bir referanstır. Ayrıca, depresyon gibi komorbiditelerin kronik ağrı ile ilişkisini analiz ederken, yalnızca psikiyatrik bozuklukların değil, irritabl bağırsak sendromu ve huzursuz bacak sendromu gibi patolojilerin de fibromiyalji klinik yönetimine dahil edilmesi gerektiğini kanıtlaması bakımından literatüre zengin bir sentez olanağı sunar.

# Tez ve makale araştırmalarında kullanım

- **Savaş ve ağır toplumsal kriz yaşayan popülasyonlarda fibromiyalji gibi kronik somatik ağrı sendromlarının prevalansı olağan dışı düzeyde yüksek seyretmektedir.** — Şam kentinde savaş koşulları altında yaşayan popülasyonda saptanan yüzde 11.8'lik yüksek prevalans verisi, savaşın kronik somatizasyon üzerindeki etkilerini desteklemek için kullanılacaktır.
- **Klinik ortamda modifiye tanı kriterlerini karşılayan fibromiyalji hastalarının büyük çoğunluğu teşhis edilmemiş durumdadır.** — Şam çalışmasında kriterleri karşılayan hastaların sadece yüzde 8.2'sinin daha önce hekim tanısı almış olması, klinik taramalarda gizli vaka yükünü tartışırken kanıt sunacaktır.
- **Suriye'deki savaşın yarattığı derin ekonomik, sosyal ve eğitimsel zorluklar popülasyon üzerinde ciddi bir etkiye sahiptir.** — Savaşın yarattığı psikolojik tahribatın ve sosyoekonomik zorlukların fibromiyalji tetiği olarak kavramsallaştırılmasında bu çalışmanın arka plan verileri kullanılabilir.

# Türetilebilir araştırma soruları

- **Ekonomik kriz yaşayan bir bölgede fibromiyalji tanısı alan bireyler ile sağlıklı kontroller arasında iş gücü kaybı ve maliyet farkı nasıldır?**
  - Desen: Olgu-kontrol tasarımı kullanılacaktır. Güç analiziyle belirlenen örneklem büyüklüğüne göre belirlenecek fibromiyalji hastaları ve sağlıklı kontroller, standardize üretkenlik kaybı ölçekleri ile değerlendirilerek lojistik regresyonla analiz edilecektir.
  - Gerekçe: Makalenin tartışma kısmında yer alan işsizlik ile fibromiyalji arasındaki ilişki ve yazarın gelecek araştırmalara yönelik maliyet-üretkenlik kaybı analizi çağrısından türetilmiştir.
- **Kamu hastanelerinde görev yapan aile hekimlerinin modifiye ACR 2010 fibromiyalji tanı kriterlerine dair bilgi ve klinik uygulama düzeyleri nedir?**
  - Desen: Tanımlayıcı kesitsel anket çalışması. Kamu hastanelerindeki hekimlerden veri doygunluğu gözetilerek örneklem seçilecek, yapılandırılmış bilgi testleri uygulanarak betimsel istatistiklerle analiz yapılacaktır.
  - Gerekçe: Çalışmada saptanan yüzde 91.8'lik teşhis edilmemiş vaka oranının arkasındaki hekim farkındalığı eksikliği sınırlılığından yola çıkılarak kurgulanmıştır.
- **Eşlik eden majör depresyon ve irritabl bağırsak sendromu varlığı, fibromiyalji hastalarının semptom şiddet skorlarını (SSS) nasıl etkilemektedir?**
  - Desen: Prospektif kohort çalışması. Modifiye ACR 2010 kriterlerine göre yeni tanı alan hastalar, eşlik eden komorbiditelerine göre gruplandırılacak ve altı ay boyunca semptom şiddeti yönünden izlenecektir.
  - Gerekçe: Çalışmanın regresyon analizinde majör depresif bozukluk ve irritabl bağırsak sendromunun fibromiyalji olasılığını en çok artıran iki faktör olarak bulunmasından esinlenmiştir.

# Kaynak izleri

Her iddia, özgün yayının belirtilen sayfasındaki birebir alıntıya bağlıdır.

| Kanıt | Bölüm | PDF sayfası | Basılı sayfa | Alıntı |
|---|---|---|---|---|
| ev-o-1 | Abstract | 1 | — | Fibromyalgia is a chronic disease with a high burden. We aim to be the first to investigate the prevalence of fibromyalgia (FM) in Syria and assess its risk factors. |
| ev-s-1 | Patients, and methods | 2 | 2 | A two-stage population-based study was conducted, to determine the prevalence and the associated risk factors of fibromyalgia in the general population of Damascus, Syria. |
| ev-s-2 | Discussion | 5 | 5 | Our results found that 350 (11.8%) have satisfied the ACR 2010 modified criteria of FM diag - nosis, which represents one of the highest prevalence rates of FM in a general populat |
| ev-s-3 | Results | 1 | — | Female sex (OR = 1.31), diagnosis of major depressive disorder (OR = 2.62), irritable bowel syndrome (OR = 1.8), and Restless legs syndrome (OR = 1.72) were associated with a highe |
| ev-s-4 | Results | 5 | 5 | females had 1.31 higher odds to have fibromyalgia than males. Employment was associated with a reduction in the likelihood of having fibromyalgia. |
| ev-s-5 | Discussion | 5 | 5 | A similar observation was made in a study conducted in Lebanon, as all FM cases were previ - ously misdiagnosed and did not receive a diagnosis of FM [ 13 ]. |
| ev-s-6 | Conclusion | 7 | 7 | The lack of knowledge regarding the disease has resulted in many patients suffering due to the lack of recognition of the disease by patients and physicians alike. |
| ev-l-1 | Discussion | 5 | 5 | Our study is the first, to our knowledge, to address FM prevalence and the basic characteristics of FM patients and to identify the risk factors |
| ev-l-2 | Background | 2 | 2 | The war in Syria, which has lasted more than a decade, has had a profound impact on the population and has created many economic, social, and educational chal - lenges. |
| ev-l-3 | Discussion | 5 | 5 | Our results found that 350 (11.8%) have satisfied the ACR 2010 modified criteria of FM diag - nosis, which represents one of the highest prevalence rates of FM in a general populat |

# İlgili kavramlar

- [Karmaşık Halk Sağlığı Müdahalelerinin Ölçeklendirilmesine İlişkin Kavramsal, Metodolojik ve Pedagojik Çalışmaların Sentezi: Bir Kapsam Belirleme İncelemesi](/okf/saglik-bilimleri/klinik-ve-halk-sagligi/karmasik-halk-sagligi-mudahalelerinin-olceklendirilmesine-iliskin-kavramsal-metodolojik-ve-pedagojik-calismalarin-sentezi-bir-kapsam-belirleme-incelemesi.md)
- [Ambulans Sektörü Tarafından Sunulan Halk Sağlığı Müdahaleleri: Bir Kapsam Belirleme İncelemesi](/okf/saglik-bilimleri/klinik-ve-halk-sagligi/ambulans-sektoru-tarafindan-sunulan-halk-sagligi-mudahaleleri-bir-kapsam-belirleme-incelemesi.md)
- [Çocuk ve Ergenlerde Aşırı Kilo ve Obezitenin Önlenmesi ve Yönetimine Yönelik Halk Sağlığı Müdahaleleri: Bir Hızlı Değerlendirme](/okf/saglik-bilimleri/klinik-ve-halk-sagligi/cocuk-ve-ergenlerde-asiri-kilo-ve-obezitenin-onlenmesi-ve-yonetimine-yonelik-halk-sagligi-mudahaleleri-bir-hizli-degerlendirme.md)
- [Kanserle Mücadelede Diyetin Rolü: Birleşik Krallık'ta Kamu Politikalarını ve Klinik Sonuçları Biçimlendirme Potansiyeli](/okf/saglik-bilimleri/klinik-ve-halk-sagligi/kanserle-mucadelede-diyetin-rolu-birlesik-krallikta-kamu-politikalarini-ve-klinik-sonuclari-bicimlendirme-potansiyeli.md)
- [Nijerya'da Ergen Hamileliğiyle İlişkili Faktörler ve Kamu Sağlığı Müdahaleleri: Bir Kapsam Derlemesi](/okf/saglik-bilimleri/klinik-ve-halk-sagligi/nijeryada-ergen-hamileligiyle-iliskili-faktorler-ve-kamu-sagligi-mudahaleleri-bir-kapsam-derlemesi.md)
- [Beslenme ve Bilişsel Sağlık: Yaşam Boyu Bir Yaklaşım ve Kamu Sağlığı Perspektifiyle Literatür İncelemesi](/okf/saglik-bilimleri/klinik-ve-halk-sagligi/beslenme-ve-bilissel-saglik-yasam-boyu-bir-yaklasim-ve-kamu-sagligi-perspektifiyle-literatur-incelemesi.md)
- [Tayvan'da Kemik Metastazı Görülen Melanom Hastalarının Cerrahi Tedavisine İlişkin Nadir Klinik Deneyimler](/okf/saglik-bilimleri/klinik-ve-halk-sagligi/tayvanda-kemik-metastazi-gorulen-melanom-hastalarinin-cerrahi-tedavisine-iliskin-nadir-klinik-deneyimler.md)
- [Güçlü, Şeffaf ve Bilimsel Temelli Beslenme Rehberliğine Doğru: Akdeniz Diyeti Rehberinin Geliştirilmesinden Çıkarılan Dersler](/okf/saglik-bilimleri/klinik-ve-halk-sagligi/guclu-seffaf-ve-bilimsel-temelli-beslenme-rehberligine-dogru-akdeniz-diyeti-rehberinin-gelistirilmesinden-cikarilan-dersler.md)

# Şeffaflık

- Analiz tarihi: 2026-08-26T12:05:27.622Z
- Kanıt sayısı: 10
- Üretim sürümü: makale-analizi-v3.0.0
- Kanonik sayfa: https://makaleanalizi.com/saglik-bilimleri/klinik-ve-halk-sagligi/sam-suriye-de-genel-populasyonda-fibromiyalji-prevalansi-ve-risk-faktorleri-topluma-dayali-bir-olgu-kontrol-calismasi