---
type: "Akademik Makale Analizi"
title: "Çin'in Eyalet Düzeyindeki Yükseköğretim Sistemlerinin Verimliliği, Verimlilik Değişimi ve Teknoloji Açıklarının Değerlendirilmesi: Kapsamlı Bir Analitik Çerçeve"
description: "Yükseköğretim sistemleri, beşeri sermaye birikimini ve bilimsel-teknolojik yenilik kapasitesini artırarak ulusal düzeyde ekonomik büyüme ile sürdürülebilir kalkınmanın en temel itici güçlerinden birini oluşturmaktadır. Gelişmekte olan ülkelerin Birleşmiş Milletler Sürdürülebilir Kalkınma Amaçlarına"
resource: "https://makaleanalizi.com/sosyal-bilimler/egitim-bilimleri/cinin-eyalet-duzeyindeki-yuksekogretim-sistemlerinin-verimliligi-verimlilik-degisimi-ve-teknoloji-aciklarinin-degerlendirilmesi-kapsamli-bir-analitik-cerceve"
doi: "10.1371/journal.pone.0294902"
authors: ["Jiani Liu", "Jungyin Kim", "Shim Jaewoo", "Lee Heechul", "Wasi Ul Hassan Shah"]
citation: "Liu, J., Kim, J., Jaewoo, S., Heechul, L., Shah, W. U. H. (2024). Evaluating the efficiency, productivity change, and technology gaps of China’s provincial higher education systems: A comprehensive analytical framework. PLoS ONE, 19(1), e0294902-e0294902. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0294902"
publicationType: "quantitative-empirical"
discipline: "Sosyal Bilimler"
subDiscipline: "Eğitim Bilimleri"
evidenceCount: 10
tags: ["Yükseköğretim verimliliği", "DEA süper-SBM", "Malmquist Verimlilik İndeksi", "Meta-Sınır Analizi", "Teknoloji Açığı Oranı", "Çin"]
timestamp: "2026-08-25T09:45:22.724Z"
---

# Çin'in Eyalet Düzeyindeki Yükseköğretim Sistemlerinin Verimliliği, Verimlilik Değişimi ve Teknoloji Açıklarının Değerlendirilmesi: Kapsamlı Bir Analitik Çerçeve

Özgün başlık: Evaluating the efficiency, productivity change, and technology gaps of China’s provincial higher education systems: A comprehensive analytical framework
DOI: https://doi.org/10.1371/journal.pone.0294902
Künye (APA 7): Liu, J., Kim, J., Jaewoo, S., Heechul, L., Shah, W. U. H. (2024). Evaluating the efficiency, productivity change, and technology gaps of China’s provincial higher education systems: A comprehensive analytical framework. PLoS ONE, 19(1), e0294902-e0294902. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0294902

Bilim alanı: [Sosyal Bilimler](/okf/sosyal-bilimler/index.md) › Eğitim Bilimleri

# Alan bağlamı

Yükseköğretim sistemleri, beşeri sermaye birikimini ve bilimsel-teknolojik yenilik kapasitesini artırarak ulusal düzeyde ekonomik büyüme ile sürdürülebilir kalkınmanın en temel itici güçlerinden birini oluşturmaktadır. Gelişmekte olan ülkelerin Birleşmiş Milletler Sürdürülebilir Kalkınma Amaçlarına uyum sağlama sürecinde kamu kaynaklarını bölgesel yükseköğretim kurumlarına verimli aktarması kritik önem taşımaktadır. Çin gibi devasa ölçeğe ve geniş bölgesel gelişmişlik farklarına sahip bir ülkede, eyalet bazlı yükseköğretim sistemlerinin kaynak kullanımı verimliliğini, zaman içindeki toplam faktör verimliliği değişimini ve bölgeler arası teknoloji açıklarını eş zamanlı değerlendiren kapsamlı metodolojik çerçevelere ihtiyaç duyulmaktadır.

# Akademik özet

Yükseköğretim sistemleri, beşeri sermayenin niteliğini artırarak ulusal ölçekte ekonomik büyüme, teknolojik yenilik ve toplumsal refahın sürdürülebilirliğini sağlayan temel kurumsal yapılardır. Gelişmekte olan ekonomilerde kıt kamu kaynaklarının yükseköğretim kurumlarına verimli şekilde tahsis edilmesi, bölgesel gelişmişlik farklarının azaltılması ve eğitim kalitesinin yükseltilmesi açısından stratejik bir önem taşımaktadır. Çin gibi devasa coğrafi boyuta ve eyaletler arası belirgin sosyo-ekonomik dinamiklere sahip bir ülkede, yükseköğretim sistemlerinin performansının yalnızca tekil çıktılar üzerinden değil, girdi-çıktı ilişkilerini zaman serisi boyutunda değerlendiren doğrulanmış yönsel olmayan sınır modelleriyle incelenmesi akademik literatürde temel bir ihtiyaç olarak öne çıkmaktadır.

Çalışmanın temel amacı, Çin'in 31 eyalet ve idari bölgesindeki yükseköğretim sistemlerinin 2010-2021 yılları arasındaki verimlilik düzeylerini, verimlilik değişim dinamiklerini ve bölgeler arası teknoloji açıklarını bütüncül bir analitik çerçevede ölçmektir. Bu doğrultuda araştırmada parametrik olmayan Data Envelopment Analysis (DEA) Super-SBM modeli, bölgesel heterojenlikleri çözümleyen Meta-Frontier Analizi ve zaman içindeki toplam faktör verimliliği değişimini ayrıştıran Malmquist Verimlilik İndeksi (MI) yöntemleri eş zamanlı uygulanmıştır. Eyaletler okuryazarlık ve cehalet oranlarına göre yüksek, orta ve düşük okuryazarlık düzeyine sahip üç gruba ayrılmış; okullar, öğretim elemanı, Ar-Ge personeli, finansman ve altyapı yatırımları girdi; kayıtlı öğrenci, mezun oranı ve bilimsel yayın sayıları çıktı değişkenleri olarak analiz edilmiştir.

Ampirik analiz sonuçları, Çin genelinde yükseköğretim verimliliğinin 2010-2021 döneminde ortalama 1,0015 skoru ile artış eğiliminde olduğunu ve özellikle 2014-2020 yılları arasında hızlı bir yükseliş sergilediğini göstermektedir. Meta-sınır ve grup-sınırı analizlerinde düşük okuryazarlık düzeyine sahip eyaletlerin verimlilik skorları orta ve yüksek okuryazarlık grubundaki eyaletlerden daha yüksek bulunurken, teknoloji açığı oranı (TGR) açısından yüksek ve orta okuryazarlıktaki eyaletlerin üstün bir teknoloji seviyesine sahip olduğu saptanmıştır. Dönem boyunca ortalama Malmquist İndeksi 1,0034 olarak hesaplanmış ve verimlilik artışının ana belirleyicisinin teknolojik gelişmeden ziyade teknik verimlilik değişimi (EC = 1,0157) olduğu belirlenmiştir. Kruskal-Wallis testi sonuçları, üç okuryazarlık grubu arasında MI, EC, TC ve TGR istatistiksel parametreleri bakımından anlamlı farklılıklar bulunduğunu doğrulamıştır.

Çalışmanın tartışma ve sonuç bölümlerinde elde edilen bulgular, yükseköğretimde verimlilik artışının sürdürülmesi için yalnızca finansal kaynak aktarımının yeterli olmadığını, bölgesel teknoloji açıklarının kapatılması gerektiğini ortaya koymaktadır. Yazar, Doğu eyaletleri ile Batı/iç eyaletler arasındaki teknolojik transfer mekanizmalarının güçlendirilmesini ve kaynak kullanım verimliliğine odaklanan kurumsal reformların önceliklendirilmesini önermektedir. Bu araştırma, Türk araştırmacıların kamu yönetimi, eğitim ekonomisi ve ekonometri alanlarındaki tez veya makale çalışmalarında çoklu sınır yöntemlerinin (DEA, Meta-frontier, Malmquist) panel veri setlerine uygulanması konusunda somut bir metodolojik model ve doğrulanmış ampirik referans sunmaktadır.

# Araştırmanın amacı

Çin'in 31 eyaletindeki yükseköğretim sistemlerinin 2010-2021 yılları arasındaki verimliliğini, toplam faktör verimliliği değişimini ve okuryazarlık düzeylerine göre gruplandırılan bölgeler arasındaki teknoloji açıklarını DEA süper-SBM, Malmquist Verimlilik İndeksi ve Meta-Sınır Analizi yöntemleriyle bütüncül biçimde değerlendirmektir.

# Yöntem ve tasarım

Çalışmada, Çin'in eyalet düzeyindeki yükseköğretim sistemlerinin verimliliğini, verimlilik değişimini ve bölgesel teknoloji açıklarını değerlendirmek üzere Veri Zarflandırma Analizi (DEA) süper-SBM modeli, Meta-Sınır Analizi ve Malmquist Verimlilik İndeksi bir arada kullanılmıştır.

# Bulgular ve önermeler

1. Çin genelinde yükseköğretim sisteminin teknik verimlilik ortalaması 2010-2021 dönemi için 1.0015 olarak gerçekleşmiş, özellikle 2014-2020 yılları arasında verimlilikte hızlı ve sürekli bir artış eğilimi gözlenmiştir.
2. Meta-sınır ve grup-sınırı analizlerinde, okuryazarlık düzeyi düşük olan eyaletlerin verimlilik skorları orta ve yüksek okuryazarlık seviyesindeki eyaletlerden daha yüksek bulunmuştur.
3. İnceleme döneminde ortalama Malmquist Verimlilik İndeksi skoru 1.0034 olarak hesaplanmış ve verimlilik artışının ana belirleyicisinin teknolojik gelişmeden ziyade teknik verimlilik değişimi (EC) olduğu saptanmıştır.
4. Kruskal-Wallis testi sonuçları, üç farklı okuryazarlık düzeyine sahip eyalet grupları arasında MI, EC, TC ve TGR ortalama skorları bakımından istatistiksel olarak anlamlı farklılıklar bulunduğunu kanıtlamaktadır.

# Yazarın tartışması

Çin'deki 31 eyaletin 2010-2021 dönemi yükseköğretim verileri üzerinde yapılan analizler, ortalama teknik verimlilik skorunun 1.0015 ve Malmquist Verimlilik İndeksi skoru ortalamasının 1.0034 olduğunu göstermektedir. Bu bulgular, incelenen dönemde Çin yükseköğretim sektörünün genel olarak kaynak kullanımında etkin bir grafik çizdiğini ve toplam faktör verimliliğinde sınırlı fakat pozitif bir artış sağladığını doğrulamaktadır.

Yazarlar elde edilen sonuçları, yükseköğretim sisteminde yaşanan verimlilik artışının teknolojik yeniliklerden (TC) çok idari ve operasyonel verimlilik değişiminden (EC) kaynaklandığı şeklinde açıklamaktadır. Teknolojik gelişim skorlarındaki gerileme, üniversitelerin mevcut teknolojileri üretime ve araştırmaya dönüştürmede yaşadığı aksaklıklara ve bölgesel teknoloji transferi mekanizmalarındaki yetersizliklere bağlanmaktadır.

Söz konusu bulgular, uluslararası literatürde yükseköğretim verimliliğini Malmquist indeksi ile inceleyen Ayrancı (2019) ve Yaisawarng ile Ng (2014) tarafından elde edilen sonuçlarla örtüşmektedir. Tartışma kısmında, bölgesel teknoloji açıklarının (TGR) kapatılmasının ve kaynak tahsisinde ölçek ekonomilerinin gözetilmesinin, ulusal düzeyde eğitim kalitesini ve araştırma performansını yükseltmedeki kritik rolü vurgulanmıştır.

Sonuç olarak, yükseköğretim kurumlarının performansını sürdürülebilir kılmak için teknik verimlilik odaklı reformların hayata geçirilmesi gerektiği ifade edilmektedir. Yazar, merkezi ve eyalet yönetimlerine kaynak israfını azaltacak süreç optimizasyonları yapmalarını, gelişmekte olan eyaletlere teknoloji ve altyapı transferini teşvik etmelerini ve performansa dayalı dinamik tahsis modelsi uygulamalarını önermektedir.

# Yazarın sonucu

Yazarlar, Çin yükseköğretim sisteminde verimlilik artışının ana sürükleyicisinin teknolojik ilerlemeden ziyade teknik verimlilik değişimi olduğu sonuçuna varmıştır. Bu doğrultuda, bölgesel eşitsizlikleri azaltmak ve sistem performansını artırmak amacıyla süreç optimizasyonuna, kaynak kullanım verimliliğine, düşük okuryazarlığa sahip eyaletlere yönelik hedefli kapasite geliştirme programlarına ve performans odaklı teşvik mekanizmalarına öncelik verilmesini önermektedirler.

# Literatürdeki işlevi

Bu çalışma, kamu kaynaklarının yükseköğretim kurumları arasında tahsisini ve zaman içerisindeki verimlilik değişimlerini bölgesel gelişmişlik heterojenliğini dikkate alarak inceleyen metodolojik bir köprü işlevi görmektedir. Yükseköğretimde verimlilik ölçümünü tekil geleneksel Modeller yerine Super-SBM, Meta-Sınır ve Malmquist Verimlilik İndeksi gibi gelişmiş parametrik olmayan teknikleri entegre ederek ele alması, literatürdeki yöntemsel sınırlılıkları aşmaktadır. Kamu kaynaklarının etkin kullanımı ve bölgesel eşitsizliklerin azaltılması konusundaki kamu politikası tartışmalarına ampirik verilerle katkı sunmaktadır.

Önceki çalışmalarla ilişkisi: Çalışma, Tone tarafından geliştirilen Super-SBM modelini ve Hayami ile Ruttan kökenli Meta-Sınır yaklaşımını kamu yükseköğretim sistemine uygulayarak önceki tek boyutlu verimlilik çalışmalarını genişletmektedir. Geleneksel VZA yöntemlerinin bölgesel teknoloji ve altyapı farklılıklarını göz ardı eden varsayımlarını aşarak, okuryazarlık düzeylerine göre gruplandırılmış heterojen yapılar arasındaki teknolojik mesafe oranlarını (TGR) hesaplamaktadır. Yaisawarng ve Ng gibi araştırmacıların Çin yükseköğretimindeki reform etkilerini inceleyen çalışmalarını zamansal boyutta güncelleyip 2010-2021 panel verisiyle derinleştirmektedir.

Literatür taramasına katkısı: Literatür taraması sunacak araştırmacılar için bu eser, gelişmekte olan ülkelerde yükseköğretim sistemlerinin performansını değerlendirirken tekil verimlilik skorları yerine teknoloji açıklarını ve zaman içindeki toplam faktör verimliliği bileşenlerini ayrıştırmanın gerekliliğini ortaya koymaktadır. Sektörel verimlilik artışlarının teknolojik yenilikten mi yoksa yakalama etkisinden mi kaynaklandığını metodolojik olarak ayrıştırma imkânı tanımaktadır. Eğitim ekonomisi ve bölgesel kalkınma literatüründe kaynak tahsisi politikalarının ampirik kanıtlara dayandırılması gerektiğini gösteren temelde bir referans oluşturmaktadır.

# Tez ve makale araştırmalarında kullanım

- **Gelişmekte olan ülkelerde yükseköğretim sistemlerinin toplam faktör verimliliği artışı büyük oranda teknik verimlilik değişimine dayanmakta, teknolojik gelişme ise kısıtlayıcı bir faktör olarak kalmaktadır.** — Yükseköğretimde verimlilik bileşenlerini ele alan tez veya makalelerin literatür bölümünde, verimlilik artışının operasyonel iyileşmelerden türediğini desteklemek için cited edilebilir.
- **Bölgesel gelişmişlik ve okuryazarlık düzeyleri farklı olan alanlarda yükseköğretim verimliliği ve teknolojik altyapı oranları istatistiksel olarak anlamlı ayrışmalar sergilemektedir.** — Tartışma bölümünde bölgesel eşitsizliklerin eğitim çıktıları üzerindeki etkileri yorumlanırken Kruskal-Wallis analizi sonuçlarına atıf yapılabilir.
- **Yükseköğretim verimliliğinde sürdürülebilir büyüme sağlamak için operasyonel süreçlerin optimizasyonu ve kaynak tahsisi mekanizmalarının geliştirilmesi gerekmektedir.** — Kavramsal çerçevede kamu kaynaklarının yönetimi ve yükseköğretim performans modelleri tartışılırken kuramsal gerekçe olarak sunulabilir.

# Türetilebilir araştırma soruları

- **Türkiye'deki coğrafi bölgelere göre gruplandırılmış devlet üniversitelerinin kaynak kullanım verimlilikleri ve teknoloji açık oranları zaman içerisinde nasıl bir değişim göstermektedir?**
  - Desen: 2015-2023 dönemi için Türkiye'deki 108 devlet üniversitesine ait YÖK ve Strateji Bütçe Başkanlığı verileri toplanır. Girdiler akademik personel, bütçe ve fiziki alan; çıktılar öğrenci sayısı ve yayınlar olarak belirlenerek Super-SBM ve Meta-Sınır VZA uygulanır.
  - Gerekçe: Makalede Çin eyaletleri için uygulanan Meta-Sınır analizi ve okuryazarlık/gelişmişlik gruplaması modeli, Türkiye'nin coğrafi bölge ve gelişmişlik endekslerine uyarlanarak özgün bir ampirik araştırma tasarımı oluşturmaktadır.
- **Kamu üniversitelerinde toplam faktör verimliliği artışı teknik verimlilik değişiminden mi yoksa teknolojik yeniliklerden mi kaynaklanmaktadır?**
  - Desen: Türkiye'deki köklü ve yeni kurulan üniversitelerin 2012-2022 panel verileri Malmquist Verimlilik İndeksi ile analiz edilerek verimlilik değişimi (EC) ve teknolojik değişim (TC) ayrıştırılır.
  - Gerekçe: Makalenin Çin yükseköğretiminde verimlilik artışının ana sebebinin teknolojik gelişme değil teknik verimlilik değişimi olduğu yönündeki bulgusu, Türkiye örneğinde sınanmak üzere araştırma sorusuna dönüştürülmüştür.
- **İl düzeyindeki insani gelişme endeksi kategorileri arasında üniversitelerin verimlilik ve TGR skorları açısından istatistiksel olarak anlamlı farklılık var mıdır?**
  - Desen: Türkiye'deki üniversiteler bulundukları illerin sosyo-ekonomik gelişmişlik sıralamasına (SEGE) göre 3 gruba ayrılır. İki aşamalı VZA ve Kruskal-Wallis testi ile gruplar arasındaki verimlilik skorları farkı sınanır.
  - Gerekçe: Makalede okuryazarlık düzeyine göre oluşturulan 3 grup arasındaki verimlilik ve TGR skorlarının Kruskal-Wallis testi ile sınanması yöntemi doğrudan örneklem alanına uyarlanmıştır.

# Kaynak izleri

Her iddia, özgün yayının belirtilen sayfasındaki birebir alıntıya bağlıdır.

| Kanıt | Bölüm | PDF sayfası | Basılı sayfa | Alıntı |
|---|---|---|---|---|
| ev-o-1 | Abstract | 1 | — | this study employs three different approaches, DEA super-SBM, Malmquist Productivity Index, and Meta-Frontier Analysis, to evaluate the efficiency, productivity change, and technol |
| ev-s-1 | Abstract | 1 | — | this study employs three different approaches, DEA super-SBM, Malmquist Productivity Index, and Meta-Frontier Analysis, to evaluate the efficiency, |
| ev-s-2 | Abstract | 1 | — | The study results revealed that the average higher education efficiency in China is 1.0015 for the study period of 2010– 2021. |
| ev-s-3 | Abstract | 1 | — | The average MI score is 1.0034, indicating growth in productivity change. Efficiency change is the main determinant in higher education productivity growth instead of technological |
| ev-s-4 | Abstract | 1 | — | The Kruskal-Wallis test provides evidence that a significant statistical difference exists among the three groups of education levels for the average scores of MI, EC, TC, and TGR. |
| ev-s-5 | 5. Conclusion and policy implications | 19 | — | Efficiency-driven reforms, such as process optimization, resource utilization improvement, and performance-based incentives for higher education institutions, should be prioritized |
| ev-l-1 | Abstract | 1 | — | The study results revealed that the average higher education efficiency in China is 1.0015 for the study period of 2010– 2021. |
| ev-l-2 | Abstract | 1 | — | Efficiency change is the main determinant in higher education productivity growth instead of technological growth. |
| ev-l-3 | Abstract | 1 | — | The Kruskal-Wallis test provides evidence that a significant statistical difference exists among the three groups of education levels for the average scores of MI, EC, TC, and TGR. |
| ev-l-4 | 5. Conclusion and policy implications | 19 | — | To boost productivity, higher education must improve operational efficiency and resource allocation. |

# İlgili kavramlar

- [Çin'in Kırsal Bölgelerindeki Öğretmen Tükenmişliğinin Çözümlenmesi: İş Talepleri, Kaynaklar ve Alan Dışı Öğretim Zorluklarının Ağ Analizi](/okf/sosyal-bilimler/egitim-bilimleri/cinin-kirsal-bolgelerindeki-ogretmen-tukenmisliginin-cozumlenmesi-is-talepleri-kaynaklar-ve-alan-disi-ogretim-zorluklarinin-ag-analizi.md)
- [Akkoyunlu Devleti'nin Askeri Teşkilatı: İnsan Kaynağı ve Savaş Düzeni Açısından Bir Değerlendirme](/okf/sosyal-bilimler/egitim-bilimleri/akkoyunlu-devletinin-askeri-teskilati-insan-kaynagi-ve-savas-duzeni-acisindan-bir-degerlendirme.md)
- [1926 ve 2001 Türk Medenî Kanunlarının Hazırlık Süreçlerindeki Tartışmalar ve Hukuki Gelişim Üzerine Bir İnceleme](/okf/sosyal-bilimler/egitim-bilimleri/1926-ve-2001-turk-meden-kanunlarinin-hazirlik-sureclerindeki-tartismalar-ve-hukuki-gelisim-uzerine-bir-inceleme.md)
- [Türkiye Büyük Millet Meclisine Sunulan Yazılı Soru Önergelerinde Okul Müdürleri Üzerine Politik Söylemler](/okf/sosyal-bilimler/egitim-bilimleri/turkiye-buyuk-millet-meclisine-sunulan-yazili-soru-onergelerinde-okul-mudurleri-uzerine-politik-soylemler.md)
- [İstanbul Gürcü Katolik Manastırı'nın Gürcistan-Avrupa İlişkilerindeki Tarihsel ve Kültürel Rolü](/okf/sosyal-bilimler/egitim-bilimleri/istanbul-gurcu-katolik-manastirinin-gurcistan-avrupa-iliskilerindeki-tarihsel-ve-kulturel-rolu.md)
- [Mülteci Yerleşkelerinde Organize Sporun Çok Perspektifliliği: Sosyolojik Bulgular ve Pedagojik Değerlendirmeler](/okf/sosyal-bilimler/egitim-bilimleri/multeci-yerleskelerinde-organize-sporun-cok-perspektifliligi-sosyolojik-bulgular-ve-pedagojik-degerlendirmeler.md)
- [Parçacık Fiziği Öğrenme Kazanımları](/okf/sosyal-bilimler/egitim-bilimleri/parcacik-fizigi-ogrenme-kazanimlari.md)
- [Çin'in Kırsal Bölgelerinde Eğitimde Fırsat Eşitliğinin Geliştirilmesi: Yapay Zeka Cihazlarının Öğretim Kalitesi ve Öğrenme Çıktıları Üzerindeki Sürdürülebilir Kalkınma Etkisi](/okf/sosyal-bilimler/egitim-bilimleri/cinin-kirsal-bolgelerinde-egitimde-firsat-esitliginin-gelistirilmesi-yapay-zeka-cihazlarinin-ogretim-kalitesi-ve-ogrenme-ciktilari-uzerindeki-surdurulebilir-kalkinma-etkisi.md)

# Şeffaflık

- Analiz tarihi: 2026-08-25T09:45:22.724Z
- Kanıt sayısı: 10
- Üretim sürümü: makale-analizi-v3.0.0
- Kanonik sayfa: https://makaleanalizi.com/sosyal-bilimler/egitim-bilimleri/cinin-eyalet-duzeyindeki-yuksekogretim-sistemlerinin-verimliligi-verimlilik-degisimi-ve-teknoloji-aciklarinin-degerlendirilmesi-kapsamli-bir-analitik-cerceve