---
type: "Akademik Makale Analizi"
title: "Faslı Öğrencileri Sosyal Medya Tehditlerinden Korumak İçin Bir Siber Güvenlik Farkındalık Çerçevesi Geliştirilmesi"
description: "Siber güvenlik farkındalığı, özellikle sosyal mühendislik saldırılarının hedefi haline gelen ikincil eğitim düzeyindeki öğrenciler için dijital tehditleri anlama ve önleme süreçlerinin kritik bir parçasıdır. Geleneksel koruma duvarlarının insan faktörünü göz ardı etmesi, siber saldırganların kimlik"
resource: "https://makaleanalizi.com/sosyal-bilimler/egitim-bilimleri/fasli-ogrencileri-sosyal-medya-tehditlerinden-korumak-icin-bir-siber-guvenlik-farkindalik-cercevesi-gelistirilmesi"
doi: "10.3389/feduc.2026.1719173"
authors: ["Abdelilah Chahid", "Youssef El Marzak", "Khalifa Mansouri"]
citation: "Chahid, A., Marzak, Y. E., Mansouri, K. (2026). Developing a cybersecurity awareness framework to safeguard Moroccan students from social media threats. . https://doi.org/10.3389/feduc.2026.1719173"
publicationType: "quantitative-empirical"
discipline: "Sosyal Bilimler"
subDiscipline: "Eğitim Bilimleri"
evidenceCount: 12
tags: ["sosyal mühendislik", "siber güvenlik farkındalığı", "siber güvenlik çerçevesi", "Fas eğitim sistemi", "siber güvenlik bilgisi", "siber güvenlik eğitimi", "okul siber güvenliği"]
timestamp: "2026-08-29T22:44:25.076Z"
---

# Faslı Öğrencileri Sosyal Medya Tehditlerinden Korumak İçin Bir Siber Güvenlik Farkındalık Çerçevesi Geliştirilmesi

Özgün başlık: Developing a cybersecurity awareness framework to safeguard Moroccan students from social media threats
DOI: https://doi.org/10.3389/feduc.2026.1719173
Künye (APA 7): Chahid, A., Marzak, Y. E., Mansouri, K. (2026). Developing a cybersecurity awareness framework to safeguard Moroccan students from social media threats. . https://doi.org/10.3389/feduc.2026.1719173

Bilim alanı: [Sosyal Bilimler](/okf/sosyal-bilimler/index.md) › Eğitim Bilimleri

# Alan bağlamı

Siber güvenlik farkındalığı, özellikle sosyal mühendislik saldırılarının hedefi haline gelen ikincil eğitim düzeyindeki öğrenciler için dijital tehditleri anlama ve önleme süreçlerinin kritik bir parçasıdır. Geleneksel koruma duvarlarının insan faktörünü göz ardı etmesi, siber saldırganların kimlik avı ve manipülatif tekniklerle okul sistemlerine sızmasına zemin hazırlamaktadır. Fas eğitim sistemindeki öğrencilerin sosyal medyayı yoğun kullanımına karşın siber hijyen alışkanlıklarının yetersiz kalması, kurumsal düzeyde siber güvenlik açığı yaratmaktadır. Bu çalışma, okul ortamında insan, kurum ve teknoloji katmanlarını bütünleştiren siber güvenlik farkındalık çerçevesinin tasarımı ve doğrulanması sorununu ele almaktadır.

# Akademik özet

Günümüzde dijital teknolojilerin ve sosyal medya platformlarının kontrolsüz ve hızlı yayılımı, özellikle lise düzeyindeki genç kullanıcıları sosyal mühendislik temelli siber saldırıların birincil hedefi haline getirmiştir. Geleneksel güvenlik yaklaşımları genellikle teknik duvarlar inşa etmeye odaklansa da, insan faktörünün manipüle edilmesiyle bu altyapılar kolaylıkla aşılabilmektedir. Fas eğitim sisteminde, öğrencilerin dijital ortamlardaki aktif işlemlerine kıyasla siber güvenlik okuryazarlık düzeylerinin oldukça geride kalması, kurumsal düzeyde siber riskleri tırmandırmaktadır. Literatürde gelişmekte olan ülkelerdeki okul ekosistemlerini kapsayan, yerel kültürel ve kurumsal dinamiklere duyarlı ve bütünleşik bir siber güvenlik farkındalık modelinin eksikliği, bu araştırmanın temel çıkış noktasını ve problemini oluşturmaktadır.

Bu çalışmanın temel amacı, Fas'taki ortaöğretim öğrencilerini sosyal medyadaki siber tehditlerden koruyacak, insan ve teknoloji boyutlarını birleştiren özgün bir siber güvenlik farkındalık çerçevesi tasarlamak ve ampirik olarak doğrulamaktır. Araştırma metodolojik olarak Tasarım Bilimi Araştırması (Design Science Research) yaklaşımını benimsemiş ve 48 hakemli yayının analitik sentezinden yararlanmıştır. Modelin geçerliliği, Fas'ın Kazablanka-Settat bölgesinde seçilen iki kentsel lisede eğitim gören toplam 1000 öğrencinin katılımıyla gerçekleştirilen 12 haftalık bir yarı deneysel ön test-son test çalışmasıyla sınanmıştır. Deney grubuna (n=500) siber güvenlik eğitimleri ve simülasyonları uygulanırken, kontrol grubuna (n=500) herhangi bir müdahalede bulunulmayarak siber hijyen gelişimleri objektif ölçeklerle izlenmiştir.

Uygulanan 12 haftalık program sonrasında elde edilen bulgular, geliştirilen farkındalık modelinin siber güvenlik göstergeleri üzerinde oldukça güçlü bir etkiye sahip olduğunu kanıtlamıştır. Deney grubundaki öğrencilerin çevrimiçi gizlilik ayarları yönetimi, güvenli internet kullanımı ve siber tehditleri tespit etme becerilerinde ön test değerlerine kıyasla %40 ile %47 arasında değişen oranlarda istatistiksel olarak son derece anlamlı iyileşmeler saptanmıştır. Özellikle parola güvenliği, kimlik avı saldırılarını fark etme ve şüpheli durumları raporlama reflekslerinde gözlenen bu artışlar, siber direnç düzeyinin yükseldiğini göstermektedir. Kontrol grubunda ise zaman içinde herhangi bir anlamlı farkındalık ve davranışsal değişim gözlenmemiştir.

Araştırma sonuçunda elde edilen veriler, siber güvenlikte insan odaklı eğitimlerin kurumsal politikalar ve teknik koruma önlemleriyle entegre edilmesinin hayati önem taşıdığını ortaya koymaktadır. Geliştirilen çerçeve; siber öğrenme, okul politikaları, teknik koruma duvarları ve sürekli izleme olmak üzere dört temel sütun üzerine inşa edilerek literatürdeki diğer tek boyutlu veya salt betimsel modellerden ayrılmaktadır. Bu çalışma, siber güvenlik eğitiminde sadece bilgi düzeyini değil, aynı zamanda güvenli davranış eğilimlerini ve okul düzeyinde siber hijyeni kalıcı kılacak yönetsel mekanizmaları ele alarak literatüre bütünsel bir katkı sunmaktadır. Gelecek araştırmalar için hem ulusal hem de küresel ölçekte siber dirençli okul modellerinin inşasında güçlü bir rehber niteliğindedir.

# Araştırmanın amacı

Bu çalışmanın amacı, Fas siber güvenlik ve eğitim gerçeklerine uyarlanmış, ortaöğretim düzeyindeki öğrencileri sosyal medya üzerindeki sosyal mühendislik tehditlerinden korumaya yönelik pratik, ölçeklenebilir ve doğrulanabilir bir siber güvenlik farkındalık çerçevesi tasarlamak ve ampirik olarak değerlendirmektir.

# Yöntem ve tasarım

Çalışma, siber güvenlik çerçevesini yapılandırmak amacıyla Tasarım Bilimi Araştırması (DSR) metodolojisini kullanmış ve ampirik doğrulama için iki lisede 1.000 öğrencinin katılımıyla 12 haftalık yarı deneysel ön test-son test kontrol gruplu bir desen yürütmüştür.

# Bulgular ve önermeler

1. Siber güvenlik öğrenimi ve beceri geliştirme boyutunda, gizlilik ayarlarını yönetme ve güvenli davranış edinme düzeyleri sırasıyla %43 ve %44'lük istatistiksel olarak anlamlı puan artışları göstermiştir.
2. Okul genelinde kabul edilebilir kullanım politikalarının (AUP) ve disiplin sonuçlarının yapılandırılması, öğrencilerin politika uyum seviyelerinde %42 ile %47 arasında net bir yükseliş sağlamıştır.
3. Ağ güvenliğinde güvenlik duvarları, antivirüs yazılımları ve IDS/IPS entegrasyonu gibi teknik önlemlerin siber hijyen eğitimleriyle eşleştirilmesi okul ortamındaki teknik güvenlik puanını ortalama %44,7 artırmıştır.
4. Sürekli izleme ve kullanıcı geri bildirimleriyle desteklenen olay bildirme mekanizmaları, müdahale sonrasında %47'lik bir artışla öğrencilerin tehditlere karşı hazırlık düzeyini önemli ölçüde güçlendirmiştir.

# Yazarın tartışması

Siber güvenlik eğitimi kapsamında uygulanan deneysel müdahale, öğrencilerin gizlilik ayarlarını yapılandırma, tehditleri algılama ve güvenli çevrimiçi davranış geliştirme becerilerinde istatistiksel açıdan son derece güçlü kazanımlar elde edildiğini ortaya koymuştur. RM-ANOVA analiz sonuçlarında elde edilen yüksek etki büyüklükleri, yapılandırılmış siber hijyen programlarının öğrencilerin dijital koruma kapasitelerini artırmadaki başarısını göstermektedir.

Yazarlar, bu dikkate değer gelişmeyi yalnız teorik bilgi aktarımına değil; 12 hafta boyunca sürdürülen pratik senaryolar, oltalama simülasyonları ve interaktif akışlara dayandırmaktadır. Öğrencilerin tehditleri gerçek zamanlı olarak deneyimlemesi ve okulun ağ kuralları ile bu tehditler arasında doğrudan bağ kurması, teorik farkındalığın pratik birer davranış alışkanlığına dönüşmesini hızlandırmıştır.

Elde edilen bu sonuçlar, literatürde sıklıkla ele alınan ancak çoğunlukla sadece teknik altyapı veya soyut politikalarla sınırlı kalan koruma çerçevelerine kıyasla bütünsel bir yaklaşım sunmaktadır. Çoğu geleneksel model insan faktörünü izole bir şekilde ele alırken, bu çalışma kurumsal uyum, teknik koruma duvarları ve pedagojik eğitim aşamalarını tek bir çatı altında başarılı bir biçimde bir araya getirmiştir.

Mevcut araştırmanın sağladığı bu entegre model, yalnızca Fas eğitim sistemi için değil, aynı zamanda benzer siber güvenlik açıkları ve dijital dönüşüm sancıları yaşayan diğer gelişmekte olan ülkeler için de ölçeklenebilir bir şablon sunar. Müdahalenin başarısı, okulların siber güvenlik kültürünü kurumsallaştırması ve sürekli değerlendirme döngülerini işletmesi durumunda kalıcılık kazanacağını teyit etmektedir.

# Yazarın sonucu

Yazarlar, geliştirilen siber güvenlik farkındalık modelinin eğitim, politika, teknik altyapı ve sürekli değerlendirmeden oluşan bütünsel dört sütunlu yapısının, öğrencilerin dijital davranışlarını güvenli hale getirmede ve onları sosyal mühendislik tehditlerinden korumada son derece pratik ve ölçeklenebilir bir yaklaşım sunduğunu; bu modelin kentsel olmayan bölgelerde ve diğer kültürel ortamlarda da uygulanarak transfer edilebilirliğinin test edilmesi gerektiğini vurgulamaktadır.

# Literatürdeki işlevi

Bu çalışma, eğitim literatüründe teknik koruma önlemleri ile insan davranışı arasındaki boşluğu dolduran bütünleştirici bir siber güvenlik farkındalık çerçevesi sunmaktadır. Mevcut literatür genellikle siber güvenliği ya tamamen teknik bir altyapı sorunu ya da sadece kurumsal bir politika meselesi olarak ele alırken, bu araştırma insan faktörünü merkeze alan ve pedagojik eğitimle desteklenen dört sütunlu bir yapı inşa etmektedir. Makale, tasarım bilimi araştırması metodolojisini kullanarak kuramsal temelleri pratik bir okul ortamı uygulamasıyla birleştirmekte ve siber tehditlere karşı öğrenci direncini artırmak için doğrulanmış bir yol haritası sunmaktadır. Bu yönüyle çalışma, okul ekosistemlerinde siber güvenliğin sadece bir mühendislik disiplini değil, aynı zamanda bir dijital vatandaşlık ve eğitim meselesi olduğunu kanıtlayan işlevsel bir referans noktası teşkil etmektedir.

Önceki çalışmalarla ilişkisi: Araştırma, önceki literatürde yer alan ve genellikle politika geliştirme veya teknik altyapı ile sınırlı kalan modellerden eğitim odaklı yaklaşımıyla ayrışmaktadır. Ayyoub ve diğerleri ile Zahri ve diğerleri tarafından geliştirilen önceki modellerin aksine, bu çalışma öğrencilere yönelik yapılandırılmış eğitim ve beceri geliştirme aşamasını modelin temel bir bileşeni olarak entegre etmektedir. Guo ve Tinmaz gibi araştırmacıların betimsel düzeyde bıraktığı farkındalık eksikliklerini operasyonel bir çerçeveye dönüştüren yazarlar, teorik eksiklikleri gidermek amacıyla 48 hakemli yayının sentezinden yararlanmışlardır. Literatürdeki mevcut boşlukları belirleyerek inşa edilen bu model, sadece sorunları saptamakla kalmayıp, bu sorunlara yönelik müdahale araçlarını da içeren kapsamlı bir metodolojik ilerleme kaydetmektedir.

Literatür taramasına katkısı: Çalışmanın literatür taramalarına sağladığı en temel katkı, gelişmekte olan bir ülke bağlamında (Fas) yürütülen ve 1.000 kişilik geniş bir örneklemle doğrulanan ampirik veri setidir. Siber güvenlik farkındalığına dair küresel çalışmaların çoğu Batılı bağlamlarda yoğunlaşırken, bu araştırma kültürel ve sosyo-ekonomik dinamikleri gözeten yerel ama evrensel olarak ölçeklenebilir bir şema sunmaktadır. Müdahale sonrasında siber güvenlik göstergelerinde elde edilen yüzde 40 ile 47 arasındaki istatistiksel artışlar, literatürde teorik olarak tartışılan ancak somut verilerle desteklenmesi gereken siber hijyen eğitimlerinin etkililiğine dair güçlü kanıtlar sunmaktadır. Bu katkı, siber güvenlik politikalarının tasarımı ve uygulanmasında okul yönetimleri ve politika yapıcılar için bilimsel temelli bir rehber niteliği taşımaktadır.

# Tez ve makale araştırmalarında kullanım

- **Geleneksel siber güvenlik modelleri, insan faktörüne odaklanan yapılandırılmış eğitim bileşeninden yoksundur.** — Makalenin önceki çalışmaları eleştirdiği ve eğitim sütununun eksikliğini vurguladığı tartışma kısımları, literatürdeki boşluğu tanımlamak için kullanılabilir.
- **Tasarım Bilimi Araştırması (DSR), siber güvenlik modellerinin hem teorik hem de pratik doğrulanması için uygun bir metodolojidir.** — Araştırmanın beş aşamalı gelişim süreci ve DSR yaklaşımı, benzer bir çerçeve geliştirmek isteyen tezler için metodolojik şablon oluşturur.
- **Entegre siber güvenlik eğitimleri, öğrencilerin dijital güvenlik davranışlarında %40'ın üzerinde iyileşme sağlayabilir.** — Müdahale sonrasında elde edilen istatistiksel kazanımlar, kendi ampirik bulgularını yorumlayan araştırmacılar için bir kıyaslama verisi sunar.

# Türetilebilir araştırma soruları

- **Kırsal bölgelerdeki öğrencilerin siber güvenlik farkındalık düzeyleri ve tehdit algıları, kentsel bölgelerdeki akranlarından anlamlı düzeyde farklılaşmakta mıdır?**
  - Desen: Karma yöntem tasarımı kullanılarak, makaledeki dört sütunlu model kırsal okullara uyarlanmalı; veri toplama sürecinde makalede kullanılan Likert ölçeği ile odak grup görüşmeleri birleştirilmeli; örneklem büyüklüğü güç analiziyle belirlenmelidir.
  - Gerekçe: Yazarlar, çalışmanın kentsel okullarla sınırlı kalmasını bir kısıtlılık olarak belirtmiş ve kentsel olmayan bağlamların incelenmesi gerektiğini vurgulamıştır.
- **12 haftalık bütünsel siber güvenlik eğitiminden bir yıl sonra öğrencilerin dijital hijyen alışkanlıklarında anlamlı bir kalıcılık görülmekte midir?**
  - Desen: Boylamsal araştırma deseni ile eğitim alan aynı örneklem grubuna müdahaleden 6 ve 12 ay sonra 'Dijital Davranış Skoru' testleri tekrar uygulanmalı ve veri doygunluğuna ulaşana kadar nitel mülakatlarla desteklenmelidir.
  - Gerekçe: Makalede 12 haftalık sürenin uzun vadeli sürdürülebilirliği ölçmek için yetersiz olduğu açıkça bir sınırlılık olarak dile getirilmiştir.
- **Ebeveynlerin de dahil edildiği siber güvenlik farkındalık kampanyaları, öğrencilerin ev ortamındaki güvenli çevrimiçi davranışlarını nasıl etkilemektedir?**
  - Desen: Deney grubuna ebeveyn bültenleri ve atölyelerinin eklendiği bir müdahale deseni kurgulanmalı; öğrencilerin evdeki öz-bildirimleri ve ebeveyn gözlem formları üzerinden nicel analizler gerçekleştirilmelidir.
  - Gerekçe: Yazarlar, stratejik bir içgörü olarak siber güvenlik eğitiminin evde pekiştirilmesi için ebeveyn katılımının önemine işaret etmiştir.

# Kaynak izleri

Her iddia, özgün yayının belirtilen sayfasındaki birebir alıntıya bağlıdır.

| Kanıt | Bölüm | PDF sayfası | Basılı sayfa | Alıntı |
|---|---|---|---|---|
| ev-o-5 | KEYWORDS | 1 | — | social engineering, cybersecurity awareness, cybersecurity framework, Moroccan education system, cybersecurity knowledge, cybersecurity education, school cybersecurity |
| ev-o-6 | Introduction | 1 | — | This study aims to design and validate a cybersecurity awareness framework tailored to secondary education. |
| ev-s-1 | Methods | 1 | — | The proposed framework was developed using a Design Science Research methodology and informed by a synthesis of 48 peer-reviewed publications. |
| ev-s-2 | Results | 1 | — | The findings reveal statistically significant improvements ranging from 40% to 47% across key indicators, including cybersecurity knowledge, security practices, attitudes toward on |
| ev-s-3 | Discussion | 11 | — | Post-intervention gains exceeding +40 percentage points across all framework dimensions usage policies, sanctions, legal compliance, and policy updates demonstrate its real-world e |
| ev-s-4 | Discussion | 11 | — | Existing frameworks generally address these elements in isolation, focusing either on technical safeguards, institutional rules, or educational programs. |
| ev-s-5 | Conclusion | 12 | — | By integrating four fundamental pillars—education and skills development, institutional policies, technical security measures, and ongoing monitoring and evaluation this model oer |
| ev-l-1 | Methods | 1 | — | The proposed framework was developed using a Design Science Research methodology and informed by a synthesis of 48 peer-reviewed publications. |
| ev-l-2 | Results | 9 | — | A critical shortcoming in these earlier models is the absence of a dedicated focus on education and training for students |
| ev-l-3 | Discussion | 1 | — | Future research will focus on long-term knowledge retention and assessing the applicability of the framework in non-urban educational contexts. |
| ev-l-4 | Results | 1 | — | The findings reveal statistically significant improvements ranging from 40% to 47% across key indicators |
| ev-l-5 | Conclusion | 13 | — | The study highlights the importance of a systemic approach, integrating human, institutional, and technical dimensions, to better address cybersecurity challenges in education. |

# İlgili kavramlar

- [İnsan Öğrenimi İçin Üretken Yapay Zekânın Sunduğu Vaatler ve Karşılaşılan Zorluklar: Bir Perspektif Analizi](/okf/sosyal-bilimler/egitim-bilimleri/insan-ogrenimi-icin-uretken-yapay-zeknin-sundugu-vaatler-ve-karsilasilan-zorluklar-bir-perspektif-analizi.md)
- [Çin'in Kırsal Bölgelerindeki Öğretmen Tükenmişliğinin Çözümlenmesi: İş Talepleri, Kaynaklar ve Alan Dışı Öğretim Zorluklarının Ağ Analizi](/okf/sosyal-bilimler/egitim-bilimleri/cinin-kirsal-bolgelerindeki-ogretmen-tukenmisliginin-cozumlenmesi-is-talepleri-kaynaklar-ve-alan-disi-ogretim-zorluklarinin-ag-analizi.md)
- [Türkiye Büyük Millet Meclisine Sunulan Yazılı Soru Önergelerinde Okul Müdürleri Üzerine Politik Söylemler](/okf/sosyal-bilimler/egitim-bilimleri/turkiye-buyuk-millet-meclisine-sunulan-yazili-soru-onergelerinde-okul-mudurleri-uzerine-politik-soylemler.md)
- [Üretken Yapay Zekanın Eğitim Reformunu Güçlendirmesi: Mevcut Durum, Sorunlar ve Gelecek Beklentileri](/okf/sosyal-bilimler/egitim-bilimleri/uretken-yapay-zekanin-egitim-reformunu-guclendirmesi-mevcut-durum-sorunlar-ve-gelecek-beklentileri.md)
- [Mülteci Yerleşkelerinde Organize Sporun Çok Perspektifliliği: Sosyolojik Bulgular ve Pedagojik Değerlendirmeler](/okf/sosyal-bilimler/egitim-bilimleri/multeci-yerleskelerinde-organize-sporun-cok-perspektifliligi-sosyolojik-bulgular-ve-pedagojik-degerlendirmeler.md)
- [Açık Üniversite Hareketi: Mega Üniversitelerin Karşılaştırmalı Bir Vaka Çalışması](/okf/sosyal-bilimler/egitim-bilimleri/acik-universite-hareketi-mega-universitelerin-karsilastirmali-bir-vaka-calismasi.md)
- [Parçacık Fiziği Öğrenme Kazanımları](/okf/sosyal-bilimler/egitim-bilimleri/parcacik-fizigi-ogrenme-kazanimlari.md)
- [Çin'in Kırsal Bölgelerinde Eğitimde Fırsat Eşitliğinin Geliştirilmesi: Yapay Zeka Cihazlarının Öğretim Kalitesi ve Öğrenme Çıktıları Üzerindeki Sürdürülebilir Kalkınma Etkisi](/okf/sosyal-bilimler/egitim-bilimleri/cinin-kirsal-bolgelerinde-egitimde-firsat-esitliginin-gelistirilmesi-yapay-zeka-cihazlarinin-ogretim-kalitesi-ve-ogrenme-ciktilari-uzerindeki-surdurulebilir-kalkinma-etkisi.md)

# Şeffaflık

- Analiz tarihi: 2026-08-29T22:44:25.076Z
- Kanıt sayısı: 12
- Üretim sürümü: makale-analizi-v3.0.0
- Kanonik sayfa: https://makaleanalizi.com/sosyal-bilimler/egitim-bilimleri/fasli-ogrencileri-sosyal-medya-tehditlerinden-korumak-icin-bir-siber-guvenlik-farkindalik-cercevesi-gelistirilmesi