---
type: "Akademik Makale Analizi"
title: "Gelişmekte Olan Hisse Senedi Piyasalarında Yatırımcı Eğiliminin Mevcut ve Gelecekteki Getiriler Üzerindeki Tahmin Edici Etkisi"
description: "Geleneksel finans teorileri yatırımcıların rasyonel hareket ettiğini ve piyasalarda bilginin eşit dağıldığını varsayarken, davranışsal finans yaklaşımı yatırımcı psikolojisinin ve duygu durumlarının varlık fiyatlaması üzerindeki belirleyici etkisini öne sürmektedir. Gelişmekte olan hisse senedi piya"
resource: "https://makaleanalizi.com/sosyal-bilimler/egitim-bilimleri/gelismekte-olan-hisse-senedi-piyasalarinda-yatirimci-egiliminin-mevcut-ve-gelecekteki-getiriler-uzerindeki-tahmin-edici-etkisi"
doi: "10.1371/journal.pone.0281523"
authors: ["Rameeza Andleeb", "Arshad Hassan"]
citation: "Andleeb, R., Hassan, A. (2023). Predictive effect of investor sentiment on current and future returns in emerging equity markets. PLoS ONE, 18(5), e0281523-e0281523. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0281523"
publicationType: "quantitative-empirical"
discipline: "Sosyal Bilimler"
subDiscipline: "Eğitim Bilimleri"
evidenceCount: 8
tags: ["yatırımcı eğilimi", "gelişmekte olan hisse senedi piyasaları", "tahmin edici regresyon analizi", "temel bileşenler analizi"]
timestamp: "2026-08-03T11:28:08.067Z"
---

# Gelişmekte Olan Hisse Senedi Piyasalarında Yatırımcı Eğiliminin Mevcut ve Gelecekteki Getiriler Üzerindeki Tahmin Edici Etkisi

Özgün başlık: Predictive effect of investor sentiment on current and future returns in emerging equity markets
DOI: https://doi.org/10.1371/journal.pone.0281523
Künye (APA 7): Andleeb, R., Hassan, A. (2023). Predictive effect of investor sentiment on current and future returns in emerging equity markets. PLoS ONE, 18(5), e0281523-e0281523. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0281523

Bilim alanı: [Sosyal Bilimler](/okf/sosyal-bilimler/index.md) › Eğitim Bilimleri

# Alan bağlamı

Geleneksel finans teorileri yatırımcıların rasyonel hareket ettiğini ve piyasalarda bilginin eşit dağıldığını varsayarken, davranışsal finans yaklaşımı yatırımcı psikolojisinin ve duygu durumlarının varlık fiyatlaması üzerindeki belirleyici etkisini öne sürmektedir. Gelişmekte olan hisse senedi piyasalarında yatırımcı eğiliminin (investor sentiment) hisse senedi getirilerini doğrusal ve doğrusal olmayan modeller çerçevesinde ne ölçüde tahmin edebildiği literatürde tartışmalı bir konu olmaya devam etmektedir. Bu çalışma, söz konusu piyasalarda yatırımcı eğiliminin anlık ve farklı zaman ufuklarındaki getiriler üzerindeki tahmin gücünü ampirik olarak inceleyerek literatürdeki doğrusal olmayan ilişki tartışmalarına katkı sunmayı hedeflemektedir.

# Akademik özet

Geleneksel finans kuramları piyasa katılımcılarının tam rasyonellik içinde hareket ettiğini ve bilginin piyasaya anında yansımasıyla varlık fiyatlarının her zaman adil değerini koruduğunu varsaymaktadır. Buna karşılık davranışsal finans disiplini, yatırımcıların bilişsel sapmalar, duygusal tepkiler ve psikolojik unsurlar doğrultusunda karar aldıklarını ve bu durumun varlık fiyatlarında belirgin dalgalanmalara yol açtığını ileri sürer. Özellikle gelişmekte olan hisse senedi piyasalarında yatırımcı eğiliminin piyasa getirilerini tahmin etme kapasitesi hususunda literatürde uzlaşmaya varılamamış; doğrusal modellerin yetersiz kaldığı ve ilişkilerin doğrusal olmayan yapısının dikkate alınması gerektiği vurgulanmıştır. Bu araştırmada gelişmekte olan yedi ülkenin piyasalarındaki yatırımcı eğiliminin anlık ve farklı vadelerdeki getiriler üzerindeki etkisinin doğrusal ve doğrusal olmayan modeller altında sınanması temel araştırma sorununu oluşturmaktadır.

Araştırmanın temel amacı, Brezilya, Rusya, Hindistan, Çin, Endonezya, Güney Afrika ve Pakistan piyasalarından oluşan gelişmekte olan ülkeler grubunda yatırımcı eğiliminin anlık ve gelecekteki hisse senedi getirileri üzerindeki tahmin edici gücünü tespit etmektir. Bu doğrultuda 1 Ocak 2001 ile 31 Aralık 2020 tarihleri arasındaki günlük veriler kullanılmış; işlem hacmi ve devir oranı değişkenleri Temel Bileşenler Analizi (PCA) yöntemiyle birleştirilerek her ülke ve panel geneli için yatırımcı eğilimi endeksi oluşturulmuştur. Getiri tahmininde doğrusal ve doğrusal olmayan Regresyon Analizi ile Dinamik Panel Veri Analizi tekniklerinden yararlanılmış; Hazine bonosu faiz oranları, vade makası ve sanayi üretim endeksi kontrol değişkenleri olarak modele dahil edilerek 1, 5, 10, 20 günlük kısa vadeli ve 40, 60, 180, 240 günlük uzun vadeli tahmin ufukları incelenmiştir.

Ampirik analiz sonuçları, incelenen ülkelerin çoğunda yatırımcı eğiliminin aynı günkü piyasa getirileri üzerinde anlamlı ve pozitif bir etkiye sahip olduğunu göstermektedir. Hindistan ve Güney Afrika dışındaki tüm ülkelerde bu ilişki doğrusal olmayan bir yapı sergilemekte ve doğrusal olmayan terimdeki negatif katsayılar fiyatlama hatalarının yüksek seviyelerde düzeltildiğine işaret etmektedir. Gelecekteki getirilerin tahmininde ise yatırımcı eğiliminin etkisi kısa vadede belirginliğini korurken zaman geçtikçe zayıflamakta; Brezilya örneğinde olduğu gibi kısa vadede gözlenen olumsuz etki uzun vadede tersine dönerek piyasadaki fiyatlama sapmalarının zamanla düzeltildiğini doğrulamaktadır. Çin ve Pakistan piyasalarında pozitif tahmin edici ilişki saptanırken, panel genelinde hem kısa hem uzun vadeli zaman ufuklarında doğrusal olmayan tahmin gücü teyit edilmiştir.

Çalışmanın elde ettiği ampirik bulgular, yatırımcı eğiliminin hisse senedi getirilerini açıklamada tek başına yeterli olmadığını ancak doğrusal olmayan modellerle birlikte değerlendirildiğinde önemli bir tahmin aracı sunduğunu ortaya koymaktadır. Yazarlar, piyasa katılımcılarının ve portföy yöneticilerinin yatırım kararları alırken ve risk yönetimi stratejileri geliştirirken yatırımcı psikolojisini ve piyasa duygu durumunu dikkate almalarını önermektedir. Bu araştırma, gelişmekte olan piyasalarda doğrusal olmayan dinamiklerin varlığını göstererek finansal yazına katkı sağlamakta ve araştırmacıların varlık fiyatlama modellerine makroekonomik faktörlerin yanı sıra davranışsal değişkenleri dahil etmelerinin gerekliliğini vurgulamaktadır.

# Araştırmanın amacı

Bu çalışmanın temel amacı, Brezilya, Güney Afrika, Rusya, Hindistan, Çin, Endonezya ve Pakistan gibi gelişmekte olan hisse senedi piyasalarında yatırımcı eğiliminin mevcut ve gelecekteki getiriler üzerindeki tahmin edici etkisini doğrusal ve doğrusal olmayan regresyon modelleriyle analiz etmektir.

# Yöntem ve tasarım

Çalışma yatırımci egiliminin hisse senedi getirileri üzerindeki etkisini belirlemek amaciyla Temel Bilesenler Analizi ile oluşturulan bir endeks yapisini ve hem doğrusal hem de doğrusal olmayan tahminsel regresyon analizlerini içeren ampirik bir yaklaşim benimsemistir.

# Bulgular ve önermeler

1. Brezilya, Cin, Endonezya, Pakistan ve Rusya'da yatırımci egiliminin ayni gunku hisse senedi getirileri üzerinde istatistiksel olarak anlamli ve pozitif bir etkiye sahip oldugu belirlenmistir.
2. Yatırımci egilimi ile piyasa getirileri arasindaki ilişkinin cogunlukla doğrusal olmayan bir yapi sergiledigi ve bazi ulkelerde yüksek seviyelerde fiyat duzeltmesine isaret eden disbukey bir egilim gösterdiği saptanmistir.
3. Yatırımci egiliminin getiriler üzerindeki etkisi kisa vadede kalicilik gösterirken, zaman gectikce bu etkinin belirginligini kaybettigi ve tahmin gucunun zayifladigi gozlemlenmistir.
4. Brezilya piyasasinda kisa vadede negatif olan yatırımci egilimi etkisinin uzun vadede pozitife dönüşmesi, kisa vadedeki yanlis fiyatlamalarin zamanla piyasa tarafindan duzeltildigini göstermektedir.
5. Panel veri analizleri sonuçunda, grup duzeyinde yatırımci egiliminin 1 ile 20 gun arasindaki kisa vadeli gelecek getirilerini tahmin etmede doğrusal olarak anlamli bir guc sergiledigi kanıtlanmistir.

# Yazarın tartışması

Analizler cogu gelismekte olan ulkede yatırımci egiliminin ayni gunku getirileri pozitif etkiledigini, ancak bu etkinin Hindistan ve Guney Afrika'da doğrusal olmayan modellerde anlamliligini yitirdigini göstermektedir. Yazara gore bu durum piyasalardaki rasyonel olmayan davranışlarin ve bilginin dagilimindaki esitsizligin bir yansımasidir.

Doğrusal olmayan modellerin kullanılmasi literatürdeki çelişkili sonuçların anlaşılmasına katkı sağlamaktadır. Verilerdeki dışbükey yapı, belirli bir doygunluk noktasından sonra yatırımcı psikolojisinin etkisinin azaldığını veya yön değiştirdiğini kanıtlar niteliktedir.

Makroekonomik değişkenlerden sanayi uretim endeksinin getirilerle pozitif ilişkisi ekonomik buyumenin onemini vurgularken, hazine bonosu oranlarinin etkisinin ulkeden ulkeye değişmesi yerel para politikalarinin farklıligina isaret etmektedir.

Çalışma yatırımci egiliminin tek belirleyici olmadigini düşük Adj R2 degerleriyle kabul ederken, gelecek araştırmalarin daha karmasik varlik fiyatlama modellerine ihtiyac duydugunu ve psikolojik faktorlerin goz ardi edilemeyecegini savunmaktadir.

# Yazarın sonucu

Sonuç olarak yatırımci egilimi hem doğrusal hem de doğrusal olmayan modellerde hisse senedi getirilerini tahmin etmede kritik bir rol oynamaktadir. Portfoy yöneticileri ve risk uzmanlarinin piyasa trendlerini daha iyi anlamak ve varlik tahsisini optimize etmek için yatırımci psikolojisini varlik fiyatlama modellerine entegre etmeleri gerekmektedir.

# Literatürdeki işlevi

Bu çalışma, gelismekte olan hisse senedi piyasalarinda yatırımci psikolojisinin ve rasyonel olmayan egilimlerin varlik fiyatlamasi üzerindeki etkilerini ampirik olarak değerlendirerek literatürde onemli bir kopru gorevi ustlenmektedir. Klasik finans teorilerinin rasyonel yatırımci varsayimlarina karsi davranışsal finansin sundugu alternatif açıklamalari test eden çalışma, ampirik bulgularla duyarlilik kavraminin piyasa getirilerini açıklamada vazgecilmez bir unsur oldugu yönündeki tezleri desteklemektedir. Özellikle doğrusal olmayan modelleri kullanarak geleneksel tahmin yöntemlerinin kisitlarini asmakta ve literatürdeki metodolojik tartismalari gelismekte olan ulkeler bağlaminda zenginlestirmektedir.

Önceki çalışmalarla ilişkisi: Çalışma, Baker ve Wurgler tarafindan geliştirilen yatırımci duyarliligi endeksi yaklaşimini temel alarak, gelismekte olan piyasalarin özgün dinamiklerine uyarlamaktadir. Önceki literatürde yer alan ve duyarliligin getiriler üzerindeki etkisini sadece doğrusal ilişkilerle sınırlayan ampirik çalışmalari elestirel bir suzgecten gecirmektedir. Granger nedensellik ve doğrusal olmayan regresyon analizlerini kullanan önceki araştırmalarin bulgularını genisleterek, gelismekte olan piyasalardaki asimetrik ve zaman ufkuna bağlı değişen fiyat duzeltme mekanizmalarini detaylandirmakta ve gelismekte olan ulkelerin aşırı duyarlilik yapisini gozler onune sermektedir.

Literatür taramasına katkısı: Bu çalışma, kapsamli literatür taramalarinda gelismekte olan piyasalara yonelik teorik bir sentez sunmasi ve metodolojik bir referans noktasi oluşturmasi yonuyle onemli bir katkı sağlamaktadir. Yatırımci duyarliliginin kisa ve uzun donemli etkilerini sistematik bir zaman ufku (1 gunden 240 gune kadar) matrisinde inceleyerek, sentez çalışmalarina zengin bir veri seti ve karşılaştırmali analiz olanagi sunmaktadir. Ayrıca, kontrol değişkeni olarak makroekonomik faktorlerin entegre edilmesi, duyarlilik çalışmalarındaki eksik değişken yanliligini azaltmak isteyen araştırmacilar için yol gösterici bir model sunmaktadir.

# Tez ve makale araştırmalarında kullanım

- **Gelismekte olan piyasalarda yatırımci egilimleri hisse senedi getirilerinin anlamli bir tahmincisidir.** — Tez çalışmasinda gelismekte olan piyasalarda davranışsal finans teorilerini temellendirirken yatırımci psikolojisinin onemini ampirik bulgularla desteklemek amaciyla kullanılir.
- **Yatırımci duyarliligi ile piyasa getirileri arasindaki ilişki doğrusal olmayan asimetrik özellikler sergilemektedir.** — Doğrusal modellerin piyasa hareketlerini açıklamadaki yetersizligini tartisirken, doğrusal olmayan modellerin tercih edilme gerekcesini kuramsal duzeyde savunmak için kullanılir.
- **Yatırımcilarin rasyonel olmayan bilissel ve duygusal onyargilari piyasa fiyatlamalarinda sapmalara yol acmaktadir.** — Ampirik bulgularin tartisilmasi asamasinda, elde edilen bulgulari davranışsal finans teorileri ve yatırımci psikolojisi bağlaminda yorumlamak amaciyla kullanılir.

# Türetilebilir araştırma soruları

- **Borsa Istanbul'da yatırımci egiliminin hisse senedi getirileri üzerindeki kisa ve uzun vadeli ongoru gucu doğrusal olmayan regresyon modeliyle nasıl açıklanmaktadir?**
  - Desen: BIST Tum endeksindeki gunluk islem hacmi ve devir hizi verileri kullanılarak PCA ile duyarlilik endeksi oluşturulacak, getiri tahmin gucu 1 gunden 240 gune kadar doğrusal olmayan ongorucu regresyon modelleriyle analiz edilecektir. Örneklem buyuklugu guc analiziyle belirlenecektir.
  - Gerekçe: Makalede Brezilya ve Cin gibi gelismekte olan piyasalarda yatırımci duyarliliginin kisa ve uzun vadeli asimetrik ve doğrusal olmayan tahmin gucu bulgusundan hareketle, Turkiye piyasasi için de benzer bir yapinin varligi test edilmektedir.
- **Makroekonomik oynakligin yüksek oldugu donemlerde yatırımci duyarliliginin hisse senedi getirileri üzerindeki tahmin gucu nasıl değişmektedir?**
  - Desen: Brezilya, Guney Afrika ve Turkiye hisse senedi piyasalarinda makroekonomik sok donemlerini kapsayan gunluk verilerle panel esbutunlesme ve doğrusal olmayan regresyon analizleri yurutulecektir. Örneklem veri doygunlugu çerçevesinde belirlenen kriz donemlerini kapsayacaktir.
  - Gerekçe: Makalede sanayi uretim endeksi ve hazine bonosu oranlari gibi kontrol değişkenlerinin getirileri etkileme biciminin ulkeler arasinda farklılik gösterdiği bulgusuna dayanarak, makroekonomik kosullarin duyarlilik üzerindeki düzenleyici rolunu incelemeyi amaçlamaktadir.
- **Bireysel yatırımcilarin islem hacmi ile kurumsal yatırımcilarin ciro oranlarindan türetilen duyarlilik endeksleri getiri tahmininde nasıl ayrismaktadir?**
  - Desen: Aracı kurum bazinda gunluk bireysel ve kurumsal islem verileri kullanılarak iki ayri PCA endeksi oluşturulacak, getiriler üzerindeki asimetrik etkiler doğrusal olmayan esbutunlesme testleriyle incelenecektir. Örneklem buyuklugu guc analiziyle doğrulanacaktir.
  - Gerekçe: Makalede yatırımci rasyonelliginin eksikligi ve bilissel onyargilarin piyasa fiyatlamasindaki sapmalara neden oldugu teorik açıklamasina dayanarak, bireysel ve kurumsal yatırımci duyarliliginin etkisini ayristirmayi hedeflemektedir.

# Kaynak izleri

Her iddia, özgün yayının belirtilen sayfasındaki birebir alıntıya bağlıdır.

| Kanıt | Bölüm | PDF sayfası | Basılı sayfa | Alıntı |
|---|---|---|---|---|
| ev-o-2 | Methodology | 4 | — | The countries selected in the sample included Brazil, South Africa, Russia, India, China, Indonesia, and Pakistan because emerging markets are thought more prone to sentiments of i |
| ev-s-1 | Methodology | 5 | — | The Principal Component Analysis technique of Baker & Wurgler [71, 74] is applied to quantify the investor sentiment index using Trading Volume and Turnover Ratio as proxies. |
| ev-s-2 | Results and discussion | 6 | — | In Brazil, China, Indonesia, Pakistan, and Russia investor sentiment affects same-day equity returns significantly positively. This relationship is nonlinear in all the sample coun |
| ev-s-3 | Conclusion and recommendations | 11 | — | The nutshell of the study is that investor sentiment is a predictor of equity returns in both linear and nonlinear terms at various times terms. |
| ev-s-4 | Abstract | 1 | — | In most selected countries, investor senti- ment substantially affects contemporaneo us market returns, and this effect remains persis- tent in the short term. |
| ev-l-1 | Introduction | 1 | — | Behavioral finance assumes that investors are not always rational, information needs to be equally disseminated to all investors, asset prices in the financial market do not stay e |
| ev-l-2 | Methodology | 4 | — | The countries selected in the sample included Brazil, South Africa, Russia, India, China, Indonesia, and Pakistan because emerging markets are thought more prone to sentiments of i |
| ev-l-3 | Results and discussion | 6 | — | In Brazil, China, Indonesia, Pakistan, and Russia investor sentiment affects same-day equity returns significantly positively. This relationship is nonlinear in all the sample coun |

# İlgili kavramlar

- [Türk Eğitim Sisteminde Sekülerleşme](/okf/sosyal-bilimler/egitim-bilimleri/turk-egitim-sisteminde-sekulerlesme.md)
- [Kanıta Dayalı Sınıf Yönetimi Ölçeğinin Klasik Test ve Madde Tepki Kuramlarına Göre Geçerlik ve Güvenirlik Kanıtları](/okf/sosyal-bilimler/egitim-bilimleri/kanita-dayali-sinif-yonetimi-olceginin-klasik-test-ve-madde-tepki-kuramlarina-gore-gecerlik-ve-guvenirlik-kanitlari.md)
- [Örgütsel Uygulama Olarak Dönüştürücü Eğitim Liderliği: Okullarda Öğretmen Özerkliğini ve Mesleki Kültürü Yeniden Yapılandırmada Uygulama Kuramı Perspektifi](/okf/sosyal-bilimler/egitim-bilimleri/orgutsel-uygulama-olarak-donusturucu-egitim-liderligi-okullarda-ogretmen-ozerkligini-ve-mesleki-kulturu-yeniden-yapilandirmada-uygulama-kurami-perspektifi.md)
- [Isitme Engelli ve Normal Isiten Basketbol ve Voleybölçularin Tekrarli Aktif Sicrama Performanslarindaki Cok Boyutlu Farklıliklar: Yükseklik, Kuvvet ve Ivme](/okf/sosyal-bilimler/egitim-bilimleri/isitme-engelli-ve-normal-isiten-basketbol-ve-voleybolcularin-tekrarli-aktif-sicrama-performanslarindaki-cok-boyutlu-farkliliklar-yukseklik-kuvvet-ve-ivme.md)
- [COVID-19 Pandemisinin Yükseköğretimde Çevrimiçi Öğrenme Üzerine Etkisi: Bibliyometrik Bir Analiz](/okf/sosyal-bilimler/egitim-bilimleri/covid-19-pandemisinin-yuksekogretimde-cevrimici-ogrenme-uzerine-etkisi-bibliyometrik-bir-analiz.md)
- [Kahramanmaraş Depremleri Sonrası Afrika Ülkelerinden Türkiye'ye Yapılan Yardımlar](/okf/sosyal-bilimler/egitim-bilimleri/kahramanmaras-depremleri-sonrasi-afrika-ulkelerinden-turkiyeye-yapilan-yardimlar.md)
- [Çin'de Kırsal Öğretmenlerin Meslekte Kalma Faktörleri ve İlişki Yolları Üzerine Araştırma](/okf/sosyal-bilimler/egitim-bilimleri/cinde-kirsal-ogretmenlerin-meslekte-kalma-faktorleri-ve-iliski-yollari-uzerine-arastirma.md)
- [Üniversite Yönetişiminin Eğitim Hizmet Kalitesine Etkisi: Etiyopya Kamu Üniversitelerinden Bulgular](/okf/sosyal-bilimler/egitim-bilimleri/universite-yonetisiminin-egitim-hizmet-kalitesine-etkisi-etiyopya-kamu-universitelerinden-bulgular.md)

# Şeffaflık

- Analiz tarihi: 2026-08-03T11:28:08.067Z
- Kanıt sayısı: 8
- Üretim sürümü: makale-analizi-v3.0.0
- Kanonik sayfa: https://makaleanalizi.com/sosyal-bilimler/egitim-bilimleri/gelismekte-olan-hisse-senedi-piyasalarinda-yatirimci-egiliminin-mevcut-ve-gelecekteki-getiriler-uzerindeki-tahmin-edici-etkisi