---
type: "Akademik Makale Analizi"
title: "Okul İkliminin Öğretmenlerin İş Doyumuna Etkisi: Öğretmen Öz Yeterliğinin Aracı Rolü"
description: "Mesleki eğitim, ekonomik kalkınmanın ve nitelikli insan kaynağı yetiştirilmesinin temel yapı taşlarından biri olarak görülmektedir. Bu sistemin kalitesini ve sürdürülebilirliğini doğrudan etkileyen en kritik unsurlardan biri ise mesleki eğitim öğretmenlerinin mesleki doyum düzeyidir. Ancak özellikle"
resource: "https://makaleanalizi.com/sosyal-bilimler/egitim-bilimleri/okul-ikliminin-ogretmenlerin-is-doyumuna-etkisi-ogretmen-oz-yeterliginin-araci-rolu"
doi: "10.1371/journal.pone.0287555"
authors: ["Jie Fang", "QI Zhan-yong"]
citation: "Fang, J., Zhan-yong, Q. (2023). The influence of school climate on teachers’ job satisfaction: The mediating role of teachers’ self-efficacy. PLoS ONE, 18(10), e0287555-e0287555. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0287555"
publicationType: "quantitative-empirical"
discipline: "Sosyal Bilimler"
subDiscipline: "Eğitim Bilimleri"
evidenceCount: 12
tags: ["okul iklimi", "ogretmenlerin is doyumu", "ogretmen oz yeterliligi", "mesleki eğitim ogretmenleri", "yapısal esitlik modeli"]
timestamp: "2026-10-15T13:14:05.724Z"
---

# Okul İkliminin Öğretmenlerin İş Doyumuna Etkisi: Öğretmen Öz Yeterliğinin Aracı Rolü

Özgün başlık: The influence of school climate on teachers’ job satisfaction: The mediating role of teachers’ self-efficacy
DOI: https://doi.org/10.1371/journal.pone.0287555
Künye (APA 7): Fang, J., Zhan-yong, Q. (2023). The influence of school climate on teachers’ job satisfaction: The mediating role of teachers’ self-efficacy. PLoS ONE, 18(10), e0287555-e0287555. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0287555

Bilim alanı: [Sosyal Bilimler](/okf/sosyal-bilimler/index.md) › Eğitim Bilimleri

## Kısa cevap

**Batı Çin'deki mesleki eğitim öğretmenlerinde okul iklimi ve öz yeterlik iş doyumunu nasıl etkilemektedir?**

Bu çalışmada 1035 mesleki eğitim öğretmeni üzerinden yapılan analizde, algılanan okul ikliminin iş doyumunu doğrudan pozitif yönde yordadığı, ayrıca öğretmen öz yeterliğinin okul iklimi ile iş doyumu arasında anlamlı bir kısmi aracı rol üstlendiği tespit edilmiştir.

- Mesleki eğitim öğretmenlerinin algıladığı okul iklimi, iş doyumunu doğrudan ve pozitif yönde yordamaktadır.
- Okul iklimi, öğretmenlerin öz yeterlik inançlarını güçlü bir şekilde pozitif yönde etkilemektedir.
- Öğretmen öz yeterliği, okul iklimi ile iş doyumu ilişkisinde kısmi aracı rol oynamaktadır.

# Alan bağlamı

Mesleki eğitim, ekonomik kalkınmanın ve nitelikli insan kaynağı yetiştirilmesinin temel yapı taşlarından biri olarak görülmektedir. Bu sistemin kalitesini ve sürdürülebilirliğini doğrudan etkileyen en kritik unsurlardan biri ise mesleki eğitim öğretmenlerinin mesleki doyum düzeyidir. Ancak özellikle gelişmekte olan ülkelerde veya ekonomik açıdan dezavantajlı bölgelerde, teknik becerilere yönelik olumsuz toplumsal algılar ve yetersiz kurumsal destekler nedeniyle bu öğretmen grubu sıklıkla göz ardı edilmektedir. Uluslararası yazında iş doyumu genellikle bireysel veya dışsal etkenler üzerinden ele alınmış olup, örgütsel dışsal bir faktör olan okul iklimi ile bireysel psikolojik bir faktör olan öğretmen öz yeterliğinin etkileşimini ve bu unsurların mesleki doyum üzerindeki karmaşık yansımalarını bütüncül bir yaklaşımla inceleyen araştırmalara duyulan ihtiyaç güncelliğini korumaktadır.

# Akademik özet

Mesleki eğitim sistemlerinin kalitesini artırmak ve nitelikli insan kaynağı yetiştirmek, büyük ölçüde bu süreçte görev yapan öğretmenlerin mesleki bağlılıklarına ve iş doyumlarına bağlıdır. Ancak toplumsal yapıdaki bazı önyargılar ve bölgesel ekonomik eşitsizlikler nedeniyle mesleki eğitim öğretmenleri diğer branşlardaki meslektaşlarına kıyasla sıklıkla dezavantajlı konumlarda kalmaktadır. Bu durum, özellikle ekonomik açıdan gelişmemiş bölgelerde çalışan öğretmenlerin motivasyonunu olumsuz etkilemekte ve mesleki doyum problemlerini derinleştirmektedir. Yazında daha önceki araştırmalar genellikle tekil faktörlere odaklanmış, okul iklimi gibi dışsal örgütsel koşullar ile öğretmen öz yeterliği gibi içsel psikolojik unsurların etkileşimini yeterince kapsamlı bir şekilde incelememiştir. Bu eksiklikten hareketle bu çalışma, mesleki eğitim öğretmenlerinin çalışma yaşamındaki deneyimlerini çok boyutlu bir perspektiften ele alarak önemli bir teorik ve pratik boşluğu doldurmayı hedeflemektedir.

Araştırmanın metodolojik tasarımında, Çin'in batısındaki on iki farklı ilden tabakalı ve kolayda örnekleme yöntemleriyle seçilen mesleki eğitim kurumlarında görev yapan 1035 öğretmen dahil edilmiştir. Veri toplama sürecinde, ön test uygulamalarıyla güvenirlik ve geçerliği test edilerek revize edilen ve beşli Likert derecelendirmesine sahip anketler COVID-19 salgını koşulları nedeniyle çevrim içi ortamda dağıtılmıştır. Toplanan verilerin analizinde açıklayıcı ve doğrulayıcı faktör analizi, korelasyon analizi ile değişkenler arasındaki doğrudan ve dolaylı ilişkileri test etmek amacıyla yapısal eşitlik modellemesi ve Bootstrap yöntemi kullanılmıştır. Araştırmada kullanılan ölçeklerin iç tutarlılık katsayıları ve yapı geçerliği endeksleri, verilerin analiz için yüksek düzeyde güvenilir ve elverişli olduğunu kanıtlamıştır.

Elde edilen ampirik bulgular, öğretmenler tarafından algılanan okul ikliminin iş doyumunu doğrudan pozitif yönde yordadığını ortaya koymaktadır. Benzer şekilde, algılanan okul iklimi öğretmen öz yeterliğini de anlamlı ve pozitif bir şekilde etkilemektedir. Öz yeterlik inançlarının iş doyumunu doğrudan yordadığı ve okul iklimi ile iş doyumu arasındaki ilişkide kısmi bir aracı rol üstlendiği tespit edilmiştir. Demografik ve mesleki değişkenler açısından yapılan incelemelerde ise yaş, mesleki kıdem, okul konumu, okul türü, kadro durumu ve hiyerarşik niteliklerin iş doyumunu anlamlı düzeyde farklılaştırdığı görülmüştür. Özellikle kırsal kesimde çalışan, sözleşmeli statüde bulunan veya mesleki kıdeminin son yıllarında olan öğretmenlerin doyum düzeylerinin diğer gruplara göre daha düşük olduğu belirlenmiştir.

Bu sonuçlar, okul ikliminin ve öz yeterlik inançlarının mesleki eğitim öğretmenlerinin kurumsal bağlamdaki deneyimlerini şekillendirmede kritik birer mekanizma olduğunu göstermektedir. Araştırmada elde edilen bulgular, Sosyal Bilişsel Kuram'ın öngörüleri ile tam bir uyum sergilemekte ve dışsal çevre ile içsel psikolojik süreçlerin ortak etkisini doğrulamaktadır. Yazarın sonuç ve tartışma bölümlerinde vurguladığı üzere, ekonomik olarak dezavantajlı bölgelerdeki okullarda demokratik karar alma süreçlerinin desteklenmesi, iş birliğine dayalı bir okul ikliminin inşası ve öğretmenlerin öz yeterlik algılarının güçlendirilmesi iş doyumunu artırmada hayati önem taşımaktadır. Bu doğrultuda çalışma, hem okul yöneticilerine pratik yönetim stratejileri sunmakta hem de ilgili devlet kurumlarına mesleki eğitim politikalarını iyileştirmede ampirik temel sağlamaktadır.

# Araştırmanın amacı

Bu araştırmanın temel amacı, dışsal bir örgütsel faktör olan okul ikliminin ve içsel bir psikolojik faktör olan öğretmen öz yeterliğinin, mesleki eğitim öğretmenlerinin iş doyumları üzerindeki doğrudan etkilerini ve öğretmen öz yeterliğinin bu süreçteki aracı rolünü ampirik olarak incelemektir.

# Yöntem ve tasarım

Bu araştırmada, batı Çin bölgesindeki mesleki eğitim öğretmenlerinin algıladıkları okul iklimi ile iş doyumları arasındaki ilişkide öğretmen öz yeterliğinin aracı rolünü incelemek amacıyla yapısal eşitlik modellemesi kullanılan nicel ve ampirik bir yaklaşım benimsenmiştir.

# Bulgular ve önermeler

1. Mesleki eğitim öğretmenlerinin algıladıkları okul iklimi, iş doyumlarını doğrudan ve pozitif yönde yordamakta; okul iklimi iyileştikçe çalışanların iş doyumu düzeyleri de anlamlı biçimde artmaktadır.
2. Mesleki eğitim öğretmenlerinin algıladıkları okul iklimi, öğretmen öz yeterliklerini güçlü ve pozitif bir katsayıyla yordamakta, destekleyici okul koşulları bireylerin mesleki yeterlik inançlarını beslemektedir.
3. Öğretmen öz yeterliği, mesleki eğitim öğretmenlerinin iş doyumunu doğrudan ve pozitif yönde yordamakta; bireylerin kendi öğretim ve yönetim kapasitelerine olan inançları doyum düzeylerini doğrudan yükseltmektedir.
4. Öğretmen öz yeterliği, okul iklimi ile iş doyumu arasındaki ilişki üzerinde anlamlı bir kısmi aracı rol oynamakta ve dışsal örgütsel etkiyi içsel psikolojik mekanizma üzerinden iş doyumuna taşımaktadır.

# Yazarın tartışması

Yazarlar, batı Çin'deki mesleki eğitim öğretmenlerinin yaş, okul konumu, mesleki kıdem, okul türü ve kadro durumu gibi değişkenlerin iş doyumu üzerinde belirgin farklılıklar yarattığını, özellikle kırsal alanda çalışan veya özel okullarda görev yapan eğitimcilerin daha düşük doyum sergilediğini ortaya koymuştur.

Okul ikliminin karar alma süreçlerine katılım ve meslektaş ilişkileri boyutlarının iş doyumuyla güçlü bir korelasyon gösterdiğini vurgulayan yazarlar, demokratik ve paylaşımcı yönetim anlayışının öğretmenlerin örgütsel aidiyetini ve moralini doğrudan güçlendirdiğini açıklamaktadır.

Öğretmen öz yeterliğinin okul iklimi ile iş doyumu arasındaki köprü işlevine dikkat çeken yazarlar, bu içsel psikolojik faktörün bireylerin olumsuz çevre koşullarında dahi mesleki bağlılıklarını korumalarında kilit bir rol oynadığını uluslararası çalışmalarla ilişkilendirerek tartışmaktadır.

Sonuç bölümünde yazarlar, ekonomik olarak az gelişmiş bölgelerdeki mesleki eğitim kalitesini artırmak için merkezi yönetimlerin ve okul yöneticilerinin okul iklimini iyileştirmeye yönelik yapısal adımlar atması ve öğretmenlerin öz yeterliklerini desteklemesi gerektiği çağrısında bulunmaktadır.

# Yazarın sonucu

Çin'in batı bölgesindeki mesleki eğitim öğretmenlerinin iş doyumu orta düzeydedir ve çeşitli demografik ile örgütsel faktörlerden etkilenmektedir. Okul iklimi iş doyumu ve öz yeterlik ile anlamlı ilişki sergilemekte; öz yeterlik ise bu ilişkide kısmi aracı rol üstlenmektedir.

# Literatürdeki işlevi

Bu çalışma, eğitim yönetimi ve örgütsel davranış yazınında sıklıkla göz ardı edilen mesleki eğitim öğretmenleri grubuna odaklanarak literatürdeki önemli bir ampirik boşluğu doldurmaktadır. Özellikle gelişmekte olan veya ekonomik açıdan dezavantajlı bölgelerde görev yapan öğretmenlerin karşılaştığı örgütsel ve psikolojik dinamikleri bütüncül bir model çerçevesinde ele almaktadır. Çalışma, dışsal bir çevresel faktör olan okul iklimi ile içsel bir psikolojik yapı olan öğretmen öz yeterliğini aynı modelde birleştirerek iş doyumu üzerindeki doğrudan ve dolaylı mekanizmaları ampirik verilerle açıklamaktadır. Böylece hem örgüt teorisine hem de eğitim politikaları literatürüne nitelikli bir katkı sunmaktadır.

Önceki çalışmalarla ilişkisi: Çalışma, Bandura tarafından geliştirilen Sosyal Bilişsel Kuramın üçlü etkileşimsel karar sistemini temel alarak önceki literatürü genişletmektedir. Geçmiş araştırmalar genellikle okul ikliminin iş doyumuna etkisini veya öz yeterliğin doyum üzerindeki rolünü tekil boyutlarda incelemişken, bu araştırma içsel ve dışsal etkenlerin eş zamanlı etkileşimini yapısal eşitlik modellemesiyle doğrulamıştır. Ajzen ve Fishbein'in algı-tutum-davranış kuramıyla da uyumlu biçimde, çevresel algıların bireysel yeterlik inançları aracılığıyla mesleki tutumlara nasıl dönüştüğünü kanıtlayarak önceki ampirik bulguları sentezlemekte ve derinleştirmektedir.

Literatür taramasına katkısı: Literatür taraması yapacak araştırmacılar için bu eser, mesleki eğitim alanındaki öğretmen doyumu ve kurumsal iklim ilişkilerini inceleyen metodolojik ve kuramsal bir referans niteliğindedir. Çin'in batı bölgesindeki 1035 mesleki eğitim öğretmeninden elde edilen geniş örneklem verisi, araştırma sonuçlarının temsil gücünü ve güvenirliğini artırmaktadır. Ayrıca okul ikliminin kişilerarası ilişkiler iklimi ve karar paylaşımı iklimi boyutları ile iş doyumunun kariyer ve çalışma ortamı boyutları arasındaki spesifik korelasyonları sunarak, gelecekte yapılacak sistematik derleme ve meta-analiz çalışmalarına veri sağlamaktadır.

# Tez ve makale araştırmalarında kullanım

- **Okul iklimi, mesleki eğitim öğretmenlerinin iş doyumunu pozitif ve anlamlı yönde doğrudan yordamaktadır.** — Tezin literatür taraması bölümünde örgütsel iklimin çalışan doyumu üzerindeki doğrudan etkisini desteklemek amacıyla ampirik bir kanıt olarak kullanılabilir.
- **Öğretmen öz yeterliği, okul iklimi ile iş doyumu arasındaki ilişkide anlamlı bir kısmi aracı rol üstlenmektedir.** — Kuramsal çerçevede Sosyal Bilişsel Kuram temelli aracılık modellerini kurgularken psikolojik aracı değişkenlerin işlevini açıklamak için alıntılanabilir.
- **Kırsal bölgelerde görev yapan veya geçici sözleşmeli statüde çalışan öğretmenlerin iş doyumları kent merkezindekilere ve kadrolulara göre daha düşüktür.** — Tartışma bölümünde elde edilen demografik ve örgütsel farklılık bulgularını bölgesel/statüsel eşitsizlikler literatürüyle karşılaştırırken kullanılabilir.

# Türetilebilir araştırma soruları

- **Mesleki ve teknik anadolu liselerinde görev yapan öğretmenlerin algıladıkları okul iklimi ile iş doyumları arasındaki ilişkide öğretmen özyeterliği aracı rol oynamakta mıdır?**
  - Desen: Nicel araştırma deseninde ilişkisel tarama modeli benimsenecektir. Hedef evreni temsil eden mesleki lise öğretmenlerinden örneklem büyüklüğü güç analizi ile belirlenerek veri toplanacak ve yapısal eşitlik modeli ile analiz edilecektir.
  - Gerekçe: Makalede Çin'in batı bölgesindeki mesleki eğitim öğretmenleri için doğrulanan yapısal eşitlik modelinin Türkiye'deki mesleki eğitim sisteminde test edilmesi gerekliliğinden türetilmiştir.
- **Ekonomik açıdan az gelişmiş bölgelerdeki mesleki eğitim öğretmenlerinin okul iklimi ve öz yeterlik algıları iş doyumlarını nitel ve nicel boyutlarda nasıl etkilemektedir?**
  - Desen: Açımlayıcı sıralı karma yöntem deseni kullanılacaktır. İlk aşamada nicel ölçeklerle veri toplanacak, ardından belirlenen odak gruplarla derinlemesine görüşmeler yapılarak nitel veri doygunluğuna ulaşılıncaya kadar inceleme sürdürülecektir.
  - Gerekçe: Makalenin sınırlılıklar bölümünde yazarların yalnız nicel anket yöntemi kullanılmasını bir kısıtlılık olarak belirtip nitel yöntemlerin eklenmesi yönündeki gelecek araştırma çağrısından türetilmiştir.
- **Kadrolu ve sözleşmeli/geçici statüde çalışan mesleki eğitim öğretmenlerinin karar paylaşımı iklimi, öz yeterlik ve iş doyum düzeyleri arasında anlamlı farklılık var mıdır?**
  - Desen: Karşılaştırmalı ilişkisel tarama deseni uygulanacaktır. Kadrolu ve sözleşmeli öğretmen grupları oranlı küme örnekleme ile seçilecek, MANOVA ve yapısal eşitlik modeli grup karşılaştırma analizleri yapılacaktır.
  - Gerekçe: Makalede resmi kadrolu öğretmenlerin geçici/sözleşmeli öğretmenlere göre belirgin biçimde daha yüksek iş doyumuna sahip olduğunu gösteren demografik bulgudan türetilmiştir.

# Kaynak izleri

Her iddia, özgün yayının belirtilen sayfasındaki birebir alıntıya bağlıdır.

| Kanıt | Bölüm | PDF sayfası | Basılı sayfa | Alıntı |
|---|---|---|---|---|
| ev-e-1 | Abstract | 1 | — | Based on data from a survey of 1035 teachers in China, a structural equation model estimation method was used to explore and analyze the impact of SC and TSE on their TJS and the s |
| ev-s-app | Abstract | 1 | — | Based on data from a survey of 1035 teachers in China, a structural equation model estimation method was used to explore and analyze the impact of SC and TSE on their TJS and the s |
| ev-s-f1 | Abstract | 1 | — | The research found that VET-perceive d SC is positively predicting TJS; VET-perceive d SC is positively predicting TSE; TSE is posi- tively predicting TJS; TSE significantly mediat |
| ev-s-f2 | Abstract | 1 | — | The research found that VET-perceive d SC is positively predicting TJS; VET-perceive d SC is positively predicting TSE; TSE is posi- tively predicting TJS; TSE significantly mediat |
| ev-s-f3 | Abstract | 1 | — | The research found that VET-perceive d SC is positively predicting TJS; VET-perceive d SC is positively predicting TSE; TSE is posi- tively predicting TJS; TSE significantly mediat |
| ev-s-f4 | Abstract | 1 | — | The research found that VET-perceive d SC is positively predicting TJS; VET-perceive d SC is positively predicting TSE; TSE is posi- tively predicting TJS; TSE significantly mediat |
| ev-s-d1 | Discussion | 18 | — | This study first analyzed the basic situation of TJS in western China, then examined the relationship between teachers’ perceived SC, TJS, and the role played by TSE. |
| ev-s-conc | Discussion | 20 | — | This study focuses on a specific group of VET in an economically backward region of western China. TJS of VET in Western China is moderate and influenced by a number of factors. |
| ev-l-1 | Abstract | 1 | — | Based on data from a survey of 1035 teachers in China, a structural equation model estimation method was used to explore and analyze the impact of SC and TSE on their TJS |
| ev-l-2 | Abstract | 1 | — | The research found that VET-perceive d SC is positively predicting TJS; VET-perceive d SC is positively predicting TSE; TSE is posi- tively predicting TJS; TSE significantly mediat |
| ev-l-3 | Discussion | 18 | — | The results of this study showed that SC is significantly correlated with TJS. Both dimensions of SC (IRC, DMSC) are significantly correlated with both dimensions of TJS (TECS, SWE |
| ev-l-4 | Conclusion | 20 | — | TJS of VET in Western China is moderate and influenced by a number of factors. SC was significantly related to TJS and TSE. TSE partially mediated the relationship between SC and T |

# İlgili kavramlar

- [İnsan Öğrenimi İçin Üretken Yapay Zekânın Sunduğu Vaatler ve Karşılaşılan Zorluklar: Bir Perspektif Analizi](/okf/sosyal-bilimler/egitim-bilimleri/insan-ogrenimi-icin-uretken-yapay-zeknin-sundugu-vaatler-ve-karsilasilan-zorluklar-bir-perspektif-analizi.md)
- [Çin'in Kırsal Bölgelerindeki Öğretmen Tükenmişliğinin Çözümlenmesi: İş Talepleri, Kaynaklar ve Alan Dışı Öğretim Zorluklarının Ağ Analizi](/okf/sosyal-bilimler/egitim-bilimleri/cinin-kirsal-bolgelerindeki-ogretmen-tukenmisliginin-cozumlenmesi-is-talepleri-kaynaklar-ve-alan-disi-ogretim-zorluklarinin-ag-analizi.md)
- [Türkiye Büyük Millet Meclisine Sunulan Yazılı Soru Önergelerinde Okul Müdürleri Üzerine Politik Söylemler](/okf/sosyal-bilimler/egitim-bilimleri/turkiye-buyuk-millet-meclisine-sunulan-yazili-soru-onergelerinde-okul-mudurleri-uzerine-politik-soylemler.md)
- [Üretken Yapay Zekanın Eğitim Reformunu Güçlendirmesi: Mevcut Durum, Sorunlar ve Gelecek Beklentileri](/okf/sosyal-bilimler/egitim-bilimleri/uretken-yapay-zekanin-egitim-reformunu-guclendirmesi-mevcut-durum-sorunlar-ve-gelecek-beklentileri.md)
- [Mülteci Yerleşkelerinde Organize Sporun Çok Perspektifliliği: Sosyolojik Bulgular ve Pedagojik Değerlendirmeler](/okf/sosyal-bilimler/egitim-bilimleri/multeci-yerleskelerinde-organize-sporun-cok-perspektifliligi-sosyolojik-bulgular-ve-pedagojik-degerlendirmeler.md)
- [Açık Üniversite Hareketi: Mega Üniversitelerin Karşılaştırmalı Bir Vaka Çalışması](/okf/sosyal-bilimler/egitim-bilimleri/acik-universite-hareketi-mega-universitelerin-karsilastirmali-bir-vaka-calismasi.md)
- [Parçacık Fiziği Öğrenme Kazanımları](/okf/sosyal-bilimler/egitim-bilimleri/parcacik-fizigi-ogrenme-kazanimlari.md)
- [Çin'in Kırsal Bölgelerinde Eğitimde Fırsat Eşitliğinin Geliştirilmesi: Yapay Zeka Cihazlarının Öğretim Kalitesi ve Öğrenme Çıktıları Üzerindeki Sürdürülebilir Kalkınma Etkisi](/okf/sosyal-bilimler/egitim-bilimleri/cinin-kirsal-bolgelerinde-egitimde-firsat-esitliginin-gelistirilmesi-yapay-zeka-cihazlarinin-ogretim-kalitesi-ve-ogrenme-ciktilari-uzerindeki-surdurulebilir-kalkinma-etkisi.md)

# Şeffaflık

- Analiz tarihi: 2026-10-15T13:14:05.724Z
- Kanıt sayısı: 12
- Üretim sürümü: makale-analizi-v3.0.0
- Kanonik sayfa: https://makaleanalizi.com/sosyal-bilimler/egitim-bilimleri/okul-ikliminin-ogretmenlerin-is-doyumuna-etkisi-ogretmen-oz-yeterliginin-araci-rolu