---
type: "Akademik Makale Analizi"
title: "Örgütsel Uygulama Olarak Dönüştürücü Eğitim Liderliği: Okullarda Öğretmen Özerkliğini ve Mesleki Kültürü Yeniden Yapılandırmada Uygulama Kuramı Perspektifi"
description: "Eğitim sosyolojisi ve örgütsel davranış literatüründe liderlik, bireysel yöneticilik vasıflarının ötesinde gündelik örgütsel pratikler üzerinden şekillenen ilişkisel bir süreç olarak değerlendirilmektedir. Ancak Küresel Güney'deki melez eğitim kurumlarında, dönüştürücü liderliğin öğretmenlik emeğini"
resource: "https://makaleanalizi.com/sosyal-bilimler/egitim-bilimleri/orgutsel-uygulama-olarak-donusturucu-egitim-liderligi-okullarda-ogretmen-ozerkligini-ve-mesleki-kulturu-yeniden-yapilandirmada-uygulama-kurami-perspektifi"
doi: "10.3389/fsoc.2026.1847035"
authors: ["Nur Efendi", "Muh Ibnu Sholeh", "Nurul Indana", "Fahrur Rosikh", "Choiruddin", "Nur ‘Azah", "Sholihan", "Imro'atus Solikah", "Riyanto"]
citation: "Efendi, N., Sholeh, M. I., Indana, N., Rosikh, F., Choiruddin,, ‘Azah, N., Sholihan,, Solikah, I., Riyanto, (2026). Transformative educational leadership as organizational practice: a practice theory perspective on reconfiguring teacher agency and professional culture in schools. . https://doi.org/10.3389/fsoc.2026.1847035"
publicationType: "qualitative"
discipline: "Sosyal Bilimler"
subDiscipline: "Eğitim Bilimleri"
evidenceCount: 9
tags: ["eğitim örgütleri", "Küresel Güney", "emek süreci", "örgütsel uygulama", "mesleki özerklik", "meslek kültürü", "çalışma sosyolojisi", "dönüştürücü liderlik"]
timestamp: "2026-09-11T01:46:24.652Z"
---

# Örgütsel Uygulama Olarak Dönüştürücü Eğitim Liderliği: Okullarda Öğretmen Özerkliğini ve Mesleki Kültürü Yeniden Yapılandırmada Uygulama Kuramı Perspektifi

Özgün başlık: Transformative educational leadership as organizational practice: a practice theory perspective on reconfiguring teacher agency and professional culture in schools
DOI: https://doi.org/10.3389/fsoc.2026.1847035
Künye (APA 7): Efendi, N., Sholeh, M. I., Indana, N., Rosikh, F., Choiruddin,, ‘Azah, N., Sholihan,, Solikah, I., Riyanto, (2026). Transformative educational leadership as organizational practice: a practice theory perspective on reconfiguring teacher agency and professional culture in schools. . https://doi.org/10.3389/fsoc.2026.1847035

Bilim alanı: [Sosyal Bilimler](/okf/sosyal-bilimler/index.md) › Eğitim Bilimleri

# Alan bağlamı

Eğitim sosyolojisi ve örgütsel davranış literatüründe liderlik, bireysel yöneticilik vasıflarının ötesinde gündelik örgütsel pratikler üzerinden şekillenen ilişkisel bir süreç olarak değerlendirilmektedir. Ancak Küresel Güney'deki melez eğitim kurumlarında, dönüştürücü liderliğin öğretmenlik emeğini, mesleki özerkliği ve okul kültürünü aynı anda nasıl yeniden yapılandırdığına dair görgül çalışmalar sınırlıdır. Araştırma, İslami liseler bağlamında bürokratik düzenlemeler ile dini-ahlaki beklentilerin kesişiminde liderliğin üstlendiği aracı rolü incelemektedir.

# Akademik özet

Eğitim liderliği çalışmaları, liderliği geleneksel olarak bireysel bir yöneticilik becerisi veya hiyerarşik otorite olarak ele alan yaklaşımlardan sıyrılarak, toplumsal etkileşim ve örgütsel pratikler aracılığıyla inşa edilen ilişkisel bir süreç olarak yeniden tanımlamaktadır. Özellikle Küresel Güney bağlamında yer alan ve hem devlet bürokrasisinin hem de dini-ahlaki değerlerin eş zamanlı olarak etkili olduğu melez kurumsal yapılarda, liderliğin öğretmenlerin günlük emek sürecini, mesleki özerklik alanlarını ve okul kültürünü nasıl dönüştürdüğü sorusu temel bir akademik tartışma konusunu oluşturmaktadır.

Bu çalışma, Endonezya'nın Tulungagung kentinde bulunan üç devlet İslami lisesinde (Madrasah Aliyah Negeri) dönüştürücü eğitim liderliğinin örgütsel bir uygulama olarak nasıl işlediğini nitel çoklu durum çalışması deseniyle incelemeyi amaçlamaktadır. Yöneticiler, öğretmenler ve idari personeli kapsayan katılımcılarla gerçekleştirilen yarı yapılandırılmış görüşmeler, katılımcı gözlemler ve kurumsal belge analizlerinden elde edilen veriler; tematik analiz ve durumlar arası karşılaştırma yöntemleriyle incelenmiş, liderlik pratiklerinin örgütsel dinamikler üzerindeki etkileri ayrıntılı biçimde çözümlenmiştir.

Araştırma bulguları, dönüştürücü liderlik pratiklerinin öğretmenlerin rutin ve bireysel çalışma süreçlerini işbirlikçi ve yansıtıcı mesleki faaliyetlere dönüştürdüğünü göstermektedir. Katılımcı karar alma mekanizmaları aracılığıyla öğretmenlerin mesleki özerklik alanları genişletilmiş; güven, diyalog ve ortak sorumluluğa dayalı bir meslek kültürü inşa edilmiştir. Ayrıca öğretmenlerin mesleki meşruiyetlerini örgütsel hesap verebilirlik, meslektaş işbirliği ve dini-ahlaki sorumluluklardan aynı anda türettikleri melez bir meslekleşme modelinin ortaya çıktığı saptanmıştır.

Elde edilen sonuçlar, eğitim liderliği araştırmalarında Uygulama Kuramı ve meslekler sosyolojisi perspektifini genişleterek, liderliğin kurumsal yapılar ile bireysel özerklik arasında aracı bir rol üstlendiğini kanıtlamaktadır. Çalışma, Küresel Güney'deki melez eğitim kurumlarında liderliğin tek taraflı bir kontrol mekanizması olmadığını, aksine çoklu kurumsal mantıkları dengeleyen ve yetki alanını yeniden müzakere eden örgütsel bir pratik olduğunu ortaya koyarak literatüre özgün bir katkı sunmaktadır.

# Araştırmanın amacı

Bu çalışmanın amacı, Endonezya'daki İslami liselerde dönüştürücü eğitim liderliğinin öğretmenlerin emek sürecini, mesleki özerkliğini ve okul kültürünü yeniden yapılandıran örgütsel bir uygulama olarak nasıl işlediğini Uygulama Kuramı çerçevesinde açıklamaktır.

# Yöntem ve tasarım

Çalışmada, eğitim liderliğini bireysel bir yetkinlikten ziyade okulun gündelik işleyişinde yeniden üretilen dinamik bir örgütsel süreç olarak kavramsallaştıran Uygulama Kuramı (Practice Theory) temelli, nitel çoklu durum analizi yaklaşımı benimsenmiştir.

# Bulgular ve önermeler

1. Dönüştürücü eğitim liderliği, öğretmenlerin bireysel ve rutin odaklı görev bilincini; akran değerlendirmesi, ortak planlama ve yansıtıcı diyalogları içeren kolektif ve işbirliğine dayalı bir emek sürecine dönüştürerek yeniden yapılandırır.
2. Dönüştürücü liderlik pratikleri, öğretmenleri okul içi karar alma mekanizmalarına dahil ederek ve kendi öğretim pratikleri üzerinde inisiyatif almalarını sağlayarak mesleki eylemliliklerini ve özerklik kapasitelerini genişletmektedir.
3. Okul ortamında dönüştürücü liderlik uygulamalarının süreklilik kazanması; hiyerarşik yapıların ötesinde güvene, açık diyalog kanallarına ve ortak kurumsal sorumluluk duygusuna dayalı güçlü bir mesleki kültürün inşasını destekler.
4. Küresel Güney eğitim örgütlerinde öğretmenler mesleki meşruiyetlerini yalnızca yönetsel hesap verebilirlikten değil; aynı zamanda meslektaş dayanışması, toplumsal beklentiler ve dini-ahlaki sorumluluklardan oluşan melez bir yapıdan elde ederler.

# Yazarın tartışması

Çalışmada elde edilen ampirik bulgular, dönüşümcü eğitim liderliğinin öğretmenlerin geleneksel ve yalıtılmış çalışma pratiklerini kökten değiştirdiğini ortaya koymaktadır. Okul müdürlerinin yetkileri paylaşması ve işbirliğini teşvik etmesi, öğretmenlerin bireysel rutinlerden sıyrılarak ortak ders planlama, akran değerlendirmesi ve yansıtıcı diyalog gibi kolektif pratiklere yönelmesini sağlamıştır. Bu durum, öğretmenlerin sadece sınıftaki öğretim faaliyetlerinden değil, okulun genel örgütsel gelişiminden de sorumlu hissetmelerine zemin hazırlamaktadır.

Yazar, bu dönüşümü Uygulama Kuramı çerçevesinde açıklayarak liderliğin bireysel bir yöneticilik vasfından ziyade okulun her kademesinde yeniden üretilen dinamik bir örgütsel süreç olduğunu savunmaktadır. Liderlik pratikleri aracılığıyla tesis edilen katılım kanalları, öğretmenlerin okul içi karar alma mekanizmalarına etkin bir şekilde dahil olmasını sağlayarak mesleki eylemlilik kapasitelerini genişletmektedir. Böylece öğretmenler, yalnızca yukarıdan aşağıya dikte edilen politikaların edilgen uygulayıcıları olmaktan çıkıp, okulun gelişim süreçlerine yön veren aktif aktörler haline gelmektedir.

Ende edilen sonuçlar, literatürdeki geleneksel liderlik ve profesyonellik kuramlarıyla karşılaştırıldığında önemli farklılıklar barındırmaktadır. Batı merkezli literatürde sıklıkla karşılaşılan ve mesleki özerklik ile kurumsal denetimi çatışan unsurlar olarak gören anlayışa karşın, bu çalışmada melez profesyonellik kavramı ön plana çıkarılmaktadır. Küresel Güney bağlamında öğretmenlerin mesleki kimlik ve meşruiyetleri, devletin bürokratik denetim mekanizmaları ile toplumsal ve dini-ahlaki sorumlulukların bir arada harmanlanmasıyla şekillenmektedir.

Sonuç olarak araştırma, liderliğin kurumsal yapılar ile öğretmen eylemliliği arasında arabulucu bir mekanizma olduğunu göstermektedir. Bu doğrultuda, özellikle İslami eğitim kurumları gibi melez mantıkların bir arada var olduğu karmaşık örgütsel yapılarda, dönüşümcü eğitim liderliğinin hem idari verimliliği sağladığı hem de öğretmenlerin mesleki gelişimini ve kurumsal aidiyetini güçlendiren işbirlikçi bir kültür inşa ettiği anlaşılmaktadır. Bu durum, okul gelişiminde liderliğin rolünü yapısal bir perspektiften yeniden değerlendirmeyi zorunlu kılmaktadır.

# Yazarın sonucu

Çalışma, dönüştürücü eğitim liderliğinin okul yöneticilerinin kişisel bir özelliği olmanın ötesinde, gündelik örgütsel etkileşimlerle kurulan ve sürdürülen kolektif bir pratik olduğunu ortaya koymaktadır. Bu liderlik biçimi, öğretmenlerin işlerini işbirliğine dayalı bir çerçevede yeniden organize ederek onlara karar alma süreçlerinde daha fazla alan açmakta ve okullarda güven ile ortak sorumluluğa dayalı bir meslek kültürü inşa etmektedir. Araştırma, İslami okullardaki melez kurumsal mantıkların ve idari kısıtlamaların, liderliğin arabulucu rolü sayesinde aşılıp öğretmen eylemliliğini besleyen esnek yapılara dönüştürülebileceğini göstermektedir.

# Literatürdeki işlevi

Bu çalışma, eğitim yönetimi ve örgüt sosyolojisi literatüründe liderliği bireysel bir yöneticilik vasfı veya hiyerarşik otorite alanı olarak gören geleneksel yaklaşımların ötesine geçerek, liderliğin gündelik örgütsel pratikler üzerinden kolektif biçimde inşa edilen ilişkisel bir süreç olduğunu ortaya koymaktadır. Çalışma, Uygulama Kuramını Küresel Güneydeki İslami eğitim kurumları bağlamında ampirik olarak sınamakta ve liderliğin bürokratik kurallar, pedagojik sorumluluklar ile dini-ahlaki değerler arasında nasıl bir arabuluculuk işlevi gördüğünü çözümlemektedir.

Önceki çalışmalarla ilişkisi: Çalışma, Julia Evetts tarafından geliştirilen mesleki profesyonellik ve örgütsel profesyonellik ikili ayrımını Küresel Güney bağlamında yeniden değerlendirerek melez profesyonellik kavramına genişletmektedir. Batı merkezli literatürde profesyonellik genellikle özerklik ve kurumsal denetim arasındaki bir gerilim olarak ele alınırken, bu çalışma Andrew Abbott ve Eliot Freidson'ın mesleki yetki alanı kuramlarına dayanarak liderliğin farklı meşruiyet kaynaklarını uyumlaştıran bir alan arabuluculuğu mekanizması işlevi gördüğünü ve mesleki yetkinin paylaşılan ilişkisel bir yapıda geliştiğini göstermektedir.

Literatür taramasına katkısı: Literatür taraması yapacak araştırmacılar için bu eser, eğitimde dönüştürücü liderliğin öğretmenlerin emek sürecini nasıl yeniden yapılandırdığını ve öğretmen eylemliliğini hangi örgütsel mekanizmalarla genişlettiğini gösteren kuramsal ve ampirik bir referans sunmaktadır. Özellikle melez kurumsal yapılara sahip eğitim sistemlerinde liderliğin öğretmen özerkliği ve okul kültürü üzerindeki dolaylı ve dönüştürücü etkisini Uygulama Kuramı çerçevesinde bütüncül bir modelle açıklaması bakımından literatürdeki önemli bir boşluğu doldurmaktadır.

# Tez ve makale araştırmalarında kullanım

- **Eğitimde dönüştürücü liderlik, öğretmenlerin bireysel ve rutin odaklı görev bilincini işbirliğine ve yansıtıcı diyaloglara dayalı kolektif bir mesleki faaliyete dönüştürmektedir.** — Lisansüstü tezlerde eğitim liderliği ve öğretmen rolleri incelenirken, liderliğin öğretmenlerin iş yapış biçimleri üzerindeki dönüştürücü etkisini desteklemek amacıyla bu bulgudan yararlanılabilir.
- **Küresel Güney'deki melez kurumsal yapılarda eğitim liderliği, bürokratik denetim ile dini-ahlaki sorumluluklar arasında alan arabuluculuğu işlevi görerek melez profesyonelliği destekler.** — Kuramsal çerçeve oluşturulurken, Batı merkezli profesyonellik kuramlarının yetersiz kaldığı melez eğitim kurumlarında liderliğin arabulucu rolünü ve melez profesyonellik modelini temellendirmek için referans verilebilir.
- **Melez eğitim kurumlarında mesleki yetki ve özerklik, bireysel profesyonel tekel yerine ilişkisel ve paylaşılan bir örgütsel dinamik olarak deneyimlenmektedir.** — Tartışma bölümünde, okul içi karar alma mekanizmaları ve öğretmen özerkliği bulguları yorumlanırken, mesleki yetkinin paylaşılan doğasını açıklamak için kaynak gösterilebilir.

# Türetilebilir araştırma soruları

- **Devlet destekli özel eğitim kurumlarında dönüştürücü liderlik pratikleri öğretmen eylemliliğini ve mesleki kültürü ne düzeyde yordamaktadır?**
  - Desen: Nicel ilişkisel tarama modelindeki araştırmanın evrenini özel okul öğretmenleri oluşturmaktadır. Örneklem büyüklüğü güç analizi ile belirlenecek; veriler doğrulanmış ölçeklerle toplanarak Yapısal Eşitlik Modellemesi (SEM) ile analiz edilecektir.
  - Gerekçe: Makalenin 7.8 bölümünde yer alan ve kuramsal modelin nicel desenler ve SEM analizi kullanılarak ampirik olarak test edilmesi yönündeki gelecek araştırma çağrısından türetilmiştir.
- **Farklı kurumsal mantıklara sahip İslami ve seküler liselerde okul müdürlerinin alan arabuluculuğu pratikleri öğretmenlerin mesleki meşruiyet algılarını nasıl şekillendirmektedir?**
  - Desen: Nitel karşılaştırmalı durum çalışması deseninde tasarlanan araştırmada veri doygunluğuna ulaşılana kadar okul müdürleri ve öğretmenlerle yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılacak ve veriler tematik analizle incelenecektir.
  - Gerekçe: Makalede sunulan alan arabuluculuğu (jurisdictional mediation) modeli ile melez profesyonellik kuramsal çıkarımının farklı okul türlerinde karşılaştırılması ihtiyacına dayanmaktadır.
- **Zaman içinde uygulanan dönüştürücü liderlik pratikleri öğretmenlerin mesleki tükenmişlik düzeylerini ve okulun örgütsel dayanıklılığını nasıl dönüştürmektedir?**
  - Desen: Boylamsal nitel araştırma desenine sahip çalışmada iki yıllık bir süreçte üç farklı zaman diliminde katılım gözlemleri, odak grup görüşmeleri ve kurumsal belge analizleri gerçekleştirilecektir.
  - Gerekçe: Makalenin sonuç ve tartışma bölümlerinde belirtilen dönüştürücü liderlik pratiklerinin uzun vadeli örgütsel dayanıklılık ve öğretmen refahı üzerindeki etkilerinin incelenmesi gerekliliğinden türetilmiştir.

# Kaynak izleri

Her iddia, özgün yayının belirtilen sayfasındaki birebir alıntıya bağlıdır.

| Kanıt | Bölüm | PDF sayfası | Basılı sayfa | Alıntı |
|---|---|---|---|---|
| ev-o-1 | Abstract | 1 | — | This study employed a qualitative multiple-case study design involving three public Islamic senior high schools (Madrasah Aliyah Negeri) in Tulungagung, Indonesia. |
| ev-s-1 | Abstract | 1 | — | This study employed a qualitative multiple-case study design involving three public Islamic senior high schools (Madrasah Aliyah Negeri) in Tulungagung, Indonesia. |
| ev-s-2 | Abstract | 1 | — | The findings further indicate the emergence of hybrid professionalism in which teachers derive professional legitimacy simultaneously from organizational accountability, collegial  |
| ev-s-3 | 2 Literature review | 3 | — | Practice Theory conceptualizes organizational life as constituted through recurrent practices that organize work, shape social relations, and produce institutional outcomes |
| ev-s-4 | 2.5 Professionalism in hybrid educational organizations: extending evetts from a global south perspective | 5 | — | Evetts (2011) differentiates between occupational professionalism and organizational professionalism as two dominant modes through which professional work is regulated |
| ev-s-5 | 8Conclusion | 16 | — | The findings indicate a shift in teachers’ work from individual, routine- based tasks toward collaborative and practice-oriented labor. |
| ev-l-1 | 7.6 Leadership as jurisdictional mediation: a Global South perspective | 15 | — | Transformative educational leadership functions as a mechanism of jurisdictional mediation through which these multiple sources of authority are coordinated and negotiated. |
| ev-l-2 | 8 Conclusion | 16 | — | The findings suggest that, within this particular context, professional jurisdiction is relational and shared rather than exclusively controlled by professional actors. |
| ev-l-3 | Abstract | 1 | — | Leadership practices also expand professional agency through participatory decision-making and foster professional cultures characterized by trust, dialogue, collaboration, and sha |

# İlgili kavramlar

- [Isitme Engelli ve Normal Isiten Basketbol ve Voleybölçularin Tekrarli Aktif Sicrama Performanslarindaki Cok Boyutlu Farklıliklar: Yükseklik, Kuvvet ve Ivme](/okf/sosyal-bilimler/egitim-bilimleri/isitme-engelli-ve-normal-isiten-basketbol-ve-voleybolcularin-tekrarli-aktif-sicrama-performanslarindaki-cok-boyutlu-farkliliklar-yukseklik-kuvvet-ve-ivme.md)
- [COVID-19 Pandemisinin Yükseköğretimde Çevrimiçi Öğrenme Üzerine Etkisi: Bibliyometrik Bir Analiz](/okf/sosyal-bilimler/egitim-bilimleri/covid-19-pandemisinin-yuksekogretimde-cevrimici-ogrenme-uzerine-etkisi-bibliyometrik-bir-analiz.md)
- [Kahramanmaraş Depremleri Sonrası Afrika Ülkelerinden Türkiye'ye Yapılan Yardımlar](/okf/sosyal-bilimler/egitim-bilimleri/kahramanmaras-depremleri-sonrasi-afrika-ulkelerinden-turkiyeye-yapilan-yardimlar.md)
- [Çin'de Kırsal Öğretmenlerin Meslekte Kalma Faktörleri ve İlişki Yolları Üzerine Araştırma](/okf/sosyal-bilimler/egitim-bilimleri/cinde-kirsal-ogretmenlerin-meslekte-kalma-faktorleri-ve-iliski-yollari-uzerine-arastirma.md)
- [Üniversite Yönetişiminin Eğitim Hizmet Kalitesine Etkisi: Etiyopya Kamu Üniversitelerinden Bulgular](/okf/sosyal-bilimler/egitim-bilimleri/universite-yonetisiminin-egitim-hizmet-kalitesine-etkisi-etiyopya-kamu-universitelerinden-bulgular.md)
- [Bir Portekiz Sosyal-Duygusal Öğrenme Programının İlkokul Öğrencilerinin Yetkinlikleri Üzerindeki Etkileri](/okf/sosyal-bilimler/egitim-bilimleri/bir-portekiz-sosyal-duygusal-ogrenme-programinin-ilkokul-ogrencilerinin-yetkinlikleri-uzerindeki-etkileri.md)
- [Çin'in Eyalet Düzeyindeki Yükseköğretim Sistemlerinin Verimliliği, Verimlilik Değişimi ve Teknoloji Açıklarının Değerlendirilmesi: Kapsamlı Bir Analitik Çerçeve](/okf/sosyal-bilimler/egitim-bilimleri/cinin-eyalet-duzeyindeki-yuksekogretim-sistemlerinin-verimliligi-verimlilik-degisimi-ve-teknoloji-aciklarinin-degerlendirilmesi-kapsamli-bir-analitik-cerceve.md)
- [CiteSpace Tabanlı Küresel Bilim, Teknoloji, Mühendislik ve Matematik Eğitimi Bilgi Haritalama Analizi](/okf/sosyal-bilimler/egitim-bilimleri/citespace-tabanli-kuresel-bilim-teknoloji-muhendislik-ve-matematik-egitimi-bilgi-haritalama-analizi.md)

# Şeffaflık

- Analiz tarihi: 2026-09-11T01:46:24.652Z
- Kanıt sayısı: 9
- Üretim sürümü: makale-analizi-v3.0.0
- Kanonik sayfa: https://makaleanalizi.com/sosyal-bilimler/egitim-bilimleri/orgutsel-uygulama-olarak-donusturucu-egitim-liderligi-okullarda-ogretmen-ozerkligini-ve-mesleki-kulturu-yeniden-yapilandirmada-uygulama-kurami-perspektifi