---
type: "Akademik Makale Analizi"
title: "Türk Yükseköğretiminde Uluslararası Araştırma İş Birlikleri: Bireysel, Mesleki ve Kurumsal Faktörlerin Rolü"
description: "Yükseköğretimde uluslararasılaşma, küresel bilgi ekonomisinde rekabetçiliğin temel göstergelerindendir. Uluslararası araştırma iş birlikleri hem kurumsal prestij hem de akademik meşruiyet açısından kritik öneme sahiptir. Literatürdeki tartışmalar, bilgi üretiminin Batı merkezli tekelini ve gelişmekt"
resource: "https://makaleanalizi.com/sosyal-bilimler/egitim-bilimleri/turk-yuksekogretiminde-uluslararasi-arastirma-is-birlikleri-bireysel-mesleki-ve-kurumsal-faktorlerin-rolu"
doi: "10.2399/yod.22.202206"
authors: ["Alper Çalıkoğlu", "Yaşar Kondakçı", "Fatma Nevra Seggie"]
citation: "Çalıkoğlu, A., Kondakçı, Y., Seggie, F. N. (2022). International Research Collaboration in Turkish Higher Education: The Role of Individual, Professional, and Institutional Factors. Yuksekogretim Dergisi, 12(Suppl), S62-S76. https://doi.org/10.2399/yod.22.202206"
publicationType: "quantitative-empirical"
discipline: "Sosyal Bilimler"
subDiscipline: "Eğitim Bilimleri"
evidenceCount: 12
tags: ["Akademisyenlik mesleği", "APIKS", "uluslararası araştırma iş birlikleri", "uluslararasılaşma", "Türk yükseköğretimi"]
timestamp: "2026-08-18T13:06:19.305Z"
---

# Türk Yükseköğretiminde Uluslararası Araştırma İş Birlikleri: Bireysel, Mesleki ve Kurumsal Faktörlerin Rolü

Özgün başlık: International Research Collaboration in Turkish Higher Education: The Role of Individual, Professional, and Institutional Factors
DOI: https://doi.org/10.2399/yod.22.202206
Künye (APA 7): Çalıkoğlu, A., Kondakçı, Y., Seggie, F. N. (2022). International Research Collaboration in Turkish Higher Education: The Role of Individual, Professional, and Institutional Factors. Yuksekogretim Dergisi, 12(Suppl), S62-S76. https://doi.org/10.2399/yod.22.202206

Bilim alanı: [Sosyal Bilimler](/okf/sosyal-bilimler/index.md) › Eğitim Bilimleri

# Alan bağlamı

Yükseköğretimde uluslararasılaşma, küresel bilgi ekonomisinde rekabetçiliğin temel göstergelerindendir. Uluslararası araştırma iş birlikleri hem kurumsal prestij hem de akademik meşruiyet açısından kritik öneme sahiptir. Literatürdeki tartışmalar, bilgi üretiminin Batı merkezli tekelini ve gelişmekte olan sistemlerin bu küresel ağlara entegrasyonundaki engelleri vurgulamaktadır. Bu çalışma, Türk yükseköğretiminde akademisyenlerin küresel iş birliklerine katılımını şekillendiren bireysel, mesleki ve kurumsal faktörleri ampirik olarak incelemektedir.

# Akademik özet

Yükseköğretimde uluslararasılaşma, küreselleşmenin etkisiyle birlikte hem üniversiteler hem de akademisyenler üzerinde uluslararası araştırma iş birliklerine katılma yönünde artan bir baskı yaratmaktadır. Bilgi ekonomisinde rekabet gücünün bir göstergesi olarak kabul edilen uluslararası yayın ve projeler, kurumsal prestijin ve bireysel akademik meşruiyetin anahtarı konumundadır. Ancak küresel bilgi üretimindeki Batı hegemonyası ve merkez-çevre kutuplaşması, gelişmekte olan ülkelerdeki araştırmacıların bu süreçlere entegrasyonunda yapısal zorluklar ortaya çıkarmaktadır. Türkiye gibi merkeziyetçi ve hızlı büyüme sancıları çeken yükseköğretim sistemlerinde, akademisyenlerin uluslararası iş birliklerine katılım dinamiklerinin ve bu dinamikleri şekillendiren çok boyutlu engellerin ampirik olarak incelenmesi, hem politika yapıcılar hem de kurumsal liderler için kritik bir gereksinim haline gelmiştir.

Bu gereksinimden yola çıkan çalışmanın temel amacı, Türk yükseköğretim sisteminde görev yapan akademisyenlerin uluslararası araştırma iş birliklerini etkileyen bireysel, mesleki ve kurumsal faktörleri ampirik olarak çözümlemektir. Araştırmada, uluslararası karşılaştırmalı bir proje olan Bilgi Tabanlı Toplumda Akademik Meslek (APIKS) anketinin Türkiye verilerinden yararlanılmıştır. Nicel araştırma desenlerinden ilişkisel tarama modelinin benimsendiği çalışmanın örneklemini, Türkiye genelindeki 78 üniversitede görev yapan ve aktif olarak araştırma faaliyetlerinde bulunan 1554 akademisyen oluşturmaktadır. Verilerin analizinde, değişkenler arasındaki ilişkileri test etmek amacıyla ki-kare bağımsızlık testi kullanılmış; uluslararası iş birliği kurma davranışını yordayan faktörlerin belirlenmesinde ise ikili lojistik regresyon analizi uygulanarak kapsamlı bir analiz modeli kurulmuştur.

Yapılan istatistiksel analizler sonuçunda elde edilen bulgular, küreselleşme eğilimlerine rağmen Türk akademisyenlerin yaklaşık yarısının (%51.4) uluslararası araştırma iş birliği gerçekleştirmediğini ortaya koymaktadır. Lojistik regresyon analizi sonuçlarına göre, bireysel düzeyde cinsiyet ve yaşın doğrudan yordayıcı bir etkisi bulunmazken, mesleki ve kurumsal faktörler iş birliği davranışını güçlü biçimde şekillendirmektedir. Doktora derecesini yurt dışından almış olmak, profesör unvanına sahip olmak, multidisipliner veya uluslararası odaklı araştırma yönelimini benimsemek ve vakıf üniversitelerinde çalışıyor olmak uluslararası iş birliği kurma olasılığını anlamlı derecede artırmaktadır. Buna karşın, doktorasını Türkiye'de tamamlamış olmak, eğitim odaklı bir akademik yönelime sahip olmak ve devlet üniversitelerinde görev yapmak uluslararası iş birliği üzerinde negatif yönlü bir etkiye sahiptir.

Çalışmanın tartışma ve sonuç bölümü, elde edilen bulguları Karmaşıklık Teorisi ve uluslararası literatürle ilişkilendirerek derinlikli çıkarımlar sunmaktadır. Araştırma, yukarıdan aşağıya dayatılan merkeziyetçi politikaların akademisyenlerin öz-motivasyonlarına dayanmadığı sürece sınırlı kalacağını göstermekte ve kendi kendini örgütleyen iş birliği ağlarının önemini vurgulamaktadır. Vakıf üniversitelerinin metropolitan konumları ve esnek kurumsal yapıları sayesinde daha başarılı olduğu, genç devlet üniversitelerinin ise altyapı yetersizlikleri nedeniyle yerel kaldığı değerlendirilmektedir. Sonuö olarak bu çalışma, yükseköğretimde kapsayıcı bir uluslararasılaşma için devlet üniversitelerindeki genç araştırmacılara yönelik finansal ve bürokratik desteklerin artırılması, öğretim yüklerinin adil dağıtılması ve disiplinler arası ortak projelerin teşvik edilmesi yönünde somut politika önerileri sunmaktadır.

# Araştırmanın amacı

The purpose of our study is to examine factors related to IRC in Turkish HE according to academics’ attitudes.

# Yöntem ve tasarım

Çalışmada, Türk yükseköğretiminde uluslararası araştırma iş birliğini etkileyen bireysel, mesleki ve kurumsal faktörleri akademisyenlerin tutum ve davranışlarına dayalı nicel veri üzerinden incelemek amacıyla survey (tarama) deseni benimsenmiştir.

# Bulgular ve önermeler

1. Küreselleşme baskılarına ve ulusal teşvik stratejilerine rağmen araştırmaya katılan Türk akademisyenlerin %51,4'ünün uluslararası araştırma iş birliği kurmadığı tespit edilmiştir.
2. Doktora derecesini yurt dışından almak yerine Türkiye'den almış olmak ve araştırmadan ziyade öğretime odaklanan bir akademik yönelime sahip olmak uluslararası araştırma iş birliği kurma olasılığını anlamlı derecede düşürmektedir.
3. Profesörlük unvanına sahip olmak ile çok disiplinli veya uluslararası kapsama sahip araştırmalara yönelmek uluslararası araştırma iş birliği oluşturma üzerinde pozitif ve güçlü bir etkiye sahiptir.
4. Kurumsal faktörler kapsamında yapılan lojistik regresyon analizi, vakıf üniversitelerine kıyasla devlet üniversitesinde görev yapmanın uluslararası araştırma iş birliğini negatif yönde etkilediğini ortaya koymaktadır.

# Yazarın tartışması

Çalışmanın ampirik bulguları, küresel düzeydeki yoğun teşvik ve yönelimlere karşın Türk akademisyenlerinin %51,4 gibi dikkate değer bir kesiminin uluslararası araştırma iş birliği kurmadığını ve bu süreçte yaş, unvan, doktora yapılan yer ve kurum türünün belirleyici olduğunu göstermektedir.

Yazarlar bu durumu, genç akademisyenlerin öğretim yükleri ile bürokratik engeller nedeniyle uluslararası ağlara erişim kurmakta zorlanması ve devlet üniversitelerindeki sayısal odaklı merkezi politikaların akademisyenlerin öz motivasyonunu tam olarak destekleyememesi ile açıklamaktadır.

Tartışma bölümünde elde edilen sonuçlar, Kwiek (2020) ile Smeby ve Gornitzka'nın (2008) akademideki 'uluslararasılar' ve 'yereller' ayrımı ile Finkelstein ve Sethi'nin (2014) yurt dışı doktora derecesinin uluslararasılaşmadaki etkisine dair literatür bulgularıyla doğrudan ilişkilendirilmektedir.

Sonuç olarak çalışma, yükseköğretim yönetiminin yalnızca sayısal performans göstergelerine odaklanmak yerine, genç akademisyenlerin uluslararası hareketliliğini destekleyen, kaynak yetersizliklerini gideren ve kurumsal özerkliği artıran kapsayıcı politikalar geliştirmesi gerektiğini vurgulamaktadır.

# Yazarın sonucu

Yazarlar, Türk yükseköğretimindeki uluslararası araştırma iş birliklerinin karmaşık yapısını göz önüne alarak, karar vericilerin ve politika yapıcıların maddi ve finansal destekleri daha sistematik ve verimli bir biçimde yönlendirmeleri gerektiğini, ayrıca kamu üniversitelerine daha özerk stratejiler geliştirme imkânı tanınmasının uluslararasılaşmayı daha kapsayıcı hale getireceği sonuçuna varmaktadırlar.

# Literatürdeki işlevi

Bu çalışma, yükseköğretim alanındaki uluslararasılaşma tartışmalarını makro yapısal analizlerden mikro düzeydeki akademisyen davranışlarına indirgeyerek ampirik bir köprü kurmaktadır. Gelişmekte olan yükseköğretim sistemlerinde, merkezi teşvik mekanizmaları ile bireysel akademik motivasyonlar arasındaki uyumsuzluğu sörgülama işlevi görmektedir. Çalışma, akademisyenlerin küresel bilimsel ağlara katılımını yalnızca finansal desteklerle değil, aynı zamanda doktora yapılan yer, unvan, yaş ve kurum türü gibi çok boyutlu bireysel ve profesyonel değişkenlerle ilişkilendirerek literatürdeki kurumsal analiz alanını derinleştirmektedir.

Önceki çalışmalarla ilişkisi: Yazarlar, çalışmayı Kwiek (2018, 2020) tarafından geliştirilen ve akademisyenleri 'uluslararasılar' ile 'yereller' olarak ayıran teorik zemin üzerine inşa etmektedir. Finkelstein ve Sethi'nin (2014) yurt dışı doktora derecesinin kurumsal uluslararasılaşmaya olan etkisini ele alan modellerini Türkiye bağlamında ampirik olarak doğrulamaktadır. Smeby ve Gornitzka'nın (2008) küreselleşmeyle birlikte tüm akademisyenlerin kozmopolit haline geldiği yönündeki iddiasını esneterek, Türkiye gibi gelişmekte olan ülkelerde yerelliğin hala güçlü bir yapısal direnç noktası olduğunu ampirik verilerle kanıtlamaktadır.

Literatür taramasına katkısı: Yükseköğretimde uluslararası araştırma iş birliği temalı literatür taramalarına bu çalışma, niceliksel merkeziyetçi politikaların yerel düzeydeki akademisyen motivasyonu üzerindeki olumsuz yansımalarını gösteren güçlü bir örnek sunmaktadır. Hızlı büyüme ve massifikasyon sürecindeki yükseköğretim kurumlarında altyapı eksikliklerinin iş birliği önündeki en büyük engellerden biri olduğunu somutlaştırmaktadır. Ayrıca, literatürdeki Batı merkezli bilgi üretimi hegemonyasına karşı gelişmekte olan ülkelerdeki akademisyen profillerinin nasıl konumlandığını göstererek bölgesel eşitsizlik tartışmalarına katkı sağlamaktadır.

# Tez ve makale araştırmalarında kullanım

- **Gelişmekte olan ülkelerdeki akademisyenlerin önemli bir kısmı küreselleşme baskılarına rağmen yerel odaklı kalmaktadır.** — Türkiye bağlamında ampirik olarak sunulan %51,4'lük iş birliği kurmama oranı, uluslararasılaşmanın her zaman homojen bir şekilde gerçekleşmediğini desteklemek için referans verilir.
- **Uluslararası araştırma iş birliği süreci, akademisyenlerin bireysel motivasyonları ile kendi kendini örgütleme mekanizmalarına dayanır.** — Karmaşıklık kuramı ve kendi kendini örgütleme ilkelerinin IRC'yi açıklamada nasıl bir teorik araç olarak kullanılabileceğini göstermek amacıyla kullanılır.
- **Akademik unvan, yaş ve kıdem arttıkça uluslararası araştırma iş birliği kurma eğilimi belirgin şekilde artmaktadır.** — Kendi araştırmasında yaş ve unvanın iş birliği üzerindeki etkisini bulan bir araştırmacı, Türkiye genelindeki bu ampirik bulgu ile sonuçlarını karşılaştırmak için makaleyi kaynak gösterir.

# Türetilebilir araştırma soruları

- **Türkiye'deki devlet üniversitelerinde görev yapan genç akademisyenlerin uluslararası araştırma iş birliği kuramalarının önündeki temel kurumsal ve bürokratik engeller nelerdir?**
  - Desen: Nitel araştırma desenlerinden durum çalışması kullanılacaktır. Veri doygunluğuna ulaşana dek devlet üniversitelerinde görev yapan ve uluslararası iş birliği bulunmayan 25 doktor öğretim üyesi ve araştırma görevlisi ile yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilecektir. Veriler içerik analizi yöntemiyle çözümlenecektir.
  - Gerekçe: Makalenin genç akademisyenlerin ve devlet üniversitelerinde çalışanların iş birliği kurma olasılığının düşük olduğunu gösteren lojistik regresyon bulgularından ve bu durumun derinlemesine araştırılması gerektiği yönündeki gelecek araştırma önerisinden türetilmiştir.
- **Akademisyenlerin çok disiplinli araştırma yönelimleri, uluslararası araştırma iş birliklerinin genişliğini ve derinliğini nasıl etkilemektedir?**
  - Desen: Açıklayıcı ardışık karma yöntem tasarımı benimsenecektir. Nicel aşamada farklı disiplinlerden rastgele seçilen akademisyenlere anket uygulanacak, nitel aşamada ise çok disiplinli projeler yürüten araştırma gruplarıyla odak grup görüşmeleri yapılacaktır. Örneklem büyüklüğü güç analiziyle (G*Power) belirlenecektir.
  - Gerekçe: Makalenin Table 5'te yer alan, çok disiplinli ve uluslararası kapsamdaki araştırma yönelimlerinin uluslararası araştırma iş birliği kurma olasılığını anlamlı şekilde artırdığı yönündeki özgün bulgusuna dayanmaktadır.
- **Vakıf ve devlet üniversitelerinin sunduğu finansal ve bürokratik destek mekanizmaları akademisyenlerin uluslararası araştırma motivasyonlarını nasıl şekillendirmektedir?**
  - Desen: Karşılaştırmalı çoklu durum deseni kullanılacaktır. İki köklü devlet ve iki vakıf üniversitesi seçilerek, uluslararası ofis yöneticileri ve akademisyenlerle görüşülecek, kurumsal strateji belgeleri döküman analiziyle incelenecektir. Nitel örneklem veri doygunluğu ilkesine göre belirlenecektir.
  - Gerekçe: Lojistik regresyon sonuçlarında devlet üniversitesinde çalışmanın uluslararası iş birliğini negatif etkilemesi ve vakıf üniversitelerinin metropolitan konumu ile daha geniş uluslararasılaşma stratejilerine sahip olması tartışmasından türetilmiştir.

# Kaynak izleri

Her iddia, özgün yayının belirtilen sayfasındaki birebir alıntıya bağlıdır.

| Kanıt | Bölüm | PDF sayfası | Basılı sayfa | Alıntı |
|---|---|---|---|---|
| ev-o-1 | Introduction | 1 | — | internationalization in HE has been adopted as a policy agenda for governments (Mason, Merga, Canché, & Roni, 2021), strategic orientation for universities |
| ev-o-2 | Introduction | 3 | — | the purpose of our study is to examine factors related to IRC in Turkish HE according to academics’ attitudes. |
| ev-s-1 | Method | 5 | — | We employed a survey design to investigate the factors influencing IRC in Turkish HE from the micro-level perspective |
| ev-s-2 | Logistic Regression Results | 9 | — | holding a doctoral degree earned in Türkiye instead of from abroad and an academic orientation towards teaching rather than research had a negative relationship with IRC. |
| ev-s-3 | Logistic Regression Results | 9 | — | On the other hand, a professorship title and an orientation towards multidisciplinary or international research in scope had a positive influence on IRC. |
| ev-s-4 | Logistic Regression Results | 9 | — | Furthermore, significant institutional factors on IRC included institution type, which revealed that being employed at a public university negatively influenced IRC. |
| ev-s-5 | Abstract | 1 | — | Our findings indicate that despite globalizing trends, a considerable proportion of the participant Turkish academics tend not to establish IRC. |
| ev-s-6 | Discussion and Conclusion | 11 | — | The importance of gaining a graduate degree abroad in academics’ involvement in international activities has been discussed by several authors |
| ev-s-7 | Discussion and Conclusion | 13 | — | Investigating this can help government and policymakers channel material and financial support in a more systematic and efficient way, and help researchers depict a more nuanced in |
| ev-l-1 | Theoretical Considerations | 3 | — | The concept emphasizes that academics individually determine their professional orientation and the focus of their academic activities; thus, individual motivation drives academics |
| ev-l-2 | Results | 9 | — | holding a doctoral degree earned in Türkiye instead of from abroad and an academic orientation towards teaching rather than research had a negative relationship with IRC. |
| ev-l-3 | Discussion and Conclusion | 10 | — | Consistent with previous studies, these findings demonstrate that IRC is more common among older academics and those holding higher titles |

# İlgili kavramlar

- [Dönüşümcü Liderliğin Yemen Devlet Okullarında Okul Kültürünü ve Öğretim Performansını Artırmadaki Rolü](/okf/sosyal-bilimler/egitim-bilimleri/donusumcu-liderligin-yemen-devlet-okullarinda-okul-kulturunu-ve-ogretim-performansini-artirmadaki-rolu.md)
- [Sözel Olmayan Zekâ Testi Üçüncü Versiyonunun (TONI-3) Türk Ortaokul Öğrencilerindeki Psikometrik Özellikleri](/okf/sosyal-bilimler/egitim-bilimleri/sozel-olmayan-zek-testi-ucuncu-versiyonunun-toni-3-turk-ortaokul-ogrencilerindeki-psikometrik-ozellikleri.md)
- [Erken Cumhuriyet Döneminde Spor: Bir Devletin İdeolojik Aygıtı Olarak Türk Spor Kurumu Dergisi](/okf/sosyal-bilimler/egitim-bilimleri/erken-cumhuriyet-doneminde-spor-bir-devletin-ideolojik-aygiti-olarak-turk-spor-kurumu-dergisi.md)
- [Türk Eğitim Sisteminde Sekülerleşme](/okf/sosyal-bilimler/egitim-bilimleri/turk-egitim-sisteminde-sekulerlesme.md)
- [Kanıta Dayalı Sınıf Yönetimi Ölçeğinin Klasik Test ve Madde Tepki Kuramlarına Göre Geçerlik ve Güvenirlik Kanıtları](/okf/sosyal-bilimler/egitim-bilimleri/kanita-dayali-sinif-yonetimi-olceginin-klasik-test-ve-madde-tepki-kuramlarina-gore-gecerlik-ve-guvenirlik-kanitlari.md)
- [Örgütsel Uygulama Olarak Dönüştürücü Eğitim Liderliği: Okullarda Öğretmen Özerkliğini ve Mesleki Kültürü Yeniden Yapılandırmada Uygulama Kuramı Perspektifi](/okf/sosyal-bilimler/egitim-bilimleri/orgutsel-uygulama-olarak-donusturucu-egitim-liderligi-okullarda-ogretmen-ozerkligini-ve-mesleki-kulturu-yeniden-yapilandirmada-uygulama-kurami-perspektifi.md)
- [Isitme Engelli ve Normal Isiten Basketbol ve Voleybölçularin Tekrarli Aktif Sicrama Performanslarindaki Cok Boyutlu Farklıliklar: Yükseklik, Kuvvet ve Ivme](/okf/sosyal-bilimler/egitim-bilimleri/isitme-engelli-ve-normal-isiten-basketbol-ve-voleybolcularin-tekrarli-aktif-sicrama-performanslarindaki-cok-boyutlu-farkliliklar-yukseklik-kuvvet-ve-ivme.md)
- [COVID-19 Pandemisinin Yükseköğretimde Çevrimiçi Öğrenme Üzerine Etkisi: Bibliyometrik Bir Analiz](/okf/sosyal-bilimler/egitim-bilimleri/covid-19-pandemisinin-yuksekogretimde-cevrimici-ogrenme-uzerine-etkisi-bibliyometrik-bir-analiz.md)

# Şeffaflık

- Analiz tarihi: 2026-08-18T13:06:19.305Z
- Kanıt sayısı: 12
- Üretim sürümü: makale-analizi-v3.0.0
- Kanonik sayfa: https://makaleanalizi.com/sosyal-bilimler/egitim-bilimleri/turk-yuksekogretiminde-uluslararasi-arastirma-is-birlikleri-bireysel-mesleki-ve-kurumsal-faktorlerin-rolu