---
type: "Akademik Makale Analizi"
title: "Türkiye'de Jeopolitik Öğretiminin Disipliner Sınırları ve Metodolojik Sorunları"
description: "Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler (Uİ) disiplinlerinde jeopolitik, coğrafi alanlar üzerindeki nüfuz ve otorite ilişkilerini inceleyen kritik bir alt alan olmasına rağmen, akademik düzeydeki konumu ve metodolojik sınırları sıklıkla tartışılmaktadır. Türkiye'deki yükseköğretim müfredatlarında j"
resource: "https://makaleanalizi.com/sosyal-bilimler/egitim-bilimleri/turkiyede-jeopolitik-ogretiminin-disipliner-sinirlari-ve-metodolojik-sorunlari"
doi: "10.20991/allazimuth.1413453"
authors: ["Cem SAVAŞ"]
citation: "SAVAŞ, C. (2024). Disciplinary Boundaries and Methodological Issues of Teaching Geopolitics in Turkey. All Azimuth A Journal of Foreign Policy and Peace, 13(1), 1-17. https://doi.org/10.20991/allazimuth.1413453"
publicationType: "qualitative"
discipline: "Sosyal Bilimler"
subDiscipline: "Eğitim Bilimleri"
evidenceCount: 13
tags: ["Jeopolitik", "Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Müfredatı", "Öğretim", "Metodoloji", "Türkiye"]
timestamp: "2026-08-03T09:14:48.265Z"
---

# Türkiye'de Jeopolitik Öğretiminin Disipliner Sınırları ve Metodolojik Sorunları

Özgün başlık: Disciplinary Boundaries and Methodological Issues of Teaching Geopolitics in Turkey
DOI: https://doi.org/10.20991/allazimuth.1413453
Künye (APA 7): SAVAŞ, C. (2024). Disciplinary Boundaries and Methodological Issues of Teaching Geopolitics in Turkey. All Azimuth A Journal of Foreign Policy and Peace, 13(1), 1-17. https://doi.org/10.20991/allazimuth.1413453

Bilim alanı: [Sosyal Bilimler](/okf/sosyal-bilimler/index.md) › Eğitim Bilimleri

# Alan bağlamı

Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler (Uİ) disiplinlerinde jeopolitik, coğrafi alanlar üzerindeki nüfuz ve otorite ilişkilerini inceleyen kritik bir alt alan olmasına rağmen, akademik düzeydeki konumu ve metodolojik sınırları sıklıkla tartışılmaktadır. Türkiye'deki yükseköğretim müfredatlarında jeopolitik, çoğunlukla devlet merkezli, katı realist bir güvenlik yaklaşımı ve askeri vesayet gölgesinde kalmış bir çalışma alanı olarak konumlandırılmaktadır. Bu durum, jeopolitiğin çok boyutlu uzamsal ölçekleri, kartografik temsilleri ve tarihsel analiz yöntemlerini dışlayan dar bir çerçeveye sıkışmasına neden olmaktadır.

# Akademik özet

Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler disiplinlerinde jeopolitik, coğrafi mekan ile güç mücadeleleri arasındaki dinamik ilişkiyi inceleyen temel bir alan olmasına rağmen, Türkiye'deki akademik yazında çoğunlukla dar bir çerçevede ele alınmaktadır. Türkiye'de jeopolitik kavramı genellikle devlet merkezli, katı realist paradigmalarla sınırlandırılmakta ve coğrafi determinizmin ötesine geçemeyen askeri-stratejik bir perspektifle öğretilmektedir. Bu durum, jeopolitiğin çok düzeyli analitik yapısını, kartografik yöntemlerini ve tarihsel-mekansal akıl yürütme becerilerini arka plana itmektedir. Türkiye'deki üniversitelerin eğitim müfredatlarında jeopolitiğin metodolojik boyutunun nasıl ve ne ölçüde temsil edildiği sorusu, disiplinler arası bütünleşme ve nitelikli akademik bilgi üretimi açısından çözülmesi gereken önemli bir sorun alanı olarak karşımıza çıkmaktadır.

Bu çalışmanın temel amacı, Türkiye'deki devlet ve vakıf üniversitelerinde yürütülen Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler programlarında jeopolitik öğretiminin metodolojik ve kuramsal sınırlarını eleştirel bir biçimde analiz etmektir. Araştırmada nitel durum çalışması deseni benimsenmiş ve veri toplama yöntemi olarak belge incelemesi tekniği kullanılmıştır. Bu çerçevede, Türkiye'deki üniversitelerin Bologna Bilgi Sistemi üzerindeki jeopolitik, siyasi coğrafya ve ilgili derslerin haftalık izlenceleri, öğrenme çıktıları, ders içerikleri ve kaynakçaları taranmıştır. Elde edilen veriler, Fransız jeopolitik okulunun metodolojik parametreleri olan temsiller, kartografi ve çok boyutlu uzamsal ölçekler çerçevesinde nitel olarak sınıflandırılmış ve çözümlenmiştir.

Araştırma bulguları, Türkiye'de jeopolitik dersi sunan üniversitelerin müfredatlarında derin bir metodolojik boşluk ve kavramsal kargaşa olduğunu göstermektedir. İncelenen seksen üniversitenin altmış üçünde jeopolitik ve siyasi coğrafya kavramlarının birbirinin yerine ikame edilecek şekilde kullanıldığı ve disipliner sınırların bulanıklaştığı tespit edilmiştir. Jeopolitik derslerinin ezici çoğunluğunda kartografya, harita okuma yöntemleri ve jeopolitik temsiller gibi metodolojik araçların neredeyse tamamen göz ardı edildiği belirlenmiştir. Ayrıca, derslerin büyük bir kısmında metodoloji yerine kuramsal tartışmaların ya da doğrudan bölgesel güvenlik analizlerinin ağırlık kazandığı, bu durumun da öğrencilerin mekansal ve tarihsel akıl yürütme becerilerini kısıtladığı ortaya konmuştur.

Elde edilen sonuçlar, Türkiye'deki jeopolitik eğitiminin metodolojik bir revizyona ihtiyaç duyduğunu açıkça ortaya koymaktadır. Yazar, sadece altı üniversitede jeopolitiğin metodolojik yönünü ön plana çıkaran derslerin bulunduğunu vurgulayarak bu durumun Türkiye'deki jeopolitik araştırmalarının kalitesini doğrudan etkilediğini savunmaktadır. Literatür bağlamında bu çalışma, jeopolitiği yalnızca bir dış politika analizi aracı değil, ampirik harita, mekansal ölçekler ve toplumsal temsilleri içeren bağımsız bir yöntem olarak yeniden düşünmeye çağırmaktadır. Türkiye'de bu alanda çalışma yürütecek araştırmacılar için bu bulgular, ders içeriklerinin küresel ve bölgesel dinamiklerle entegre edilerek kartografik okuryazarlık ve eleştirel temsillerle zenginleştirilmesi gerektiğini göstermesi açısından kritik öneme sahiptir.

# Araştırmanın amacı

Bu çalışmanın temel amacı, Türkiye'deki üniversitelerin Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler bölümlerindeki lisans ve lisansüstü ders müfredatlarını ve AKTS bilgi paketlerini inceleyerek jeopolitik öğretiminin mevcut durumunu eleştirel bir perspektifle ortaya koymak ve metodolojik karakterini geliştirmeye yönelik öneriler sunmaktır.

# Yöntem ve tasarım

Bu araştırma, Türkiye'deki üniversitelerin Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler bölümlerinde jeopolitik eğitiminin durumunu incelemek amacıyla nitel durum çalışması (case study) metodolojisini benimsemiştir.

# Bulgular ve önermeler

1. Türkiye'deki üniversitelerde jeopolitik derslerinin adlandırılmasında ve müfredat içeriklerinde 'Jeopolitik' ve 'Jeopolitika' kavramlarının tutarsız kullanımı, alanda ciddi bir terminolojik ve dilsel karmaşaya yol açmaktadır.
2. Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler bölümlerinde sunulan jeopolitik derslerinin çok büyük bir kısmında metodolojik bir temelin bulunmaması, eğitimin kuramsal ve kavramsal düzeyde derinleşmesini engellemektedir.
3. Türkiye'de jeopolitik eğitimi büyük oranda devlet merkezli ve sert realist bir bakış açısıyla, ulusal güvenlik ya da dış politika analiziyle sınırlandırılmakta; bu durum derslerin disiplinler arası yapısını daraltmaktadır.
4. Jeopolitik çalışmalarının temel yöntemlerinden biri olan haritalama ve kartografya yöntemlerine, Türkiye'deki üniversitelerin jeopolitik ders müfredatlarında neredeyse hiç yer verilmemektedir.

# Yazarın tartışması

Türkiye'de Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler disiplininde jeopolitik öğretimi, genellikle devlet merkezli ve realist dış politika analizlerinin gölgesinde kalarak yöntemsel derinliğini yitirmektedir. Yazar, derslerin büyük çoğunluğunun güncel metodolojik yaklaşımlardan uzak bir biçimde, salt tarihsel olay aktarımı veya kuramsal ezberler şeklinde yürütüldüğünü ortaya koymaktadır. Bu durum, öğrencilerin jeopolitiği bağımsız ve dinamik bir analiz yöntemi olarak kavramasını zorlaştırmaktadır.

Müfredatlardaki kavramsal kaosun bir diğer yansıması da Türkçe terminolojide 'Jeopolitik' ve 'Jeopolitika' terimlerinin tutarsız ve birbirinin yerine geçecek şekilde kullanımıdır. Analizler, bu dilsel kakofoninin disiplinler arası sınırları belirsizleştirdiğini ve öğrencilerin jeopolitiği askeri bir vesayet söylemiyle özdeşleştirmesine yol açtığını göstermektedir. Bilimsel bir dil birliğinin kurulamaması, derslerin yöntemsel kalitesini de olumsuz etkilemektedir.

Fransız jeopolitik ekolünün önde gelen temsilcileri olan Yves Lacoste ve Béatrice Giblin'in vurguladığı gibi, coğrafya olmadan jeopolitik bir analiz yapmak mümkün değildir. Ancak Türkiye'deki üniversitelerin ders planları incelendiğinde, harita okuma ve kartografya becerilerinin neredeyse tamamen dışlandığı görülmektedir. Yazar, bu eksikliğin öğrencilerin olayları mekansal ve çok boyutlu ölçeklerde değerlendirme yetisini kısıtladığını savunmaktadır.

Sonuç olarak, Türkiye'de jeopolitik eğitiminin çağdaş ve metodolojik bir yapıya kavuşturulması, Uluslararası İlişkiler alanındaki akademik kalitenin artırılması açısından kaçınılmazdır. Müfredatların salt devlet odaklı güvenlik anlatılarından sıyrılarak mekansal temsilleri, kartografik analizleri ve yerel dinamikleri içeren bir perspektifle yeniden tasarlanması gerekmektedir. Bu dönüşüm, Türkiye'deki jeopolitik çalışmalarını küresel literatürle bütünleştirecektir.

# Yazarın sonucu

Türkiye'deki üniversitelerde yürütülen jeopolitik eğitiminin metodolojik ve kavramsal kalitesini artırmak için, müfredatlara coğrafi ve tarihsel muhakemeyi birleştiren çok boyutlu analiz yöntemlerinin ve özellikle kartografya (harita) eğitiminin dahil edilmesi gerekmektedir. Eğitim süreçlerinin devlet merkezli dar kalıplardan kurtarılarak eleştirel ve yöntemsel bir zemine taşınması, alandaki bilimsel üretimin niteliğini doğrudan yükseltecektir.

# Literatürdeki işlevi

Bu çalışma, Türkiye'de Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler bölümlerindeki jeopolitik öğretimini ilk kez ampirik ve nitel bir durum çalışması çerçevesinde, AKTS bilgi paketleri üzerinden sistematik olarak haritalandıran öncü bir yapıttır. Literatürde jeopolitiğin sadece kuramsal veya stratejik boyutlarına odaklanan geleneksel çalışmaların aksine, bu çalışma konunun pedagojik, terminolojik ve metodolojik boyutlarını ön plana çıkararak akademik müfredatların kurumsal bir röntgenini çekmektedir. Yöntem eksikliğinin yükseköğretimdeki yansımalarını göstererek eğitim bilimleri ile siyaset bilimi arasında köprü kurar.

Önceki çalışmalarla ilişkisi: Çalışma, Fransız jeopolitik ekolünün (Yves Lacoste, Béatrice Giblin, Barbara Loyer) geliştirdiği temsil, iç jeopolitik ve mekansal ölçekler metodolojisinden beslenmektedir. Geleneksel Anglo-Amerikan realist jeopolitik yaklaşımlarının devleti ve coğrafi determinizmi merkeze alan dar bakış açısını, eleştirel coğrafya literatürüyle sörgülamaktadır. Türkiye literatüründeki güvenlik eksenli askeri jeopolitik algısının, coğrafi ve tarihsel muhakemeden yoksun olduğunu savunarak, uluslararası ilişkiler kuramları ile jeopolitik yöntem arasındaki metodolojik ayrışmayı netleştirmektedir.

Literatür taramasına katkısı: Uluslararası ilişkiler disiplininde jeopolitik öğretimine dair yapılacak literatür taramalarına, Türkiye ölçeğinde kapsamlı bir ampirik veri tabanı ve kurumsal durum tespiti sunmaktadır. Akademik müfredatların sadece ders adları üzerinden değil, haftalık içerikler, öğrenme çıktıları ve kaynakçalar üzerinden nitel doküman analizine tabi tutulması yöntemiyle literatüre katkı sağlamaktadır. Çalışma, jeopolitiğin bir kuram değil, mekansal ve tarihsel bir analiz yöntemi (know-how) olduğu tezini literatüre güçlü bir biçimde yerleştirerek gelecekteki müfredat geliştirme çalışmalarına yön vermektedir.

# Tez ve makale araştırmalarında kullanım

- **Türkiye'deki Uluslararası İlişkiler müfredatlarında jeopolitik kavramı çoğunlukla kuram ile yöntem karıştırılarak verilmektedir.** — Bu çalışma, Türkiye'deki ders müfredatlarında jeopolitiğin bilimsel bir yöntem olarak konumlandırılmasındaki eksiklikleri ampirik olarak kanıtlamak için referans gösterilebilir.
- **Türkiye'deki jeopolitik eğitiminin en büyük eksikliklerinden biri haritalama ve kartografya yöntemlerinin dışlanmasıdır.** — Müfredatlarda kartografik ve uzamsal analizlerin eksikliğini vurgulamak ve derslere harita metodunun entegrasyonu ihtiyacını savunmak amacıyla kullanılabilir.
- **AKTS bilgi paketleri, yükseköğretimdeki eğitim yaklaşımlarını ölçmek ve analiz etmek için güvenilir ve nesnel bir doküman kaynağıdır.** — Sosyal bilimlerde yükseköğretim müfredatlarını inceleyen çalışmalarda, AKTS paketlerinin birer birincil veri ve doküman analizi aracı olarak kullanım meşruiyetini desteklemek için referans verilebilir.

# Türetilebilir araştırma soruları

- **Türkiye'deki Uluslararası İlişkiler akademisyenleri jeopolitikte kartografya ve haritalama araçlarının öğretimsel değerini nasıl algılamaktadır?**
  - Desen: Türkiye'deki devlet ve vakıf üniversitelerinde jeopolitik dersi veren öğretim üyelerinden amaçlı örneklem yöntemiyle seçilecek katılımcılarla yarı yapılandırılmış mülakatlar gerçekleştirilecektir. Nitel veriler tematik analiz yöntemiyle çözümlenecektir. Örneklem büyüklüğü veri doygunluğuna ulaşıldığında belirlenecektir.
  - Gerekçe: Yazarın Türkiye'deki müfredatlarda kartografya ve haritalama yöntemlerinin neredeyse tamamen dışlandığına ve bunun yöntemsel bir eksiklik olduğuna dair bulgusundan hareketle tasarlanmıştır.
- **Jeopolitik derslerinde sadece kuram odaklı eğitim alan öğrenciler ile yöntem ve harita analizi odaklı eğitim alan öğrencilerin mekansal analiz becerileri arasında anlamlı bir fark var mıdır?**
  - Desen: Uluslararası İlişkiler bölümlerindeki iki farklı jeopolitik sınıfında yarı deneysel desen uygulanacaktır. Bir gruba klasik kuramsal müfredat, diğer gruba ise kartografik ve yöntemsel analiz içeren müfredat uygulanacaktır. Dönem başında ve sonunda öğrencilerin mekansal analiz becerileri araştırmacı tarafından geliştirilen ve uzman görüşüyle geçerliği doğrulanmış bir senaryo analiz testi ile ölçülecektir.
  - Gerekçe: Yazarın Türkiye'deki jeopolitik derslerinde kuram ile yöntemin karıştırıldığı ve bunun yöntemsel zayıflığa yol açtığı yönündeki tespitine dayanarak geliştirilmiştir.
- **Türkiye ve Fransa'daki Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler bölümlerinde okutulan jeopolitik derslerinin AKTS içerikleri metodolojik ve mekansal ölçekler bakımından nasıl farklılaşmaktadır?**
  - Desen: Her iki ülkeden eşleştirilmiş özelliklere sahip devlet üniversitelerinin AKTS ders paketleri nitel durum çalışması deseni kapsamında toplanacaktır. Dokümanlar, içerik analizi yöntemiyle mekansal ölçekler, kartografya kullanımı ve kuramsal yaklaşımlar temaları altında kodlanarak karşılaştırılacaktır.
  - Gerekçe: Yazarın çalışmasında Türkiye'deki durumun eleştirel jeopolitik yönteminden uzak olduğunu savunurken Fransız coğrafya ekolüne ve onun temsil yöntemlerine atıfta bulunmasından esinlenmiştir.

# Kaynak izleri

Her iddia, özgün yayının belirtilen sayfasındaki birebir alıntıya bağlıdır.

| Kanıt | Bölüm | PDF sayfası | Basılı sayfa | Alıntı |
|---|---|---|---|---|
| ev-o-1 | Abstract | 1 | — | Based on a qualitative case study, it eventually aims to improve the methodological character of geopolitics teaching, indirectly influencing the level and quality of geopolitics i |
| ev-o-2 | Abstract | 1 | — | This study aims to present a critical portrayal of teaching geopolitics at Turkish universities by assessing both undergraduate and graduate levels of Political Science and Interna |
| ev-s-1 | Abstract | 1 | — | This study aims to present a critical portrayal of teaching geopolitics at Turkish universities by assessing both undergraduate and graduate levels of Political Science and Interna |
| ev-s-2 | 1. Introduction | 2 | — | This paper relies on the case study methodology , which is one of the verification strategies in social sciences based on an empirical research strategy. |
| ev-s-3 | 4. To teach or not to teach geopolitics? Findings from Turkey | 10 | — | The widely inconsistent use of both “Jeopolitik” and “Jeopolitika” in Turkish, illustrates the linguistic cacophony of Turkish terminology regarding the field. |
| ev-s-4 | 4. To teach or not to teach geopolitics? Findings from Turkey | 12 | — | the lack of methodological background for the majority of the courses causes conceptual confusion. |
| ev-s-5 | 5. Conclusion | 17 | — | Most importantly, geopolitics teaching in Turkey does not prioritize the level of methodological inquiry. |
| ev-s-6 | 4. To teach or not to teach geopolitics? Findings from Turkey | 13 | — | Another important point that should be emphasized here is that the map and cartography methods, which are important in geopolitical studies, are explained to the students in very f |
| ev-s-7 | 3. Geopolitics as a method : Representations, maps, and spatial levels of analysis | 7 | — | Therefore, as stated by Giblin, there is no geopolitics without geography, which is a motto for Lacostian geopolitics. |
| ev-l-1 | 1. Introduction | 2 | — | This paper relies on the case study methodology , which is one of the verification strategies in social sciences based on an empirical research strategy. |
| ev-l-2 | 4. To teach or not to teach geopolitics? Findings from Turkey | 10 | — | ECTS st ands as the only relevant source to study the current situation on teaching of geopolitics in Turkey , though the course names related to geopolitics only represent a clue  |
| ev-l-3 | 4. To teach or not to teach geopolitics? Findings from Turkey | 12 | — | The main reason for this can be expressed as the confusion between method and theory in IR education in Turkey. |
| ev-l-4 | 4. To teach or not to teach geopolitics? Findings from Turkey | 13 | — | The concepts such as “representation,” “methodology,” “map/mapping,” or “cartography” do not generally appear throughout the long list of geopolitics courses offered in Turkey. |

# İlgili kavramlar

- [Türk Eğitim Sisteminde Sekülerleşme](/okf/sosyal-bilimler/egitim-bilimleri/turk-egitim-sisteminde-sekulerlesme.md)
- [Kanıta Dayalı Sınıf Yönetimi Ölçeğinin Klasik Test ve Madde Tepki Kuramlarına Göre Geçerlik ve Güvenirlik Kanıtları](/okf/sosyal-bilimler/egitim-bilimleri/kanita-dayali-sinif-yonetimi-olceginin-klasik-test-ve-madde-tepki-kuramlarina-gore-gecerlik-ve-guvenirlik-kanitlari.md)
- [Örgütsel Uygulama Olarak Dönüştürücü Eğitim Liderliği: Okullarda Öğretmen Özerkliğini ve Mesleki Kültürü Yeniden Yapılandırmada Uygulama Kuramı Perspektifi](/okf/sosyal-bilimler/egitim-bilimleri/orgutsel-uygulama-olarak-donusturucu-egitim-liderligi-okullarda-ogretmen-ozerkligini-ve-mesleki-kulturu-yeniden-yapilandirmada-uygulama-kurami-perspektifi.md)
- [Isitme Engelli ve Normal Isiten Basketbol ve Voleybölçularin Tekrarli Aktif Sicrama Performanslarindaki Cok Boyutlu Farklıliklar: Yükseklik, Kuvvet ve Ivme](/okf/sosyal-bilimler/egitim-bilimleri/isitme-engelli-ve-normal-isiten-basketbol-ve-voleybolcularin-tekrarli-aktif-sicrama-performanslarindaki-cok-boyutlu-farkliliklar-yukseklik-kuvvet-ve-ivme.md)
- [COVID-19 Pandemisinin Yükseköğretimde Çevrimiçi Öğrenme Üzerine Etkisi: Bibliyometrik Bir Analiz](/okf/sosyal-bilimler/egitim-bilimleri/covid-19-pandemisinin-yuksekogretimde-cevrimici-ogrenme-uzerine-etkisi-bibliyometrik-bir-analiz.md)
- [Kahramanmaraş Depremleri Sonrası Afrika Ülkelerinden Türkiye'ye Yapılan Yardımlar](/okf/sosyal-bilimler/egitim-bilimleri/kahramanmaras-depremleri-sonrasi-afrika-ulkelerinden-turkiyeye-yapilan-yardimlar.md)
- [Çin'de Kırsal Öğretmenlerin Meslekte Kalma Faktörleri ve İlişki Yolları Üzerine Araştırma](/okf/sosyal-bilimler/egitim-bilimleri/cinde-kirsal-ogretmenlerin-meslekte-kalma-faktorleri-ve-iliski-yollari-uzerine-arastirma.md)
- [Üniversite Yönetişiminin Eğitim Hizmet Kalitesine Etkisi: Etiyopya Kamu Üniversitelerinden Bulgular](/okf/sosyal-bilimler/egitim-bilimleri/universite-yonetisiminin-egitim-hizmet-kalitesine-etkisi-etiyopya-kamu-universitelerinden-bulgular.md)

# Şeffaflık

- Analiz tarihi: 2026-08-03T09:14:48.265Z
- Kanıt sayısı: 13
- Üretim sürümü: makale-analizi-v3.0.0
- Kanonik sayfa: https://makaleanalizi.com/sosyal-bilimler/egitim-bilimleri/turkiyede-jeopolitik-ogretiminin-disipliner-sinirlari-ve-metodolojik-sorunlari