---
type: "Akademik Makale Analizi"
title: "Yükseköğretimde Üretken Yapay Zeka Teknolojilerinin Kullanımına İlişkin Öğrenci Perspektifleri"
description: "Yükseköğretimde ChatGPT gibi üretken yapay zeka araçlarının hızla yaygınlaşması, geleneksel akademik dürüstlük politikalarının ve intihal algılarının yeniden değerlendirilmesini zorunlu kılmıştır. Söz konusu teknolojiler, öğrencilerin yazma süreçlerini ve bilgiye erişim biçimlerini dönüştürürken, ün"
resource: "https://makaleanalizi.com/sosyal-bilimler/egitim-bilimleri/yuksekogretimde-uretken-yapay-zeka-teknolojilerinin-kullanimina-iliskin-ogrenci-perspektifleri"
doi: "10.1007/s40979-024-00149-4"
authors: ["Heather Johnston", "Rebecca Wells", "Elizabeth M. Shanks", "Timothy Boey", "Bryony N. Parsons"]
citation: "Johnston, H., Wells, R., Shanks, E. M., Boey, T., Parsons, B. N. (2024). Student perspectives on the use of generative artificial intelligence technologies in higher education. International Journal for Educational Integrity, 20(1). https://doi.org/10.1007/s40979-024-00149-4"
publicationType: "mixed-methods"
discipline: "Sosyal Bilimler"
subDiscipline: "Eğitim Bilimleri"
evidenceCount: 8
tags: ["Yapay zeka", "Üretken yapay zeka", "Yardımcı teknoloji", "Yükseköğretim", "Akademik beceriler", "ChatGPT", "Akademik dürüstlük"]
timestamp: "2026-08-03T14:46:02.940Z"
---

# Yükseköğretimde Üretken Yapay Zeka Teknolojilerinin Kullanımına İlişkin Öğrenci Perspektifleri

Özgün başlık: Student perspectives on the use of generative artificial intelligence technologies in higher education
DOI: https://doi.org/10.1007/s40979-024-00149-4
Künye (APA 7): Johnston, H., Wells, R., Shanks, E. M., Boey, T., Parsons, B. N. (2024). Student perspectives on the use of generative artificial intelligence technologies in higher education. International Journal for Educational Integrity, 20(1). https://doi.org/10.1007/s40979-024-00149-4

Bilim alanı: [Sosyal Bilimler](/okf/sosyal-bilimler/index.md) › Eğitim Bilimleri

# Alan bağlamı

Yükseköğretimde ChatGPT gibi üretken yapay zeka araçlarının hızla yaygınlaşması, geleneksel akademik dürüstlük politikalarının ve intihal algılarının yeniden değerlendirilmesini zorunlu kılmıştır. Söz konusu teknolojiler, öğrencilerin yazma süreçlerini ve bilgiye erişim biçimlerini dönüştürürken, üniversitelerin akademik dürüstlük kurallarının güncellenmesi ihtiyacını ortaya çıkarmaktadır. Bu araştırmada, öğrencilerin üretken yapay zeka araçlarına yönelik farkındalıkları, kullanım amaçları, akademik yazma özgüvenleri ile bu teknolojilere ilişkin tutumları bütüncül bir yaklaşımla ele alınmaktadır.

# Akademik özet

Yükseköğretim kurumlarında üretken yapay zeka teknolojilerinin ve ChatGPT gibi büyük dil modellerinin hızla yaygınlaşması, mevcut akademik dürüstlük ilkelerinin ve öğretim politikalarının geçerliliğini sörgülatmaktadır. Yapay zeka sistemleri bir yandan öğrencilerin taslak hazırlama, dilbilgisi düzeltme ve kavramsal anlamayı geliştirme süreçlerine katkı sağlarken, diğer yandan ödevlerin tamamen yapay zekaya yazdırılması gibi akademik ihlal risklerini beraberinde getirmektedir. Literatürde dijital intihal ve dış kaynak kullanımı konuları geniş biçimde incelenmiş olsa da, üretken yapay zeka araçlarının öğrenci perspektifinden nasıl algılandığına ve bu teknolojilerin üniversite ilkelerine nasıl entegre edilmesi gerektiğine ilişkin öğrenci merkezli ampirik araştırmalar henüz sınırlıdır.

Bu araştırma, Liverpool Üniversitesi'nin Akademik Dürüstlük uygulama yönergesini öğrenci görüşleri doğrultusunda yeniden düzenlemek amacıyla yürütülmüştür. Araştırmada nitel ve nicel veri toplama tekniklerini birleştiren karma yöntem benimsenmiştir. Taslak anket formunun geçerliği ve anlaşılırlığı, 24 öğrencinin katıldığı 3 odak grup görüşmesiyle sınanmış ve öğrencilerin geri bildirimleri doğrultusunda anket maddeleri revize edilmiştir. Son aşamada üniversite genelinde 2.555 öğrenci çevrim içi anketi tamamlamıştır. Verilerin nicel analizinde betimsel istatistiklerin yanı sıra sıra bağımlı değişkenler arasındaki ilişkileri ve grup farklarını incelemek amacıyla Mann-Whitney U ve Goodman-Kruskal gamma testleri kullanılmıştır.

Araştırma bulguları, katılımcıların %93'ünün en az bir üretken yapay zeka teknolojisinden haberdar olduğunu ve %50,9'unun bu araçları akademik amaçlarla kullandığını veya kullanmayı düşündüğünü göstermektedir. Grammarly %88,5 ve ChatGPT %68,9 ile en çok tanınan araçlar olmuştur. Öğrencilerin %54,1'i dilbilgisi ve biçimsel düzeltmeler için yapay zeka kullanımını desteklerken, %70,4'ü bir makalenin tamamının ChatGPT ile yazılmasına karşı çıkmıştır. Analizler, akademik yazma özgüveni yüksek olan öğrencilerin üretken yapay zeka araçlarını kullanma eğiliminin daha düşük olduğunu ve başkalarının bu araçları kullanmasına karşı daha az tolerans gösterdiklerini (Mann-Whitney U testi, P < 0.01) ortaya koymuştur. Katılımcıların %41,1'i üniversite çapında net kurallar içeren kapsayıcı bir politika talep etmiştir.

Tartışma ve sonuç bölümünde yazarlar, üretken yapay zeka araçlarını tamamen yasaklamanın gerçekçi ve faydalı olmadığını, bunun yerine öğrencilerin bu araçları etik ve verimli kullanmalarını sağlayacak rehberlik süreçlerinin geliştirilmesi gerektiğini savunmaktadır. Bulgular, Bretag ve arkadaşlarının (2018) sözleşmeli intihal çalışmalarındaki öğrenci algılarıyla uyum göstermekte, ancak öğrencilerin destekleyici araçlar ile tam ödev üretimi arasında net bir çizgi çektiğini vurgulamaktadır. Çalışma, akademik yazma özgüveni düşük olan öğrencilerin veya dezavantajlı grupların yapay zekayı bir öğrenme desteği olarak gördüğünü göstererek, üniversitelerin fırsat eşitliği sunan, öğrenci katılımıyla oluşturulmuş kapsayıcı akademik dürüstlük politikaları geliştirmesinin önemini ortaya koymaktadır.

# Araştırmanın amacı

Araştırmanın temel amacı, Liverpool Üniversitesi'nin Akademik Dürüstlük ilke karar kitabını güncellemek için öğrencilerin ChatGPT ve benzeri üretken yapay zeka teknolojilerine ilişkin görüşlerini, kullanım sıklıklarını ve akademik yazma özgüvenlerinin bu kullanımla ilişkisini ortaya koymaktır.

# Yöntem ve tasarım

Çalışmada nicel anket deseni benimsenmiş, soruların geçerliği ve öğrenci algısındaki anlaşılırlığı nicel veri toplama öncesinde gerçekleştirilen nitel odak grup görüşmeleriyle sınanmıştır.

# Bulgular ve önermeler

1. Öğrencilerin yalnızca %7'si listedeki üretken yapay zeka teknolojilerinin hiçbirini duymadığını belirtmiş, %88.5'i Grammarly ve %68.9'u ChatGPT araçlarını bildiğini ifade etmiştir.
2. Katılımcıların %50.9'u üretken yapay zeka teknolojilerini akademik amaçlarla kullandığını veya kullanmayı düşündüğünü bildirmiştir.
3. Akademik yazma konusunda özgüveni yüksek olan öğrencilerin üretken yapay zeka araçlarını akademik amaçla kullanma veya kullanmayı düşünme olasılıkları daha düşük bulunmuştur.
4. Öğrencilerin %54.1'i dil bilgisi düzeltme araçlarının kullanımını desteklerken, %70.4'ü bütün bir ödevin ChatGPT gibi araçlara yazdırılmasına karşı olduğunu belirtmiştir.
5. Katılımcıların %41.1'i bu teknolojilerin ne zaman uygun olup olmadığını netleştiren üniversite genelinde geçerli tek bir politikanın uygulanmasını talep etmektedir.

# Yazarın tartışması

Araştırma sonuçları öğrencilerin büyük çoğunluğunun üretken yapay zeka araçlarından haberdar olduğunu ve yarısından fazlasının akademik çalışmalarında bu araçları kullandığını veya kullanmayı düşündüğünü ortaya koymaktadır. Öğrenciler dil bilgisi kontrolü gibi destekleyici işlevleri olumlu karşılarken bütün bir metnin yapay zekaya yazdırılmasını etik dışı olarak değerlendirmektedir.

Yazarlar öğrencilerin teknolojiyi tamamen reddetmek yerine araçsal bir destek olarak gördüklerini ve temel motivasyonlarının öğrenme sürecini kolaylaştırmak olduğunu belirtmektedir. Akademik yazma özgüveni düşük olan öğrencilerin bu araçlara daha fazla gereksinim duyduğu ve bu durumun cezalardan ziyade yönlendirici politikalara ihtiyaç duyulduğuna işaret ettiği ifade edilmektedir.

Tartışma bölümünde elde edilen veriler önceki literatürle ilişkilendirilmiş, özellikle Bretag ve arkadaşları (2018) ile Newton (2016) çalışmalarında vurgulanan akademik dürüstlük ve özgüven ilişkisi pekiştirilmiştir. Yapılan karşılaştırmalar öğrencilerin sözleşmeli kopya ile yardımcı teknoloji kullanımı arasında net bir ayrım çizdiğini göstermektedir.

Sonuç olarak üniversitelerin üretken yapay zeka araçlarını tamamen yasaklamasının gerçekçi olmadığı, bunun yerine kapsayıcı ve eşit erişim imkânı sunan kılavuzlar geliştirmesi gerektiği sonuçuna varılmıştır. Politika oluşturma süreçlerinde öğrenci katılımının sağlanması akademik dürüstlük ilkesinin sürdürülebilirliği açısından kritik görülmektedir.

# Yazarın sonucu

Yazar sonuç bölümünde, üretken yapay zeka teknolojilerinin yükseköğretim öğrencilerinin akademik ve kişisel yaşantılarında halihazırda geniş bir yer edindiğini, bu nedenle bu araçları tamamen yasaklamanın ya da değerlendirmeleri yalnızca geleneksel sınavlara dönüştürmenin gerçekçi ve faydalı bir yaklaşım olmadığını vurgulamaktadır. Üniversitelerin yapması gereken temel hamle, öğrencilere bu araçları etik, verimli ve sorumlu bir biçimde kullanma becerilerini kazandırmak ve tüm öğrenci gruplarına eşit teknolojik erişim fırsatı tanımaktır.

# Literatürdeki işlevi

Bu makale, yükseköğretim kurumlarında üretken yapay zeka araçlarının patlayıcı bir hızla yayılması karşısında akademik dürüstlük politikalarının yetersiz kalışını öğrenci perspektifinden ele alan öncü bir kuramsal ve ampirik işlev üstlenmektedir. Mevcut literatür çoğunlukla intihal, makale değirmenleri ve sözleşmeli hile gibi geleneksel akademik sahtekarlık biçimlerine odaklanırken, bu çalışma ChatGPT ve benzeri dil modellerinin öğrenciler tarafından nasıl algılandığını ve kurumsal politikalardan ne beklediklerini geniş ölçekte inceleyerek alandaki önemli bir ampirik boşluğu doldurmaktadır. Çalışma, yapay zekanın tamamen yasaklanması yerine öğrencilerle birlikte ortak üretilen ve kapsayıcı kılavuzlar geliştirilmesi gerektiğini savunarak literatürdeki mevcut cezalandırma odaklı yaklaşımlara alternatif yapıcı bir perspektif kazandırmaktadır.

Önceki çalışmalarla ilişkisi: Çalışma, akademik dürüstlük ve dijital çağda intihal kavramlarını inceleyen önceki kapsamlı literatürle güçlü bir köprü kurmaktadır. Özellikle Evering ve Moorman ile Awdry tarafından yürütülen dijital araçların intihal sınırlarını bulanıklaştırdığı yönündeki tartışmaları temel almakta; Bretag ve arkadaşları ile Harrison ve arkadaşları gibi araştırmacıların öğrenci algılarına yönelik bulgularını üretken yapay zeka özelinde genişletmektedir. Bununla birlikte, Newton ve Amigud ile Lancaster gibi yazarların akademik özgüven ve hile motivasyonları üzerine koyduğu teorik temelleri sörgülayarak, öğrencilerin yapay zekayı bir hile aracı olarak değil, aksine dil bariyerlerini aşmak, kavramları anlamak ve öğrenme süreçlerini desteklemek için işlevsel bir yardımcı olarak gördüklerini önceki çalışmalarla karşılaştırmalı olarak kanıtlamaktadır.

Literatür taramasına katkısı: Literatür taramasına sağlanan en temel katkı, yapay zeka teknolojilerinin yükseköğretimde toptancı bir yaklaşımla yasaklanamayacağını, bunun aksine öğrencilerin bu araçları kullanım biçimlerindeki nüansların (dil bilgisi denetimi ile tüm ödevi yapay zekaya yazdırma arasındaki keskin ayrımın) politika yapıcılar tarafından dikkate alınması gerektiğini ampirik kanıtlarla ortaya koymasıdır. Araştırma, yükseköğretim kurumlarının gelecekteki politika güncellemelerinde öğrenci sesini dahil etmesinin zorunluluğunu göstererek literatüre metodolojik bir şablon sunmakta ve gelecekteki yapay zeka entegrasyonu çalışmalarına sağlam bir kavramsal zemin temin etmektedir.

# Tez ve makale araştırmalarında kullanım

- **Öğrencilerin büyük bir kısmı üretken yapay zeka araçlarından haberdardır ve yarısından fazlası bu araçları akademik amaçlarla kullanmaktadır.** — Yükseköğretimde yapay zeka entegrasyonunun yaygınlığını ve öğrencilerin dijital araçlara olan yönelimini ampirik verilerle kanıtlamak için literatür taraması bölümünde doğrudan alıntılanabilir.
- **Akademik yazma özgüveni yüksek olan öğrenciler, yapay zeka araçlarını kullanma eğiliminde daha düşük oran sergilemektedir.** — Öğrencilerin özgüven seviyeleri ile teknoloji kullanımı arasındaki ters orantıyı açıklamak ve akademik destek politikalarının kimler için kritik olduğunu tartışmak amacıyla kullanılabilir.
- **Öğrencilerin belirgin bir çoğunluğu yapay zeka kullanımında kurumsal netlik istemekte ve üniversite genelinde geçerli politikalar talep etmektedir.** — Araştırmanın problem cümleciğini gerekçelendirirken üniversitelerin acilen net kurallar koyması gerektiği savını somut öğrenci talepleriyle desteklemek için uygundur.

# Türetilebilir araştırma soruları

- **Fen bilimleri ile sosyal bilimler öğrencilerinin akademik yazım sürecinde ChatGPT kullanım sıklıkları ve etik algıları arasında anlamlı bir fark bulunmakta mıdır?**
  - Desen: Çalışma evrenini bir devlet üniversitesinin tüm fakülteleri oluşturmaktadır. Örneklem büyüklüğü G Power analizi ile belirlenecek olup, veriler online anket aracılığıyla toplanacak ve Mann-Whitney U ile Kruskal-Wallis testleri kullanılarak analiz edilecektir.
  - Gerekçe: Makalede fakülteler arasında (Sağlık bilimleri ile Sosyal bilimler gibi) özgüven ve kullanım oranlarında gözlenen farklılıkların daha derinlemesine ve disiplin bazlı incelenmesi gerekliliğinden türetilmiştir.
- **Üniversite öğrencilerinin akademik yazma özgüvenleri, yapay zeka destekli araçları öğrenme yardımcısı olarak benimsemelerinde doğrudan ve dolaylı bir etkiye sahip midir?**
  - Desen: Araştırma, tarama modeline dayalı olarak yürütülecek olup, örneklem büyüklüğü güç analiziyle hesaplanacaktır. Veri toplama aracı olarak akademik yazma özgüveni ölçeği kullanılacak ve veriler yapısal eşitlik modellemesi (SEM) ile analiz edilecektir.
  - Gerekçe: Makalede düşük akademik yazma özgüvenine sahip öğrencilerin yapay zeka araçlarını daha fazla kullandığının istatistiksel olarak tespit edilmesinden ve yazarın gelecekteki araştırma çağrısından türetilmiştir.
- **Yükseköğretim kurumlarında şeffaf ve merkezi yapay zeka kullanım politikalarının varlığı, öğrencilerin akademik dürüstlük farkındalığını ve etik davranışlarını nasıl etkilemektedir?**
  - Desen: Nitel veri toplama deseni benimsenerek gerçekleştirilecek bu çalışmada, katılımcı sayısı veri doygunluğu (data saturation) ilkesine göre belirlenecektir. Veriler yarı yapılandırılmış görüşmeler yoluyla toplanacak ve betimsel analiz yöntemiyle çözümlenecektir.
  - Gerekçe: Makalede öğrencilerin %41.1 oranında üniversite genelinde net bir politika talep etmesi bulgusundan ve yazarın kurumsal kılavuzların co-creation (ortak üretim) ilkesiyle geliştirilmesi önerisinden türetilmiştir.

# Kaynak izleri

Her iddia, özgün yayının belirtilen sayfasındaki birebir alıntıya bağlıdır.

| Kanıt | Bölüm | PDF sayfası | Basılı sayfa | Alıntı |
|---|---|---|---|---|
| ev-o-1 | Abstract | 1 | — | The aim of this project was to understand student perspectives on generative artificial intelligence (GAI) technologies such as Chat generative Pre-Trained Transformer |
| ev-s-1 | Methods | 4 | 4 | International Journal for Educational Integrity (2024) 20:2 Methods As the aim was to gather perspectives from a broad range of students across the univer - sity, a survey was chos |
| ev-s-2-2 | Results | 1 | — | Results showed that only 7% of students who responded had not heard of any GAI technologies, whilst over half had used or considered using these for academic purposes. |
| ev-s-3 | Results | 8 | 8 | Confidence in academic writing and use of GAI technologies Students who had not used or considered using these technologies for academic pur - poses had a higher median confidence  |
| ev-s-4 | Results | 12 | 12 | The most popular option was to have a university wide policy which made it clear when they are or are not appropriate to use, with 41.1% of respondents selecting this option |
| ev-s-4-2 | Results | 12 | 12 | The most popular option was to have a university wide policy which made it clear when they are or are not appropriate to use, with 41.1% of respondents selecting |
| ev-s-5 | Discussion | 16 | 16 | The majority of students supported other students using GAI technologies for grammar help, but most were unsupportive of another student using the technologies to write an entire e |
| ev-s-6 | Conclusions | 18 | 18 | It can be seen from the results of this survey that GAI is already being widely used amongst the student population for academic and personal purposes. |

# İlgili kavramlar

- [Türk Eğitim Sisteminde Sekülerleşme](/okf/sosyal-bilimler/egitim-bilimleri/turk-egitim-sisteminde-sekulerlesme.md)
- [Kanıta Dayalı Sınıf Yönetimi Ölçeğinin Klasik Test ve Madde Tepki Kuramlarına Göre Geçerlik ve Güvenirlik Kanıtları](/okf/sosyal-bilimler/egitim-bilimleri/kanita-dayali-sinif-yonetimi-olceginin-klasik-test-ve-madde-tepki-kuramlarina-gore-gecerlik-ve-guvenirlik-kanitlari.md)
- [Örgütsel Uygulama Olarak Dönüştürücü Eğitim Liderliği: Okullarda Öğretmen Özerkliğini ve Mesleki Kültürü Yeniden Yapılandırmada Uygulama Kuramı Perspektifi](/okf/sosyal-bilimler/egitim-bilimleri/orgutsel-uygulama-olarak-donusturucu-egitim-liderligi-okullarda-ogretmen-ozerkligini-ve-mesleki-kulturu-yeniden-yapilandirmada-uygulama-kurami-perspektifi.md)
- [Isitme Engelli ve Normal Isiten Basketbol ve Voleybölçularin Tekrarli Aktif Sicrama Performanslarindaki Cok Boyutlu Farklıliklar: Yükseklik, Kuvvet ve Ivme](/okf/sosyal-bilimler/egitim-bilimleri/isitme-engelli-ve-normal-isiten-basketbol-ve-voleybolcularin-tekrarli-aktif-sicrama-performanslarindaki-cok-boyutlu-farkliliklar-yukseklik-kuvvet-ve-ivme.md)
- [COVID-19 Pandemisinin Yükseköğretimde Çevrimiçi Öğrenme Üzerine Etkisi: Bibliyometrik Bir Analiz](/okf/sosyal-bilimler/egitim-bilimleri/covid-19-pandemisinin-yuksekogretimde-cevrimici-ogrenme-uzerine-etkisi-bibliyometrik-bir-analiz.md)
- [Kahramanmaraş Depremleri Sonrası Afrika Ülkelerinden Türkiye'ye Yapılan Yardımlar](/okf/sosyal-bilimler/egitim-bilimleri/kahramanmaras-depremleri-sonrasi-afrika-ulkelerinden-turkiyeye-yapilan-yardimlar.md)
- [Çin'de Kırsal Öğretmenlerin Meslekte Kalma Faktörleri ve İlişki Yolları Üzerine Araştırma](/okf/sosyal-bilimler/egitim-bilimleri/cinde-kirsal-ogretmenlerin-meslekte-kalma-faktorleri-ve-iliski-yollari-uzerine-arastirma.md)
- [Üniversite Yönetişiminin Eğitim Hizmet Kalitesine Etkisi: Etiyopya Kamu Üniversitelerinden Bulgular](/okf/sosyal-bilimler/egitim-bilimleri/universite-yonetisiminin-egitim-hizmet-kalitesine-etkisi-etiyopya-kamu-universitelerinden-bulgular.md)

# Şeffaflık

- Analiz tarihi: 2026-08-03T14:46:02.940Z
- Kanıt sayısı: 8
- Üretim sürümü: makale-analizi-v3.0.0
- Kanonik sayfa: https://makaleanalizi.com/sosyal-bilimler/egitim-bilimleri/yuksekogretimde-uretken-yapay-zeka-teknolojilerinin-kullanimina-iliskin-ogrenci-perspektifleri