---
type: "Akademik Makale Analizi"
title: "Elektrikli Araç Tüketici Davranışlarının İncelenmesi: Dijital İnovasyon, Çevresel Kaygı, Algılanan Değer ve Sosyal Etkinin Satın Alma Niyetine Etkisi"
description: "Küresel otomotiv sektöründe elektrikli araçlara geçiş, karbon emisyonlarını azaltma ve sürdürülebilir ulaşım hedeflerine ulaşma açısından kritik bir role sahiptir. Pil maliyetlerindeki düşüş ve sıkılaşan emisyon standartları pazar payını artırsa da benimseme oranları sosyoekonomik ve demografik grup"
resource: "https://makaleanalizi.com/sosyal-bilimler/isletme-ekonomi-ve-iletisim/elektrikli-arac-tuketici-davranislarinin-incelenmesi-dijital-inovasyon-cevresel-kaygi-algilanan-deger-ve-sosyal-etkinin-satin-alma-niyetine-etkisi"
doi: "10.3389/frsc.2025.1655074"
authors: ["Sri Yogi Kottala", "Shankar Chanagala", "Chintala Balaji", "V. V. Narsi Reddy", "G. N. P. V. Babu"]
citation: "Kottala, S. Y., Chanagala, S., Balaji, C., Reddy, V. V. N., Babu, G. N. P. V. (2025). Exploring electric vehicle consumer behavior: impact of digital innovation, environmental concern, perceived value, and social influence on purchase intentions. . https://doi.org/10.3389/frsc.2025.1655074"
publicationType: "quantitative-empirical"
discipline: "Sosyal Bilimler"
subDiscipline: "İşletme, Ekonomi ve İletişim"
evidenceCount: 9
tags: ["elektrikli araçlar", "algılanan değer", "sürdürülebilirlik algısı", "satın alma niyetleri", "dijital inovasyon", "çevresel kaygılar", "koşullu aracılık"]
timestamp: "2026-09-12T00:52:32.695Z"
---

# Elektrikli Araç Tüketici Davranışlarının İncelenmesi: Dijital İnovasyon, Çevresel Kaygı, Algılanan Değer ve Sosyal Etkinin Satın Alma Niyetine Etkisi

Özgün başlık: Exploring electric vehicle consumer behavior: impact of digital innovation, environmental concern, perceived value, and social influence on purchase intentions
DOI: https://doi.org/10.3389/frsc.2025.1655074
Künye (APA 7): Kottala, S. Y., Chanagala, S., Balaji, C., Reddy, V. V. N., Babu, G. N. P. V. (2025). Exploring electric vehicle consumer behavior: impact of digital innovation, environmental concern, perceived value, and social influence on purchase intentions. . https://doi.org/10.3389/frsc.2025.1655074

Bilim alanı: [Sosyal Bilimler](/okf/sosyal-bilimler/index.md) › İşletme, Ekonomi ve İletişim

# Alan bağlamı

Küresel otomotiv sektöründe elektrikli araçlara geçiş, karbon emisyonlarını azaltma ve sürdürülebilir ulaşım hedeflerine ulaşma açısından kritik bir role sahiptir. Pil maliyetlerindeki düşüş ve sıkılaşan emisyon standartları pazar payını artırsa da benimseme oranları sosyoekonomik ve demografik gruplar arasında heterojen bir dağılım göstermektedir. Şarj altyapısı eksikliği, menzil kaygısı ve yüksek başlangıç maliyetleri tüketici kararlarını zorlaştırırken, teknolojik yenilikler ve çevresel bilincin karar süreçlerindeki etkisini anlama gereksinimi ortaya çıkmaktadır. Mevcut literatürde algılanan değer, dijital inovasyon ve çevresel duyarlılığın sürdürülebilirlik algısı ile satın alma niyeti üzerindeki karmaşık etkileşimi bütüncül bir modere aracılık modeliyle tam olarak açıklanma ihtiyacı taşımaktadır.

# Akademik özet

Otomotiv endüstrisindeki elektrikli araç dönüşümü, küresel iklim hedeflerine ulaşma ve kentsel hava kirliliğini azaltma çabalarının merkezinde yer almaktadır. Pil teknolojilerindeki gelişmeler ve devlet teşvikleriyle pazardaki araç sayısı hızla artmakla birlikte, tüketici benimseme düzeyleri farklı coğrafi ve demografik gruplar arasında belirgin farklılıklar göstermektedir. Tüketicilerin satın alma kararları yalnızca standart ekonomik hesaplamalarla açıklanamamakta; yüksek ilk alım fiyatları, şarj altyapısı eksiklikleri ve menzil kaygısı gibi engeller algılanan değer, teknolojik yenilikler ve sosyal çevre dinamikleriyle etkileşime girmektedir. Dolayısıyla, yeşil ulaşım teknolojilerinin yaygınlaşmasını hızlandırmak amacıyla tüketici davranışlarını şekillendiren psikolojik, teknolojik ve çevresel faktörlerin bütüncül bir yapıda incelenmesi literatürde kritik bir gereksinim olarak öne çıkmaktadır.

Araştırma, tüketicilerin elektrikli araç satın alma niyetlerini açıklamak üzere Planlanmış Davranış Teorisi, Teknoloji Kabul Modeli ve Algılanan Değer Teorisini bir araya getiren koşullu bir aracılık modeli önermektedir. Araç kullanma ehliyetine sahip ve elektrikli araçlar konusunda bilgi sahibi olan 496 sürücüden elde edilen verilerle nicel bir kesitsel anket çalışması yürütülmüştür. Ölçeklerin güvenilirlik ve geçerlilik analizleri doğrulayıcı faktör analiziyle test edilmiş, ardından yapısal eşitlik modellemesi lavaan ve semTools paketleri kullanılarak R ortamında gerçekleştirilmiştir. Hipotezlerin sınanmasında ürün-gösterge etkileşim yaklaşımı uygulanmış, doğrudan, düzenleyici ve aracı etkilerin istatistiksel anlamlılığı ise 5.000 örneklemli önyükleme yöntemiyle değerlendirilmiştir.

Yapısal eşitlik modellemesi sonuçları, algılanan değerin hem sürdürülebilirlik algısı hem de satın alma niyeti üzerinde pozitif ve istatistiksel olarak anlamlı doğrudan etkilere sahip olduğunu göstermektedir. Ayrıca hanehalkı geliri, algılanan değer ile satın alma niyeti arasındaki ilişkiyi anlamlı şekilde güçlendiren bir düzenleyici değişken olarak tespit edilmiştir. Dijital inovasyon ve çevresel kaygılar sürdürülebilirlik algısının en güçlü belirleyicileri arasında yer alırken, sosyal etkinin sürdürülebilirlik algısı üzerindeki etkisi anlamlı bulunmamıştır. Modelde sürdürülebilirlik algısı, satın alma niyetini en yüksek katsayıyla açıklayan ana faktör olarak öne çıkmış ve algılanan değer ile satın alma niyeti arasındaki dolaylı yolların büyük kısmına başarıyla aracılık etmiştir. Buna karşın, teknoloji güveni ve çevre bilgisinin hipotez edilen düzenleyici rolleri veri seti tarafından desteklenmemiştir.

Elde edilen bulgular, elektrikli araç benimseme süreçlerinde algılanan değer ve sürdürülebilirlik algısının merkezi rolünü teyit ederken gelirin kritik bir sınır koşulu oluşturduğunu ortaya koymaktadır. Yazarlar, otomotiv üreticileri ve politika yapıcılar için hanehalkı gelir segmentlerine göre özelleştirilmiş finansal teşviklerin geliştirilmesini ve kullanıcı odaklı dijital platformlara yatırım yapılmasını önermektedir. Teorik açıdan çalışma, teknoloji kabul modellerini çevresel sürdürülebilirlik değişkenleriyle zenginleştirerek yeşil tüketici davranışlarındaki sosyoekonomik katmanları açıklığa kavuşturmaktadır. Tüketici araştırmaları ve sürdürülebilir ulaşım literatürü açısından bu çalışma, algısal değerlendirmelerin davranışsal niyetlere dönüşüm mekanizmalarını ampirik kanıtlarla doğrulamaktadır.

# Araştırmanın amacı

Bu çalışmanın temel amacı, elektrikli araç satın alma niyetini belirleyen algılanan değer, dijital inovasyon, çevresel kaygı ve sosyal etki faktörlerinin sürdürülebilirlik algısı ve nihai satın alma kararı üzerindeki doğrudan ve dolaylı etkilerini ölçmek; ayrıca hanehalkı geliri, teknoloji güveni ve çevre bilgisinin bu ilişkilerdeki düzenleyici ve sürdürülebilirlik algısının aracı rolünü ortaya koymaktır.

# Yöntem ve tasarım

Araştırma, algılanan değer kuramı, planlanmış davranış kuramı ve teknoloji kabul modeli entegrasyonuna dayalı düzenlenen aracılık modelini test eden nicel ampirik bir kesitsel survey çalışmasıdır.

# Bulgular ve önermeler

1. Algılanan değer, tüketicilerin sürdürülebilirlik algısını (beta = 0,122, p < 0,001) ve elektrikli araç satın alma niyetlerini (beta = 0,002, p < 0,001) pozitif yönde ve anlamlı biçimde etkilemektedir.
2. Hanehalkı geliri, algılanan değer ile satın alma niyeti arasındaki ilişkiyi pozitif yönde anlamlı bir şekilde düzenlemekte ve bu ilişkiyi güçlendirmektedir (beta = 0,043, p < 0,001).
3. Dijital inovasyon (beta = 0,285, p < 0,001) ve çevresel kaygılar (beta = 0,411, p < 0,001) sürdürülebilirlik algısını anlamlı şekilde artırırken, sosyal etki anlamsız kalmıştır.
4. Sürdürülebilirlik algısı, satın alma niyeti üzerindeki en güçlü yordayıcı değişken olarak öne çıkmış (beta = 0,624, p < 0,001) ve algılanan değer ile satın alma niyeti arasındaki dolaylı yollara aracılık etmiştir.

# Yazarın tartışması

Yapılan ampirik analiz sonuçları, tüketicilerin algıladığı değerin hem sürdürülebilirlik algısını hem de elektrikli araç satın alma niyetini pozitif yönde etkilediğini ve hanehalkı gelir seviyesinin bu ilişkide güçlendirici bir düzenleyici rol oynadığını göstermektedir.

Yazarlar bu durumu, yüksek gelirli bireylerin başlangıçtaki yüksek maliyet ve altyapı sınırlılıklarını aşmada daha avantajlı olmaları ve algıladıkları ekonomik ile çevresel faydaları doğrudan eyleme dökebilme kapasitelerinin daha yüksek bulunmasıyla açıklamaktadır.

Tartışma bölümünde bu tespitler, Bhat ve arkadaşları (2024) tarafından vurgulanan sahip olma maliyeti değerlendirmeleri ve Bechler ve diğerlerinin (2021) tutum-davranış bağıntısı açıklamaları ile uyumlu bulunarak literatürdeki mevcut ampirik bulgularla bütünleştirilmiştir.

Sonuç olarak çalışma, sosyal etkinin anlamsız çıkması gibi pazardan pazara değişebilecek dinamiklere dikkat çekmekte ve sürdürülebilirlik algısının değer ile satın alma kararı arasındaki temel psikolojik köprü olduğunu tescillemektedir.

# Yazarın sonucu

Yazarlar, elektrikli araç benimsenmesinde değer ve sürdürülebilirlik algılarının merkezi rol oynadığı, hanehalkı gelirinin ana sınır koşulu olduğu ve dijital inovasyon ile çevresel kaygıların sürdürülebilirlik algısını güçlendirdiği sonuçuna varmıştır.

# Literatürdeki işlevi

Bu çalışma, elektrikli araç benimseme literatüründe tüketici kararlarını tek boyutlu ekonomik veya teknolojik modellerin ötesine taşıyarak bütüncül bir psikolojik çerçeveye oturtma işlevi görmektedir. Planlanmış Davranış Teorisi, Teknoloji Kabul Modeli ve Algılanan Değer Teorisi'ni bir araya getiren araştırma, yeşil teknoloji tüketimini etkileyen unsurları modere aracılık tasarımıyla analiz etmektedir. Tüketicilerin sadece rasyonel fayda-maliyet hesabı yapmadığını, aynı zamanda dijital inovasyon ve çevresel kaygılarla şekillenen bir sürdürülebilirlik algısına dayandığını göstererek literatürdeki kavramsal dağınıklığı gidermektedir. Böylece yeşil ulaşıma geçişte sosyoekonomik sınır koşullarının etkisini rasyonel ve duygusal faktörlerle bir arada ampirik olarak test eden öncü bir işlev üstlenmektedir.

Önceki çalışmalarla ilişkisi: Araştırma, önceki literatürde yer alan ve genellikle sadece çevresel kaygıların veya sadece teknolojik özelliklerin satın alma niyeti üzerindeki doğrudan etkilerine odaklanan kısıtlı yaklaşımları aşmaktadır. Örneğin, Almansour (2022) gibi araştırmacıların dijital pazarlama ve ikiz dönüşüm üzerindeki vurgularını ampirik bir zemine taşırken, Bhat ve diğerlerinin (2024) gelişmekte olan piyasalardaki maliyet odaklı bariyer tespitlerini doğrulamaktadır. Önceki çalışmalardan farklı olarak, algılanan değerin doğrudan satın alma niyetini tetiklemesinde hanehalkı gelirinin kritik bir sınır koşulu olduğunu kanıtlamıştır. Ayrıca sosyal etkinin sürdürülebilirlik algısı üzerindeki etkisini anlamsız bularak, bireysel rasyonel fayda ve çevresel bilincin akran baskısından daha belirleyici olduğunu ortaya koyarak önceki çalışmalardan ayrışmaktadır.

Literatür taramasına katkısı: Bu araştırma, sürdürülebilir şehirler ve çevre dostu tüketici davranışı alanındaki literatür taramalarına son derece kapsamlı metodolojik ve teorik bir katkı sunmaktadır. Çevresel kaygılar ile dijital özelliklerin sürdürülebilirlik algısı üzerinden satın alma niyetini dolaylı olarak nasıl yönlendirdiğini gösteren aracı mekanizmayı net bir biçimde haritalandırmaktadır. Araştırmacılara, teknoloji kabul modellerinin yeşil tüketim yapılarıyla entegre edilmesinde güçlü bir referans sağlamaktadır. Aynı zamanda teknoloji güveni ve çevre bilgisinin literatürde varsayılanın aksine her zaman düzenleyici role sahip olmadığını göstererek, gelecekteki çalışmalar için kuramsal sınırların daha dikkatli tanımlanması gerektiğine işaret eden değerli ampirik kanıtlar üretmektedir.

# Tez ve makale araştırmalarında kullanım

- **Elektrikli araç satın alma kararlarında algılanan değer, rasyonel fayda-maliyet dengesi üzerinden sürdürülebilirlik algısını doğrudan etkiler.** — Literatür taramasında, rasyonel değer algısının tüketicilerin bir teknolojiyi çevre dostu olarak kodlamasındaki zihinsel süreçlerini desteklemek amacıyla kullanılır.
- **Hanehalkı gelir düzeyi, elektrikli araçlara yönelik algılanan değerin satın alma niyetine dönüşme hızını ve gücünü belirleyen kritik bir sınır koşuludur.** — Kavramsal çerçevede sosyoekonomik değişkenlerin yeşil tüketim niyetlerini nasıl koşullandırdığını açıklayan düzenleyici hipotezlerin inşasında referans gösterilir.
- **Sürdürülebilirlik algısı, algılanan değerin satın alma niyetine aktarılmasında en baskın psikolojik aracı mekanizmayı temsil eder.** — Tartışma bölümünde, ampirik bulguların psikolojik mekanizmalarla açıklanması aşamasında sürdürülebilirlik algısının köprü rolünü savunmak için kullanılır.

# Türetilebilir araştırma soruları

- **Kolektif ve bireysel kültürel arka plana sahip tüketicilerde, bilgi temelli sosyal etki ile normatif akran baskısı elektrikli araç satın alma niyetini nasıl farklılaştırmaktadır?**
  - Desen: Deneysel senaryo analizi ve anket yöntemiyle iki farklı kültürel gruptan veri doygunluğu hedeflenerek toplanacak veriler, çoklu grup yapısal eşitlik modellemesi (Multi-Group SEM) ile analiz edilecektir.
  - Gerekçe: Yazarların makalede sosyal etkinin anlamsız çıkmasını, normatif ve bilgi temelli etkilerin ayrıştırılmamış olmasına ve sınırlı demografik homojenliğe bağlayan tartışmasından türetilmiştir.
- **Akıllı şarj istasyonu bulma ve araçtan şebekeye entegrasyonu sağlayan mobil uygulamaların kullanım sıklığı ve veri güvenliği güveni, tüketicilerin sürdürülebilirlik algılarını zaman içinde nasıl değiştirmektedir?**
  - Desen: Elektrikli araç satın almış 300 sürücüden 6 aylık süre boyunca üç dalga halinde anket yoluyla veri toplanacak ve analizde gizil büyüme eğrisi modellemesi kullanılacaktır. Örneklem boyutu güç analizi ile belirlenecektir.
  - Gerekçe: Yazarların dijital inovasyonun sürdürülebilirlik algısı üzerindeki güçlü etkisine rağmen teknoloji güveninin düzenleyici rol oynamaması tespiti ile boylamsal causal çıkarım çağrısına dayanır.
- **Elektrikli araç üretim aşamaları ve batarya geri dönüşüm süreçlerine ilişkin nesnel yaşam döngüsü analizi bilgisi, tüketicilerin yüzeysel çevre bilgisinden farklı olarak sürdürülebilirlik algılarını ve satın alma niyetlerini nasıl modere etmektedir?**
  - Desen: Farklı bilgi seviyelerine sahip tüketicilere yönelik rastgele atanmış çevrimiçi bilgilendirme müdahaleleri sonrasında, ölçeklerle toplanan veriler ANCOVA ve modere aracılık analizine tabi tutulacaktır.
  - Gerekçe: Makalede çevre bilgisinin çevresel kaygılar ile sürdürülebilirlik algısı arasındaki ilişkiyi modere etmediği bulgusu ve genel çevre bilgisi ölçeklerinin derinlemesine yaşam döngüsü bilgisini ölçmedeki eksikliği tartışmasından esinlenmiştir.

# Kaynak izleri

Her iddia, özgün yayının belirtilen sayfasındaki birebir alıntıya bağlıdır.

| Kanıt | Bölüm | PDF sayfası | Basılı sayfa | Alıntı |
|---|---|---|---|---|
| ev-o-1 | Background | 1 | — | Building on perceived value and planned behavior theories, this study proposes a moderated mediation model in which perceived value influences both sustainability perception and pu |
| ev-s-1 | 3.2 Research design | 5 | — | A quantitative, cross-sectional survey design was employed, with data analyzed in R (v4.x) using lavaan ( Rosseel, 2012 ) and semTools ( Jørgensen et al., 2018 ) packages. |
| ev-s-2 | Abstract | 1 | — | Consumers’ perceived value has a positive effect on sustainability perception (0.122, p < 0.001) and purchase intentions (0.002, p < 0.001). |
| ev-s-3 | 4.2 Structural model | 7 | — | Digital Innovation (DI) (beta = 0.285, p < 0.001) and Environmental Concerns (EC) (beta = 0.411, p < 0.001) were two other factors found to have a significant contribution to the i |
| ev-s-4 | 5 Discussion | 8 | — | First, Perceived Value (PV) emerged as a significant predictor of both EV purchase intention (PI) and EV Sustainability Perception (SP), confirming H1 and H2. |
| ev-s-5 | 7 Conclusion | 11 | — | The analysis confirmed that perceived value, both directly and indirectly via enhanced sustainability perception, stimulates purchase intentions, with income strengthening the valu |
| ev-l-1 | Abstract | 1 | — | Consumers’ perceived value has a positive effect on sustainability perception (0.122, p < 0.001) and purchase intentions (0.002, p < 0.001). |
| ev-l-2 | 4.2 Structural model | 6 | — | The structural model showed that Perceived Value (PV) greatly influences Sustainability Perception (SP) (beta = 0.122, p < 0.001) and Purchase Intention (PI) |
| ev-l-3 | 2.2 Perceived value on EV adoption | 3 | — | Relative to those with lower incomes, higher-income people tend to convert a positive result on value measurement to specific buying intentions as they can afford early price premi |

# İlgili kavramlar

- [Sezgilerle Çelişen Sahte Bilimin Zihnin İletişim Değerlendirme Mekanizmaları Aracılığıyla Yayılımı](/okf/sosyal-bilimler/isletme-ekonomi-ve-iletisim/sezgilerle-celisen-sahte-bilimin-zihnin-iletisim-degerlendirme-mekanizmalari-araciligiyla-yayilimi.md)
- [Yükselen E-7 Ülkelerinde Yenilenebilir Enerji, İnsani Gelişme ve Teknolojik İnovasyonun Çevresel Kuznets Eğrisi Hipotezi Bağlamında Yeniden Değerlendirilmesi](/okf/sosyal-bilimler/isletme-ekonomi-ve-iletisim/yukselen-e-7-ulkelerinde-yenilenebilir-enerji-insani-gelisme-ve-teknolojik-inovasyonun-cevresel-kuznets-egrisi-hipotezi-baglaminda-yeniden-degerlendirilmesi.md)
- [Güney Afrika Kamu Kurumunda Evden Çalışan Personel İçin Bir Esenlik Çerçevesinin Geliştirilmesi](/okf/sosyal-bilimler/isletme-ekonomi-ve-iletisim/guney-afrika-kamu-kurumunda-evden-calisan-personel-icin-bir-esenlik-cercevesinin-gelistirilmesi.md)
- [Taraftar İlişkileri Yönetiminde Güven ve Güvensizlik: Rus Futbol Taraftarları Üzerine Anket Bulguları](/okf/sosyal-bilimler/isletme-ekonomi-ve-iletisim/taraftar-iliskileri-yonetiminde-guven-ve-guvensizlik-rus-futbol-taraftarlari-uzerine-anket-bulgulari.md)
- [Yönetici Koçluğu Ölçeğinin Yordama Geçerliliğinin İncelenmesi: Boylamsal Bir Çalışma](/okf/sosyal-bilimler/isletme-ekonomi-ve-iletisim/yonetici-koclugu-olceginin-yordama-gecerliliginin-incelenmesi-boylamsal-bir-calisma.md)
- [Müzakereden Aklamaya: 2020 ABD Başkanlık Seçiminde Twitter Algoritmaları Kutuplaşmış Toplulukları ve Demokrasiyi Nasıl Zayıflattı?](/okf/sosyal-bilimler/isletme-ekonomi-ve-iletisim/muzakereden-aklamaya-2020-abd-baskanlik-seciminde-twitter-algoritmalari-kutuplasmis-topluluklari-ve-demokrasiyi-nasil-zayiflatti.md)
- [Körfez İşbirliği Konseyi Ülkelerinde Doğrudan Yabancı Yatırımları Çeken ve Caydıran Unsurlar: Makroekonomik ve Çevresel Faktörlerin Rolü](/okf/sosyal-bilimler/isletme-ekonomi-ve-iletisim/korfez-isbirligi-konseyi-ulkelerinde-dogrudan-yabanci-yatirimlari-ceken-ve-caydiran-unsurlar-makroekonomik-ve-cevresel-faktorlerin-rolu.md)
- [Sanal Ekiplerde İletişim Tarzının Beliren Liderlik Atıfları Üzerindeki Etkisi ve Atanmış Liderlik ile İlişkisi](/okf/sosyal-bilimler/isletme-ekonomi-ve-iletisim/sanal-ekiplerde-iletisim-tarzinin-beliren-liderlik-atiflari-uzerindeki-etkisi-ve-atanmis-liderlik-ile-iliskisi.md)

# Şeffaflık

- Analiz tarihi: 2026-09-12T00:52:32.695Z
- Kanıt sayısı: 9
- Üretim sürümü: makale-analizi-v3.0.0
- Kanonik sayfa: https://makaleanalizi.com/sosyal-bilimler/isletme-ekonomi-ve-iletisim/elektrikli-arac-tuketici-davranislarinin-incelenmesi-dijital-inovasyon-cevresel-kaygi-algilanan-deger-ve-sosyal-etkinin-satin-alma-niyetine-etkisi