---
type: "Akademik Makale Analizi"
title: "Filmlerle Tarih Yazmak: İstanbul'un Fethi Konulu Filmlerin Karşılaştırmalı Bir Analizi"
description: "Sinema ve tarih ilişkisi, filmlerin tarihsel gerçekliği nasıl temsil ettiği ve kendilerinin de nasıl birer tarihsel kaynağa dönüştüğü temelinde tartışılmaktadır. Popüler tarihsel filmler, yüksek bütçeli yapımlar olmaları nedeniyle geniş kitlelerin ilgisini çekmek ve ticari başarı kazanmak adına topl"
resource: "https://makaleanalizi.com/sosyal-bilimler/isletme-ekonomi-ve-iletisim/filmlerle-tarih-yazmak-istanbulun-fethi-konulu-filmlerin-karsilastirmali-bir-analizi"
doi: "10.17484/yedi.1089750"
authors: ["Dilara BALCI GÜLPINAR"]
citation: "GÜLPINAR, D. B. (2022). Writing History With Films: A Comparative Analysis of Films About the Conquest of İstanbul. Dokuz Eylül Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Dergisi, 55-65. https://doi.org/10.17484/yedi.1089750"
publicationType: "qualitative"
discipline: "Sosyal Bilimler"
subDiscipline: "İşletme, Ekonomi ve İletişim"
evidenceCount: 11
tags: ["Tarihi film", "tarih yazımı", "temsil", "politik İslam", "Osmanlı Devleti"]
timestamp: "2026-08-11T15:11:53.293Z"
---

# Filmlerle Tarih Yazmak: İstanbul'un Fethi Konulu Filmlerin Karşılaştırmalı Bir Analizi

Özgün başlık: Writing History With Films: A Comparative Analysis of Films About the Conquest of İstanbul
DOI: https://doi.org/10.17484/yedi.1089750
Künye (APA 7): GÜLPINAR, D. B. (2022). Writing History With Films: A Comparative Analysis of Films About the Conquest of İstanbul. Dokuz Eylül Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Dergisi, 55-65. https://doi.org/10.17484/yedi.1089750

Bilim alanı: [Sosyal Bilimler](/okf/sosyal-bilimler/index.md) › İşletme, Ekonomi ve İletişim

# Alan bağlamı

Sinema ve tarih ilişkisi, filmlerin tarihsel gerçekliği nasıl temsil ettiği ve kendilerinin de nasıl birer tarihsel kaynağa dönüştüğü temelinde tartışılmaktadır. Popüler tarihsel filmler, yüksek bütçeli yapımlar olmaları nedeniyle geniş kitlelerin ilgisini çekmek ve ticari başarı kazanmak adına toplumsal bellekteki egemen anlatıları, milliyetçi ve dinsel mitolojileri sıklıkla yeniden üretir. Bu durum, aynı tarihsel olayın farklı dönemlerde çekilen filmlerde, o dönemin sosyo-politik yapısına göre neden farklı şekillerde temsil edildiği sorusunu beraberinde getirmektedir.

# Akademik özet

Sinema, izleyiciye hayal ettiği geçmiş deneyimini sunarak tarihle güçlü duygusal bağlar kurma potansiyeline sahip güçlü bir anlatı sanatıdır. Sinema ve tarih ilişkisi bağlamında üretilen tarihsel filmler, salt geçmişteki olayları nesnel biçimde aktarmaktan ziyade, üretildikleri dönemin toplumsal kaygılarını, siyasi yönelimlerini ve kültürel atmosferini yansıtmaktadır. Bu durum, tarihsel filmlerin aslında dönemin sosyo-politik gerçekliklerinin birer yansıması olduğunu ve her sinematografik temsilin kaçınılmaz olarak kendi çağının izlerini taşıdığını göstermektedir. Dolayısıyla, aynı tarihsel olayın farklı dönemlerdeki sinematografik temsilleri, o toplumun geçirdiği zihniyet dönüşümlerini okumak adına kritik bir araştırma problemi teşkil etmektedir.

Bu makale, İstanbul'un fethi gibi Türkiye'nin ulusal bellek ve kimliğinde merkezi bir konuma sahip olan tarihsel bir dönüm noktasının sinemadaki dönüşümünü çözümlemeyi amaçlamaktadır. Bu amaç doğrultusunda, Aydın Arakon'un yönettiği İstanbul'un Fethi (1951), Faruk Aksoy'un yönettiği Fetih 1453 (2012) ve Ersin Pertan'ın yönettiği Kuşatma Altında Aşk (1997) filmleri karşılaştırmalı bir analiz yöntemiyle ele alınmıştır. Çalışmada, filmlerin üretildiği tarihsel dönemler, hedef kitle analizleri, gişe beklentileri ve prodüksiyon süreçleri nitel bir yaklaşımla incelenmiştir. Araştırma tasarımı, resmi tarih anlatısına sadık kalan popüler gişe yapımları ile Batı kaynaklarından yararlanan ve bağımsız fonlarla desteklenen modernist yapımların karşılaştırılmasına dayanmaktadır.

Yapılan incelemeler, her üç filmin de çekildikleri dönemin siyasal iklimini ve egemen kimlik tanımlarını belirgin şekilde yansıttığını ortaya koymaktadır. 1951 yapımı İstanbul'un Fethi, dinsel motiflerin son derece zayıf olduğu, buna karşın seküler bir ulus-devlet anlayışını ve Türk Tarih Tezi'ni destekleyen bir Türk milliyetçiliğini ön plana çıkarmaktadır. Buna mukabil 2012 yapımı Fetih 1453, politik İslam'ın ve muhafazakarlaşmanın yükselişine paralel olarak dinsel söylemleri merkeze almakta, fethi Müslüman-Hristiyan savaşı olarak konumlandırarak Osmanlı popülizmini yüceltmektedir. Eurimages destekli bağımsız bir yapım olan Kuşatma Altında Aşk (1997) ise resmi tarih anlatısının dışına çıkarak kuşatmayı Bizans'ın içindeki insani ve siyasi çatışmalar üzerinden, fetihten ziyade bir düşüş perspektifiyle sunmaktadır.

Karşılaştırmalı analiz, popüler tarih filmlerinin yüksek prodüksiyon maliyetleri nedeniyle geniş kitleleri salonlara çekmek amacıyla toplumdaki egemen sosyo-politik değerleri yeniden üretmeye mecbur olduğunu doğrulamaktadır. Buna karşın, gişe baskısından ve devlet desteğinden bağımsız olarak uluslararası fonlarla üretilen filmlerin, egemen resmi tarih tezlerini eleştirebilme ve alternatif anlatılar sunabilme özgürlüğüne sahip olduğu görülmektedir. Bu bulgularla çalışma, sinema literatürüne sinemadaki tarih yazımının dönemsel ve ekonomik parametrelerle nasıl şekillendiğini gösteren somut bir katkı sunmaktadır. Araştırma, ulusal sinema tarihinin sosyo-politik dönüşümlerle olan organik bağını fethin temsilleri üzerinden göstererek alandaki teorik tartışmaları zenginleştirmektedir.

# Araştırmanın amacı

Bu çalışmanın amacı, İstanbul'un fethini konu alan üç Türk yapımı film üzerinden sinemadaki tarihsel temsillerin dönüşümünü, değişen sosyo-politik bağlamlar ve üretim süreçleri ışığında karşılaştırmalı olarak incelemektir.

# Yöntem ve tasarım

Bu araştırma, tarihsel filmlerin geçmişi temsil etme biçimlerinin çekildikleri dönemin sosyo-politik konjonktürü ve yapım süreçleriyle ilişkisini, İstanbul'un fethini/düşüşünü konu edinen üç farklı dönem ve yapım modelindeki Türk filmi üzerinden karşılaştırmalı nitel analiz yöntemiyle inceleyen bir sinema ve tarih çalışmasıdır.

# Bulgular ve önermeler

1. 1951 yapımı İstanbul'un Fethi filmi, Demokrat Parti'nin ilk iktidar yılında çekilmiş olmasına rağmen, dönemin Kemalist seküler tarih anlayışı ve Türk Tarih Tezi'nin etkisiyle dinsel sembollerden neredeyse tamamen arındırılmış, seküler bir Türk milliyetçiliği söylemi üzerine kurulmuştur.
2. 2012 yapımı Fetih 1453 filmi, AK Parti iktidarının onuncu yılında popülarite kazanan Osmanlı popülizmini ve Sünni İslam merkezli muhafazakar kimlik inşasını yansıtarak, fethi Türk-Bizans savaşından ziyade Müslüman-Hristiyan savaşı olarak temsil etmiş ve yoğun dinsel motifler kullanmıştır.
3. Ersin Pertan'ın Kuşatma Altında Aşk (1997) filmi, Eurimages fonu desteğiyle çekilmiş bağımsız bir yapım olması sayesinde gişe kaygılarından ve dönemin resmi tarih ideolojisinden sıyrılabilmiş, fethi Bizans'ın içerisinden ve 'ötekinin' gözünden bir düşüş anlatısı olarak kurabilmiştir.
4. Popüler tarihi filmler, yüksek yapım bütçelerini amorti edebilmek ve geniş kitlelere ulaşabilmek için toplumdaki egemen sosyo-politik değerleri ve hedef kitlenin ulusal/dinsel hassasiyetlerini yeniden üreterek resmi tarih anlatılarına sadık kalma eğilimi göstermektedir.

# Yazarın tartışması

Tarihsel sinemada geçmişin yeniden inşası, hiçbir zaman nesnel ve ideolojiden bağımsız bir süreç olmamıştır. İncelenen çalışmada, sinematografik anlatıların çekildikleri dönemin toplumsal kaygılarından, politik konjonktüründen ve egemen sınıfın ideolojik tercihlerinden doğrudan etkilendiği, özellikle de aynı tarihsel olayı (İstanbul'un fethini) konu alan filmler arasındaki derin söylemsel farklılıklar üzerinden somutlaştırılmaktadır.

Çalışmanın bulguları, 1951 yapımı seküler-milliyetçi 'İstanbul'un Fethi' ile 2012 yapımı muhafazakar-İslamcı 'Fetih 1453' filmlerinin, çekildikleri dönemlerdeki egemen siyasi söylemleri nasıl sadakatle yansıttıklarını ortaya koymaktadır. Yazar, bu söylemsel dönüşümün arkasındaki temel dinamiği, Türkiye'deki sağ muhafazakarlaşma süreci ve izleyici kitlesinin dinsel duyarlılıklarının popüler sinema yapımcıları tarafından ticari birer sömürü aracına dönüştürülmesi olarak açıklamaktadır.

Bu durum, literatürdeki 'görsel-işitsel tarih yazımı' tartışmalarıyla doğrudan ilişkilidir; nitekim tarihsel filmler geçmişin kendisinden ziyade yapıldıkları anın kültürel ve politik atmosferini belgelerler. Popüler sinema endüstrisinin yüksek bütçeli yapımları amorti etmek adına resmi tarih tezlerini ve dinsel/ulusal mitolojileri parlatması, tarihsel gerçekliklerin ideolojik süzgeçlerden geçirilerek seçici bir şekilde kitlelere sunulmasına yol açmaktadır.

Buna karşın, uluslararası fonlarla (Eurimages gibi) desteklenen bağımsız sinema örneklerinin resmi ideolojiye karşı eleştirel bir direnç odağı oluşturabildiği görülmektedir. Gişe kaygısından bağımsızlaşan yönetmenlerin, egemen ulus-devlet anlatılarının dışına çıkarak 'ötekinin' mağduriyetini ve tarihsel karmaşıklıkları daha nesnel aktarabildiği tezi, sinema-tarih ilişkisi literatürüne çok boyutlu ve özgürleştirici bir katkı sunmaktadır.

# Yazarın sonucu

Tarihsel filmlerin sunduğu geçmiş temsilleri, çekildikleri dönemin sosyo-politik konjonktürü, hakim ideolojileri ve prodüksiyon modelleri ile doğrudan ilişkilidir. Gişe başarısı hedefleyen popüler filmler, kitleleri cezbetmek amacıyla egemen ulusal ve dinsel söylemleri (milliyetçi ya da İslamcı vurguları) dönemsel olarak yeniden üretirken; uluslararası fonlarla desteklenen bağımsız yapımlar gişe kaygısı taşımadıkları için resmi tarih anlatısının dışına çıkabilmekte ve 'ötekinin' perspektifinden daha eleştirel, çoğulcu ve nesnel tarihsel anlatılar sunabilmektedir.

# Literatürdeki işlevi

Çalışma, sinemanın sadece geçmişi yansıtan bir ayna değil, yapıldığı dönemin siyasal ve toplumsal atmosferini belgeleyen görsel-işitsel bir tarih yazımı aracı olduğu teorisini savunmaktadır. Tarihsel filmlerin ikonografik ve anlatısal yapılarının, ekonomik kısıtlamalar ve hedef kitlenin beklentileri doğrultusunda nasıl dönüştüğünü kuramsal bir çerçeveye oturtur. Özellikle popüler sinemanın yüksek bütçeli yapısı nedeniyle resmi tarih anlatısına duyduğu bağımlılığı, İstanbul'un fethi gibi sembolik bir olay üzerinden somutlaştırarak literatürdeki temsil tartışmalarına metodolojik bir karşılaştırma sunar.

Önceki çalışmalarla ilişkisi: Bu araştırma, Marc Ferro'nun filmi bir tarihsel belge olarak gören yaklaşımı ve Hayden White'ın tarih yazımını bir kurgu türü olarak tanımlayan teorileri üzerine inşa edilmiştir. Yazar, bu temel kuramları Türkiye'nin özgün sosyo-politik dönüşümüne uygulayarak, 1950'lerin seküler milliyetçiliğinden 2000'lerin politik İslamcı söylemine geçişi sinematografik verilerle destekler. Önceki çalışmaların aksine, fethi konu alan filmleri sadece içerik açısından değil, prodüksiyon modelleri ve finansman kaynaklarının anlatı üzerindeki belirleyici etkisi üzerinden de analiz ederek literatürdeki boşluğu doldurur.

Literatür taramasına katkısı: Makale, sinemada tarihsel temsilin doğrusal bir gelişim değil, siyasi konjonktürle paralel bir döngüsellik içinde olduğunu kanıtlamaktadır. 1951, 1997 ve 2012 yapımı üç filmi karşılaştırarak, popüler sinemanın ticari başarı için egemen ideolojiyi nasıl 'yeniden ürettiğini' ve uluslararası fonların (Eurimages) bu egemen anlatıya karşı nasıl bir direnç alanı yarattığını gösterir. Bu yönüyle, literatür taramalarında film analizi ile siyaset bilimi ve ekonomi-politik yaklaşımların sentezlenmesi gerektiğini vurgulayan disiplinler arası bir perspektif sunmaktadır.

# Tez ve makale araştırmalarında kullanım

- **Popüler tarihsel filmler çekildikleri dönemin toplumsal kaygılarını ve ideolojik yapısını yansıtan birer belgedir.** — Yazarın tarihsel filmi bir 'görsel-işitsel tarih yazımı' olarak tanımladığı ve McMahon (2017) referansıyla desteklediği kısımlar, filmlerin tarihsel kaynak olarak kullanımına temel oluşturur.
- **Türkiye'de tarih yazımı 2000'li yıllardan itibaren seküler milliyetçilikten Sünni İslam merkezli bir Osmanlı popülizmine evrilmiştir.** — Fetih 1453 filminin analizinde kullanılan 'Osmanlı popülizmi' ve 'politik İslam' kavramları, kültürel alanın dönüşümünü açıklamak için kullanılabilir.
- **Bağımsız yapım modelleri ve uluslararası fonlar, resmi tarih anlatısına karşı eleştirel bir duruş sergilenmesini mümkün kılar.** — Kuşatma Altında Aşk filminin Eurimages desteğiyle resmi tarih dışı bir anlatı kurabilmesi, prodüksiyon ve ideoloji ilişkisi tartışmalarında kanıt olarak sunulabilir.

# Türetilebilir araştırma soruları

- **1950'lerden 2010'lara Kurtuluş Savaşı konulu filmlerde gayrimüslim azınlıkların temsili sosyo-politik değişimlerden nasıl etkilenmiştir?**
  - Desen: Makalenin karşılaştırmalı analiz yöntemi temel alınarak, her on yıla ait en az bir popüler Milli Mücadele filmi seçilir. Bu filmlerdeki karakter analizleri ve diyaloglar, o dönemin tarih ders kitaplarındaki resmi anlatılarla nitel içerik analizi yöntemiyle karşılaştırılır.
  - Gerekçe: Gülpınar'ın 1951 ve 2012 filmlerini karşılaştırarak ulaştığı 'toplumsal değerler değiştikçe tarihsel temsil de değişir' bulgusu bu araştırmanın teorik zeminini oluşturmaktadır.
- **Devlet televizyonu tarafından fonlanan dönem dizileri ile bağımsız festivallerde gösterilen dönem filmleri arasındaki ideolojik farklılıklar nelerdir?**
  - Desen: Makalenin Eurimages vs. ticari yapım kıyaslamasından hareketle, son beş yıla ait iki devlet destekli dizi ve iki bağımsız film seçilir. Anlatı yapısı, görsel metaforlar ve dinsel sembolizm düzeyleri karşılaştırmalı söylem analiziyle incelenir.
  - Gerekçe: Yazarın 'prodüksiyon modeli anlatıyı belirler' tezi ve bağımsız sinemanın resmi ideolojiye direnme imkânı bulduğu tespiti bu önerinin çıkış noktasıdır.
- **Günümüz Türkiye izleyicisi, popüler tarihsel filmlerdeki dinsel ve milliyetçi anachronism öğelerini nasıl anlamlandırmaktadır?**
  - Desen: Makalede belirtilen 'izleyici beklentilerinin karşılanması' argümanını sınamak için, Fetih 1453 benzeri bir film izletilen farklı siyasi eğilimdeki gruplarla odak grup görüşmeleri yapılır. Veriler tematik içerik analiziyle çözümlenerek veri doygunluğuna ulaşılır.
  - Gerekçe: Aksoy'un izleyicinin beklentilerini karşılamak için film yaptığına dair açıklamaları ve sinemadaki dinsel coşku aktarımları bu araştırmanın gerekçesidir.

# Kaynak izleri

Her iddia, özgün yayının belirtilen sayfasındaki birebir alıntıya bağlıdır.

| Kanıt | Bölüm | PDF sayfası | Basılı sayfa | Alıntı |
|---|---|---|---|---|
| ev-o-1 | Abstract | 1 | — | Popular historical films shot in anticipation of the box office bear the imprint of the expectations of the majority of the target audience. |
| ev-o-2 | Abstract | 1 | — | T he aim of this article is to explore the transformation of historical representations of films and the reasons for the change by analyzing three Turkish -­‐ made historical films |
| ev-s-1 | Introduction | 2 | — | In this study, the impossibility of an objective narrative of history in cinema will be discussed with references to historiography theories by attributing it to two main reasons |
| ev-s-2 | The 'First' Conquest of Istanbul in Turkish Cinema | 5 | — | While the nationalist discourse is fairly strong in The Conquest of Istanbul , in which the Ottoman Empire is represented as a Turkish state, it is noteworthy that the religious di |
| ev-s-3 | Representation of the Conquest in the 2000s | 6 | — | the religious aspect of the conquest is empha sized, and the expressions of Turkish nationalism are replaced with Islamic emphasis |
| ev-s-4 | A Contrary Example and the Perspective from the 'Other' | 9 | — | What distinguishes Ersin Pertan's film from the other films analyzed is that Love Under Siege is an independent film, supported by Eurimages |
| ev-s-5 | Introduction | 2 | — | historical film is both a historical source and an audiovisual historiographical work |
| ev-s-6 | Conclusion | 10 | — | the more independently produced a film is, the more critical it can be of the official historical narrative |
| ev-l-2 | Introduction | 2 | — | historical film’s representation of history imbues the text with the concerns and anxieties of the society that produced it. As these concerns inevitably change, the representation |
| ev-l-3 | Representation of the Conquest in the 2000s | 7 | — | Unlike the historical narratives of the early Republican period under the influence of the Turkish History Thesis, The Conquest 1453 brings the Ottoman populism to the fore |
| ev-l-4 | Conclusion | 10 | — | Accordingly, this film tells the story of the fall of Istanbu l instead of the conquest of Istanbu l, contrary to the expectation of the general Turkish audience, who has developed |

# İlgili kavramlar

- [Türkiye'deki Bireylerin Çevrimiçi Alışveriş Benimseme Belirleyicileri: Bölgesel Farklılıklar Üzerine Ampirik Bir İnceleme](/okf/sosyal-bilimler/isletme-ekonomi-ve-iletisim/turkiyedeki-bireylerin-cevrimici-alisveris-benimseme-belirleyicileri-bolgesel-farkliliklar-uzerine-ampirik-bir-inceleme.md)
- [Türkiye'de Katılım ve Konvansiyonel Bankacılığın Etkinliği: Stokastik Sınır Yaklaşımı](/okf/sosyal-bilimler/isletme-ekonomi-ve-iletisim/turkiyede-katilim-ve-konvansiyonel-bankaciligin-etkinligi-stokastik-sinir-yaklasimi.md)
- [Üretim Sektöründe Yeşil Dönüşümcü Liderlik ve Çalışanların Çevreye Yönelik Örgütsel Vatandaşlık Davranışı: Sosyal Bilgi İşleme Perspektifi](/okf/sosyal-bilimler/isletme-ekonomi-ve-iletisim/uretim-sektorunde-yesil-donusumcu-liderlik-ve-calisanlarin-cevreye-yonelik-orgutsel-vatandaslik-davranisi-sosyal-bilgi-isleme-perspektifi.md)
- [İnsan Hakları ve Çatışma Kesişiminde Su: Filistin Örneği Üzerine Bir Durum Çalışması](/okf/sosyal-bilimler/isletme-ekonomi-ve-iletisim/insan-haklari-ve-catisma-kesisiminde-su-filistin-ornegi-uzerine-bir-durum-calismasi.md)
- [Finansal Okuryazarlık, Zihinsel Bütçeleme ve Öz Kontrolün Finansal Refah Üzerindeki Etkisi: Yatırım Kararı Vermenin Aracılık Rolü](/okf/sosyal-bilimler/isletme-ekonomi-ve-iletisim/finansal-okuryazarlik-zihinsel-butceleme-ve-oz-kontrolun-finansal-refah-uzerindeki-etkisi-yatirim-karari-vermenin-aracilik-rolu.md)
- [Algoritmik Etki ve Medya Meşruiyeti: Sosyal Medyanın Haber Üretimi Üzerindeki Etkisine Dair Sistematik Bir İnceleme](/okf/sosyal-bilimler/isletme-ekonomi-ve-iletisim/algoritmik-etki-ve-medya-mesruiyeti-sosyal-medyanin-haber-uretimi-uzerindeki-etkisine-dair-sistematik-bir-inceleme.md)
- [Sosyal Medya Bağımlılığı ve Problemli Sosyal Medya Kullanımı Araştırma Eğilimleri: Bibliyometrik Bir Analiz](/okf/sosyal-bilimler/isletme-ekonomi-ve-iletisim/sosyal-medya-bagimliligi-ve-problemli-sosyal-medya-kullanimi-arastirma-egilimleri-bibliyometrik-bir-analiz.md)
- [Toksik Liderlik ile Örgütsel Performans Arasındaki İlişki: Hemşire Sessizliğinin Aracılık Etkisi](/okf/sosyal-bilimler/isletme-ekonomi-ve-iletisim/toksik-liderlik-ile-orgutsel-performans-arasindaki-iliski-hemsire-sessizliginin-aracilik-etkisi.md)

# Şeffaflık

- Analiz tarihi: 2026-08-11T15:11:53.293Z
- Kanıt sayısı: 11
- Üretim sürümü: makale-analizi-v3.0.0
- Kanonik sayfa: https://makaleanalizi.com/sosyal-bilimler/isletme-ekonomi-ve-iletisim/filmlerle-tarih-yazmak-istanbulun-fethi-konulu-filmlerin-karsilastirmali-bir-analizi