---
type: "Akademik Makale Analizi"
title: "Gelişmekte Olan Bir Ekonomide Banka Etkinliğinin Belirleyicileri: Veri Zarflandırma Analizi Yaklaşımı"
description: "Gelişmekte olan ekonomilerde bankacılık sektörünün etkinliği, kıt kaynakların optimum dağıtımı ve finansal istikrarın sürdürülebilirliği açısından kritik bir role sahiptir. Pakistan bankacılık sektörü, 1970'lerdeki kamulaştırma ve 1990'lardaki özelleştirme süreçlerinin ardından önemli kurumsal dönüş"
resource: "https://makaleanalizi.com/sosyal-bilimler/isletme-ekonomi-ve-iletisim/gelismekte-olan-bir-ekonomide-banka-etkinliginin-belirleyicileri-veri-zarflandirma-analizi-yaklasimi"
doi: "10.1371/journal.pone.0281663"
authors: ["Saif Ullah", "Abdul Majeed", "József Popp"]
citation: "Ullah, S., Majeed, A., Popp, J. (2023). Determinants of bank’s efficiency in an emerging economy: A data envelopment analysis approach. PLoS ONE, 18(3), e0281663-e0281663. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0281663"
publicationType: "quantitative-empirical"
discipline: "Sosyal Bilimler"
subDiscipline: "İşletme, Ekonomi ve İletişim"
evidenceCount: 12
tags: ["Veri Zarflandırma Analizi", "Kurumsal Yönetişim", "Kurumsal Risk Yönetimi", "Banka Etkinliği", "Pakistan"]
timestamp: "2026-08-22T18:16:06.045Z"
---

# Gelişmekte Olan Bir Ekonomide Banka Etkinliğinin Belirleyicileri: Veri Zarflandırma Analizi Yaklaşımı

Özgün başlık: Determinants of bank’s efficiency in an emerging economy: A data envelopment analysis approach
DOI: https://doi.org/10.1371/journal.pone.0281663
Künye (APA 7): Ullah, S., Majeed, A., Popp, J. (2023). Determinants of bank’s efficiency in an emerging economy: A data envelopment analysis approach. PLoS ONE, 18(3), e0281663-e0281663. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0281663

Bilim alanı: [Sosyal Bilimler](/okf/sosyal-bilimler/index.md) › İşletme, Ekonomi ve İletişim

# Alan bağlamı

Gelişmekte olan ekonomilerde bankacılık sektörünün etkinliği, kıt kaynakların optimum dağıtımı ve finansal istikrarın sürdürülebilirliği açısından kritik bir role sahiptir. Pakistan bankacılık sektörü, 1970'lerdeki kamulaştırma ve 1990'lardaki özelleştirme süreçlerinin ardından önemli kurumsal dönüşümler geçirmiştir. Özellikle 2012 ve 2017 yıllarında yürürlüğe giren kurumsal yönetişim kodları, bağımsız yönetim kurulu üyeliği, risk yönetimi çerçeveleri ve mülkiyet yapısındaki düzenlemelerle sektörde yeni bir dönem başlatmıştır. Ancak alan yazındaki çalışmaların büyük çoğunluğu geleneksel finansal oran analizine odaklanmış, veri zarflandırma analizi gibi parametrik olmayan yöntemlerle kurumsal yönetişim ve kurumsal risk yönetiminin banka etkinliği üzerindeki bileşik etkilerini bütüncül olarak incelemekte yetersiz kalmıştır.

# Akademik özet

Gelişmekte olan ekonomilerde finansal sistemin omurgasını oluşturan bankacılık sektörünün etkinliği, ekonomik büyüme ve finansal istikrarın temel itici gücüdür. Pakistan bankacılık sektörü, geçmişteki kamulaştırma hamlelerinden günümüzün serbestleşen ve dijitalleşen piyasa koşullarına kadar kapsamlı bir yapısal dönüşüm yaşamıştır. Özellikle 2012 ve 2017 kurumsal yönetişim kodlarının uygulanmasıyla birlikte risk yönetimi standartları, yönetim kurulu bağımsızlığı ve mülkiyet yapılarında önemli yenilikler hayata geçirilmiştir. Buna karşın, literatürdeki çalışmaların önemli bir kısmı geleneksel finansal oran analizlerine dayanmakta ve çoklu girdi-çıktı ilişkilerini dikkate alan modern etkinlik ölçümlerini kurumsal yönetişim unsurlarıyla yeterince birleştirememektedir.

Bu çalışma, Pakistan'da borsa kotasyonuna sahip 17 ticari bankanın 2011-2020 dönemine ait 10 yıllık panel verilerini inceleyerek içsel ve dışsal faktörlerin banka etkinliği üzerindeki etkilerini belirlemeyi amaçlamaktadır. Araştırmada teknik etkinlik skorları Veri Zarflandırma Analizi (DEA) ile elde edilmiş; çalışan sayısı, şube sayısı, yönetim giderleri, faiz dışı giderler ve kredi zarar karşılıkları girdi; net faiz geliri, net komisyonlar ve diğer faaliyet gelirleri ise çıktı değişkeni olarak modellenmiştir. Elde edilen etkinlik skorlarının kurumsal yönetişim, kurumsal risk yönetimi, mülkiyet yapısı, banka büyüklüğü, özkaynak kârlılığı, finansal kaldıraç ve makroekonomik değişkenlerle ilişkisi Logit ve Probit regresyon modelleri aracılığıyla ampirik sınamaya tabi tutulmuştur.

Regresyon analizi sonuçları, kurumsal yönetişim yapısının, küresel nihai mülkiyetin ve özkaynak kârlılığının banka etkinliği üzerinde istatistiksel olarak anlamlı ve pozitif bir etkiye sahip olduğunu göstermektedir. Buna karşılık, kurumsal risk yönetimi derecelendirmesi, kamu mülkiyeti ve banka büyüklüğünün etkinlik üzerinde olumsuz bir etki yarattığı saptanmıştır. Bulgular, gelişmekte olan piyasalarda daha iyi yönetişim ilkelerine uyan ve küresel mülkiyet yapısına sahip bankaların kaynaklarını daha verimli dönüştürdüğünü, buna karşın büyük ve kamu ağırlıklı bankaların ölçek dezavantajları ve bürokratik yapılar nedeniyle etkinlik kaybı yaşadığını ortaya koymaktadır.

Araştırma, kurumsal kuram ve vekalet kuramının gelişmekte olan ülke bankacılık sektöründeki ampirik geçerliliğini doğrulayarak literatüre önemli bir katkı sunmaktadır. Etkinlik ölçümünde Veri Zarflandırma Analizi ile ikili regresyon tekniklerinin iki aşamalı kombinasyonunun kullanılması, geleneksel oran analizlerinin kısıtlarını aşmakta ve yöneticiler ile düzenleyici kurumlara somut politikalar geliştirmede kılavuzluk etmektedir. Elde edilen sonuçlar, finansal otoritelerin kurumsal yönetişim ilkelerine sıkı uyumu teşvik etmesi, risk yönetimi maliyetlerini optimize eden dinamik stratejileri benimsemesi ve küresel sermaye katılımını destekleyen düzenlemeleri hayata geçirmesi gerektiğini vurgulamaktadır.

# Araştırmanın amacı

Bu çalışma, Pakistan'daki ticari bankaların etkinliği üzerinde içsel (kurumsal yönetişim, risk yönetimi, mülkiyet yapısı, kârlılık, kaldıraç, büyüklük) ve dışsal (bankacılık yapısı, makroekonomik koşullar) faktörlerin etkisini Veri Zarflandırma Analizi ve regresyon modelleri kullanarak değerlendirmeyi amaçlamaktadır.

# Yöntem ve tasarım

Çalışmada, Pakistan'daki ticari bankaların teknik etkinlik skorlarını Veri Zarflandırma Analizi (DEA) ile hesaplayan ve bu skorlar üzerindeki içsel ve dışsal belirleyicileri iki aşamalı ekonometrik yaklaşımla (Logit ve Probit regresyon modelleri) inceleyen nicel ampirik bir araştırma tasarımı uygulanmıştır.

# Bulgular ve önermeler

1. Kurumsal yönetişim yapısı ve küresel nihai mülkiyet, ticari bankaların teknik etkinlik skorları üzerinde istatistiksel olarak anlamlı ve pozitif bir etki yapmaktadır.
2. Kurumsal risk yönetimi skorları ve finansal kaldıraç düzeyi banka etkinliği üzerinde olumsuz etkiye sahip olup, risk yönetimi uygulamalarının getirdiği operasyonel maliyetler etkinlik katsayısını düşürmektedir.
3. Banka büyüklüğü ile etkinlik arasında negatif ve istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki tespit edilmiş, bu durum daha küçük ve yalın bankaların büyük bankalara kıyasla daha etkin çalıştığını ortaya koymuştur.
4. Kamu mülkiyetindeki bankalar etkinlik açısından negatif performans sergilerken, yabancı ve küresel mülkiyete sahip bankalar yerel ve kamu bankalarına kıyasla daha yüksek teknik etkinlik sergilemektedir.

# Yazarın tartışması

Logit ve Probit regresyon analizi sonuçları, kurumsal yönetişim yapısının ve küresel nihai mülkiyetin bankaların teknik etkinlik skorları üzerinde istatistiksel olarak anlamlı ve pozitif bir etki yaptığını gösterirken, kurumsal risk yönetimi seviyesinin ve banka büyüklüğünün etkinlik skorlarını negatif etkilediğini ortaya koymaktadır.

Yazar bu bulguları, güçlü kurumsal yönetişimin sermaye ve işlem maliyetlerini düşürerek vekalet problemlerini azaltması ve kaynakların doğru çıktılara dönüştürülmesini sağlamasıyla açıklamaktadır; risk yönetimindeki negatif katsayı ise risk izleme süreçlerinin getirdiği ek operasyonel maliyetler ve aşırı muhafazakar tutum ile izah edilmektedir.

Elde edilen sonuçlar, gelişmekte olan piyasalarda yabancı mülkiyetin ve iyi yönetişimin banka performansını yükselttiğini savunan literatürdeki önceki çalışmalarla (örneğin Patti ve Hardy, 2005; Aguilera ve Cuervo-Cazurra, 2004) tam bir uyum sergilerken, büyük bankaların ölçek ekonomilerinden yararlandığını ileri sürer geleneksel yaklaşımlarla çelişmektedir.

Yazarlar bu tartışmalar ışığında, finansal otoritelerin ve banka üst yönetimlerinin katı kurumsal yönetişim ilkelerini uygulamalarını, küresel mülkiyet ortaklıklarını teşvik etmelerini ve fiziki şube ağları ile aşırı büyümek yerine yalın, esnek ve dijitalleşmiş bankacılık modellerini benimsemelerini önermektedir.

# Yazarın sonucu

Çalışmanın sonuçunda, Pakistan bankacılık sektöründe teknik etkinliğin artırılması için kurumsal yönetişim kodlarına katı uyum sağlanması, küresel mülkiyet katılımının teşvik edilmesi ve aşırı risk alımı yerine ılımlı risk yönetimi stratejilerinin benimsenmesi gerektiği ifade edilmektedir. Yalın ve teknoloji odaklı banka yapılarının ölçek büyüklüğüne kıyasla daha yüksek etkinlik sağladığı vurgulanmaktadır.

# Literatürdeki işlevi

Bu çalışma, gelişmekte olan piyasalarda bankacılık sektörünün teknik etkinliğini Veri Zarflandırma Analizi (DEA) ve takip eden Logit/Probit regresyon modelleriyle inceleyen iki aşamalı ampirik bir araştırma işlevi görür. Çalışma, geleneksel finansal oran analizlerinin ötesine geçerek birden fazla girdi ve çıktıyı aynı anda değerlendiren non-parametrik bir ölçüm sunmaktadır. Ayrıca, 2012 ve 2017 kurumsal yönetişim reformları ile risk yönetimi çerçevelerinin banka etkinliği üzerindeki bileşik etkilerini doğrudan sınayarak literatürde yöntemsel ve ampirik bir köprü kurmaktadır.

Önceki çalışmalarla ilişkisi: Çalışma, önceki literatürde yer alan mülkiyet yapısı ve banka performansı ilişkisini doğrulamakla birlikte, banka büyüklüğü ve risk yönetimi konularında geleneksel kabul gören görüşlerden ayrılmaktadır. Aguilera ve Cuervo-Cazurra (2004) ile Qayyum ve Khan (2010) gibi araştırmacıların kurumsal yönetişim ve yabancı mülkiyet lehine olan bulgularını desteklerken, ölçek ekonomilerinin büyüklükle doğrudan etkinlik getirdiği iddiasını reddetmektedir. Risk yönetiminin getirdiği ek operasyonel maliyetlerin teknik etkinliği düşürdüğünü göstererek Safiullah ve Shamsuddin (2019) ile uyumlu bir çizgiye oturmaktadır.

Literatür taramasına katkısı: Literatür taraması yapan araştırmacılar için bu eser, gelişmekte olan ekonomilerde kurumsal yönetişim, mülkiyet yapısı ve risk yönetimi değişkenlerinin banka teknik etkinliğiyle etkileşimini topluca sunan güncel bir referans kaynağıdır. Özellikle finansal oran analizi yerine Veri Zarflandırma Analizinin iki aşamalı regresyonla birleştirilmesinin metodolojik avantajlarını sergilemektedir. Akademik araştırmacılara, banka büyüklüğünün her zaman etkinlik getirmediğini ve yalın bankacılık modellerinin gelişmekte olan piyasalardaki önemini gösteren ampirik kanıtlar sağlamaktadır.

# Tez ve makale araştırmalarında kullanım

- **Gelişmekte olan ekonomilerde kurumsal yönetişim ilkelerine uyum, bankaların işlem ve sermaye maliyetlerini düşürerek teknik etkinliklerini istatistiksel olarak anlamlı düzeyde artırmaktadır.** — Bu çalışma, kurumsal yönetişim skorlarının banka teknik etkinliği üzerindeki pozitif etkisini ampirik kanıtlarla ortaya koyduğu için literatür taraması bölümünde yönetişim-etkinlik ilişkisini desteklemek amacıyla kullanılabilir.
- **Küresel ve yabancı mülkiyete sahip bankalar, gelişmekte olan piyasalarda kamu mülkiyetindeki bankalara kıyasla daha yüksek teknik ve operasyonel etkinlik sergilemektedir.** — Tartışma bölümünde mülkiyet yapısının banka performansı üzerindeki etkileri değerlendirilirken, küresel mülkiyetin getirdiği denetim ve yönetim avantajlarını vurgulamak için bu çalışmanın bulgularına atıfta bulunulabilir.
- **Banka etkinliğinin ölçümünde Veri Zarflandırma Analizi ile elde edilen teknik etkinlik skorlarının ikinci aşamada Logit veya Probit regresyon modelleriyle açıklanması metodolojik olarak geçerli bir yaklaşımdır.** — Yöntem bölümünde bankacılık veya finans sektöründe iki aşamalı etkinlik araştırması tasarlayan araştırmacılar, Veri Zarflandırma Analizi ve regresyon birleşimini metodolojik bir model olarak gerekçelendirebilir.

# Türetilebilir araştırma soruları

- **Finansal teknoloji yatırımlarının artışı, katılım bankalarının Veri Zarflandırma Analizi ile ölçülen teknik etkinlik skorlarını anlamlı düzeyde etkilemekte midir?**
  - Desen: Türkiye'de faaliyet gösteren katılım bankalarının panel verileri kullanılarak girdi odaklı Veri Zarflandırma Analizi ile teknik etkinlik skorları hesaplanacak, ikinci aşamada dijitalleşme endeksi ve kontrol değişkenleri Tobit regresyon yöntemiyle analiz edilecektir. Örneklem büyüklüğü veri doygunluğuna göre belirlenecektir.
  - Gerekçe: Makalenin sonuç bölümünde yazarların gelecek araştırmalar için sunduğu finansal teknolojilerin banka etkinliği üzerindeki etkisinin incelenmesi yönündeki doğrudan çağrısından türetilmiştir. İki aşamalı DEA-regresyon tasarımı kaynak metindeki metodolojiye dayanmaktadır.
- **Kurumsal risk yönetimi harcamaları ve banka büyüklüğü, ticari bankaların teknik etkinlik düzeyleri üzerinde olumsuz bir operasyonel maliyet baskısı oluşturmakta mıdır?**
  - Desen: Borsa İstanbul'da işlem gören ticari bankaların yıllık bilançolarından hareketle girdi ve çıktı değişkenleri belirlenerek DEA yöntemiyle etkinlik skorları türetilecek, ardından kaldıraç ve büyüklük değişkenleri Logit modelle sınanacaktır. Örneklem büyüklüğü istatistiksel güç analiziyle tespit edilecektir.
  - Gerekçe: Makalede elde edilen büyük bankaların ve yüksek risk yönetimi skoruna sahip kurumların ek operasyonel maliyetler nedeniyle daha düşük teknik etkinlik sergilediği yönündeki şaşırtıcı ampirik bulgunun farklı bir gelişmekte olan ülke piyasasında test edilmesi amacıyla kurgulanmıştır.
- **Küresel ve yabancı mülkiyetli bankaların kurumsal yönetişim ilkelerine uyum düzeyi, yerli ve kamu bankalarına kıyasla teknik etkinlik farkı yaratmakta mıdır?**
  - Desen: Gelişmekte olan ülke bankacılık sektörlerinden seçilen bankaların kurumsal yönetişim endeksleri ve mülkiyet kategorileri bağımsız değişken olarak alınarak Probit regresyon modeliyle analiz edilecek, DEA skorları bağımlı değişken olarak kullanılacaktır. Örneklem seçimi güç analizi ile yapılacaktır.
  - Gerekçe: Yazarların makalede küresel mülkiyetin ve katı kurumsal yönetişim ilkelerinin teknik etkinliği artırdığına dair bulgularından ve mülkiyet türlerinin yönetim kalitesi üzerindeki farklarını inceleyen tartışma bölümünden türetilmiştir.

# Kaynak izleri

Her iddia, özgün yayının belirtilen sayfasındaki birebir alıntıya bağlıdır.

| Kanıt | Bölüm | PDF sayfası | Basılı sayfa | Alıntı |
|---|---|---|---|---|
| ev-o-1 | Abstract | 1 | — | This study aims to assess the influence of internal and external factors on the Efficiency of banks in Pakistan using the Data Envelopment Analysis Approach (DEA). |
| ev-s-1 | 3.1. Data and measurement | 7 | — | The longitudinal data were gathered from the annual report of 17 commercial banks in Pakistan for 2011–2020. |
| ev-s-2 | Abstract | 1 | — | The Logit model results show that corporate governance, ultimate global ownership, and return on equity have a statistically significant and positive impact on the bank’s Efficienc |
| ev-s-3 | 4.3. Results of determinants of bank’s efficiency through logit and probit models | 12 | — | Enterprise risk management and financial leverage showed adverse effects on Efficiency, whereas enterprise risk management showed a negative but significant p-value of less than 1% |
| ev-s-4 | 4.3. Results of determinants of bank’s efficiency through logit and probit models | 12 | — | The size of the bank also has a negative impact on its Efficiency of the bank. |
| ev-s-5 | 4.4. Discussion of results | 13 | — | In addition, this study found that foreign banks are more efficient than state-owned in Pakistan, thus confirming the earlier findings |
| ev-s-6 | 5. Conclusion and policy implications | 14 | — | Better corporate governance of banks enables bank management to make better and cost-effective decisions and improve Efficiency in terms of the ratio of output and input. |
| ev-s-7 | 4.4. Discussion of results | 13 | — | The higher risk may endanger the bank’s Efficiency due to higher costs associated with higher risk. |
| ev-l-2 | Abstract | 1 | — | The study has used data from seventeen commercial banks over the period of 2011 to 2020. |
| ev-l-3 | 2.4.1. Corporate governance of bank and efficiency | 4 | — | The relationship between corporate governance and Efficiency is significant, as better corporate governance leads to higher Efficiency in banking firms. |
| ev-l-4 | 4.4. Discussion of results | 13 | — | In addition, this study found that foreign banks are more efficient than state-owned in Pakistan, thus confirming the earlier findings |
| ev-l-5 | 5. Conclusion and policy implications | 15 | — | Future research may be untapped on the role of financial technology in banking efficiency. |

# İlgili kavramlar

- [Çevrimiçi Alışverişte Mükemmeliyetçilik ve Karar Erteleme: Kaçırma Korkusu ile Yukarı Doğru Sosyal Karşılaştırmanın Etkisi](/okf/sosyal-bilimler/isletme-ekonomi-ve-iletisim/cevrimici-alisveriste-mukemmeliyetcilik-ve-karar-erteleme-kacirma-korkusu-ile-yukari-dogru-sosyal-karsilastirmanin-etkisi.md)
- [Türkiye Enflasyon Dinamiklerinin İthalat Fiyat Endeksli Phillips Eğrisi Varyantlarına Dayalı Bir Değerlendirmesi](/okf/sosyal-bilimler/isletme-ekonomi-ve-iletisim/turkiye-enflasyon-dinamiklerinin-ithalat-fiyat-endeksli-phillips-egrisi-varyantlarina-dayali-bir-degerlendirmesi.md)
- [Marka Güveninin Medikal Turizme Yönelik Algıya Etkisinde Sosyal Medya Pazarlama Aktivitelerinin Aracılık Rolünün Belirlenmesi](/okf/sosyal-bilimler/isletme-ekonomi-ve-iletisim/marka-guveninin-medikal-turizme-yonelik-algiya-etkisinde-sosyal-medya-pazarlama-aktivitelerinin-aracilik-rolunun-belirlenmesi.md)
- [Türkiye E-Ticaret Sektöründe Müşteri Memnuniyeti ve Sadakatinin Belirleyicileri](/okf/sosyal-bilimler/isletme-ekonomi-ve-iletisim/turkiye-e-ticaret-sektorunde-musteri-memnuniyeti-ve-sadakatinin-belirleyicileri.md)
- [Deniz Fidanlıklarının Tanımlanması ve Yönetiminde İhtiyari ve Uyarlanabilir Kademelendirmeye Kılavuzluk Edecek Bir Karar Ağacı](/okf/sosyal-bilimler/isletme-ekonomi-ve-iletisim/deniz-fidanliklarinin-tanimlanmasi-ve-yonetiminde-ihtiyari-ve-uyarlanabilir-kademelendirmeye-kilavuzluk-edecek-bir-karar-agaci.md)
- [Köpekbalığı ve Vatoz Ekolojisi, Korunması ve Yönetiminde Uydu Uzaktan Algılama Teknolojileri](/okf/sosyal-bilimler/isletme-ekonomi-ve-iletisim/kopekbaligi-ve-vatoz-ekolojisi-korunmasi-ve-yonetiminde-uydu-uzaktan-algilama-teknolojileri.md)
- [Ekonomik Karmaşıklığın Politika Çıkarımları: Ulusal ve Bölgesel Kalkınma İçin Dörtlü Bir Çerçeve Önerisi](/okf/sosyal-bilimler/isletme-ekonomi-ve-iletisim/ekonomik-karmasikligin-politika-cikarimlari-ulusal-ve-bolgesel-kalkinma-icin-dortlu-bir-cerceve-onerisi.md)
- [Bozdağ Orman İşletme Şefliğinde Arazi Kullanımı ve Örtüsü Değişiminin CA-Markov Tabanlı Mekânsal-Zamansal Modellemesi: Türkiye'de Orman Hukuku ve Yönetişimi Üzerine Yansımalar](/okf/sosyal-bilimler/isletme-ekonomi-ve-iletisim/bozdag-orman-isletme-sefliginde-arazi-kullanimi-ve-ortusu-degisiminin-ca-markov-tabanli-meknsal-zamansal-modellemesi-turkiyede-orman-hukuku-ve-yonetisimi-uzerine-yansimalar.md)

# Şeffaflık

- Analiz tarihi: 2026-08-22T18:16:06.045Z
- Kanıt sayısı: 12
- Üretim sürümü: makale-analizi-v3.0.0
- Kanonik sayfa: https://makaleanalizi.com/sosyal-bilimler/isletme-ekonomi-ve-iletisim/gelismekte-olan-bir-ekonomide-banka-etkinliginin-belirleyicileri-veri-zarflandirma-analizi-yaklasimi