---
type: "Akademik Makale Analizi"
title: "Gelişmekte Olan Hisse Senedi Piyasalarında Yatırımcı Eğiliminin Mevcut ve Gelecekteki Getiriler Üzerindeki Tahmin Edici Etkisi"
description: "Geleneksel finans teorileri yatırımcıların rasyonel hareket ettiğini ve piyasalarda bilginin eşit dağıldığını varsayarken, davranışsal finans yaklaşımı yatırımcı psikolojisinin ve duygu durumlarının varlık fiyatlaması üzerindeki belirleyici etkisini öne sürmektedir. Gelişmekte olan hisse senedi piya"
resource: "https://makaleanalizi.com/sosyal-bilimler/isletme-ekonomi-ve-iletisim/gelismekte-olan-hisse-senedi-piyasalarinda-yatirimci-egiliminin-mevcut-ve-gelecekteki-getiriler-uzerindeki-tahmin-edici-etkisi"
doi: "10.1371/journal.pone.0281523"
authors: ["Rameeza Andleeb", "Arshad Hassan"]
citation: "Andleeb, R., Hassan, A. (2023). Predictive effect of investor sentiment on current and future returns in emerging equity markets. PLoS ONE, 18(5), e0281523-e0281523. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0281523"
publicationType: "quantitative-empirical"
discipline: "Sosyal Bilimler"
subDiscipline: "İşletme, Ekonomi ve İletişim"
evidenceCount: 8
tags: ["yatırımcı eğilimi", "gelişmekte olan hisse senedi piyasaları", "tahmin edici regresyon analizi", "temel bileşenler analizi"]
timestamp: "2026-08-03T11:28:08.067Z"
---

# Gelişmekte Olan Hisse Senedi Piyasalarında Yatırımcı Eğiliminin Mevcut ve Gelecekteki Getiriler Üzerindeki Tahmin Edici Etkisi

Özgün başlık: Predictive effect of investor sentiment on current and future returns in emerging equity markets
DOI: https://doi.org/10.1371/journal.pone.0281523
Künye (APA 7): Andleeb, R., Hassan, A. (2023). Predictive effect of investor sentiment on current and future returns in emerging equity markets. PLoS ONE, 18(5), e0281523-e0281523. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0281523

Bilim alanı: [Sosyal Bilimler](/okf/sosyal-bilimler/index.md) › İşletme, Ekonomi ve İletişim

# Alan bağlamı

Geleneksel finans teorileri yatırımcıların rasyonel hareket ettiğini ve piyasalarda bilginin eşit dağıldığını varsayarken, davranışsal finans yaklaşımı yatırımcı psikolojisinin ve duygu durumlarının varlık fiyatlaması üzerindeki belirleyici etkisini öne sürmektedir. Gelişmekte olan hisse senedi piyasalarında yatırımcı eğiliminin (investor sentiment) hisse senedi getirilerini doğrusal ve doğrusal olmayan modeller çerçevesinde ne ölçüde tahmin edebildiği literatürde tartışmalı bir konu olmaya devam etmektedir. Bu çalışma, söz konusu piyasalarda yatırımcı eğiliminin anlık ve farklı zaman ufuklarındaki getiriler üzerindeki tahmin gücünü ampirik olarak inceleyerek literatürdeki doğrusal olmayan ilişki tartışmalarına katkı sunmayı hedeflemektedir.

# Akademik özet

Geleneksel finans kuramları piyasa katılımcılarının tam rasyonellik içinde hareket ettiğini ve bilginin piyasaya anında yansımasıyla varlık fiyatlarının her zaman adil değerini koruduğunu varsaymaktadır. Buna karşılık davranışsal finans disiplini, yatırımcıların bilişsel sapmalar, duygusal tepkiler ve psikolojik unsurlar doğrultusunda karar aldıklarını ve bu durumun varlık fiyatlarında belirgin dalgalanmalara yol açtığını ileri sürer. Özellikle gelişmekte olan hisse senedi piyasalarında yatırımcı eğiliminin piyasa getirilerini tahmin etme kapasitesi hususunda literatürde uzlaşmaya varılamamış; doğrusal modellerin yetersiz kaldığı ve ilişkilerin doğrusal olmayan yapısının dikkate alınması gerektiği vurgulanmıştır. Bu araştırmada gelişmekte olan yedi ülkenin piyasalarındaki yatırımcı eğiliminin anlık ve farklı vadelerdeki getiriler üzerindeki etkisinin doğrusal ve doğrusal olmayan modeller altında sınanması temel araştırma sorununu oluşturmaktadır.

Araştırmanın temel amacı, Brezilya, Rusya, Hindistan, Çin, Endonezya, Güney Afrika ve Pakistan piyasalarından oluşan gelişmekte olan ülkeler grubunda yatırımcı eğiliminin anlık ve gelecekteki hisse senedi getirileri üzerindeki tahmin edici gücünü tespit etmektir. Bu doğrultuda 1 Ocak 2001 ile 31 Aralık 2020 tarihleri arasındaki günlük veriler kullanılmış; işlem hacmi ve devir oranı değişkenleri Temel Bileşenler Analizi (PCA) yöntemiyle birleştirilerek her ülke ve panel geneli için yatırımcı eğilimi endeksi oluşturulmuştur. Getiri tahmininde doğrusal ve doğrusal olmayan Regresyon Analizi ile Dinamik Panel Veri Analizi tekniklerinden yararlanılmış; Hazine bonosu faiz oranları, vade makası ve sanayi üretim endeksi kontrol değişkenleri olarak modele dahil edilerek 1, 5, 10, 20 günlük kısa vadeli ve 40, 60, 180, 240 günlük uzun vadeli tahmin ufukları incelenmiştir.

Ampirik analiz sonuçları, incelenen ülkelerin çoğunda yatırımcı eğiliminin aynı günkü piyasa getirileri üzerinde anlamlı ve pozitif bir etkiye sahip olduğunu göstermektedir. Hindistan ve Güney Afrika dışındaki tüm ülkelerde bu ilişki doğrusal olmayan bir yapı sergilemekte ve doğrusal olmayan terimdeki negatif katsayılar fiyatlama hatalarının yüksek seviyelerde düzeltildiğine işaret etmektedir. Gelecekteki getirilerin tahmininde ise yatırımcı eğiliminin etkisi kısa vadede belirginliğini korurken zaman geçtikçe zayıflamakta; Brezilya örneğinde olduğu gibi kısa vadede gözlenen olumsuz etki uzun vadede tersine dönerek piyasadaki fiyatlama sapmalarının zamanla düzeltildiğini doğrulamaktadır. Çin ve Pakistan piyasalarında pozitif tahmin edici ilişki saptanırken, panel genelinde hem kısa hem uzun vadeli zaman ufuklarında doğrusal olmayan tahmin gücü teyit edilmiştir.

Çalışmanın elde ettiği ampirik bulgular, yatırımcı eğiliminin hisse senedi getirilerini açıklamada tek başına yeterli olmadığını ancak doğrusal olmayan modellerle birlikte değerlendirildiğinde önemli bir tahmin aracı sunduğunu ortaya koymaktadır. Yazarlar, piyasa katılımcılarının ve portföy yöneticilerinin yatırım kararları alırken ve risk yönetimi stratejileri geliştirirken yatırımcı psikolojisini ve piyasa duygu durumunu dikkate almalarını önermektedir. Bu araştırma, gelişmekte olan piyasalarda doğrusal olmayan dinamiklerin varlığını göstererek finansal yazına katkı sağlamakta ve araştırmacıların varlık fiyatlama modellerine makroekonomik faktörlerin yanı sıra davranışsal değişkenleri dahil etmelerinin gerekliliğini vurgulamaktadır.

# Araştırmanın amacı

Bu çalışmanın temel amacı, Brezilya, Güney Afrika, Rusya, Hindistan, Çin, Endonezya ve Pakistan gibi gelişmekte olan hisse senedi piyasalarında yatırımcı eğiliminin mevcut ve gelecekteki getiriler üzerindeki tahmin edici etkisini doğrusal ve doğrusal olmayan regresyon modelleriyle analiz etmektir.

# Yöntem ve tasarım

Çalışma yatırımcı eğiliminin hisse senedi getirileri üzerindeki etkisini belirlemek amacıyla Temel Bileşenler Analizi ile oluşturulan bir endeks yapısını ve hem doğrusal hem de doğrusal olmayan tahminsel regresyon analizlerini içeren ampirik bir yaklaşım benimsemiştir.

# Bulgular ve önermeler

1. Brezilya, Çin, Endonezya, Pakistan ve Rusya'da yatırımcı eğiliminin aynı günkü hisse senedi getirileri üzerinde istatistiksel olarak anlamlı ve pozitif bir etkiye sahip olduğu belirlenmiştir.
2. Yatırımcı eğilimi ile piyasa getirileri arasındaki ilişkinin çoğunlukla doğrusal olmayan bir yapı sergilediği ve bazı ülkelerde yüksek seviyelerde fiyat duzeltmesine işaret eden disbukey bir eğilim gösterdiği saptanmıştır.
3. Yatırımcı eğiliminin getiriler üzerindeki etkisi kısa vadede kalıcılık gösterirken, zaman geçtikçe bu etkinin belirginligini kaybettiği ve tahmin gücünün zayıfladığı gözlemlenmiştir.
4. Brezilya piyasasında kısa vadede negatif olan yatırımcı eğilimi etkisinin uzun vadede pozitife dönüşmesi, kısa vadedeki yanlış fiyatlamalarin zamanla piyasa tarafından düzeltildiğini göstermektedir.
5. Panel veri analizleri sonuçunda, grup düzeyinde yatırımcı eğiliminin 1 ile 20 gün arasındaki kısa vadeli gelecek getirilerini tahmin etmede doğrusal olarak anlamlı bir güç sergilediği kanıtlanmıştır.

# Yazarın tartışması

Analizler çoğu gelişmekte olan ülkede yatırımcı eğiliminin aynı günkü getirileri pozitif etkilediğini, ancak bu etkinin Hindistan ve Güney Afrika'da doğrusal olmayan modellerde anlamlılığını yitirdiğini göstermektedir. Yazara göre bu durum piyasalardaki rasyonel olmayan davranışların ve bilginin dağılımındaki eşitsizliğin bir yansımasıdır.

Doğrusal olmayan modellerin kullanılması literatürdeki çelişkili sonuçların anlaşılmasına katkı sağlamaktadır. Verilerdeki dışbükey yapı, belirli bir doygunluk noktasından sonra yatırımcı psikolojisinin etkisinin azaldığını veya yön değiştirdiğini kanıtlar niteliktedir.

Makroekonomik değişkenlerden sanayi üretim endeksinin getirilerle pozitif ilişkisi ekonomik büyümenin önemini vurgularken, hazine bonosu oranlarının etkisinin ülkeden ülkeye değişmesi yerel para politikalarının farklıligina işaret etmektedir.

Çalışma yatırımcı eğiliminin tek belirleyici olmadığını düşük Adj R2 değerleriyle kabul ederken, gelecek araştırmaların daha karmaşık varlık fiyatlama modellerine ihtiyaç duyduğunu ve psikolojik faktörlerin göz ardı edilemeyeceğini savunmaktadır.

# Yazarın sonucu

Sonuç olarak yatırımcı eğilimi hem doğrusal hem de doğrusal olmayan modellerde hisse senedi getirilerini tahmin etmede kritik bir rol oynamaktadır. Portföy yöneticileri ve risk uzmanlarının piyasa trendlerini daha iyi anlamak ve varlık tahsisini optimize etmek için yatırımcı psikolojisini varlık fiyatlama modellerine entegre etmeleri gerekmektedir.

# Literatürdeki işlevi

Bu çalışma, gelişmekte olan hisse senedi piyasalarında yatırımcı psikolojisinin ve rasyonel olmayan eğilimlerin varlık fiyatlaması üzerindeki etkilerini ampirik olarak değerlendirerek literatürde önemli bir köprü görevi üstlenmektedir. Klasik finans teorilerinin rasyonel yatırımcı varsayımlarına karşı davranışsal finansın sunduğu alternatif açıklamaları test eden çalışma, ampirik bulgularla duyarlılık kavramının piyasa getirilerini açıklamada vazgeçilmez bir unsur olduğu yönündeki tezleri desteklemektedir. Özellikle doğrusal olmayan modelleri kullanarak geleneksel tahmin yöntemlerinin kısıtlarını aşmakta ve literatürdeki metodolojik tartışmaları gelişmekte olan ülkeler bağlamında zenginleştirmektedir.

Önceki çalışmalarla ilişkisi: Çalışma, Baker ve Wurgler tarafından geliştirilen yatırımcı duyarlılığı endeksi yaklaşımını temel alarak, gelişmekte olan piyasaların özgün dinamiklerine uyarlamaktadır. Önceki literatürde yer alan ve duyarlılığın getiriler üzerindeki etkisini sadece doğrusal ilişkilerle sınırlayan ampirik çalışmaları eleştirel bir süzgeçten geçirmektedir. Granger nedensellik ve doğrusal olmayan regresyon analizlerini kullanan önceki araştırmaların bulgularını genişleterek, gelişmekte olan piyasalardaki asimetrik ve zaman ufkuna bağlı değişen fiyat düzeltme mekanizmalarını detaylandırmakta ve gelişmekte olan ülkelerin aşırı duyarlılık yapısını gözler önüne sermektedir.

Literatür taramasına katkısı: Bu çalışma, kapsamlı literatür taramalarında gelişmekte olan piyasalara yönelik teorik bir sentez sunması ve metodolojik bir referans noktası oluşturması yönüyle önemli bir katkı sağlamaktadır. Yatırımcı duyarlılığının kısa ve uzun dönemli etkilerini sistematik bir zaman ufku (1 günden 240 güne kadar) matrisinde inceleyerek, sentez çalışmalarına zengin bir veri seti ve karşılaştırmalı analiz olanağı sunmaktadır. Ayrıca, kontrol değişkeni olarak makroekonomik faktörlerin entegre edilmesi, duyarlılık çalışmalarındaki eksik değişken yanlılığını azaltmak isteyen araştırmacılar için yol gösterici bir model sunmaktadır.

# Tez ve makale araştırmalarında kullanım

- **Gelişmekte olan piyasalarda yatırımcı eğilimleri hisse senedi getirilerinin anlamlı bir tahmincisidir.** — Tez çalışmasında gelişmekte olan piyasalarda davranışsal finans teorilerini temellendirirken yatırımcı psikolojisinin önemini ampirik bulgularla desteklemek amacıyla kullanılır.
- **Yatırımcı duyarlılığı ile piyasa getirileri arasındaki ilişki doğrusal olmayan asimetrik özellikler sergilemektedir.** — Doğrusal modellerin piyasa hareketlerini açıklamadaki yetersizliğini tartışırken, doğrusal olmayan modellerin tercih edilme gerekçesini kuramsal düzeyde savunmak için kullanılır.
- **Yatırımcıların rasyonel olmayan bilişsel ve duygusal önyargıları piyasa fiyatlamalarinda sapmalara yol açmaktadır.** — Ampirik bulguların tartışılması aşamasında, elde edilen bulguları davranışsal finans teorileri ve yatırımcı psikolojisi bağlamında yorumlamak amacıyla kullanılır.

# Türetilebilir araştırma soruları

- **Borsa İstanbul'da yatırımcı eğiliminin hisse senedi getirileri üzerindeki kısa ve uzun vadeli öngörü gücü doğrusal olmayan regresyon modeliyle nasıl açıklanmaktadır?**
  - Desen: BIST Tüm endeksindeki günlük işlem hacmi ve devir hızı verileri kullanılarak PCA ile duyarlılık endeksi oluşturulacak, getiri tahmin gücü 1 günden 240 güne kadar doğrusal olmayan öngörücü regresyon modelleriyle analiz edilecektir. Örneklem büyüklüğü güç analiziyle belirlenecektir.
  - Gerekçe: Makalede Brezilya ve Çin gibi gelişmekte olan piyasalarda yatırımcı duyarlılığının kısa ve uzun vadeli asimetrik ve doğrusal olmayan tahmin gücü bulgusundan hareketle, Türkiye piyasası için de benzer bir yapının varlığı test edilmektedir.
- **Makroekonomik oynaklığın yüksek olduğu dönemlerde yatırımcı duyarlılığının hisse senedi getirileri üzerindeki tahmin gücü nasıl değişmektedir?**
  - Desen: Brezilya, Güney Afrika ve Türkiye hisse senedi piyasalarında makroekonomik şok dönemlerini kapsayan günlük verilerle panel eşbütünleşme ve doğrusal olmayan regresyon analizleri yürütülecektir. Örneklem veri doygunluğu çerçevesinde belirlenen kriz dönemlerini kapsayacaktır.
  - Gerekçe: Makalede sanayi üretim endeksi ve hazine bonosu oranları gibi kontrol değişkenlerinin getirileri etkileme biçiminin ülkeler arasında farklılık gösterdiği bulgusuna dayanarak, makroekonomik koşulların duyarlılık üzerindeki düzenleyici rolünü incelemeyi amaçlamaktadır.
- **Bireysel yatırımcıların işlem hacmi ile kurumsal yatırımcıların ciro oranlarından türetilen duyarlılık endeksleri getiri tahmininde nasıl ayrışmaktadır?**
  - Desen: Aracı kurum bazında günlük bireysel ve kurumsal işlem verileri kullanılarak iki ayrı PCA endeksi oluşturulacak, getiriler üzerindeki asimetrik etkiler doğrusal olmayan eşbütünleşme testleriyle incelenecektir. Örneklem büyüklüğü güç analiziyle doğrulanacaktır.
  - Gerekçe: Makalede yatırımcı rasyonelliginin eksikliği ve bilişsel önyargıların piyasa fiyatlamasindaki sapmalara neden olduğu teorik açıklamasına dayanarak, bireysel ve kurumsal yatırımcı duyarlılığının etkisini ayrıştırmayı hedeflemektedir.

# Kaynak izleri

Her iddia, özgün yayının belirtilen sayfasındaki birebir alıntıya bağlıdır.

| Kanıt | Bölüm | PDF sayfası | Basılı sayfa | Alıntı |
|---|---|---|---|---|
| ev-o-2 | Methodology | 4 | — | The countries selected in the sample included Brazil, South Africa, Russia, India, China, Indonesia, and Pakistan because emerging markets are thought more prone to sentiments of i |
| ev-s-1 | Methodology | 5 | — | The Principal Component Analysis technique of Baker & Wurgler [71, 74] is applied to quantify the investor sentiment index using Trading Volume and Turnover Ratio as proxies. |
| ev-s-2 | Results and discussion | 6 | — | In Brazil, China, Indonesia, Pakistan, and Russia investor sentiment affects same-day equity returns significantly positively. This relationship is nonlinear in all the sample coun |
| ev-s-3 | Conclusion and recommendations | 11 | — | The nutshell of the study is that investor sentiment is a predictor of equity returns in both linear and nonlinear terms at various times terms. |
| ev-s-4 | Abstract | 1 | — | In most selected countries, investor senti- ment substantially affects contemporaneo us market returns, and this effect remains persis- tent in the short term. |
| ev-l-1 | Introduction | 1 | — | Behavioral finance assumes that investors are not always rational, information needs to be equally disseminated to all investors, asset prices in the financial market do not stay e |
| ev-l-2 | Methodology | 4 | — | The countries selected in the sample included Brazil, South Africa, Russia, India, China, Indonesia, and Pakistan because emerging markets are thought more prone to sentiments of i |
| ev-l-3 | Results and discussion | 6 | — | In Brazil, China, Indonesia, Pakistan, and Russia investor sentiment affects same-day equity returns significantly positively. This relationship is nonlinear in all the sample coun |

# İlgili kavramlar

- [COVID-19 ve Sosyal Medya: Kutuplaşmanın Ötesinde Bir Spektrum Analizi Olarak Twitter Elitleri Ağı](/okf/sosyal-bilimler/isletme-ekonomi-ve-iletisim/covid-19-ve-sosyal-medya-kutuplasmanin-otesinde-bir-spektrum-analizi-olarak-twitter-elitleri-agi.md)
- [Düşük Maliyetli Havayollarının Filo Planlaması için Uçak Seçimi Karar Destek Modeli](/okf/sosyal-bilimler/isletme-ekonomi-ve-iletisim/dusuk-maliyetli-havayollarinin-filo-planlamasi-icin-ucak-secimi-karar-destek-modeli.md)
- [Havayolu İş Modeli ve Yönetiminde Stratejik Dönüşüm: Düşük Maliyetli Modellerden Hibrit Yapılara](/okf/sosyal-bilimler/isletme-ekonomi-ve-iletisim/havayolu-is-modeli-ve-yonetiminde-stratejik-donusum-dusuk-maliyetli-modellerden-hibrit-yapilara.md)
- [Denetimli vergi uyumu ve kaçınma süreçlerinin mekansal evrimsel oyun perspektifiyle incelenmesi](/okf/sosyal-bilimler/isletme-ekonomi-ve-iletisim/denetimli-vergi-uyumu-ve-kacinma-sureclerinin-mekansal-evrimsel-oyun-perspektifiyle-incelenmesi.md)
- [Girişimciliğin İstihdama Etkisi: Türkiye İçin Ekonometrik Bir Araştırma](/okf/sosyal-bilimler/isletme-ekonomi-ve-iletisim/girisimciligin-istihdama-etkisi-turkiye-icin-ekonometrik-bir-arastirma.md)
- [1830-1840 Yılları Arasında Osmanlı Devleti'nin Küresel Ekonomiye Entegrasyonu: İç ve Dış Dinamiklerin Analizi](/okf/sosyal-bilimler/isletme-ekonomi-ve-iletisim/1830-1840-yillari-arasinda-osmanli-devletinin-kuresel-ekonomiye-entegrasyonu-ic-ve-dis-dinamiklerin-analizi.md)
- [Çin'de Turizm Hareketliliğinin Turizm Ekonomik Büyümesine Katkısı: Mekansal Panel Veri ve LMDI Ayrıştırma Analizi](/okf/sosyal-bilimler/isletme-ekonomi-ve-iletisim/cinde-turizm-hareketliliginin-turizm-ekonomik-buyumesine-katkisi-mekansal-panel-veri-ve-lmdi-ayristirma-analizi.md)
- [ABD Para Politikasının Uluslararası Aktarımında Sermaye Akımlarının Rolü: Türkiye Örneği](/okf/sosyal-bilimler/isletme-ekonomi-ve-iletisim/abd-para-politikasinin-uluslararasi-aktariminda-sermaye-akimlarinin-rolu-turkiye-ornegi.md)

# Şeffaflık

- Analiz tarihi: 2026-08-03T11:28:08.067Z
- Kanıt sayısı: 8
- Üretim sürümü: makale-analizi-v3.0.0
- Kanonik sayfa: https://makaleanalizi.com/sosyal-bilimler/isletme-ekonomi-ve-iletisim/gelismekte-olan-hisse-senedi-piyasalarinda-yatirimci-egiliminin-mevcut-ve-gelecekteki-getiriler-uzerindeki-tahmin-edici-etkisi