---
type: "Akademik Makale Analizi"
title: "İnsan Hakları ve Çatışma Kesişiminde Su: Filistin Örneği Üzerine Bir Durum Çalışması"
description: "Küresel su yönetimi literatüründe, su kaynaklarına erişim temel bir insan hakkı olarak kabul edilmekle birlikte, jeopolitik çatışma bölgelerinde bu hak askeri ve siyasi kısıtlamalar nedeniyle sıklıkla ihlal edilmektedir. Filistin, özellikle de Gazze Şeridi ve Batı Şeria, doğal hidrolojik sınırların"
resource: "https://makaleanalizi.com/sosyal-bilimler/isletme-ekonomi-ve-iletisim/insan-haklari-ve-catisma-kesisiminde-su-filistin-ornegi-uzerine-bir-durum-calismasi"
doi: "10.3389/frwa.2024.1470201"
authors: ["Abdullah Muratoğlu", "Fatma Wassar"]
citation: "Muratoğlu, A., Wassar, F. (2024). Water at the intersection of human rights and conflict: a case study of Palestine. Frontiers in Water, 6. https://doi.org/10.3389/frwa.2024.1470201"
publicationType: "case-study"
discipline: "Sosyal Bilimler"
subDiscipline: "İşletme, Ekonomi ve İletişim"
evidenceCount: 14
tags: ["su kıtlığı", "insan hakları", "Gazze", "Filistin", "hidropolitika", "su kalitesi", "su ayrımcılığı", "sosyohidroloji"]
timestamp: "2026-09-23T02:48:15.022Z"
---

# İnsan Hakları ve Çatışma Kesişiminde Su: Filistin Örneği Üzerine Bir Durum Çalışması

Özgün başlık: Water at the intersection of human rights and conflict: a case study of Palestine
DOI: https://doi.org/10.3389/frwa.2024.1470201
Künye (APA 7): Muratoğlu, A., Wassar, F. (2024). Water at the intersection of human rights and conflict: a case study of Palestine. Frontiers in Water, 6. https://doi.org/10.3389/frwa.2024.1470201

Bilim alanı: [Sosyal Bilimler](/okf/sosyal-bilimler/index.md) › İşletme, Ekonomi ve İletişim

# Alan bağlamı

Küresel su yönetimi literatüründe, su kaynaklarına erişim temel bir insan hakkı olarak kabul edilmekle birlikte, jeopolitik çatışma bölgelerinde bu hak askeri ve siyasi kısıtlamalar nedeniyle sıklıkla ihlal edilmektedir. Filistin, özellikle de Gazze Şeridi ve Batı Şeria, doğal hidrolojik sınırların siyasi bariyerlerle kesintiye uğratıldığı, sınır aşan su kaynaklarının adaletsiz dağıtıldığı ve su güvensizliğinin yapısal bir ayrımcılığa dönüştüğü en çarpıcı örneklerden biridir. Alandaki güncel tartışmalar, suyun hidro-hegemonya aracı olarak nasıl kullanıldığını ve insani güvenlik üzerindeki tahrip edici etkilerini sörgülamaktadır.

# Akademik özet

Sınır aşan su kaynaklarının paylaşımı ve su güvenliği, özellikle Ortadoğu gibi kurak ve yarı kurak coğrafyalarda jeopolitik gerilimlerin en hassas noktalarından birini oluşturmaktadır. Uluslararası hukukta suya erişim temel bir insan hakkı olarak tanımlanmasına rağmen, asimetrik güç ilişkilerinin ve askeri işgallerin sürdüğü bölgelerde su kaynaklarının kontrolü, hegemonik bir güç aracı haline gelebilmektedir. Filistin toprağı olan Batı Şeria ve coğrafi olarak izole edilmiş olan Gazze Şeridi, bu durumun en vahim şekilde yaşandığı alanlardır. Doğal su döngüsünün ve hidrolojik süreçlerin idari sınır tanımayan doğasına karşılık, bölgede uygulanan sistematik kısıtlamalar ve altyapı engellemeleri, Filistin halkının temiz ve güvenli suya erişimini ciddi şekilde sınırlandırmakta, bu da yapısal bir insani güvenlik sorununa yol açmaktadır.

Bu çalışmanın temel amacı, Filistin'deki su krizini insan hakları, jeopolitik kısıtlamalar ve insani güvenlik ekseninde ele alarak, özellikle Gazze Şeridi'ndeki su güvensizliğinin boyutlarını ortaya koymaktır. Araştırmada, Filistin Merkezi İstatistik Bürosu (PCBS), Filistin Su Yetkilisi (PWA) ve Filistin Meteoroloji Yetkilisi (PMA) gibi ulusal kurumların resmi verileri ile Dünya Bankası ve Birleşmiş Milletler gibi uluslararası kuruluşların veri setleri sistematik biçimde entegre edilmiştir. Betimsel analitik bir yaklaşımla tasarlanan çalışmada, 1967-2023 yılları arasındaki su tüketim eğilimleri, nüfus hareketleri, hidrolojik ölçümler ve su kalitesi parametreleri mekansal analiz araçları kullanılarak haritalandırılmış ve tarihsel su politikaları çerçevesinde çözümlenmiştir.

Araştırmanın bulguları, Filistin genelinde ve özellikle Gazze Şeridi'nde su güvenliğinin ulaştığı kritik düzeyi gözler önüne sermektedir. Gazze nüfusunun yüzde 89'unun güvenli şekilde yönetilen içme suyu hizmetlerinden yoksun olduğu ve kıyı akiferinden yapılan aşırı çekimin, akiferin yenilenme kapasitesini yaklaşık üç kat aşarak deniz suyu girişimine yol açtığı tespit edilmiştir. Batı Şeria'da ise Filistinlilerin Şeria Nehri gibi hayati yüzey suyu kaynaklarından tamamen mahrum bırakıldığı, yer altı sularının kontrolünün yüzde 79 oranında dış güçlerin elinde bulunduğu ve askeri emirlerle su kuyusu açılmasının engellendiği ortaya konmuştur. Bu durum, Filistinlilerin günlük ortalama 82 litre su tüketimine karşılık, İsrailli yerleşimcilerin yaklaşık 320 litre tüketmesiyle derin bir adaletsizliğe işaret etmektedir.

Elde edilen sonuçlar, su krizinin salt teknik veya iklimsel bir sorun olmadığını, doğrudan jeopolitik kontrol mekanizmalarıyla şekillenen politik-ekolojik bir yapı taşıdığını göstermektedir. Yazarlar, Oslo II Antlaşması ve Ortak Su Komitesi gibi mevcut idari yapıların, asimetrik güç dengeleri nedeniyle çözüme katkı sunmak yerine mevcut adaletsizlikleri kurumsallaştırdığını savunmaktadır. Su yetersizliği ve kirli su tüketiminin Gazze'deki çocuk hastalıklarının yaklaşık dörtte birine yol açması ve tarımsal gıda güvencesini çökertmesi, literatürde 'hidrolojik apartheid' olarak nitelendirilen kavramsal tartışmaları doğrulamaktadır. Çalışma, çatışma bölgelerinde sürdürülebilir kalkınma hedeflerine ulaşabilmek için uluslararası denetimin artırılması, alternatif su kaynaklarının yerel düzeyde geliştirilmesi ve suyun egemen bir hak olarak tanınması gerektiğini vurgulamaktadır.

# Araştırmanın amacı

Bu çalışma, Filistin'de su kıtlığının dinamiklerini, su kaynaklarının kontrolü ve dağıtımındaki eşitsizlikleri, insan hakları ihlallerini ve bu durumun sosyoekonomik kalkınma, halk sağlığı ve insani güvenlik üzerindeki etkilerini bütüncül bir yaklaşımla analiz etmeyi amaçlamaktadır.

# Yöntem ve tasarım

Bu çalışma, Filistin ve özellikle Gazze Şeridi'ndeki su kıtlığı krizini insan hakları, su güvenliği ve jeopolitik çatışma ekseninde ele alan betimsel ve analitik bir durum çalışmasıdır. Araştırmada tarihsel belgeler, su yönetimi politikaları ve güncel ampirik veriler sistematik bir çerçevede entegre edilerek analiz edilmektedir.

# Bulgular ve önermeler

1. Filistin nüfusu İsrail nüfusunun yaklaşık yarısı olmasına rağmen, Filistinlilerin toplam su tüketimi İsrailli yerleşimcilerin su tüketiminin yalnızca yüzde 10 ila 15'ini oluşturmaktadır.
2. Gazze Şeridi'nde su krizinin boyutları son derece vahim olup, bölgedeki sivil nüfusun yüzde 89'u güvenli şekilde yönetilen içme suyu hizmetlerine erişimden tamamen yoksundur.
3. Filistin'e ait yüzey ve yeraltı su kaynaklarının yüzde 79'undan fazlası dış aktörlerin kontrolü altında bulunmakta ve bu durum Filistinlilerin su egemenliğini engellemektedir.
4. Düşük su kalitesi standartları ve kirlenmiş su kaynakları nedeniyle Gazze Şeridi'nde su kaynaklı bulaşıcı hastalıklar tespit edilmiş ve bu durum bölgedeki halk sağlığı krizini daha da derinleştirmiştir.

# Yazarın tartışması

Analiz edilen bulgular, Filistin genelinde ve özellikle Gazze Şeridi'nde su kaynaklarına erişim konusundaki derin eşitsizlikleri ve bu durumun temel insan hakları üzerindeki doğrudan olumsuz etkilerini net bir biçimde ortaya koymaktadır. Gazze nüfusunun ezici çoğunluğunun temiz ve güvenli suya erişememesi, insani krizin ulaştığı boyutun en somut göstergelerinden biridir.

Yazarlar, söz konusu su yetersizliğinin salt coğrafi veya iklimsel bir kuraklıktan kaynaklanmadığını, aksine su kaynakları ve dağıtım şebekeleri üzerindeki jeopolitik kontrol mekanizmaları nedeniyle yapay olarak derinleştirildiğini açıklamaktadır. Askeri emirler ve bürokratik engeller, yerel halkın kendi kaynaklarını geliştirmesini sistematik olarak sınırlandırmaktadır.

Tartışma bölümünde bu durum, uluslararası hukuk çerçeveleri ve çevre adaleti kuramlarıyla ilişkilendirilerek değerlendirilmiştir. Uluslararası sözleşmelerde suyun bir insan hakkı olarak tanımlanmasına karşın, yaptırım gücü eksikliği ve egemenlik kısıtlamaları nedeniyle bu hakkın çatışma bölgelerinde işlevsiz kaldığı vurgulanmaktadır.

Sonuç olarak, Filistin'de su güvenliğinin sağlanması sadece teknik altyapı yatırımlarıyla değil, kaynakların adil paylaşımını güvence altına alacak uluslararası mekanizmaların kurulmasıyla mümkündür. Altyapının korunması, atık su geri kazanımı ve sürdürülebilir su politikaları bölgedeki sosyoekonomik kalkınmanın da anahtarını oluşturmaktadır.

# Yazarın sonucu

Filistin'de, özellikle de Gazze Şeridi'nde yaşanan su krizi, yalnızca doğal kaynak yetersizliğinden değil, jeopolitik kısıtlamalar ve su kaynaklarının adaletsiz dağıtımından kaynaklanan yapısal bir sorundur. Nüfusun büyük kısmının güvenli içme suyundan yoksun olması, tarımsal üretimi engellemekte, yoksulluğu artırmakta ve halk sağlığını tehdit ederek Sürdürülebilir Kalkınma Amaçlarına ulaşılmasını zorlaştırmaktadır. Bu krizin çözümü için uluslararası denetimin artırılması, su altyapısının acilen iyileştirilmesi, arıtma ve tuzsuzlaştırma tesislerinin kurulması ve adil su yönetimi politikalarının uygulanması elzemdir.

# Literatürdeki işlevi

Bu çalışma, küresel su krizinin insan hakları ve jeopolitik çatışmalarla kesiştiği noktaları ampirik ve sosyo-hidrolojik bir perspektifle ele almaktadır. Özellikle Gazze Şeridi ve Batı Şeria gibi çatışmalardan doğrudan etkilenen bölgelerde, su güvenliğinin ve temel su hakkının nasıl sistematik olarak engellendiğini belgelerle sunmaktadır. Literatürde genellikle iklim değişikliği ve teknik yetersizlikler üzerinden açıklanan su kıtlığı olgusunu, bu çalışma askeri kontroller, idari bariyerler ve yapısal eşitsizlikler gibi politik faktörler çerçevesine taşıyarak çatışma bölgelerindeki hidro-politik dinamiklerin anlaşılmasında anahtar bir işlev görmektedir.

Önceki çalışmalarla ilişkisi: Yayın, Zeitoun (2008) tarafından geliştirilen hidro-hegemonya kavramını ve Amnesty (2009) gibi uluslararası sivil toplum kuruluşlarının su adaletsizliğine dair raporlarını temel almaktadır. Önceki çalışmaların teorik varsayımlarını, 1967-2023 yılları arasındaki demografik büyüme, yağış rejimleri ve yeraltı su çekim miktarları gibi güncel ampirik verilerle birleştirerek derinleştirmektedir. Geleneksel transboundary (sınır aşan) su hukuku çalışmalarının ötesine geçerek, insan hakları ihlalleri ile insani güvenlik arasındaki doğrudan ve dolaylı nedensel bağları somutlaştırarak literatürdeki kuramsal boşluğu doldurmaktadır.

Literatür taramasına katkısı: Bu çalışma, Orta Doğu'daki su sorununu inceleyen literatür taramaları için bütüncül bir sentez ve kapsamlı veri seti sunmaktadır. Hem Batı Şeria hem de Gazze Şeridi'ndeki farklı su krizlerini (aşırı çekim, tuzlu su girişimi, askeri kısıtlamalar) tek bir analitik çerçevede birleştirmesi, araştırmacıların bölgesel varyasyonları karşılaştırmasını kolaylaştırmaktadır. Ayrıca, suyun sadece bir tüketim maddesi değil, uluslararası hukuk ve çevre adaleti çerçevesinde savunulması gereken bir insan hakkı olduğunu ampirik kanıtlarla ortaya koyarak, politika odaklı akademik incelemelere metodolojik ve kavramsal katkı sunmaktadır.

# Tez ve makale araştırmalarında kullanım

- **Jeopolitik çatışma bölgelerinde su kaynaklarının asimetrik kontrolü, sivil nüfusun su güvensizliğini küresel ortalamaların çok ötesine taşımaktadır.** — Filistin genelinde ve özellikle Gazze Şeridi'nde yaşanan su krizinin arka planını ve bunun küresel su erişim oranlarıyla olan derin tezatlığını açıklamak için kullanılır.
- **Sınır aşan su kaynaklarının yönetiminde egemenlik paylaşımının adaletsiz olması, bağımlı toplumların temel sosyoekonomik tüketim sınırlarını daraltmaktadır.** — Yeraltı su kaynaklarının büyük kısmının dış kontrol altında tutulmasının ve nüfusa oranla su tüketimindeki devasa uçurumların literatürdeki hidro-hegemonya tartışmalarıyla ilişkilendirilmesinde kullanılır.
- **Su kalitesinin düşmesi ve içme suyu altyapısına yönelik kısıtlamalar, doğrudan suyla bulaşan hastalıkların yayılmasına ve halk sağlığı krizlerine yol açar.** — Gazze'deki su kirliliği oranlarının (özellikle yüzde 97 kirlilik oranı) ve bunun çocuk mortalitesi ile salgın hastalıklarla olan ampirik ilişkisinin tartışılmasında referans gösterilir.

# Türetilebilir araştırma soruları

- **Batı Şeria'nın yüksek su fakirliği yaşayan kırsal bölgelerinde tarımsal yağmur suyu hasadı uygulamaları, hanehalkı gıda güvencesini ne derece artırmaktadır?**
  - Desen: Yüksek su fakirliği yaşayan bölgelerdeki tarım arazilerinde yağmur suyu hasadı uygulayan ve uygulamayan hanelerden anket yoluyla veri toplanacaktır. Örneklem büyüklüğü güç analiziyle belirlenecek ve veri doygunluğuna ulaşana kadar nitel derinlemesine görüşmeler yapılacaktır. Analiz için gıda güvencesi ölçekleri ve t-testi kullanılacaktır.
  - Gerekçe: Makale, Batı Şeria'daki tarım arazilerinin yüzde 53'ünün yağmur suyu hasadına oldukça uygun olduğunu ve tarımsal su yoksulluğunun gıda güvensizliğini (FIES) artırdığını belirtmektedir.
- **Gazze'deki sığınmacı kamplarında su şebekesinin kesintili çalışması, hanehalkı su deposu kalitesi ve E. Coli kontaminasyon oranları arasındaki ilişki nedir?**
  - Desen: Belirli sığınmacı kamplarındaki su depolarından düzenli mikrobiyolojik numuneler alınacaktır. Veri toplama aşamasında fiziksel kirlilik parametreleri ve E. coli varlığı ölçülecektir. Numune sayısı güç analiziyle belirlenecek ve istatistiksel analizler lojistik regresyon yöntemiyle gerçekleştirilecektir.
  - Gerekçe: Yazarlar, mülteci kamplarındaki yetersiz ve kesintili su tedarikinin su kalitesini düşürerek E. coli bakterisinin üremesine ve yüksek çocuk morbiditesine yol açtığını vurgulamaktadır.
- **Gazze Kıyı Akiferi'nin aşırı çekimini azaltmaya yönelik alternatif su projeleri ile yerel halkın temiz suya erişim algısı arasındaki ilişki nasıl şekillenmektedir?**
  - Desen: Kıyı akiferindeki su seviyesi değişimlerine dair hidrolojik ölçümler ile yerel tuzsuzlaştırma projelerinden yararlanan topluluklarda yapılacak anketler birleştirilecektir. Nitel boyut için odak grup görüşmeleri veri doygunluğu esas alınarak düzenlenecek ve içerik analizi yapılacaktır.
  - Gerekçe: Makale, kıyı akiferinden su çekim hızının beslenim hızından yaklaşık üç kat fazla olduğunu ve acilen tuzsuzlaştırma ile arıtılmış atık su gibi alternatiflerin geliştirilmesi gerektiğini belirtmektedir.

# Kaynak izleri

Her iddia, özgün yayının belirtilen sayfasındaki birebir alıntıya bağlıdır.

| Kanıt | Bölüm | PDF sayfası | Basılı sayfa | Alıntı |
|---|---|---|---|---|
| ev-o-1 | Abstract | 1 | — | The global water crisis presents a multifaceted challenge intersecting with human rights and conflict, particularly evident in regions like Palestine. |
| ev-o-3 | 1 Introduction | 3 | — | How do geopolitical constraints impact water accessibility and management in Palestine, particularly in Gaza? |
| ev-s-1 | 1 Introduction | 3 | — | This study adopts a comprehensive analytical framework utilizing authoritative data sources such as the Palestinian Central Bureau of Statistics (PCBS), Palestinian Water Authority |
| ev-s-2 | 1 Introduction | 2 | — | While the total Palestinian population is roughly half that of the Israeli population, Palestinian water consumption is only 10–15% of that of Israeli settlers |
| ev-s-3 | Abstract | 1 | — | In the Gaza Strip, the challenges are particularly severe, with a staggering 89% of the population lacking access to safely managed drinking water services. |
| ev-s-4 | 3.5 Water access disparities and management issues | 12 | — | Current data indicates that more than 79% of Palestine's surface and groundwater resources are under external control |
| ev-s-5 | 3.3 Water quality challenges and public health | 11 | — | Consequently, waterborne diseases stemming from low water quality standards have been detected, further exacerbating the health challenges faced by the population |
| ev-s-6 | 6 Conclusion | 17 | — | Palestine faces a severe water crisis, with the Gaza Strip experiencing the most critical conditions. Only 39.5% of Palestinians have access to safe drinking water, dropping to 4.1 |
| ev-s-7 | 3.3 Water quality challenges and public health | 11 | — | Shomar (2011) has underscored the inherent vulnerability of Gaza’s groundwater quality due to its permeable soil structure, making it highly susceptible to surface contamination. |
| ev-s-8 | 3.4 Socioeconomic impacts of water scarcity | 12 | — | Similarly, Yemen faces one of the world’s most severe water crises, where decades of conflict have significantly hindered access to clean water and strained resources, resulting in |
| ev-l-1 | 1 Introduction | 2 | — | While the total Palestinian population is roughly half that of the Israeli population, Palestinian water consumption is only 10–15% of that of Israeli settlers |
| ev-l-2 | Abstract | 1 | — | In the Gaza Strip, the challenges are particularly severe, with a staggering 89% of the population lacking access to safely managed drinking water services. |
| ev-l-3 | 3.5 Water access disparities and management issues | 12 | — | Current data indicates that more than 79% of Palestine’s surface and groundwater resources are under external control |
| ev-l-4 | 3.3 Water quality challenges and public health | 11 | — | Consequently, waterborne diseases stemming from low water quality standards have been detected, further exacerbating the health challenges faced by the population |

# İlgili kavramlar

- [Finansal Okuryazarlık, Zihinsel Bütçeleme ve Öz Kontrolün Finansal Refah Üzerindeki Etkisi: Yatırım Kararı Vermenin Aracılık Rolü](/okf/sosyal-bilimler/isletme-ekonomi-ve-iletisim/finansal-okuryazarlik-zihinsel-butceleme-ve-oz-kontrolun-finansal-refah-uzerindeki-etkisi-yatirim-karari-vermenin-aracilik-rolu.md)
- [Algoritmik Etki ve Medya Meşruiyeti: Sosyal Medyanın Haber Üretimi Üzerindeki Etkisine Dair Sistematik Bir İnceleme](/okf/sosyal-bilimler/isletme-ekonomi-ve-iletisim/algoritmik-etki-ve-medya-mesruiyeti-sosyal-medyanin-haber-uretimi-uzerindeki-etkisine-dair-sistematik-bir-inceleme.md)
- [Sosyal Medya Bağımlılığı ve Problemli Sosyal Medya Kullanımı Araştırma Eğilimleri: Bibliyometrik Bir Analiz](/okf/sosyal-bilimler/isletme-ekonomi-ve-iletisim/sosyal-medya-bagimliligi-ve-problemli-sosyal-medya-kullanimi-arastirma-egilimleri-bibliyometrik-bir-analiz.md)
- [Toksik Liderlik ile Örgütsel Performans Arasındaki İlişki: Hemşire Sessizliğinin Aracılık Etkisi](/okf/sosyal-bilimler/isletme-ekonomi-ve-iletisim/toksik-liderlik-ile-orgutsel-performans-arasindaki-iliski-hemsire-sessizliginin-aracilik-etkisi.md)
- [Rekreasyonel Faaliyetlerle İlişkili Ormanlık Alanlardaki Temiz ve Sürdürülebilir Çevre Sorunları: Litvanya ve Türkiye Örneği](/okf/sosyal-bilimler/isletme-ekonomi-ve-iletisim/rekreasyonel-faaliyetlerle-iliskili-ormanlik-alanlardaki-temiz-ve-surdurulebilir-cevre-sorunlari-litvanya-ve-turkiye-ornegi.md)
- [Çin'in Eyalet Düzeyindeki Bölgelerinde Küresel Değer Zinciri Eklemlenmesi, Dijital Ekonomi ve Yeşil Yenilikçilik Üzerine Ampirik Bir İnceleme](/okf/sosyal-bilimler/isletme-ekonomi-ve-iletisim/cinin-eyalet-duzeyindeki-bolgelerinde-kuresel-deger-zinciri-eklemlenmesi-dijital-ekonomi-ve-yesil-yenilikcilik-uzerine-ampirik-bir-inceleme.md)
- [Tarihsel Perspektifte Türkiye-Rusya İlişkileri: Desenler, Değişim ve Karşıtlık](/okf/sosyal-bilimler/isletme-ekonomi-ve-iletisim/tarihsel-perspektifte-turkiye-rusya-iliskileri-desenler-degisim-ve-karsitlik.md)
- [SEÇİLMİŞ MAKROEKONOMİK GÖSTERGELERİN KAYIT DIŞI EKONOMİ ÜZERİNE ETKİSİ: BALKAN ÜLKELERİ VE TÜRKİYE ÖRNEĞİ](/okf/sosyal-bilimler/isletme-ekonomi-ve-iletisim/secilmis-makroekonomik-gostergelerin-kayit-disi-ekonomi-uzerine-etkisi-balkan-ulkeleri-ve-turkiye-ornegi.md)

# Şeffaflık

- Analiz tarihi: 2026-09-23T02:48:15.022Z
- Kanıt sayısı: 14
- Üretim sürümü: makale-analizi-v3.0.0
- Kanonik sayfa: https://makaleanalizi.com/sosyal-bilimler/isletme-ekonomi-ve-iletisim/insan-haklari-ve-catisma-kesisiminde-su-filistin-ornegi-uzerine-bir-durum-calismasi