---
type: "Akademik Makale Analizi"
title: "Kripto Para Piyasasının Küresel Döviz Piyasasından (Forex) Ayrışmasının İstatistiksel Belirtileri ve Çok Ölçekli Çözümlemesi"
description: "Kripto para piyasaları, küresel finansal sistem içindeki konumları ve geleneksel yatırım araçlarıyla olan etkileşimleri bakımından sürekli tartışılmaktadır. Geleneksel piyasaların dinamikleriyle olan korelasyonu, kripto varlıkların birer finansal araç olarak olgunlaşma düzeyini anlamak adına kritik"
resource: "https://makaleanalizi.com/sosyal-bilimler/isletme-ekonomi-ve-iletisim/kripto-para-piyasasinin-kuresel-doviz-piyasasindan-forex-ayrismasinin-istatistiksel-belirtileri-ve-cok-olcekli-cozumlemesi"
doi: "10.3390/fi11070154"
authors: ["Stanisław Drożdż", "Ludovico Minati", "Paweł Oświȩcimka", "Marek Stanuszek", "Marcin Wa̧torek"]
citation: "Drożdż, S., Minati, L., Oświȩcimka, P., Stanuszek, M., Wa̧torek, M. (2019). Signatures of the Crypto-Currency Market Decoupling from the Forex. Future Internet, 11(7), 154. https://doi.org/10.3390/fi11070154"
publicationType: "quantitative-empirical"
discipline: "Sosyal Bilimler"
subDiscipline: "İşletme, Ekonomi ve İletişim"
evidenceCount: 15
tags: ["Blokzincir", "Bitcoin", "Ethereum", "Kripto Para Piyasası", "Detrend Edilmiş Çapraz Korelasyon", "Hurst Üssü", "Çoklu Fraktallık"]
timestamp: "2026-07-26T15:30:25.483Z"
---

# Kripto Para Piyasasının Küresel Döviz Piyasasından (Forex) Ayrışmasının İstatistiksel Belirtileri ve Çok Ölçekli Çözümlemesi

Özgün başlık: Signatures of the Crypto-Currency Market Decoupling from the Forex
DOI: https://doi.org/10.3390/fi11070154
Künye (APA 7): Drożdż, S., Minati, L., Oświȩcimka, P., Stanuszek, M., Wa̧torek, M. (2019). Signatures of the Crypto-Currency Market Decoupling from the Forex. Future Internet, 11(7), 154. https://doi.org/10.3390/fi11070154

Bilim alanı: [Sosyal Bilimler](/okf/sosyal-bilimler/index.md) › İşletme, Ekonomi ve İletişim

# Alan bağlamı

Kripto para piyasaları, küresel finansal sistem içindeki konumları ve geleneksel yatırım araçlarıyla olan etkileşimleri bakımından sürekli tartışılmaktadır. Geleneksel piyasaların dinamikleriyle olan korelasyonu, kripto varlıkların birer finansal araç olarak olgunlaşma düzeyini anlamak adına kritik bir araştırma konusudur. Özellikle yüksek frekanslı işlemler ve saniyeler düzeyindeki veri akışları, piyasa etkinliğini ve fraktal özellikleri analiz etmek için yeni bilimsel fırsatlar sunmaktadır.

# Akademik özet

Kripto para piyasaları, finansal piyasaların karmaşık yapısını ve dinamiklerini incelemek için son derece ilgi çekici bir araştırma alanı sunmaktadır. Geleneksel döviz piyasası olan Forex ile kripto varlıklar arasındaki ilişkiler, finansal küreselleşme ve piyasa etkinliği tartışmaları bağlamında sıklıkla ele alınmaktadır. Mevcut literatürde, kripto para birimlerinin genellikle geleneksel finans sisteminin dalgalanmalarından nasıl etkilendiği sorusu etrafında yoğunlaşan çalışmalar bulunmaktadır. Ancak, yüksek frekanslı veriler kullanarak bu iki piyasanın dinamiklerini çok ölçekli analizlerle karşılaştıran ve aralarındaki korelasyon yapısının zaman içindeki dönüşümünü inceleyen çalışmalar sınırlıdır. Bu çalışma, kripto para piyasasının kendi içsel olgunluğuna ulaşırken Forex piyasasından bağımsız bir yapı kazanıp kazanmadığı sorunsalına odaklanmaktadır.

Bu çalışmanın temel amacı, Kraken borsasından elde edilen 10 saniye frekanslı veriler üzerinden Bitcoin, Ethereum, Euro ve ABD Doları arasındaki çok ölçekli çapraz korelasyon dinamiklerini incelemektir. Araştırmada 1 Temmuz 2016 ile 31 Aralık 2018 tarihleri arasındaki geniş bir dönem mercek altına alınarak, kripto para pariteleri ile klasik döviz çiftleri karşılaştırılmıştır. Metodolojik yaklaşım olarak, çoklu ölçeklerdeki zaman serisi verilerinin dinamiklerini ayrıştırmada güçlü bir araç olan çok ölçekli çapraz korelasyon analizi (MFCCA) ve çok ölçekli detrend edilmiş dalgalanma analizi (MFDFA) yöntemleri uygulanmıştır. Araştırmada Hurst üssü, tekillik spektrumu ve q-bağımlı detrend edilmiş çapraz korelasyon katsayıları hesaplanarak piyasaların fraktal yapıları ve korelasyon şiddetleri titizlikle ölçülmüştür.

Analizlerden elde edilen ampirik bulgular, kripto para piyasasının istatistiksel özellikleri bakımından olgunlaşmakta olduğunu ve geleneksel Forex piyasasına benzer karakteristikler sergilediğini ortaya koymaktadır. Özellikle BTC/ETH doğrudan takas paritesinin Hurst üssünün 2018 yılının sonlarına doğru olgun dünya piyasalarına özgü olan 0.5 seviyesine yaklaştığı görülmüştür. Ayrıca, kripto para birimlerinin fiat para birimleri karşısındaki getirilerinin, finans literatüründe yaygın bir şekilde kabul gören ters kübik güç yasasına uyum sağladığı doğrulanmıştır. En kritik bulgu ise doğrudan kripto-kripto takasını temsil eden BTC/ETH paritesi ile küresel döviz piyasasının göstergesi niteliğindeki EUR/USD paritesi arasındaki çapraz korelasyonların sıfıra yakın çıkmasıdır.

Elde edilen tüm bulgular birlikte değerlendirildiğinde, kripto para piyasasının Forex piyasasından istatistiksel olarak ayrışmaya başladığına dair güçlü kanıtlar sunulmaktadır. Bu durum, kripto varlıkların artık geleneksel fiat para birimlerinin basit bir türevi olmadığını, kendi kuralları ve dinamikleri olan bağımsız bir ekosistem haline geldiğini göstermektedir. Yazarlar, bu bağımsızlaşma eğiliminin kripto paraları geleneksel risklere karşı etkili bir korunma aracı konumuna getirebileceğini tartışmaktadır. Literatürde daha önce günlük verilerle yapılan sınırlı çalışmaların ötesine geçen bu araştırma, saniyeler düzeyindeki yüksek çözünürlüklü veri seti ve gelişmiş fraktal yöntemleriyle kripto varlıkların piyasa entegrasyonu ve portföy çeşitlendirmesi çalışmalarına yeni bir perspektif kazandırmaktadır.

# Araştırmanın amacı

Bu çalışmanın amacı, Kraken borsasından alınan yüksek frekanslı (10 saniye çözünürlüklü) verilerle BTC, ETH, EUR ve USD arasındaki çapraz korelasyonları ve çok ölçekli fraktal özellikleri inceleyerek kripto para piyasasının Forex piyasasından ayrışma düzeyini belirlemektir.

# Yöntem ve tasarım

Çalışma, kripto para ve döviz piyasalarındaki karmaşıklığı analiz etmek için yüksek frekanslı zaman serileri üzerinde Multifraktal Detrended Fluctuation Analysis (MFDFA) ve Multifraktal Çapraz Korelasyon Analizi (MFCCA) tekniklerini birleştiren kantitatif bir yaklaşım benimsemiştir.

# Bulgular ve önermeler

1. Hurst üssünün 0.5 sınırına yaklaşması, kripto para piyasasının yüksek riskli bir başlangıç evresinden çıkarak olgun ve verimli bir finansal pazar statüsü kazandığını göstermektedir.
2. BTC/ETH paritesinin geniş bir tekillik spektrumu üzerinden sergilediği multifraktal yapı, bu dijital varlıklar arasındaki doğrudan takasın karmaşık ve hiyerarşik bir organizasyona sahip olduğunu kanıtlar.
3. BTC/ETH ile EUR/USD pariteleri arasında tespit edilen korelasyon eksikliği, kripto para dünyasının geleneksel döviz piyasalarından bağımsızlaşmaya başladığının en somut istatistiksel kanıtıdır.
4. Kripto para birimlerindeki getiri dağılımlarının ters kübik güç yasasına tam uyum sağlaması, bu varlıkların uç değer olayları ve volatilite kümelenmesi açısından klasik finansal enstrümanlarla aynı evrensel kurallara tabi olduğunu ortaya koyar.

# Yazarın tartışması

Hurst üssünün 0.5 sınırına doğru istikrarlı yükselişi ve multifraktal genişliğin artması, kripto para piyasasının spekülatif bir oluşumdan öte, kurumsallaşmış finansal sistemlerin karmaşıklık düzeyine eriştiğini kanıtlamaktadır. Bu durum, piyasanın kendi iç dinamiklerini oluşturduğuna işaret eder.

Yazarlar, BTC/ETH doğrudan takas paritesinin sergilediği bağımsız istatistiksel imzaların, kripto varlıkların artık fiat para birimlerine olan bağımlılığını azalttığını ve kendi ekosistemleri içerisinde verimli bir fiyatlama mekanizması geliştirdiğini savunmaktadır.

Tartışma bölümünde bu ayrışma olgusu, piyasa etkinliği literatürü ile ilişkilendirilerek, kripto paraların küresel finansal şoklardan bağımsız hareket edebilme kapasitesi vurgulanmış ve bu durumun geleneksel Forex piyasasından yapısal bir kopuş olduğu belirtilmiştir.

Sonuç olarak, yüksek frekanslı verilerle kanıtlanan bu otonomlaşma süreci, dijital varlıkların sadece bir yatırım aracı değil, aynı zamanda küresel ekonomik dalgalanmalardan korunma sağlayan bağımsız bir finansal sığınak olma potansiyelini bilimsel bir zemine oturtmaktadır.

# Yazarın sonucu

Kripto para piyasası, Bitcoin ve Ethereum gibi lider varlıklar öncülüğünde Forex piyasasından istatistiksel olarak ayrışarak otonom bir yapıya bürünmektedir; bu durum kripto piyasasını küresel ekonomik risklere karşı stratejik bir güvenli liman adayı haline getirmektedir.

# Literatürdeki işlevi

Bu çalışma, karmaşık sistemler teorisi ile finansal ekonomi arasındaki ara yüzde konumlanarak, kripto para birimlerinin geleneksel döviz piyasalarından (Forex) yapısal olarak nasıl ayrıştığını matematiksel bir temelde açıklamaktadır. Literatürde genellikle günlük verilerle yapılan analizlerin aksine, 10 saniyelik yüksek frekanslı verileri kullanarak piyasa etkinliğinin mikro ölçekteki izlerini sürmektedir. Çalışma, kripto varlıkların sadece spekülatif araçlar değil, kendi hiyerarşik organizasyonuna sahip otonom bir pazar oluşturduğunu multifraktalite ve Hurst üssü değişimleri üzerinden kanıtlayarak teorik bir köprü kurmaktadır.

Önceki çalışmalarla ilişkisi: Yazarlar, Bitcoin'in 2016-2017 yıllarındaki olgunlaşma sürecini inceleyen önceki çalışmalarını (Drożdż ve diğerleri, 2018) temel alarak, bu bulguları 2018 yılını kapsayacak şekilde genişletmiş ve Ethereum'u da analiz kapsamına dahil etmiştir. Di Matteo ve diğerlerinin (2003) gelişmiş piyasalardaki ölçeklendirme davranışları üzerine kurduğu teorik çerçeveyi kullanan çalışma, Hurst üssünün 0.5 değerine yakınsamasını pazarın rüştünü ispatlaması olarak yorumlamaktadır. Ayrıca, klasik finans literatüründeki Epps etkisini ve ters kübik güç yasasını kripto paralar üzerindeki ampirik geçerliliği üzerinden yeniden test etmektedir.

Literatür taramasına katkısı: Makale, kripto para piyasasının küresel finansal sistem içindeki otonomisini sörgülayan araştırmalar için en güncel ve teknik kanıtları sunmaktadır. Özellikle BTC/ETH ile EUR/USD arasındaki korelasyonun tamamen ortadan kalktığına dair bulgusu, portföy çeşitlendirmesi ve risk yönetimi literatürüne kritik bir katkı sağlamaktadır. Kripto paraların birer 'güvenli liman' olma potansiyelini, sadece fiyat hareketleri üzerinden değil, piyasanın içsel istatistiksel imzaları üzerinden tartışmaya açması, alan yazındaki ayrışma (decoupling) hipotezini ampirik olarak güçlendirmektedir.

# Tez ve makale araştırmalarında kullanım

- **Kripto para piyasası geleneksel döviz piyasalarından bağımsız bir finansal ekosisteme dönüşmektedir.** — Makalenin BTC/ETH ve EUR/USD arasındaki korelasyon eksikliğine dair bulgusu, kripto varlıkların otonomlaşma iddiasını desteklemek için kullanılır.
- **Finansal zaman serilerindeki çok ölçekli karmaşıklık MFCCA yöntemiyle analiz edilebilir.** — Yüksek frekanslı verilerde gürültüyü filtreleyerek gerçek korelasyonu saptamak için makalede kullanılan metodolojik yaklaşım referans gösterilebilir.
- **Kripto paralar, küresel finansal risklere karşı geleneksel paralardan farklılaşan bir sığınak işlevi görebilir.** — Makaledeki ayrışma (decoupling) sonuçları, kripto varlıkların 'güvenli liman' olma kapasitesine dair teorik tartışmalarda ampirik kanıt olarak sunulur.

# Türetilebilir araştırma soruları

- **Bitcoin dışındaki yüksek hacimli kripto paralar, 2019-2024 döneminde Forex piyasasıyla benzer bir olgunluk seviyesine (Hurst = 0.5) ulaşmış mıdır?**
  - Desen: Kraken veya Binance üzerinden alınacak 1 dakikalık getiri verileriyle, makaledeki MFCCA yöntemi uygulanacaktır. Örneklem büyüklüğü güç analiziyle belirlenecek ve gürültüden arındırılmış Hurst üssü değişimleri 6 aylık kayan pencerelerle izlenecektir.
  - Gerekçe: Makale, BTC ve ETH'nin 0.5 değerine yaklaştığını göstermiştir; bu durumun diğer likit altcoinler için de geçerli olup olmadığı piyasa genellemesi açısından kritiktir.
- **BTC/ETH paritesindeki multifraktal genişlik, çapraz kur arbitraj fırsatlarının azaldığı verimli piyasa dönemleriyle nasıl korele olmaktadır?**
  - Desen: BTC, ETH ve USDT arasındaki üçgen arbitraj kâr marjları ile makaledeki f(alpha) tekillik spektrumu genişliği arasındaki ilişki, VAR analiziyle test edilecektir. Veri doygunluğu yüksek frekanslı tick verileriyle sağlanacaktır.
  - Gerekçe: Makalede BTC/ETH paritesinin en geniş multifraktal spektruma sahip olduğu bulgusu, bu paritedeki fiyatlama mekanizmasının karmaşıklığını ve arbitraj potansiyelini işaret etmektedir.
- **ABD Merkez Bankası (FED) faiz kararları, BTC/ETH ile EUR/USD arasındaki 'sıfır korelasyon' durumunu bozmakta mıdır?**
  - Desen: Olay çalışması (event study) tasarımıyla, faiz kararı günlerinde makaledeki rho-q katsayısı hesaplanacak ve ayrışmanın stabilitesi regresyon modelleriyle test edilecektir. Örneklem son 5 yılın FED toplantı tarihlerini kapsayacaktır.
  - Gerekçe: Makale, piyasaların normal şartlarda ayrıştığını kanıtlamıştır; ancak bu ayrışmanın küresel likidite şokları anında korunup korunmadığı sığınak varlık statüsü için belirleyicidir.

# Kaynak izleri

Her iddia, özgün yayının belirtilen sayfasındaki birebir alıntıya bağlıdır.

| Kanıt | Bölüm | PDF sayfası | Basılı sayfa | Alıntı |
|---|---|---|---|---|
| ev-o-1 | Abstract | 1 | — | the multiscale cross-correlations involving the Bitcoin (BTC), Ethereum (ETH), Euro (EUR) and US dollar (USD) are studied over the period between July 1, 2016 and December 31, 2018 |
| ev-o-2 | Abstract | 1 | — | This may be taken as an indication that the cryptocurrency market has begun decoupling itself from the Forex. |
| ev-o-3 | 4. Multifractality in the exchange rates | 16 | — | the Hurst exponent H (t) for the exchange rates BTC/EUR, BTC/USD as well as for ETH/EUR and ETH/USD had a value significantly smaller than 0.5 |
| ev-o-4 | 6. The BTC/ETH versus the EUR/USD rates | 21 | — | Somewhat surprisingly in view of the previous results showing substantial cross-correlations seen in Figures 8 and 10 between all other exchange rates, the cross-correlation betwee |
| ev-s-1 | Abstract | 1 | — | The multiscaling characteristics of the exchange rate fluctuations related to the cryptocurrency market approach those of the Forex. |
| ev-s-2 | Abstract | 1 | — | The BTC/ETH direct exchange rate has already developed multifractality, which manifests itself via broad singularity spectra. |
| ev-s-3 | Abstract | 1 | — | measures applied for detecting cross-correlations between the dynamics of the BTC/ETH and EUR/USD exchange rates do not show any noticeable relationships. |
| ev-s-4 | Data specification and properties | 8 | — | distributions align remarkably well with the inverse cubic power-law for all the currency and crypto-currency pairs considered, including the BTC/ETH. |
| ev-s-5 | Summary | 23 | — | In more practical terms, this means that not only the Bitcoin but even the whole emerging crypto-market may, eventually, offer ’a hedge or safe haven’ for currencies [59], gold and |
| ev-s-6 | Multifractality in the exchange rates | 15 | — | This parameter reveals the tendency to follow a trend and, as such, acquires particular rel- evance in the context of financial time series [6]. |
| ev-l-1 | Abstract | 1 | — | This, in particular, applies to the BTC/ETH exchange rate, whose Hurst exponent by the end of 2018 started approaching the value of 0.5, which is characteristic of the mature world |
| ev-l-2 | Fundamental notions of the multifractal formalism | 8 | — | The methodology applied herein for addressing the multifractality aspects of time-series is based on the formalism of multifractal cross-correlation analysis (MFCCA) |
| ev-l-3 | Abstract | 1 | — | A particularly significant result is that the measures applied for detecting cross-correlations between the dynamics of the BTC/ETH and EUR/USD exchange rates do not show any notic |
| ev-l-4 | Summary | 23 | — | Altogether, these facts, and especially the last one, provide strong support for the hypothesis [48] of the gradual emergence of a new and at least partially independent market, an |
| ev-l-5 | The BTC/ETH versus the EUR/USD rates | 19 | — | The BTC/ETH versus the EUR/USD rates In addition, Figure 6 shows that, out of those exchange rates involving the BTC and/or the ETH, the most developed and least asymmetric singula |

# İlgili kavramlar

- [Öğretmenlerde Mesleki Adanmışlığın Tükenmişliği Azaltıcı Etkisi: İşe Adanmışlık ve Psikolojik Sermayenin Aracılık Rolleri](/okf/sosyal-bilimler/isletme-ekonomi-ve-iletisim/ogretmenlerde-mesleki-adanmisligin-tukenmisligi-azaltici-etkisi-ise-adanmislik-ve-psikolojik-sermayenin-aracilik-rolleri.md)
- [LightGBM Algoritması Kullanılarak TEFAS Üzerindeki Yatırım Fonu Fiyatlarının Tahmin Edilmesi](/okf/sosyal-bilimler/isletme-ekonomi-ve-iletisim/lightgbm-algoritmasi-kullanilarak-tefas-uzerindeki-yatirim-fonu-fiyatlarinin-tahmin-edilmesi.md)
- [COVID-19 ve Sosyal Medya: Kutuplaşmanın Ötesinde Bir Spektrum Analizi Olarak Twitter Elitleri Ağı](/okf/sosyal-bilimler/isletme-ekonomi-ve-iletisim/covid-19-ve-sosyal-medya-kutuplasmanin-otesinde-bir-spektrum-analizi-olarak-twitter-elitleri-agi.md)
- [Düşük Maliyetli Havayollarının Filo Planlaması için Uçak Seçimi Karar Destek Modeli](/okf/sosyal-bilimler/isletme-ekonomi-ve-iletisim/dusuk-maliyetli-havayollarinin-filo-planlamasi-icin-ucak-secimi-karar-destek-modeli.md)
- [Havayolu İş Modeli ve Yönetiminde Stratejik Dönüşüm: Düşük Maliyetli Modellerden Hibrit Yapılara](/okf/sosyal-bilimler/isletme-ekonomi-ve-iletisim/havayolu-is-modeli-ve-yonetiminde-stratejik-donusum-dusuk-maliyetli-modellerden-hibrit-yapilara.md)
- [Denetimli vergi uyumu ve kaçınma süreçlerinin mekansal evrimsel oyun perspektifiyle incelenmesi](/okf/sosyal-bilimler/isletme-ekonomi-ve-iletisim/denetimli-vergi-uyumu-ve-kacinma-sureclerinin-mekansal-evrimsel-oyun-perspektifiyle-incelenmesi.md)
- [Girişimciliğin İstihdama Etkisi: Türkiye İçin Ekonometrik Bir Araştırma](/okf/sosyal-bilimler/isletme-ekonomi-ve-iletisim/girisimciligin-istihdama-etkisi-turkiye-icin-ekonometrik-bir-arastirma.md)
- [1830-1840 Yılları Arasında Osmanlı Devleti'nin Küresel Ekonomiye Entegrasyonu: İç ve Dış Dinamiklerin Analizi](/okf/sosyal-bilimler/isletme-ekonomi-ve-iletisim/1830-1840-yillari-arasinda-osmanli-devletinin-kuresel-ekonomiye-entegrasyonu-ic-ve-dis-dinamiklerin-analizi.md)

# Şeffaflık

- Analiz tarihi: 2026-07-26T15:30:25.483Z
- Kanıt sayısı: 15
- Üretim sürümü: makale-analizi-v3.0.0
- Kanonik sayfa: https://makaleanalizi.com/sosyal-bilimler/isletme-ekonomi-ve-iletisim/kripto-para-piyasasinin-kuresel-doviz-piyasasindan-forex-ayrismasinin-istatistiksel-belirtileri-ve-cok-olcekli-cozumlemesi