---
type: "Akademik Makale Analizi"
title: "Toplumsal Hareketlerde Facebook ve Twitter'ın Rolü: Türkiye'de 15 Temmuz Darbe Girişimi Üzerine Bir Çalışma"
description: "Siyasal iletişim ve toplumsal hareketler literatüründe, dijital iletişim teknolojileri ile kitle mobilizasyonu arasındaki ilişki geniş bir tartışma alanıdır. Özellikle Arap Baharı ve Gezi Parkı protestoları sonrasında ivme kazanan bu tartışmalar, ağlaşmış toplum yapısında sosyal medyanın otoriter ve"
resource: "https://makaleanalizi.com/sosyal-bilimler/isletme-ekonomi-ve-iletisim/toplumsal-hareketlerde-facebook-ve-twitterin-rolu-turkiyede-15-temmuz-darbe-girisimi-uzerine-bir-calisma"
doi: "10.17829/turcom.477180"
authors: ["Semra Demirdiş"]
citation: "Demirdiş, S. (2019). The Role of Facebook and Twitter in Social Movements: A Study on the July 15 Coup Attempt in Turkey. . https://doi.org/10.17829/turcom.477180"
publicationType: "qualitative"
discipline: "Sosyal Bilimler"
subDiscipline: "İşletme, Ekonomi ve İletişim"
evidenceCount: 11
tags: ["Toplumsal Hareketler", "Sosyal Medya", "Darbe Girişimi", "Türkiye", "Direniş ve Harekete Geçirme"]
timestamp: "2026-09-06T23:43:34.640Z"
---

# Toplumsal Hareketlerde Facebook ve Twitter'ın Rolü: Türkiye'de 15 Temmuz Darbe Girişimi Üzerine Bir Çalışma

Özgün başlık: The Role of Facebook and Twitter in Social Movements: A Study on the July 15 Coup Attempt in Turkey
DOI: https://doi.org/10.17829/turcom.477180
Künye (APA 7): Demirdiş, S. (2019). The Role of Facebook and Twitter in Social Movements: A Study on the July 15 Coup Attempt in Turkey. . https://doi.org/10.17829/turcom.477180

Bilim alanı: [Sosyal Bilimler](/okf/sosyal-bilimler/index.md) › İşletme, Ekonomi ve İletişim

# Alan bağlamı

Siyasal iletişim ve toplumsal hareketler literatüründe, dijital iletişim teknolojileri ile kitle mobilizasyonu arasındaki ilişki geniş bir tartışma alanıdır. Özellikle Arap Baharı ve Gezi Parkı protestoları sonrasında ivme kazanan bu tartışmalar, ağlaşmış toplum yapısında sosyal medyanın otoriter veya askeri müdahalelere karşı nasıl bir sivil direnç ve kolektif kimlik alanı oluşturduğunu incelemektedir. İnceleme konusu çalışma, 15 Temmuz 2016 darbe girişimi bağlamında Facebook ve Twitter'ın bilgi aktarımı, kamuoyu oluşturma ve kitlesel eylemsellik süreçlerindeki rollerini sörgülayarak literatüre katkı sağlamaktadır.

# Akademik özet

Siyasal iletişim ve toplumsal hareketler literatüründe, dijital platformlar ile kitle mobilizasyonu arasındaki ilişki özellikle Arap Baharı ve Gezi Parkı protestolarından bu yana yoğun bir biçimde tartışılmaktadır. Şebekeleşmiş toplum kuramları çerçevesinde yeni medya teknolojileri, geleneksel medyanın sansürlendiği veya vesayet altına alındığı kriz anlarında yurttaşların bilgiye erişimini, yatay örgütlenmesini ve ortak bir direniş kimliği inşa etmesini kolaylaştıran kritik bir araç olarak öne çıkmaktadır. Bununla birlikte, dijital platformların sunduğu bu olanaklar eşzamanlı olarak dezenformasyon ve sahte haber risklerini de barındırmaktadır. Bu çalışma, söz konusu teorik tartışmalar bağlamında, 15 Temmuz 2016 darbe girişimi sürecinde Facebook ve Twitter'ın yurttaş mobilizasyonundaki ve kamuoyu iletişimindeki rolünü incelemeyi amaçlamaktadır.

Çalışmanın temel amacı, 15 Temmuz darbe girişimi sırasında ve sonrasında Türk vatandaşlarının sosyal ve dijital medyayı hangi amaçlarla ve nasıl kullandıklarını nitel web içerik analizi yöntemiyle çözümlemektir. Bu doğrultuda araştırmacı, SETA tarafından hazırlanan rapor verilerini temel alarak olay anına ilişkin kritik zaman aralıklarını, öne çıkan etiketleri (hashtag), anahtar kelimeleri ve etkileşimi yüksek kullanıcı hesaplarını belirlemiştir. Twitter cephesinde olayların başlangıç ve bitiş saatlerine karşılık gelen ilk ve son 50 tweet ile trend başlıklar incelenmiş; Facebook tarafında ise en çok takip edilen ve etkileşim alan iki ana sayfa ile gruplardaki gönderiler, fotoğraflar, canlı yayınlar ve yorumlar örnekleme dahil edilmiştir. Elde edilen veriler nitel içerik analizi ilkeleri doğrultusunda kategorize edilerek tematik bir değerlendirmeye tabi tutulmuştur.

Araştırmanın bulguları, sosyal medya platformlarının darbe girişimine karşı yürütülen direnişte stratejik ve hayati bir işlev üstlendiğini göstermektedir. Veriler, 15-17 Temmuz tarihleri arasında yaklaşık 35 milyon tweet atıldığını ve darbe öncesinde günlük ortalama 5,6 milyon civarında olan tweet sayısının 16 Temmuz'da %223 artarak 18,6 milyona ulaştığını ortaya koymaktadır. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın FaceTime canlı yayını ve sonrasındaki çağrıları Twitter'da en yüksek etkileşimi almış; #DarbeyeHayır, #AtaturkHavalimani ve #MilletceMeydanlardayiz gibi etiketler kitlesel mobilizasyonun simgeleri haline gelmiştir. Facebook tarafında ise Facebook Live üzerinden yapılan canlı yayınlar ile oluşturulan destek sayfaları, yurttaşların duygu paylaşımını, görsel kanıt aktarımını ve ortak dayanışma duygusunu pekiştirmesini sağlamıştır. Öte yandan süreçte sahte asker fotoğrafları gibi dezenformasyon örneklerinin de hızla yayıldığı saptanmıştır.

Çalışmanın tartışma ve sonuç kısmında yazar, elde edilen bulguları Castells'in şebekeleşmiş toplumsal hareketler kuramı ve Gerbaudo'nun dijital aktivizm ile kolektif kimlik inşası yaklaşımlarıyla ilişkilendirmektedir. Darbe yanlılarının TRT ve TÜRKSAT gibi geleneksel yayın organlarını hedef alarak bilgi akışını kesme çabası, dijital ağların esnek ve merkeziyetsiz yapısı sayesinde boşa çıkarılmıştır. Makale, dijital platformların yalnız haberleşme değil, aynı zamanda görsel ve duygusal motivasyon araçlarıyla ortak bir kolektif kimlik ve direniş bilinci oluşturduğunu kanıtlamaktadır. Bu yönüyle çalışma, Türkiye'de dijital medyanın siyasal kriz anlarındaki mobilizasyon kapasitesini ve dezenformasyon dinamiklerini anlamak isteyen araştırmacılar için zengin bir ampirik ve kavramsal zemin sunmaktadır.

# Araştırmanın amacı

Bu çalışma, 15 Temmuz 2016 darbe girişimi sırasında Twitter ve Facebook platformlarının vatandaşların direniş ve mobilizasyon süreçlerinde üstlendiği rolü nitel web içerik analizi yöntemiyle çözümlemeyi amaçlamaktadır.

# Yöntem ve tasarım

Çalışmada, 15 Temmuz darbe girişimi sırasında Twitter ve Facebook üzerindeki içerikleri ve kullanıcı etkileşimlerini incelemek amacıyla nitel web içerik analizi yaklaşımı benimsenmiştir.

# Bulgular ve önermeler

1. 15 Temmuz darbe girişimi gecesinde Twitter kullanımında olağanüstü bir artış yaşanmış, günlük ortalama 5,6 milyon olan tweet sayısı 15 Temmuz'da 6,8 milyona, 16 Temmuz'da ise yaklaşık %223 artarak 18,6 milyona ulaşmıştır. Bu artış dijital platformların anlık kriz iletişimindeki kitlesel rolünü ortaya koymaktadır.
2. Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın FaceTime yayını sonrasında sosyal medyada etkileşim zirveye ulaşmış, #DarbeyeHayır, #MilletceMeydanlardayiz ve #AtaturkHavalimani gibi trend hashtagler vatandaşların sokaklarda ve meydanlarda fiziki olarak organize olmasını ve direniş sergilemesini doğrudan tetiklemiştir.
3. Facebook platformu ve özellikle Facebook Live özelliği, darbe karşıtı gösterilerin ve sokak direnişlerinin canlı yayınlarla anlık aktarılmasını sağlayarak toplumsal motivasyonu artırmış, oluşturulan '15 Temmuz' temalı sayfa ve gruplar dayanışma ve bilgi paylaşım merkezi işlevi görmüştür.
4. Darbe girişimi sürecinde ve sonrasında sosyal medya alanında linç edilen asker fotoğrafları gibi doğrulanmamış ve manipülatif görsellerin hızla yayılması, dijital platformların kriz anlarında yanlış bilgi ve dezenformasyonun yayılımına da zemin hazırladığını göstermiştir.

# Yazarın tartışması

Elde edilen nitel ve nicel içerik analizi bulguları, 15 Temmuz 2016 darbe girişimi sırasında Twitter ve Facebook platformlarının kriz anlarında sivil halkın hızlı biçimde bilgilendirilmesi ve harekete geçirilmesinde kritik bir işlev üstlendiğini göstermektedir. Özellikle tweet sayısındaki devasa artış ve ortak hashtagler etrafında kenetlenme, dijital medyanın anlık toplumsal reaksiyon oluşturma gücünü kanıtlamaktadır.

Yazar bu durumu, geleneksel yayın organlarının darbeciler tarafından baskı altına alındığı veya yayınlarının kesintiye uğradığı koşullarda, dijital ağların alternatif ve kesintisiz bir iletişim kanalı sunabilmesiyle açıklamaktadır. FaceTime aracılığıyla yapılan lider çağrısının sosyal ağlarda hızla yayılması, kurumsal medyadaki tıkanıklığın ağlaşmış iletişim teknolojileriyle aşılabildiğini ortaya koymaktadır.

Tartışma bölümünde bu dinamikler, Gerbaudo ile Howard ve Parks'ın dijital aktivizm ve toplumsal hareketler literatüründeki kuramsal çerçeveleriyle karşılaştırılmaktadır. Yazar, 15 Temmuz tecrübesinin dünyadaki diğer ağlaşmış toplumsal hareketlerle benzer şekilde ortak bir kimlik inşası ve kolektif aidiyet duygusu ürettiğini, ancak dezenformasyon ve sahte haber faktörlerinin de bu süreçte dikkate alınması gerektiğini vurgulamaktadır.

Sonuç olarak çalışma, sosyal medyanın yalnızca bir bilgi paylaşım aracı olmadığını, aynı zamanda demokrasiyi koruma ve kriz anlarında sivil toplumu mobilize etme kapasitesine sahip stratejik bir mecraya dönüştüğünü göstermektedir. Bu çerçevede yeni medya araçları, halkın ortak bir direniş kimliği etrafında bütünleşmesini sağlayarak toplumsal hareketlerin seyrini doğrudan etkilemektedir.

# Yazarın sonucu

Yazar, yeni medyanın 15 Temmuz 2016 darbe girişimi sırasında vatandaşlara direniş için benzersiz iletişim imkânları sunduğu ve sosyal medyanın sivil direnişte belirleyici bir rol oynadığı sonuçuna varmaktadır. Bununla birlikte, dijital mecraların dezenformasyon riskini barındırdığına dikkat çekilmektedir.

# Literatürdeki işlevi

Bu çalışma, siyasal iletişim ve toplumsal hareketler literatüründe dijital platformların kriz anlarındaki mobilizasyon kapasitesini ve sivil direnişteki rolünü inceleyen ampirik bir nitel içerik analizi işlevi görür. Çalışma, özellikle geleneksel medyanın kesintiye uğradığı ya da baskı altına alındığı Olağanüstü durumlarda, Twitter ve Facebook gibi ağlaşmış dijital mecraların anlık bilgi akışı sağlama, kolektif eylemselliği örgütleme ve ortak bir direniş kimliği inşa etme süreçlerini 15 Temmuz darbe girişimi örneği üzerinden literatüre kazandırmaktadır.

Önceki çalışmalarla ilişkisi: Çalışma, Manuel Castells'in ağlaşmış toplum ve öfke/umut ağları kuramı ile Paolo Gerbaudo'nun dijital aktivizmde 'ortak biz' kimliğinin inşası üzerine geliştirdiği teorik yaklaşımlardan beslenmektedir. Bununla birlikte, Howard ve Parks'ın dijital medyanın siyasal değişimdeki kapasitesine dair argümanlarını ampirik verilerle desteklemekte ve literatürdeki Arap Baharı ile Gezi Parkı protestoları gibi önceki kitlesel hareket incelemelerine 15 Temmuz askeri müdahale karşıtı sivil mobilizasyon olgusunu ekleyerek mevcut birikimi genişletmektedir.

Literatür taramasına katkısı: Literatür taraması yapacak araştırmacılar için bu eser, dijital medyanın yalnızca muhalif protesto hareketlerinde değil, aynı zamanda demokratik meşruiyeti ve mevcut anayasal düzeni korumaya yönelik sivil direniş süreçlerinde de nasıl stratejik bir mobilizasyon aracı olarak işlev görebildiğini belgelemesi bakımından özgün bir katkı sunar. Ayrıca çalışma, kriz anlarında dijital mecraların sağladığı mobilizasyon imkânlarının yanı sıra dezenformasyon ve sahte haber risklerini de tartışmaya dahil ederek dengeli bir perspektif sağlamaktadır.

# Tez ve makale araştırmalarında kullanım

- **Dijital iletişim platformları toplumsal kriz anlarında hızlı bilgi akışı ve kitle mobilizasyonu sağlayan stratejik araçlardır.** — Bu çalışma, toplumsal hareketler ve dijital medya literatüründe kriz anlarındaki mobilizasyon süreçlerini tartışırken ampirik veri örneği olarak kaynak gösterilebilir.
- **Sosyal medya platformları, eylemciler ve vatandaşlar arasında ortak bir kolektif kimlik ve ait olma duygusu inşa edilmesine katkıda bulunur.** — Kolektif kimlik ve ağlaşmış iletişim konularının ele alındığı kuramsal bölümlerde, ortak hashtag ve paylaşımların birleştirici rolünü desteklemek amacıyla kullanılabilir.
- **Kriz ve olağanüstü durum süreçlerinde sosyal ağlar üzerinden görsel içerik paylaşımı kitlesel motivasyonu ve katılımı artıran temel unsurlardandır.** — Bulguların tartışıldığı bölümlerde, görsel materyallerin ve canlı yayınların sivil halkın direnç gösterme motivasyonuna etkisini doğrulamak için kaynak gösterilebilir.

# Türetilebilir araştırma soruları

- **Olağanüstü toplumsal kriz anlarında Twitter üzerinden yayılan sahte haberlerin kitlelerin algı ve tutumları üzerindeki etkisi nedir?**
  - Desen: Kriz dönemlerinde öne çıkan en az iki spesifik olay seçilerek veri doygunluğuna ulaşılana kadar paylaşılan içerikler taranacak; içerik analizi ve ampirik duygu analizi teknikleri bir arada uygulanacaktır.
  - Gerekçe: Makalede 15 Temmuz sürecinde linç edilen asker fotoğrafları gibi sahte haberlerin hızla yayıldığına dair sunulan bulgu ve tartışmalardan türetilmiştir.
- **Sosyal mecralardaki canlı yayın özellikleri kriz anlarında sivil katılım motivasyonunu nasıl biçimlendirmektedir?**
  - Desen: Nitel araştırma deseninde tasarlanacak çalışmada, kriz süreçlerinde canlı yayın yapan ve bu yayınları takip eden katılımcılarla veri doygunluğu ilkesi doğrultusunda yarı yapılandırılmış derinlemesine görüşmeler gerçekleştirilecektir.
  - Gerekçe: Makalede Facebook Live platformunun sokak gösterilerini anlık aktararak motivasyon sağladığı yönündeki tespitten türetilmiştir.
- **Toplumsal direniş süreçlerinde kullanılan trend hashtagler kolektif aidiyet söylemini nasıl üretmektedir?**
  - Desen: Öne çıkan kamuoyu trend hashtagleri altındaki iletiler amaçlı örneklem yöntemiyle seçilecek ve eleştirel söylem analizi yaklaşımıyla tematik olarak çözümlenecektir.
  - Gerekçe: Makalenin vatandaşların ortak hashtagler altında bir araya gelerek kolektif bir direniş kimliği oluşturduğu yönündeki temel çıkarımına dayanmaktadır.

# Kaynak izleri

Her iddia, özgün yayının belirtilen sayfasındaki birebir alıntıya bağlıdır.

| Kanıt | Bölüm | PDF sayfası | Basılı sayfa | Alıntı |
|---|---|---|---|---|
| ev-o-1 | Abstract | 1 | — | Twitter and Facebook played a vital role in the resistance of citizens against the coup attempt, which was organised by the Gulenist terrorist organisation, through the provision o |
| ev-s-1 | Abstract | 1 | — | The research uses qualitative content analysis, including: (1) an examination of tweets and trending hashtags on Twitter; and (2) an examination of Facebook pages and groups, inclu |
| ev-s-2 | Twitter Findings | 9 | — | prior to the attempted coup, the daily average number of daily tweets was approximately 5,643,210, which increased to 6,804,329 on the 15 th of July. |
| ev-s-3 | Facebook Findings | 12 | — | Hundreds of Turkish citizens launched Facebook Live videos showing the widespread demonstrations and including the views of those who considered the country on the edge of chaos. |
| ev-s-4 | Discussion and Conclusion | 16 | — | In the case of 15 th July, citizens shared false images to manipulate some issues by using social media like image of lynched soldier on Twitter that we previously discussed. |
| ev-s-5 | Discussion and Conclusion | 15 | — | Social media websites tend to contribute to the process of mobilisation in contemporary movements (Gerbaudo, 2018, p. 19). |
| ev-s-6 | Discussion and Conclusion | 16 | — | This study concludes that the new media gave rise to different opportunities for resistance and the social media played an important role in the resistance against the attempted co |
| ev-l-1 | Discussion and Conclusion | 14 | — | Howard and Parks (2012) argued that digital media has proved an important factor in recent protests (p. 360). |
| ev-l-2 | Discussion and Conclusion | 15 | — | Social media websites tend to contribute to the process of mobilisation in contemporary movements (Gerbaudo, 2018, p. 19). |
| ev-l-3 | Discussion and Conclusion | 15 | — | The strongest and positive motivators to resisting the coup were photographs and video sharing on social media platforms during the coup attempt (Karagoz & Kandemir, 2016). |
| ev-l-4 | Discussion and Conclusion | 15 | — | This current study fo und that both during, and in the days following, the attempted coup, Turkish citizens used social media platforms to come together under: (1) common hashtags  |

# İlgili kavramlar

- [COVID-19 ve Sosyal Medya: Kutuplaşmanın Ötesinde Bir Spektrum Analizi Olarak Twitter Elitleri Ağı](/okf/sosyal-bilimler/isletme-ekonomi-ve-iletisim/covid-19-ve-sosyal-medya-kutuplasmanin-otesinde-bir-spektrum-analizi-olarak-twitter-elitleri-agi.md)
- [Düşük Maliyetli Havayollarının Filo Planlaması için Uçak Seçimi Karar Destek Modeli](/okf/sosyal-bilimler/isletme-ekonomi-ve-iletisim/dusuk-maliyetli-havayollarinin-filo-planlamasi-icin-ucak-secimi-karar-destek-modeli.md)
- [Havayolu İş Modeli ve Yönetiminde Stratejik Dönüşüm: Düşük Maliyetli Modellerden Hibrit Yapılara](/okf/sosyal-bilimler/isletme-ekonomi-ve-iletisim/havayolu-is-modeli-ve-yonetiminde-stratejik-donusum-dusuk-maliyetli-modellerden-hibrit-yapilara.md)
- [Denetimli vergi uyumu ve kaçınma süreçlerinin mekansal evrimsel oyun perspektifiyle incelenmesi](/okf/sosyal-bilimler/isletme-ekonomi-ve-iletisim/denetimli-vergi-uyumu-ve-kacinma-sureclerinin-mekansal-evrimsel-oyun-perspektifiyle-incelenmesi.md)
- [Girişimciliğin İstihdama Etkisi: Türkiye İçin Ekonometrik Bir Araştırma](/okf/sosyal-bilimler/isletme-ekonomi-ve-iletisim/girisimciligin-istihdama-etkisi-turkiye-icin-ekonometrik-bir-arastirma.md)
- [1830-1840 Yılları Arasında Osmanlı Devleti'nin Küresel Ekonomiye Entegrasyonu: İç ve Dış Dinamiklerin Analizi](/okf/sosyal-bilimler/isletme-ekonomi-ve-iletisim/1830-1840-yillari-arasinda-osmanli-devletinin-kuresel-ekonomiye-entegrasyonu-ic-ve-dis-dinamiklerin-analizi.md)
- [Çin'de Turizm Hareketliliğinin Turizm Ekonomik Büyümesine Katkısı: Mekansal Panel Veri ve LMDI Ayrıştırma Analizi](/okf/sosyal-bilimler/isletme-ekonomi-ve-iletisim/cinde-turizm-hareketliliginin-turizm-ekonomik-buyumesine-katkisi-mekansal-panel-veri-ve-lmdi-ayristirma-analizi.md)
- [ABD Para Politikasının Uluslararası Aktarımında Sermaye Akımlarının Rolü: Türkiye Örneği](/okf/sosyal-bilimler/isletme-ekonomi-ve-iletisim/abd-para-politikasinin-uluslararasi-aktariminda-sermaye-akimlarinin-rolu-turkiye-ornegi.md)

# Şeffaflık

- Analiz tarihi: 2026-09-06T23:43:34.640Z
- Kanıt sayısı: 11
- Üretim sürümü: makale-analizi-v3.0.0
- Kanonik sayfa: https://makaleanalizi.com/sosyal-bilimler/isletme-ekonomi-ve-iletisim/toplumsal-hareketlerde-facebook-ve-twitterin-rolu-turkiyede-15-temmuz-darbe-girisimi-uzerine-bir-calisma