---
type: "Akademik Makale Analizi"
title: "Türkiye'deki Bireylerin Çevrimiçi Alışveriş Benimseme Belirleyicileri: Bölgesel Farklılıklar Üzerine Ampirik Bir İnceleme"
description: "21. yüzyılda gerçekleşen ağ devrimiyle birlikte internet ve e-ticaret, küresel ticaretin serbestleşmesi ve bilgi iletişiminin kolaylaşmasında temel itici güç haline gelmiştir. Türkiye'de e-ticaretin gelişimi ekonomik, sosyal, hukuki ve kültürel birçok faktörden etkilenmektedir. Ancak bölgeler arasın"
resource: "https://makaleanalizi.com/sosyal-bilimler/isletme-ekonomi-ve-iletisim/turkiyedeki-bireylerin-cevrimici-alisveris-benimseme-belirleyicileri-bolgesel-farkliliklar-uzerine-ampirik-bir-inceleme"
doi: "10.1371/journal.pone.0288835"
authors: ["Şeyda Ünver", "Ahmet Fatih Aydemir", "Ömer Alkan"]
citation: "Ünver, Ş., Aydemir, A. F., Alkan, Ö. (2023). Predictors of Turkish individuals’ online shopping adoption: An empirical study on regional difference. PLoS ONE, 18(7), e0288835-e0288835. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0288835"
publicationType: "quantitative-empirical"
discipline: "Sosyal Bilimler"
subDiscipline: "İşletme, Ekonomi ve İletişim"
evidenceCount: 13
tags: ["E-ticaret", "Bölgesel kalkınma", "İkili lojistik regresyon", "Türkiye"]
timestamp: "2026-09-25T11:50:55.725Z"
---

# Türkiye'deki Bireylerin Çevrimiçi Alışveriş Benimseme Belirleyicileri: Bölgesel Farklılıklar Üzerine Ampirik Bir İnceleme

Özgün başlık: Predictors of Turkish individuals’ online shopping adoption: An empirical study on regional difference
DOI: https://doi.org/10.1371/journal.pone.0288835
Künye (APA 7): Ünver, Ş., Aydemir, A. F., Alkan, Ö. (2023). Predictors of Turkish individuals’ online shopping adoption: An empirical study on regional difference. PLoS ONE, 18(7), e0288835-e0288835. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0288835

Bilim alanı: [Sosyal Bilimler](/okf/sosyal-bilimler/index.md) › İşletme, Ekonomi ve İletişim

# Alan bağlamı

21. yüzyılda gerçekleşen ağ devrimiyle birlikte internet ve e-ticaret, küresel ticaretin serbestleşmesi ve bilgi iletişiminin kolaylaşmasında temel itici güç haline gelmiştir. Türkiye'de e-ticaretin gelişimi ekonomik, sosyal, hukuki ve kültürel birçok faktörden etkilenmektedir. Ancak bölgeler arasındaki ekonomik ve altyapısal gelişmişlik farkları, dijital teknolojilerin benimsenme düzeyinde bir uçurum yaratmaktadır. Bu makale, Türkiye'deki bölgesel kalkınma farklılıklarının bireylerin e-ticaret kullanım eğilimleri üzerindeki etkisini ampirik verilerle inceleyerek literatürdeki bölgesel e-ticaret analizi eksikliğini gidermeyi amaçlamaktadır.

# Akademik özet

21. yüzyılda ağ devrimiyle birlikte internet ve özellikle e-ticaret, küresel ticaretin ve bilgi iletişiminin itici gücü haline gelmiştir. Türkiye'de internet kullanımı 1990'lardan bu yana hızla artmış olsa da, bölgesel kalkınma farklılıkları dijital teknolojilerin benimsenmesinde belirgin eşitsizliklere yol açmaktadır. Bu durum, bilgi ve iletişim teknolojisi altyapısının dengesiz dağılımı ve sosyoekonomik faktörlerin etkisiyle şekillenmektedir. İncelenen makale, bu dijital uçurumun Türkiye'nin batı, orta ve doğu bölgeleri arasındaki e-ticaret kullanım oranlarına ve bu kullanımı etkileyen değişkenlere nasıl yansıdığını Türkiye İstatistik Kurumu verileri üzerinden sorunsallaştırmaktadır.

Araştırmanın temel amacı, Türkiye'nin farklı bölgelerindeki bireylerin e-ticaret kullanımını belirleyen demografik, ekonomik ve kişisel faktörleri ampirik bir yaklaşımla ortaya koymaktır. Çalışmada Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından 2019 yılında gerçekleştirilen Hanehalkı Bilişim Teknolojileri Kullanım Araştırması'ndan elde edilen 28.675 kişilik mikro veri seti kullanılmıştır. Veriler; batı, orta ve doğu olmak üzere üç ana bölgeye ayrılarak analiz edilmiştir. Yöntem olarak, bağımlı değişkenin iki durumlu yapısına uygun şekilde her bölge için ayrı ikili lojistik regresyon modelleri kurulmuş ve marjinal etkiler üzerinden faktörlerin e-ticaret benimseme olasılığı üzerindeki etkileri ayrıntılı olarak hesaplanmıştır.

Analiz sonuçları, e-ticaret kullanım oranlarının batıdan doğuya doğru azaldığını, batı bölgesinde yüzde 35,32 olan oranın doğu bölgesinde yüzde 16,55'e düştüğünü göstermektedir. Eğitim seviyesi, gelir düzeyi, sosyal medya kullanımı, çevrimiçi bankacılık ve e-devlet hizmetlerinden faydalanma tüm bölgelerde e-ticaret kullanımını pozitif yönde etkileyen temel değişkenler olarak saptanmıştır. Özellikle yüksek gelir grubundaki bireylerin e-ticaret kullanma eğilimi, düşük gelir grubuna kıyasla tüm bölgelerde anlamlı derecede yüksektir. Öte yandan, yaşın ilerlemesi ve hanehalkı büyüklüğündeki artışın e-ticaret benimseme olasılığını azalttığı, erkeklerin kadınlara oranla daha fazla çevrimiçi alışveriş yaptığı verilerle kanıtlanmıştır.

Elde edilen bulgular, Türkiye'de e-ticaretin yaygınlaştırılması için sadece internet erişiminin kolaylaştırılmasının yeterli olmadığını, bölgeye özgü müdahalelerin ve bilişim altyapısı yatırımlarının kritik öneme sahip olduğunu göstermektedir. Yazarlar, az gelişmiş bölgelerde e-ticaret hacmini artırmak için e-ticaret uygulamalarının operasyonel verimliliğinin ve müşteri güveninin artırılması gerektiğini savunmaktadır. Bu çalışma, Türkiye bağlamında bölgesel farklılıkları ampirik olarak inceleyen ilk kapsamlı araştırmalardan biri olması yönüyle literatüre özgün bir katkı sunmaktadır. Literatür taraması süreçlerinde, bölgesel kalkınma ve dijitalleşme arasındaki doğrusal ilişkiyi kanıtlayan temel bir kaynak olarak değerlendirilmelidir ve benzer ampirik modellere zemin oluşturmaktadır.

# Araştırmanın amacı

Bu çalışmanın temel amacı, Türkiye'nin farklı gelişmişlik düzeylerine sahip bölgelerinde yaşayan bireylerin e-ticaret kullanımındaki farklılıkları araştırmak ve demografik, ekonomik ve kişisel özelliklerin e-ticaret kullanımıyla olan ilişkisini belirlemektir.

# Yöntem ve tasarım

Bu ampirik çalışmada, Türkiye'deki bireylerin e-ticaret kullanımını belirleyen demografik, ekonomik ve kişisel faktörlerin bölgesel düzeyde incelenmesi amacıyla ikili lojistik regresyon modeli kullanılmıştır.

# Bulgular ve önermeler

1. Batı, orta ve doğu bölgelerinde yaşayan bireylerin son bir yıl içerisindeki e-ticaret kullanım oranları sırasıyla yüzde 35.32, yüzde 30.29 ve yüzde 16.55 olarak tespit edilmiştir.
2. Eğitim düzeyinin yükselmesi, tüm bölgelerde bireylerin e-ticaret kullanım olasılığını istatistiksel olarak anlamlı biçimde artırmaktadır.
3. Gelir düzeyinin artması, bireylerin e-ticaret kullanım eğilimini olumlu yönde etkilerken, en üst gelir grubundaki bireylerin e-ticaret kullanım olasılığı referans grubuna göre belirgin şekilde yükselmektedir.
4. Yaş ilerledikçe bireylerin e-ticaret kullanım olasılığı düzenli olarak azalmakta ve özellikle 65 yaş ve üzeri grupta bu düşüş en yüksek seviyeye ulaşmaktadır.
5. Sosyal medya kullanan, internet üzerinden ürün veya hizmet bilgisi arayan, çevrimiçi satış yapan, internet bankacılığı ve e-devlet hizmetlerini kullanan bireylerin e-ticaret kullanım olasılıkları anlamlı düzeyde daha yüksektir.

# Yazarın tartışması

Çalışmada elde edilen bulgular, Türkiye'deki bireylerin e-ticaret kullanım oranlarının batı bölgesinden doğu bölgesine doğru azaldığını ve bölgesel gelişmişlik farklarının dijital ticarete katılım düzeyini doğrudan şekillendirdiğini ortaya koymaktadır. Yazar bu durumu, bölgeler arasındaki altyapı, ekonomik imkânlar ve nüfus dinamiklerindeki çeşitliliğin bireylerin çevrimiçi alışveriş alışkanlıklarını farklılaştırmasıyla açıklamaktadır.

Eğitim düzeyi ve gelir seviyesinin e-ticaret üzerindeki artırıcı etkisi, literatürdeki önceki çalışmalarla uyumlu bir şekilde, bireylerin dijital okuryazarlık ve teknolojiye erişim kapasitelerinin satın alma davranışlarındaki belirleyici rolünü teyit etmektedir. Yazar, yüksek eğitimli ve gelir sahibi tüketicilerin daha kaliteli hizmet beklentisine sahip olduğunu ve e-ticaret platformlarını daha etkin kullandığını vurgulamıştır.

Yaş değişkeninin e-ticaret kullanımı üzerindeki negatif etkisi, yaşlı bireylerin internet alışveriş süreçlerinde daha fazla zorluk yaşaması ve dijital ortamlara mesafeli durmasıyla ilişkilendirilmiştir. Tartışma kısmında, genç nüfusun teknolojik yeniliklere uyum sağlama hızının yaşlı gruplara kıyasla çok daha yüksek olduğu, ancak gelir ve serbest zaman gibi faktörlerin yaşlı bireylerin internet kullanımını bazı durumlarda destekleyebileceği ifade edilmiştir.

Sonuç olarak, e-ticaret hacminin artırılması ve bölgesel eşitsizliklerin giderilmesi için sadece internet erişiminin kolaylaştırılmasının yetersiz olduğu, bilgi ve iletişim teknolojileri altyapısının iyileştirilmesi ile bölgeye özgü politikaların devreye sokulması gerektiği sonuçuna varılmıştır. Bu kapsamda yapılacak yatırımların ülkenin mikro ve makro ekonomik büyümesine önemli katkılar sağlayacağı belirtilmiştir.

# Yazarın sonucu

Çalışma sonuçunda e-ticaret kullanımının demografik, ekonomik ve kişisel faktörlerden etkilendiği ve bu faktörlerin bölgesel gelişmişlik düzeyine göre farklılık gösterdiği tespit edilmiştir. Gelişmekte olan bölgelerde e-ticaretin yaygınlaştırılması için internet erişiminin ötesinde bilgi ve iletişim teknolojisi altyapısının geliştirilmesi ve bölgeye özgü girişimlerin hayata geçirilmesi gerekmektedir.

# Literatürdeki işlevi

Bu çalışma, Türkiye literatüründe e-ticaret benimseme süreçlerini sadece ulusal düzeyde değil, bölgesel gelişmişlik katmanlarına ayırarak inceleyen ilk ampirik araştırmalardan biri olma özelliğini taşımaktadır. Mevcut literatür çoğunlukla genel tüketici davranışlarına veya belirli bir şehir özelindeki kısıtlı örneklemlere odaklanırken, bu analiz Türkiye İstatistik Kurumu'nun geniş kapsamlı mikro veri setini kullanarak makro bir bakış açısı sunmaktadır. Çalışma, bölgeler arasındaki ekonomik eşitsizliklerin dijital ticarete katılım üzerindeki belirleyici rolünü ortaya koyarak, dijital uçurumun coğrafi boyutlarını teorik ve pratik düzlemde tartışmaya açan bir köprü vazifesi görmektedir.

Önceki çalışmalarla ilişkisi: Araştırma, eğitim, gelir ve yaş gibi demografik faktörlerin çevrimiçi alışveriş üzerindeki etkisini inceleyen önceki çalışmalarla kuramsal bir paralellik kurmakta; ancak bu değişkenlerin her bölgede aynı şiddetle çalışmadığını göstererek mevcut birikimi derinleştirmektedir. Özellikle Akman ve Rehan (2014) ile Akman ve Mishra (2010) tarafından ortaya konan sosyo-demografik etkileri Türkiye'nin doğu, orta ve batı bölgeleri nezdinde ayrıştırarak doğrulamaktadır. Diğer yandan, hanehalkı büyüklüğünün e-ticaret kullanımı üzerindeki negatif etkisini tespit ederek, uluslararası literatürde yer alan ve bu ilişkinin pozitif olduğunu savunan bazı çalışmalarla (Leong ve diğerleri, 2018) farklılaşan yerel bulgular sunmaktadır.

Literatür taramasına katkısı: Literatür taramaları için bu çalışma, Türkiye'deki e-ticaret ekosisteminin heterojen yapısını kanıtlayan temel bir referans noktasıdır. Yazarlar, sadece internet erişiminin yeterli olmadığını, bölgesel refah ve dijital beceri seviyelerinin çevrimiçi ticarete entegrasyon için kritik eşikler olduğunu ampirik olarak kanıtlamışlardır. Bu durum, Türkiye'deki dijitalleşme sürecinin homojen bir şekilde ilerlemediğini ve politika yapıcıların bölgeye özgü stratejiler geliştirmesi gerektiğini göstererek kurumsal iktisat ve bilişim sistemleri literatürüne katkı sağlamaktadır. Ayrıca, lojistik hizmet kalitesi ve internet bankacılığı kullanımı gibi yan değişkenlerin e-ticareti nasıl tetiklediğine dair sunduğu verilerle geniş bir sentez imkânı sunmaktadır.

# Tez ve makale araştırmalarında kullanım

- **Türkiye'de dijital ticaretin benimsenmesi bölgesel gelişmişlik düzeyine göre heterojen bir yapı sergilemektedir.** — Makalenin Türkiye'yi batı, orta ve doğu olarak üç bölgeye ayıran ve kullanım oranlarını veren sayısal verileri giriş bölümünde problemin tanımlanması için kullanılabilir.
- **Eğitim düzeyi ve internet bankacılığı kullanımı e-ticaret benimseme olasılığını en güçlü artıran faktörler arasındadır.** — Makaledeki regresyon analizi sonuçları, demografik ve kişisel faktörlerin e-ticaret üzerindeki etkisini tartışan alt başlıklarda ampirik kanıt olarak sunulabilir.
- **Gelişmekte olan bölgelerde dijitalleşmeyi artırmak için internet erişimi tek başına yeterli bir çözüm değildir.** — Yazarların az gelişmiş bölgelerde e-ticareti canlandırmak için altyapı ve bölgeye özgü politikalar vurgusu, politika önerileri kısmında referans gösterilebilir.

# Türetilebilir araştırma soruları

- **Belirli bir bölgedeki e-ticaret kullanım oranının düşük olmasında teknik altyapı yetersizliği mi yoksa dijital okuryazarlık düzeyi mi daha baskın bir etkendir?**
  - Desen: Karma yöntem araştırması tasarlanabilir. Nicel aşamada bölgedeki internet hızı ve cihaz sahipliği ile e-ticaret kullanımı arasındaki ilişki modellenebilir; nitel aşamada ise odak grup görüşmeleriyle dijital yetkinlik algısı ölçülür. Örneklem büyüklüğü güç analizi ile belirlenmelidir.
  - Gerekçe: Makalenin az gelişmiş bölgelerde internet erişiminden fazlasına ihtiyaç olduğu yönündeki sonuçundan türetilmiştir. Yazar, sadece erişimin yeterli olmadığını, altyapı ve eğitimin önemini vurgulamıştır.
- **Hanehalkı büyüklüğü arttıkça e-ticaret kullanımının azalmasının arkasında yatan sosyo-kültürel ve ekonomik gerekçeler nelerdir?**
  - Desen: Kesitsel bir tarama araştırması kurgulanabilir. Farklı hane büyüklüklerine sahip bireylerden veri toplama aracı olarak yapılandırılmış anket formları kullanılabilir. Veri analizi aşamasında hane içi karar alma süreçleri moderatör değişken olarak modele dahil edilmelidir.
  - Gerekçe: Makalede hanehalkı büyüklüğü ile e-ticaret arasında saptanan negatif korelasyonun nedenlerini derinlemesine inceleme ihtiyacından kaynaklanmaktadır.
- **Resmi ve finansal dijital platformları düzenli kullanan bireylerin e-ticarete yönelik güvenlik algıları diğer kullanıcılardan anlamlı derecede farklı mıdır?**
  - Desen: Nedensel karşılaştırmalı bir araştırma deseninde, e-devlet ve internet bankacılığı yoğun kullanıcıları ile seyrek kullanıcıları arasında çevrimiçi alışverişe yönelik güven düzeyi bir ölçek aracılığıyla ölçülerek t-testi veya ANOVA ile analiz edilmelidir.
  - Gerekçe: Makalede e-devlet ve internet bankacılığı kullanımının e-ticaret olasılığını istatistiksel olarak en çok artıran değişkenler olması bulgusuna dayanmaktadır.

# Kaynak izleri

Her iddia, özgün yayının belirtilen sayfasındaki birebir alıntıya bağlıdır.

| Kanıt | Bölüm | PDF sayfası | Basılı sayfa | Alıntı |
|---|---|---|---|---|
| ev-o-1 | Abstract | 1 | — | The purpose of this study is to research the differences in the usage of e-commerce among individuals living in regions of different levels of development in Tu ̈rkiye |
| ev-s-1 | Abstract | 1 | — | Binary logistic regression analysis was used to determine the factors related to the e-commerce usage of individuals. |
| ev-s-2 | Results | 9 | — | As of the time when the survey was conducted, it was found that 35.32% of individuals living in the western region, 30.29% of individuals living in the central region and 16.55% of |
| ev-s-3 | Results | 11 | — | Estimated model results of demograp hic, economic and personal factors related to e-commerc e use of individu als. |
| ev-s-4 | Results | 11 | — | Estimated model results of demograp hic, economic and personal factors related to e-commerc e use of individu als. |
| ev-s-5 | Results | 11 | — | Estimated model results of demograp hic, economic and personal factors related to e-commerc e use of individu als. |
| ev-s-6 | Results | 11 | — | Estimated model results of demograp hic, economic and personal factors related to e-commerc e use of individu als. |
| ev-s-7 | Discussion | 14 | — | Higher education level implies higher level of income in both public and private sectors and higher perception of innovations. Naturally, this has a positive effect on the amount o |
| ev-s-8 | Discussion | 15 | — | Internet banking users engage in e-commerce more frequently than other individuals. Other studies have also arrived at similar conclusions. |
| ev-s-9 | Abstract | 1 | — | It is necessary to expand the internet by improving the infor- mation and communication technology infrastructure in low development regions to facilitate the developme nt the use  |
| ev-l-1 | Introduction | 3 | — | Little is known about regional differences of e-commerce usage in Tu ̈rkiye. To the best of our knowledge, this is the first known study |
| ev-l-2 | Introduction | 1 | — | In devel- oping countries, expanding e-commerc e to low development areas requires more than just facilitating access to the internet. |
| ev-l-3 | Materials and methods | 5 | — | In this study, the micro data set of the Household Information Technologies (IT) Use Survey conducted in 2019 by the Turkish Statistical Institute was used. |

# İlgili kavramlar

- [Türkiye'de Katılım ve Konvansiyonel Bankacılığın Etkinliği: Stokastik Sınır Yaklaşımı](/okf/sosyal-bilimler/isletme-ekonomi-ve-iletisim/turkiyede-katilim-ve-konvansiyonel-bankaciligin-etkinligi-stokastik-sinir-yaklasimi.md)
- [Üretim Sektöründe Yeşil Dönüşümcü Liderlik ve Çalışanların Çevreye Yönelik Örgütsel Vatandaşlık Davranışı: Sosyal Bilgi İşleme Perspektifi](/okf/sosyal-bilimler/isletme-ekonomi-ve-iletisim/uretim-sektorunde-yesil-donusumcu-liderlik-ve-calisanlarin-cevreye-yonelik-orgutsel-vatandaslik-davranisi-sosyal-bilgi-isleme-perspektifi.md)
- [İnsan Hakları ve Çatışma Kesişiminde Su: Filistin Örneği Üzerine Bir Durum Çalışması](/okf/sosyal-bilimler/isletme-ekonomi-ve-iletisim/insan-haklari-ve-catisma-kesisiminde-su-filistin-ornegi-uzerine-bir-durum-calismasi.md)
- [Finansal Okuryazarlık, Zihinsel Bütçeleme ve Öz Kontrolün Finansal Refah Üzerindeki Etkisi: Yatırım Kararı Vermenin Aracılık Rolü](/okf/sosyal-bilimler/isletme-ekonomi-ve-iletisim/finansal-okuryazarlik-zihinsel-butceleme-ve-oz-kontrolun-finansal-refah-uzerindeki-etkisi-yatirim-karari-vermenin-aracilik-rolu.md)
- [Algoritmik Etki ve Medya Meşruiyeti: Sosyal Medyanın Haber Üretimi Üzerindeki Etkisine Dair Sistematik Bir İnceleme](/okf/sosyal-bilimler/isletme-ekonomi-ve-iletisim/algoritmik-etki-ve-medya-mesruiyeti-sosyal-medyanin-haber-uretimi-uzerindeki-etkisine-dair-sistematik-bir-inceleme.md)
- [Sosyal Medya Bağımlılığı ve Problemli Sosyal Medya Kullanımı Araştırma Eğilimleri: Bibliyometrik Bir Analiz](/okf/sosyal-bilimler/isletme-ekonomi-ve-iletisim/sosyal-medya-bagimliligi-ve-problemli-sosyal-medya-kullanimi-arastirma-egilimleri-bibliyometrik-bir-analiz.md)
- [Toksik Liderlik ile Örgütsel Performans Arasındaki İlişki: Hemşire Sessizliğinin Aracılık Etkisi](/okf/sosyal-bilimler/isletme-ekonomi-ve-iletisim/toksik-liderlik-ile-orgutsel-performans-arasindaki-iliski-hemsire-sessizliginin-aracilik-etkisi.md)
- [Rekreasyonel Faaliyetlerle İlişkili Ormanlık Alanlardaki Temiz ve Sürdürülebilir Çevre Sorunları: Litvanya ve Türkiye Örneği](/okf/sosyal-bilimler/isletme-ekonomi-ve-iletisim/rekreasyonel-faaliyetlerle-iliskili-ormanlik-alanlardaki-temiz-ve-surdurulebilir-cevre-sorunlari-litvanya-ve-turkiye-ornegi.md)

# Şeffaflık

- Analiz tarihi: 2026-09-25T11:50:55.725Z
- Kanıt sayısı: 13
- Üretim sürümü: makale-analizi-v3.0.0
- Kanonik sayfa: https://makaleanalizi.com/sosyal-bilimler/isletme-ekonomi-ve-iletisim/turkiyedeki-bireylerin-cevrimici-alisveris-benimseme-belirleyicileri-bolgesel-farkliliklar-uzerine-ampirik-bir-inceleme