---
type: "Akademik Makale Analizi"
title: "Ergenlerde Akran Zorbalığının Bireysel ve Çevresel Değişkenler Tarafından Yordanması"
description: "Ergenlik dönemi, saldırganlık ve şiddet olayları açısından riskler barındıran kritik bir gelişim evresidir. Okul ortamlarında güvenliği tehdit eden akran zorbalığı, bireylerin akademik başarısını, psikososyal sağlığını ve yaşam doyumunu olumsuz etkileyen sistematik bir sorundur. Alan yazında zorbalı"
resource: "https://makaleanalizi.com/sosyal-bilimler/psikoloji-ve-davranis-bilimleri/ergenlerde-akran-zorbaliginin-bireysel-ve-cevresel-degiskenler-tarafindan-yordanmasi"
doi: "10.46778/goputeb.1399474"
authors: ["Abdulkadir Özer", "Namık Kemal HASPOLAT"]
citation: "Özer, A., HASPOLAT, N. K. (2024). The Prediction of Peer Bullying in Adolescents by Individual and Environmental Variables. Uluslararası Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 12(2), 649-681. https://doi.org/10.46778/goputeb.1399474"
publicationType: "quantitative-empirical"
discipline: "Sosyal Bilimler"
subDiscipline: "Psikoloji ve Davranış Bilimleri"
evidenceCount: 7
tags: ["Akran Zorbalığı", "Ergen-Ebeveyn İlişkileri", "Arkadaşlık İlişkileri", "Temel Psikolojik İhtiyaçların Engellenmesi"]
timestamp: "2026-10-20T02:49:34.549Z"
---

# Ergenlerde Akran Zorbalığının Bireysel ve Çevresel Değişkenler Tarafından Yordanması

Özgün başlık: The Prediction of Peer Bullying in Adolescents by Individual and Environmental Variables
DOI: https://doi.org/10.46778/goputeb.1399474
Künye (APA 7): Özer, A., HASPOLAT, N. K. (2024). The Prediction of Peer Bullying in Adolescents by Individual and Environmental Variables. Uluslararası Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 12(2), 649-681. https://doi.org/10.46778/goputeb.1399474

Bilim alanı: [Sosyal Bilimler](/okf/sosyal-bilimler/index.md) › Psikoloji ve Davranış Bilimleri

## Kısa cevap

**Ergenlerde akran zorbalığı düzeyini etkileyen bireysel ve çevresel değişkenler nelerdir?**

Bu çalışmada Erzincan ilinde öğrenim gören 831 ortaokul ve lise öğrencisinden elde edilen verilere göre, cinsiyet, yaş, temel psikolojik ihtiyaçların engellenmesi, ergen-ebeveyn ilişkileri ve mağdur olma değişkenleri akran zorbalığı düzeyinin yaklaşık %34'ünü açıklayan anlamlı yordayıcılardır.

- Hiyerarşik regresyon modelinde mağdur olma ergen akran zorbalığının en güçlü yordayıcısı olarak saptanmıştır.
- Temel psikolojik ihtiyaçların engellenmesi artış gösterdikçe ergenlerin zorbalık düzeyleri yükselmektedir.
- Olumlu ve destekleyici ergen-ebeveyn ilişkileri akran zorbalığı davranışlarını belirgin biçimde azaltmaktadır.

# Alan bağlamı

Ergenlik dönemi, saldırganlık ve şiddet olayları açısından riskler barındıran kritik bir gelişim evresidir. Okul ortamlarında güvenliği tehdit eden akran zorbalığı, bireylerin akademik başarısını, psikososyal sağlığını ve yaşam doyumunu olumsuz etkileyen sistematik bir sorundur. Alan yazında zorbalığın nedenleri üzerine yürütülen tartışmalar, bireysel özellikler ile çevresel faktörlerin etkileşimi üzerine odaklanmaktadır. Bu çalışma, Türkiye'deki ergen popülasyonunda zorbalığı yordayan karmaşık değişken ağını hiyerarşik bir modelle açıklayarak, şiddeti önleme stratejilerine kuramsal bir temel sunmayı amaçlamaktadır. Makale, özellikle temel psikolojik ihtiyaçların engellenmesi ve aile içi ilişkilerin bu davranışsal örüntü üzerindeki belirleyici rolünü merkeze alan güncel bir tartışma yürütmektedir.

# Akademik özet

Ergenlik dönemi, bireylerin şiddet ve saldırganlık içeren davranışlara yönelme riskinin arttığı, aynı zamanda sosyal statü arayışının yoğunlaştığı kritik bir gelişim evresidir. Okul ortamlarında karşılaşılan en ciddi sorunlardan biri olan akran zorbalığı, sadece kurbanın fiziksel güvenliğini değil, aynı zamanda akademik başarısını ve uzun vadeli psikososyal uyumunu da tehdit etmektedir. Türkiye bağlamında yapılan araştırmalar ve uluslararası raporlar, akran zorbalığının yaygın bir sorun olduğunu ve özellikle yaşam doyumunu ciddi şekilde baltaladığını göstermektedir. Bu makale, zorbalığın ardındaki dinamikleri anlamak adına hem bireysel hem de çevresel faktörlerin etkileşimini sörgülayan bütüncül bir bakış açısı sunarak literatürdeki boşluğu doldurmayı hedeflemektedir.

Araştırma, nicel bir desen çerçevesinde Erzincan ilindeki ortaokul ve liselerde öğrenim gören 831 öğrencinin katılımıyla gerçekleştirilmiştir. Veri toplama sürecinde, akran zorbalığının belirlenmesi, ebeveyn ilişkilerinin niteliği, temel psikolojik ihtiyaçların engellenmesi ve arkadaşlık kalitesini ölçen geçerliği kanıtlanmış ölçekler kullanılmıştır. Elde edilen veriler, değişkenlerin zorbalık üzerindeki özgün katkısını belirlemek amacıyla beş aşamalı bir hiyerarşik regresyon analizi ile çözümlenmiştir. Bu yöntemsel yaklaşım, demografik özelliklerin kontrol edilmesinden sonra psikolojik ve çevresel değişkenlerin modele etkisini kademeli olarak görmeyi sağlayarak, her bir faktörün açıklayıcı gücünü net bir şekilde ortaya koymuştur.

Yapılan analizler sonuçunda cinsiyet, yaş, temel psikolojik ihtiyaçların engellenmesi, ergen-ebeveyn ilişkisi ve mağduriyetin zorbalık düzeylerinin anlamlı yordayıcıları olduğu tespit edilmiştir. Bulgular, erkeklerin kızlara göre daha fazla zorbalık yaptığını ve yaş arttıkça zorbalık davranışlarının yoğunlaştığını göstermektedir. Çalışmanın en çarpıcı sonuçuna göre, mağduriyet durumu akran zorbalığının en güçlü yordayıcısı olarak öne çıkmaktadır ve model toplam varyansın yaklaşık yüzde otuz dördünü açıklamaktadır. İlginç bir şekilde, arkadaşlık ilişkileri başlangıçta zorbalığı yordarken, mağduriyet değişkeni modele dahil edildiğinde anlamlılığını yitirmiştir; bu durum, zorbalık ve mağduriyet arasındaki döngüsel ve baskın ilişkiyi kanıtlamaktadır.

Sonuç olarak çalışma, akran zorbalığıyla mücadelenin sadece okul sınırları içerisinde değil, aile dinamiklerini ve bireyin içsel psikolojik ihtiyaçlarını da kapsayacak şekilde yürütülmesi gerektiğini vurgulamaktadır. Yazarlar, özellikle mağduriyet döngüsünün kırılmasının zorbalık eylemlerini azaltmada kilit rol oynadığını belirtmektedir. Makalenin literatür taraması bakımından anlamı, şiddet eğilimlerini önlemek için geliştirilecek psiko-eğitsel programların neden hem bireysel beceri eğitimine hem de ebeveyn danışmanlığına odaklanması gerektiğini somut verilerle desteklemesidir. Bu çalışma, eğitim yöneticileri ve okul psikolojik danışmanları için müdahale programlarının önceliklerini belirlemede rehberlik edebilecek nitelikte ampirik kanıtlar sunmaktadır.

# Araştırmanın amacı

Bu çalışma, ergenlerde yaş ve cinsiyet gibi bireysel özelliklerin yanı sıra temel psikolojik ihtiyaçların engellenmesi, ebeveyn ilişkileri, arkadaşlık bağları ve mağduriyet gibi çevresel değişkenlerin akran zorbalığı düzeylerini ne derece yordadığını ampirik olarak test etmeyi amaçlamaktadır.

# Yöntem ve tasarım

Çalışmada ergenlerde akran zorbalığı düzeylerini açıklamak amacıyla hiyerarşik regresyon analizine dayalı nicel-korelasyonel bir yordama deseni benimsenmiştir.

# Bulgular ve önermeler

1. Hiyerarşik regresyon analizi sonuçunda elde edilen nihai modele göre mağdur olma, cinsiyet, yaş, ergen-ebeveyn ilişkisi ve temel psikolojik ihtiyaçların engellenmesi değişkenleri ergenlerin zorbalık düzeyini bütünsel olarak yaklaşık %34 oranında açıklamaktadır.
2. Modele son adımda dahil edilen mağdur olma değişkeni, standartlaştırılmış beta katsayısı (beta = 0.484) ile ergenlerde akran zorbalığı düzeyinin en güçlü yordayıcısı olarak belirlenmiştir.
3. Dördüncü adımda zorbalığı anlamlı şekilde yordayan arkadaşlık ilişkileri değişkeni, son adımda mağdur olma değişkeni modele eklendiğinde yordayıcı gücünü yitirmiş ve anlamlı bir yordayıcı olmaktan çıkmıştır.
4. Bireysel değişkenlerden cinsiyet incelendiğinde, erkek öğrencilerin kız öğrencilere kıyasla anlamlı derecede daha yüksek düzeyde akran zorbalığı davranışı sergilediği tespit edilmiştir.

# Yazarın tartışması

Araştırmanın hiyerarşik regresyon bulguları, ergenlerde akran zorbalığının hem bireysel hem de çevresel faktörlerin birleşik etkisiyle biçimlenen çok boyutlu bir olgu olduğunu ortaya koymaktadır. Bireysel değişkenlerden yaş, cinsiyet ve temel psikolojik ihtiyaçların engellenmesi ile çevresel değişkenlerden ebeveyn ilişkileri ve mağduriyet zorbalığı anlamlı biçimde yordarken, toplam model varyansın %34'ünü açıklamaktadır.

Yazarlar mağdur olmanın zorbalık üzerindeki en güçlü yordayıcı olmasını, mağduriyet yaşayan ergenlerin kaybettikleri sosyal statüyü veya zedelenen özsaygılarını akranlarına zorbalık uygulayarak telafi etme çabalarıyla açıklamaktadır. Ayrıca erkek ergenlerin daha yüksek zorbalık göstermesi hegemonik erkeklik rolleri, eril baskınlık kurma ihtiyacı ve kadınlara kıyasla daha düşük empati düzeyleriyle gerekçelendirilmektedir.

Elde edilen bulgular literatürdeki kuramsal ve ampirik çalışmalarla karşılaştırıldığında geniş bir uyum sergilemektedir. Yaşla birlikte zorbalığın artması Pellegrini ve Long'un araçsal zorbalık ve sosyal statü kuramıyla, mağduriyetin belirleyici rolü Espelage ve Walters'ın mağdur-zorba döngüsüyle, olumlu aile ilişkilerinin koruyucu etkisi ise Chen ve arkadaşlarının ekolojik sistem bulgularıyla örtüşmektedir.

Tartışmanın son bölümünde araştırmanın kısıtları ve uygulamaya dönük yansımaları ele alınmaktadır. Verilerin öz-bildirime dayalı ve kesitsel olması nedensellik bağlamında dikkatle yorumlanmayı gerektirirken, okul psikolojik danışmanlarının zorbalıkla mücadelede mağduriyeti azaltmaya yönelmesi ve aileleri sürece dahil eden bütüncül psikoeğitim müdahaleleri tasarlaması önerilmektedir.

# Yazarın sonucu

Araştırma sonuçları; cinsiyet, yaş, temel psikolojik ihtiyaçların engellenmesi, ergen-ebeveyn ilişkileri ve mağdur olma değişkenlerinin ergenlerde akran zorbalığının anlamlı yordayıcıları olduğunu, buna karşın arkadaşlık ilişkilerinin anlamlı bir yordayıcı olmadığını göstermektedir. Bu doğrultuda okul temelli önleme ve müdahale programlarının yalnızca ergen bireye odaklanmakla kalmayıp aile katılımlı psikoeğitsel çalışmalar ve mağduriyet sonlandırma odaklı iletişim becerileri eğitimiyle desteklenmesi gerekmektedir.

# Literatürdeki işlevi

Bu makale, ergenlik döneminde okul güvenliğini ve psikososyal uyumu tehdit eden akran zorbalığı olgusunu hem bireysel hem de çevresel dinamiklerin ortak etkisiyle açıklayan kapsamlı bir ampirik referans işlevi görmektedir. Araştırma, zorbalığı salt münferit bir disiplin sorunu veya akran grubu yansıması olarak ele almak yerine, ergenin ekolojik sistemindeki çok boyutlu risk faktörlerini hiyerarşik bir modelle haritalandırmaktadır. Özellikle temel psikolojik ihtiyaçların engellenmesi ve aile içi iletişim kalitesinin zorbalık davranışına zemin hazırlayan mekanizmalarını ampirik olarak test etmesi, alanyazındaki teorik tartışmalara güçlü bir veri temeli kazandırmaktadır.

Önceki çalışmalarla ilişkisi: Önceki literatürde genellikle tekil değişken gruplarına odaklanıldığı görülmektedir. Bu çalışma, yaş ve cinsiyet gibi demografik faktörlerin ötesine geçerek temel psikolojik ihtiyaçların tatminsizliği, ergen-ebeveyn ilişkileri, arkadaşlık bağları ve mağduriyet deneyimlerini tek bir hiyerarşik regresyon modelinde birleştirmektedir. Özellikle dördüncü adımda anlamlı olan arkadaşlık ilişkileri değişkeninin, modelin son aşamasında mağduriyet eklendiğinde yordayıcı gücünü yitirmesi bulgusu, önceki çalışmaların varsayımlarını sörgülatan özgün bir katkı sunmakta ve mağduriyetin zorbalık döngüsündeki merkezi rolünü teyit etmektedir.

Literatür taramasına katkısı: Literatür taraması yapan araştırmacılar için bu çalışma, akran zorbalığı ile mücadelede koruyucu ve önleyici müdahalelerin hangi odak noktaları üzerinden tasarlanması gerektiğine dair net bir ampirik rota çizer. Mağduriyetin zorbalık üzerindeki en güçlü yordayıcı olması, zorba-mağdur döngüsünün kırılmasında erken müdahalenin önemini vurgulamaktadır. Ayrıca aile temelli psikoeğitsel çalışmaların ve temel psikolojik ihtiyaçların karşılanmasına yönelik okul rehberlik programlarının geliştirilmesinde, literatürdeki teorik yaklaşımlarla pratik uygulamalar arasında nitelikli bir köprü kurmaktadır.

# Tez ve makale araştırmalarında kullanım

- **Mağduriyet deneyimi akran zorbalığının en güçlü yordayıcısıdır ve zorba-mağdur döngüsü yaratmaktadır.** — Araştırmacılar, ergenlerin maruz kaldıkları mağduriyetin zamanla zorbaya dönüşme eğilimini tetiklediğini ve bu döngünün kısırdöngü yarattığını kanıtlamak amacıyla bu bulguyu literatür taramasında kullanabilirler.
- **Temel psikolojik ihtiyaçların engellenmesiantisosyal ve yıkıcı davranışlara kapı aralamaktadır.** — Kavramsal çerçevede özerklik, yetkinlik ve ilişkisellik ihtiyaçlarının karşılanmamasının bireylerde telafi edici negatif davranış biçimleri doğurduğunu açıklamak için temel dayanak olarak gösterilebilir.
- **Erkek ergenler kızlara kıyasla anlamlı düzeyde daha yüksek akran zorbalığı sergilemektedir.** — Tartışma bölümünde cinsiyet değişkenine ait bulguların yorumlanmasında, hegemonik erkeklik rolleri ve empati düzeylerindeki farklılıkların zorbalık üzerindeki yansımalarını tartışmak üzere kullanılabilir.

# Türetilebilir araştırma soruları

- **Magduriyet deneyiminin akran zorbaligi üzerindeki zamansal değişimi ve bu süreçte temel psikolojik ihtiyaclarin aracılik rolu nedir?**
  - Desen: Evren, Erzincan ilindeki ortaokul öğrencileridir; örneklem buyuklugu a priori guc analiziyle belirlenen 650 öğrenciden olusmaktadir. Veriler Akran Zorbaligi Ölçegi ve Temel Psikolojik Ihtiyaclar Ölçegi ile uc ay arayla iki zaman diliminde toplanacak, veriler yapısal esitlik modellemesiyle analiz edilecektir.
  - Gerekçe: Makalede magduriyetin en güçlü yordayici oldugunun vurgulanmasi ve kesitsel sınırliligin belirtilerek nedensellik bagi için boylamsal çalışma çağrısi yapilmasindan tuketilmistir.
- **Temel psikolojik ihtiyaclarin karsilanmasina yonelik geliştirilen grupla psikolojik danisma programi lise öğrencilerinin zorbalik egilimlerini azaltmakta etkili midir?**
  - Desen: Araştırma on test son test kontrol gruplu yari deneysel desene dayanmaktadir. Örneklem, guc analiziyle saptanan yüksek zorbalik puanina sahip 40 lise öğrencisinden olusmaktadir. Veriler Temel Psikolojik Ihtiyaclar Ölçegi ve Akran Zorbaligi Ölçegi ile toplanacak, verilerin analizinde ikfaktorlu varyans analizi kullanılacaktir.
  - Gerekçe: Makalede temel psikolojik ihtiyaclarin engellenmesinin zorbaligi yordadigi bulgusundan ve gelecekte deneysel çalışmalar yapilmasi önerisinden türetilmistir.
- **Ergen-ebeveyn ilişkilerinin akran zorbaligi üzerindeki koruyucu etkisi kiz ve erkek öğrencilerde farklı düzenleyici etkilere sahip midir?**
  - Desen: Tarama modelinde yurutulen çalışmanın örneklemi, tabakali örnekleme yöntemiyle secilen 750 ortaogretim öğrencisinden olusmaktadir. Veri toplama aracında Ergen-Ebeveyn İlişkileri Ölçegi ve Akran Zorbaligi Ölçegi kullanılacak, veriler coklu doğrusal regresyonda düzenleyici etki analiziyle incelenecektir.
  - Gerekçe: Makalede cinsiyetin ve ergen-ebeveyn ilişkilerinin anlamli yordayicilar oldugunun tespit edilmesinden ve erkek öğrencilere yonelik kapsamli çalışma önerilmesinden türetilmistir.

# Kaynak izleri

Her iddia, özgün yayının belirtilen sayfasındaki birebir alıntıya bağlıdır.

| Kanıt | Bölüm | PDF sayfası | Basılı sayfa | Alıntı |
|---|---|---|---|---|
| ev-o-1 | Abstract | 1 | — | This study aimed to examine the effects of individual (age, gender, frustration of basic psychological needs) and environmental (adolescent - parental relationships, friendship rel |
| ev-s-1 | ABSTRACT | 1 | — | Hierarchical Regression Analysis was used to analyze the data. According to the results obtained from the study, gender, age, frustration of basic psychological needs, adolescent - |
| ev-s-2 | ABSTRACT | 1 | — | In the study, it was determined that victimization was the strongest predictor, and the model explained approximately 34% of the bullying level of adolescents. |
| ev-s-3 | Results | 9 | — | When the victimization variable was added to the model, it was found that the friendship relations variable (t fr = .320; p>.05) was not significant. |
| ev-s-4 | Discussion | 10 | — | When the findings in terms of gender are analyzed, it is seen that boys bully more than girls. |
| ev-s-6 | Conclusion and Recommendations | 12 | — | According to our study, gender, age, frustration of basic psychological needs, adolescent - parent relationships, and victimization variables were significant predictors of bullyin |
| ev-l-1 | Discussion | 10 | — | The frustration of basic psychological needs leads to inadequate and unwanted negative behaviors that can be associated with bullying behaviors and victimization. |

# İlgili kavramlar

- [Mısır'daki Üniversite Öğrencilerinde Aleksitimi Yaygınlığı ve Akıllı Telefon Bağımlılığı ile İlişkisinin İncelenmesi](/okf/sosyal-bilimler/psikoloji-ve-davranis-bilimleri/misirdaki-universite-ogrencilerinde-aleksitimi-yayginligi-ve-akilli-telefon-bagimliligi-ile-iliskisinin-incelenmesi.md)
- [Ebeveyn Tel Fobliği ile Çocuk ve Ergenlerde Patolojik Dijital Kullanım Arasındaki İlişki: Çin Örneklemleri Üzerine Bir Meta-Analiz](/okf/sosyal-bilimler/psikoloji-ve-davranis-bilimleri/ebeveyn-tel-fobligi-ile-cocuk-ve-ergenlerde-patolojik-dijital-kullanim-arasindaki-iliski-cin-orneklemleri-uzerine-bir-meta-analiz.md)
- [Ruh Sağlığı Hemşirelerinde İş Yerindeki Kişilerarası Çatışma, Duygusal Tükenme ve Psikolojik Sıkıntının Ağ Analizi](/okf/sosyal-bilimler/psikoloji-ve-davranis-bilimleri/ruh-sagligi-hemsirelerinde-is-yerindeki-kisilerarasi-catisma-duygusal-tukenme-ve-psikolojik-sikintinin-ag-analizi.md)
- [Öğrenme Uyumu ve Öz-Düzenlemeli Öğrenme İlişkisinde Akademik Motivasyon ile Öz-Yönetimin Aracı Rolleri: Çin'deki Çifte Azaltma Politikası Bağlamında Bir İnceleme](/okf/sosyal-bilimler/psikoloji-ve-davranis-bilimleri/ogrenme-uyumu-ve-oz-duzenlemeli-ogrenme-iliskisinde-akademik-motivasyon-ile-oz-yonetimin-araci-rolleri-cindeki-cifte-azaltma-politikasi-baglaminda-bir-inceleme.md)
- [Akıllı Telefon Ekran Süresinin Azaltılmasının Ruh Sağlığı Üzerindeki Etkileri: Randomize Kontrollü Bir Çalışma](/okf/sosyal-bilimler/psikoloji-ve-davranis-bilimleri/akilli-telefon-ekran-suresinin-azaltilmasinin-ruh-sagligi-uzerindeki-etkileri-randomize-kontrollu-bir-calisma.md)
- [Yaşlı Yetişkinlerde Yalnızlık ve Yaşam Kalitesi: Psikolojik Dayanıklılığın Aracı Rolü](/okf/sosyal-bilimler/psikoloji-ve-davranis-bilimleri/yasli-yetiskinlerde-yalnizlik-ve-yasam-kalitesi-psikolojik-dayanikliligin-araci-rolu.md)
- [Sosyal-Ekolojik Düzeyde Şiddet İlişkileri: Erken ve Geç Ergenlik Döneminde Akran Mağduriyeti, Zorbalık ve Depresyonu Yordamaya Yönelik Çoklu Aracılık Modeli](/okf/sosyal-bilimler/psikoloji-ve-davranis-bilimleri/sosyal-ekolojik-duzeyde-siddet-iliskileri-erken-ve-gec-ergenlik-doneminde-akran-magduriyeti-zorbalik-ve-depresyonu-yordamaya-yonelik-coklu-aracilik-modeli.md)
- [Üniversite Öğrencilerinin Psikolojik Sağlamlık Düzeyleri ve Kariyer Engellerine İlişkin Bir İnceleme: Pandemi Dönemi Üzerine Ampirik Bir Araştırma](/okf/sosyal-bilimler/psikoloji-ve-davranis-bilimleri/universite-ogrencilerinin-psikolojik-saglamlik-duzeyleri-ve-kariyer-engellerine-iliskin-bir-inceleme-pandemi-donemi-uzerine-ampirik-bir-arastirma.md)

# Şeffaflık

- Analiz tarihi: 2026-10-20T02:49:34.549Z
- Kanıt sayısı: 7
- Üretim sürümü: makale-analizi-v3.0.0
- Kanonik sayfa: https://makaleanalizi.com/sosyal-bilimler/psikoloji-ve-davranis-bilimleri/ergenlerde-akran-zorbaliginin-bireysel-ve-cevresel-degiskenler-tarafindan-yordanmasi