---
type: "Akademik Makale Analizi"
title: "Görsel ve Koku Temelli Doğa Uyaranlarının Görev Performansı Üzerindeki Akut Etkilerine İlişkin Deneysel Bir İnceleme"
description: "Kapalı mekanlarda zaman geçirme oranının artmasıyla birlikte, iç mekan çevre koşullarının insan sağlığı, bilişsel işlevler ve iş yeri performansı üzerindeki etkileri çevre psikolojisi ve mimari tasarım alanlarında kritik bir tartışma konusu haline gelmiştir. Biyofilik tasarım ve doğa teması yazını g"
resource: "https://makaleanalizi.com/sosyal-bilimler/psikoloji-ve-davranis-bilimleri/gorsel-ve-koku-temelli-doga-uyaranlarinin-gorev-performansi-uzerindeki-akut-etkilerine-iliskin-deneysel-bir-inceleme"
doi: "10.3389/fpsyg.2026.1872507"
authors: ["Sarayu Chandra Mouli", "Marco Palma", "Suma Katabattuni", "Jay E. Maddock"]
citation: "Mouli, S. C., Palma, M., Katabattuni, S., Maddock, J. E. (2026). An experimental study of the acute effects of visual and olfactory nature stimuli on task performance. . https://doi.org/10.3389/fpsyg.2026.1872507"
publicationType: "quantitative-empirical"
discipline: "Sosyal Bilimler"
subDiscipline: "Psikoloji ve Davranış Bilimleri"
evidenceCount: 9
tags: ["davranışsal iktisat", "biliş", "deneysel psikoloji", "doğa teması", "performans", "stres"]
timestamp: "2026-08-28T09:08:24.223Z"
---

# Görsel ve Koku Temelli Doğa Uyaranlarının Görev Performansı Üzerindeki Akut Etkilerine İlişkin Deneysel Bir İnceleme

Özgün başlık: An experimental study of the acute effects of visual and olfactory nature stimuli on task performance
DOI: https://doi.org/10.3389/fpsyg.2026.1872507
Künye (APA 7): Mouli, S. C., Palma, M., Katabattuni, S., Maddock, J. E. (2026). An experimental study of the acute effects of visual and olfactory nature stimuli on task performance. . https://doi.org/10.3389/fpsyg.2026.1872507

Bilim alanı: [Sosyal Bilimler](/okf/sosyal-bilimler/index.md) › Psikoloji ve Davranış Bilimleri

# Alan bağlamı

Kapalı mekanlarda zaman geçirme oranının artmasıyla birlikte, iç mekan çevre koşullarının insan sağlığı, bilişsel işlevler ve iş yeri performansı üzerindeki etkileri çevre psikolojisi ve mimari tasarım alanlarında kritik bir tartışma konusu haline gelmiştir. Biyofilik tasarım ve doğa teması yazını genel olarak görsel uyaranlara ve kaynak yoğun mimari müdahalelere odaklanmıştır. Bununla birlikte, doğanın çoklu duyusal yapısı gereği koku gibi pasif duyusal kanalların bilişsel odaklanma, karar alma ve etik davranışlar üzerindeki bağımsız ve birleşik etkilerinin nasıl şekillendiği sorusu alanın temel bir araştırma boşluğunu eskil etmektedir.

# Akademik özet

İnsanların zamanlarının yaklaşık %90'ını kapalı binalarda geçirmesi, iç mekan çevre koşullarını insan sağlığı, bilişsel işlevler ve davranış kalıpları üzerinde belirleyici bir etken haline getirmektedir. Çevresel psikoloji ve biyofilik tasarım literatüründe doğa temasının stres düzeyini düşürdüğü, zihinsel yenilenmeyi desteklediği ve genel esenliği artırdığı geniş ölçulde belgelenmiştir. Ancak mevcut iş yeri araştırmalarının ezici bir çoğunluğu yalnızca görsel doğa unsurlarına odaklanmış, doğanın özünde çoklu duyusal bir deneyim olduğu gerçeğini göz ardı etmiştir. Modern ofis ortamlarında bütçe kısıtları ve mekansal sınırlılıklar nedeniyle kaynak yoğun müdahalelerin uygulanması zorlasirken, düşük maliyetli ve pasif çevresel düzenlemelerin çalışanların günlük bilişsel ve davranışsal performansları üzerindeki etkileri belirsizliğini korumaktadır.

Bu eksikliği gidermek amacıyla gerçekleştirilen araştırmada, görsel ve koku temelli doğa uyaranlarının tek başlarına ve bir arada iş yeriyle ilişkili bilişsel süreçler ile karar alma davranışları üzerindeki akut etkileri deneysel olarak incelenmiştir. Araştırma, 256 üniversite öğrencisinin katılımıyla 2x2 gruplar arası deneysel desende yürütülmüştür. Katılımcılar rastgele dört farklı deneysel kosula (kontrol, yalnızca görsel manzara, yalnızca doğa kokusu ve görsel ile kokunun bir arada sunulduğu birleşik koşul) atanmistir. Deneysel süreçte katılımcılar sırasıyla zihinsel matematik stres testi, harf tanımlama dikkat görevi, kelime listesi bellek testi, Raven matrisleri soyut akıl yürütme testi, Holt ve Laury risk tercihi görevi ve dürüst olmayan davranışı ölçen hile görevini tamamlamışlardır. Bilişsel ve davranışsal ölçümlerin yanı sıra göz izleme teknolojisiyle göz kırpma oranı ve AFFDEX yazılımıyla yüz ifadesi verileri toplanmıştır.

Elde edilen iki yönlü faktöriyel varyans analizi (ANOVA) sonuçları, doğa uyaranlarının bilişsel ve davranışsal süreçler üzerinde tekduzelikten ziyade göreve özgü ve farklılaşan etkiler ortaya koyduğunu göstermiştir. Görsel doğa maruziyeti dikkat sürdürülebilirliği ve soyut akıl yürütme performansında anlamlı ana etkiler sağlarken, koku temelli maruziyet bellek geri çağırma başarısında ve dürüst olmayan yanıtların azaltılmasında belirgin bir ana etki oluşturmuştur. Koku koşulunda hile yapma davranışının kontrol grubuna kıyasla %38,8 oranında azaldığı saptanmıştır. Ayrıca dikkat, bellek, risk alma ve hile davranışlarında görsel ve koku boyutları arasında anlamlı etkileşim etkileri tespit edilmiştir. Fizyolojik veriler ise doğa maruziyeti koşullarındaki katılımcıların kontrol grubuna göre daha düşük göz kırpma oranına sahip olduğunu ve bunun görsel dikkat ile göreve odaklanmayı yansıttığını ortaya koymuştur.

Çalışmanın tartışma ve sonuç bölümlerinde elde edilen bulgular, Dikkat Yenilenmesi Kuramı ve Stres Azaltma Kuramı çerçevesinde değerlendirilmiştir. Araştırma, doğa temasının yalnızca görsel bir kanaldan ibaret olmadığını ve koku gibi pasif duyusal ipuçlarının da iş yeri performansını ve ahlaki karar alma süreçlerini anlamlı biçimde sekillendirebildigini kanıtlayarak yazına özgün bir katkı sunmaktadır. Biyofilik tasarım stratejilerinde çoklu duyusal yaklaşımların entegrasyonunu destekleyen bu sonuçlar, düşük maliyetli koku ve manzara müdahalelerinin modern iç mekan iş ortamlarında verimliliği, dikkati ve etik davranışı artırmada pratik bir araç olarak kullanılabileceğini göstermektedir. Gelecek araştırmalar için bu bulgular, kapalı mekan çalışanlarında duyusal modulasyonun uzun vadeli etkilerini ve ahlaki biliş üzerindeki psikolojik mekanizmaları incelemek açısından sağlam bir zemin hazırlamaktadır.

# Araştırmanın amacı

Bu çalışma, görsel ve koku temelli doğa uyaranlarının tek başlarına ve bir arada iş yeriyle ilişkili bilişsel süreçler ile karar alma davranışları üzerindeki bağımsız ve etkileşimli etkilerini deneysel olarak incelemeyi amaçlamaktadır.

# Yöntem ve tasarım

Bu çalışmada görsel ve koku temelli doğa uyaranlarının tek başlarına ve bir arada bilişsel süreçler ile karar alma davranışları üzerindeki akut etkilerini incelemek amacıyla 2x2 gruplar arası deneysel desen uygulanmıştır.

# Bulgular ve önermeler

1. Görsel doğa uyaranı sunumu dikkat koruma ve soyut akıl yürütme performansında istatistiksel olarak anlamlı ana etkiler ve artışlar sağlamıştır.
2. Koku temelli doğa uyaranı sunumu kısa süreli bellek hatırlama performansında ve dürüst olmayan davranışların azaltılmasında istatistiksel olarak anlamlı ana etkiler sergilemiştir.
3. Görsel ve koku uyaranlarının bir arada sunulması dikkat, bellek, risk alma ve dürüstlük davranışlarında anlamlı etkileşim etkileri ortaya koymuştur.
4. Doğa uyaranlarına maruz kalan deneysel gruplardaki katılımcılar kontrol grubuna kıyasla daha düşük göz kırpma oranları sergileyerek daha yüksek görsel dikkat ve görev bağlılığı göstermiştir.

# Yazarın tartışması

Yapılan deneysel analizler, görsel ve koku temelli doğa uyaranlarının bilişsel performans ve karar alma davranışları üzerinde tekdize bir etki yaratmak yerine moda özgü ayrışmalar sergilediğini ortaya koymaktadır. Görsel doğa manzarası dikkat koruma ve soyut akıl yürütme performansını artırırken, koku uyaranı bellek hatırlama kapasitesini yükseltmiş ve dürüst olmayan davranış oranlarını anlamlı ölçutte azaltmıştır.

Yazarlar elde edilen bu ayrışmayı, farklı duyusal kanalların zihinsel mekanizmalar üzerinde özelleşmiş yollarla çalıştığı şeklinde açıklamaktadır. Görsel girdilerin zihinsel odaklanma ve bağlamsal retainsiyonu desteklediği, koku girdilerinin ise duygusal ve çağrısimsal mekanizmaları tetikleyerek karar alma tercihlerini ve bellek süreçlerini şekillendirdiği vurgulanmaktadır.

Tartışma bölümünde bu sonuçlar Dikkat Yenileme Kuramı ve Stres Azaltma Kuramı zemininde yorumlanmış, ayrıca Yıldırım vd. (2024) ile Sakimura vd. (2025) tarafından yürütülen çok duyulu yenilenme çalışmalarıyla karşılaştırılmıştır. Literatürdeki geleneksel görsel odaklı yaklaşımların aksine, koku ortamlarının da tek başına yenilenme ve davranış değişimi yaratabileceği deneysel olarak doğrulanmıştır.

Sonuç olarak yazarlar, pencereler ve doğal koku difuzorleri gibi düşük maliyetli ve pasif çekirdek müdahalelerin kapalı iş yeri ortamlarında performans artışı ve etik karar alma desteği sağlayabileceğini savunmaktadır. Çalışma, biyofilik tasarım stratejilerinin yalnızca görsel değil, çok duyulu bir yaklaşımla kurgulanması gerektiğini göstermektedir.

# Yazarın sonucu

Yazarlar, iş yeri ortamlarında görsel ve koku temelli doğa uyaranlarının homojen bir etki yaratmak yerine bilişsel ve davranışsal çıktıları farklı yollarla etkilediği sonuçuna varmaktadır. Görsel elemanlar dikkat ve akıl yürütmeyi desteklerken koku unsurları bellek ve dürüstlük davranışını şekillendirmektedir. Bu bulgular, düşük maliyetli pasif çekirdek müdahalelerin iş yeri performansını ve çalışan karar alma süreçlerini iyileştirmede etkili bir biyofilik tasarım stratejisi olduğunu göstermektedir.

# Literatürdeki işlevi

Bu çalışma, çevre psikolojisi ve biyofilik tasarım yazınında görsel odaklı yenilenme yaklaşımlarının ötesine geçerek koku duyusunun bilişsel ve davranışsal süreçlerdeki bağımsız rolünü deneysel zeminle ortaya koymaktadır. Geleneksel literatürde doğa temasının yararları büyük oranda manzara veya yeşil alan görüntüleri üzerinden açıklanırken, bu eser kokusal çevre elemanlarının dikkat, bellek ve etik karar alma mekanizmalarını nasıl ayrışan yollarla etkilediğini göstermektedir. Böylece kapalı mekân tasarımı ve çalışan verimliliği alanındaki ampirik boşluğu doldurarak çok duyulu biyofilik müdahalelerin teorik altyapısını güçlendirmektedir.

Önceki çalışmalarla ilişkisi: Eser, Stephen Kaplan'ın Dikkat Yenileme Kuramı (ART) ve Roger Ulrich'in Stres Azaltma Kuramı (SRT) gibi temel teorik çerçeveleri zemin almaktadır. Önceki çalışmalar doğa maruziyetinin zihinsel kaynakları tazelediğini savunmakla birlikte genel olarak tekil ve görsel girdileri incelemiştir. Çalışma, Yıldırım ve arkadaşlarının (2024) çok duyulu iş yeri yenilenmesi bulguları ile Sakimura ve arkadaşlarının (2025) görsel unsur olmaksızın gerçekleşen fizyolojik yenilenme kanıtlarını bütünleştirerek literatürü genişletmektedir. Bu doğrultuda, koku duyusunun doğrudan bellek ve dürüstlük davranışı üzerindeki özgün etkilerini ortaya koyarak mevcut teorik kuramları çok duyulu boyuta taşımaktadır.

Literatür taramasına katkısı: Literatür taraması yapacak araştırmacılar için bu çalışma, biyofilik tasarımın yalnızca estetik ve görsel bir mimari tercih olmadığını, aynı zamanda bilişsel performansı ve etik karar alma süreçlerini doğrudan şekillendiren çok duyulu bir müdahale alanı olduğunu göstermektedir. Makale; dikkat, bellek, soyut akıl yürütme, risk alma ve dürüstlük değişkenlerini aynı deneysel tasarımda bir arada inceleyerek araştırmacılara metodolojik bir sentez sunmaktadır. Ayrıca iş yeri psikolojisi ve çevresel faktörler üzerine çalışan akademisyenlerin, koku ve görsel uyaranların etkileşimli mekanizmalarını literatür taramalarına entegre etmelerine olanak tanımaktadır.

# Tez ve makale araştırmalarında kullanım

- **Kapalı mekanlarda koku ve görsel doğa uyaranlarının sunduğu bilişsel yenilenme tekdüze olmayıp modaya özgü farklı yollarla gerçekleşir.** — Tezin kuramsal çerçeve bölümünde Dikkat Yenileme Kuramının çok duyulu boyutunu açıklamak ve görsel girdilerin dikkat ile akıl yürütmeyi, kokusal girdilerin ise bellek ve karar almayı etkilediğini vurgulamak için kullanılabilir.
- **Pasif ve düşük maliyetli çevresel doğa uyaranları çalışanların etik karar alma süreçlerini ve dürüstlük düzeylerini olumlu etkiler.** — Literatür taramasında iş yeri psikolojisi ve davranışsal iktisat başlıkları altında, doğa kokusu sunumunun hile yapma davranışını yüzde 38.8 oranında azaltabildiği ampirik bir veri olarak aktarılabilir.
- **İş yeri performans araştırmalarında teşvikli bilişsel görev dizilimleri ile göz kırpma oranı gibi fizyolojik göstergeler eş zamanlı olarak entegre edilebilir.** — Yöntem bölümünde, deneysel müdahalelerin bilişsel yük üzerindeki etkisini ölçmek için O-Tree ve iMotions tabanlı eye-tracking entegrasyonuna metodolojik bir örnek olarak atıf yapılabilir.

# Türetilebilir araştırma soruları

- **Açık planlı ofis ortamlarında sunulan doğal ses ve koku uyaranlarının birleşik etkisi çalışanların dikkat sürdürülebilirliği ve dürüst bildirim davranışlarını nasıl etkilemektedir?**
  - Desen: Açık ofis ortamında 2x2 gruplar arası deneysel desen kurulacaktır. Örneklem büyüklüğü a priori güç analizi ile belirlenecek, katılımcılara dikkat odaklı görevler ile teşvikli finansal bildirim testleri uygulanacaktır. Veriler sürekli göz takibi ve zaman serisi ANOVA yaklaşımı ile analiz edilecektir.
  - Gerekçe: Makalenin tartışma bölümünde koku ve görsel girdilerin dürüstlük ve dikkat üzerindeki ayrışan etkilerine ilişkin elde edilen bulgulardan ve gerçek iş yeri ortamlarına genişletme çağrısından türetilmiştir.
- **Farklı konsantrasyonlardaki çam ve bergamot aromalarının kışkırtılmış zihinsel stres sonrasında kısa süreli bellek hatırlama kapasitesi ve göz kırpma dinamiklerine etkisi nedir?**
  - Desen: Laboratuvar koşullarında farklaştırılmış koku yoğunluklarına sahip tekrarlı ölçümlü desen uygulanacaktır. Katılımcı sayısı veri doygunluğu ve güç analizi prensiplerine göre seçilecek, WAIS bellek testi sırasında iMotions ile göz kırpma sıklığı kaydedilerek karıştırma modelleriyle incelenecektir.
  - Gerekçe: Makalede koku maruziyetinin bellek hatırlama üzerindeki anlamlı ana etkisi ve göz kırpma oranındaki düşüş ile temsil edilen fizyolojik dikkat mekanizması bulgusuna dayanmaktadır.
- **Ofis ortamlarındaki bitki varlığı ve doğa kokusunun çalışanların örtük moral tutumları ve hile yapma eğilimi üzerindeki etkisinde pozitif duygu durumunun aracılık rolü var mıdır?**
  - Desen: Çalışan grupları üzerinde biyofilik ortam koşullarında hile ölçüm görevi ve AFFDEX duygusal yüz ifadesi analizi gerçekleştirilecektir. Katılımcı sayısı güç analizi ile hesaplanacak, örtük tutumlar Yapısal Eşitlik Modellemesi (SEM) ve aracı değişken analizleriyle değerlendirilecektir.
  - Gerekçe: Yazarların tartışma kısmında koku maruziyetinin dürüst olmayan davranışı azaltma mekanizmasının doğrudan moral biliş veya örtük duygusal süreçler ölçülmediği için gelecekte incelenmesi gerektiği yönündeki kısıtlılık açıklamasından türetilmiştir.

# Kaynak izleri

Her iddia, özgün yayının belirtilen sayfasındaki birebir alıntıya bağlıdır.

| Kanıt | Bölüm | PDF sayfası | Basılı sayfa | Alıntı |
|---|---|---|---|---|
| ev-o-1 | Methods | 1 | — | A between-subjects experiment ( N = 256) employed a 2 × 2 design (visual: present vs. absent × olfactory: present vs. absent). |
| ev-o-2 | Purpose and research questions | 3 | — | 2 Purpose and research questions The present study investigates how visual and olfactory nature stimuli independently and in combination affect workplace- relevant cognitive proces |
| ev-s-1 | Sample and setting | 4 | — | The study was conducted in a laboratory located adjacent to a large green space called the “Research Park.” |
| ev-s-2 | Results | 1 | — | Visual exposure was associated with improvements in attention and abstract reasoning, whereas olfactory exposure was associated with memory performance and dishonest responding. |
| ev-s-3 | Blink rate (BR) analysis | 4 | — | Participants exposed to nature stimuli (visual, olfactory, or combined) will exhibit lower blink rates compared to the control condition, reflecting differences in attentional enga |
| ev-s-5 | Discussion | 10 | — | (2024) reported modality-specific restorative effects across sensory channels in workplace settings, highlighting the importance of considering restoration as a multisensory proces |
| ev-l-1 | Discussion | 10 | — | These findings are consistent with established frameworks such as Attention Restoration Theory (ART) (Kaplan, 1995), which emphasizes the role of natural environments in replenishi |
| ev-l-2 | Purpose and research questions | 3 | — | 2 Purpose and research questions The present study investigates how visual and olfactory nature stimuli independently and in combination affect workplace- relevant cognitive proces |
| ev-l-3 | Discussion | 11 | — | Sakimura et al. (2025) demonstrated physiological restoration in the absence of visual nature elements, challenging traditional vision-centric interpretations of restorative theory |

# İlgili kavramlar

- [Akran Zorbalığına Maruz Kalan Ergenlerde İçselleştirilmiş Davranış Sorunlarının İncelemesi](/okf/sosyal-bilimler/psikoloji-ve-davranis-bilimleri/akran-zorbaligina-maruz-kalan-ergenlerde-icsellestirilmis-davranis-sorunlarinin-incelemesi.md)
- [Mısır'daki Üniversite Öğrencilerinde Aleksitimi Yaygınlığı ve Akıllı Telefon Bağımlılığı ile İlişkisinin İncelenmesi](/okf/sosyal-bilimler/psikoloji-ve-davranis-bilimleri/misirdaki-universite-ogrencilerinde-aleksitimi-yayginligi-ve-akilli-telefon-bagimliligi-ile-iliskisinin-incelenmesi.md)
- [Ebeveyn Tel Fobliği ile Çocuk ve Ergenlerde Patolojik Dijital Kullanım Arasındaki İlişki: Çin Örneklemleri Üzerine Bir Meta-Analiz](/okf/sosyal-bilimler/psikoloji-ve-davranis-bilimleri/ebeveyn-tel-fobligi-ile-cocuk-ve-ergenlerde-patolojik-dijital-kullanim-arasindaki-iliski-cin-orneklemleri-uzerine-bir-meta-analiz.md)
- [Ruh Sağlığı Hemşirelerinde İş Yerindeki Kişilerarası Çatışma, Duygusal Tükenme ve Psikolojik Sıkıntının Ağ Analizi](/okf/sosyal-bilimler/psikoloji-ve-davranis-bilimleri/ruh-sagligi-hemsirelerinde-is-yerindeki-kisilerarasi-catisma-duygusal-tukenme-ve-psikolojik-sikintinin-ag-analizi.md)
- [Öğrenme Uyumu ve Öz-Düzenlemeli Öğrenme İlişkisinde Akademik Motivasyon ile Öz-Yönetimin Aracı Rolleri: Çin'deki Çifte Azaltma Politikası Bağlamında Bir İnceleme](/okf/sosyal-bilimler/psikoloji-ve-davranis-bilimleri/ogrenme-uyumu-ve-oz-duzenlemeli-ogrenme-iliskisinde-akademik-motivasyon-ile-oz-yonetimin-araci-rolleri-cindeki-cifte-azaltma-politikasi-baglaminda-bir-inceleme.md)
- [Akıllı Telefon Ekran Süresinin Azaltılmasının Ruh Sağlığı Üzerindeki Etkileri: Randomize Kontrollü Bir Çalışma](/okf/sosyal-bilimler/psikoloji-ve-davranis-bilimleri/akilli-telefon-ekran-suresinin-azaltilmasinin-ruh-sagligi-uzerindeki-etkileri-randomize-kontrollu-bir-calisma.md)
- [Yaşlı Yetişkinlerde Yalnızlık ve Yaşam Kalitesi: Psikolojik Dayanıklılığın Aracı Rolü](/okf/sosyal-bilimler/psikoloji-ve-davranis-bilimleri/yasli-yetiskinlerde-yalnizlik-ve-yasam-kalitesi-psikolojik-dayanikliligin-araci-rolu.md)
- [Sosyal-Ekolojik Düzeyde Şiddet İlişkileri: Erken ve Geç Ergenlik Döneminde Akran Mağduriyeti, Zorbalık ve Depresyonu Yordamaya Yönelik Çoklu Aracılık Modeli](/okf/sosyal-bilimler/psikoloji-ve-davranis-bilimleri/sosyal-ekolojik-duzeyde-siddet-iliskileri-erken-ve-gec-ergenlik-doneminde-akran-magduriyeti-zorbalik-ve-depresyonu-yordamaya-yonelik-coklu-aracilik-modeli.md)

# Şeffaflık

- Analiz tarihi: 2026-08-28T09:08:24.223Z
- Kanıt sayısı: 9
- Üretim sürümü: makale-analizi-v3.0.0
- Kanonik sayfa: https://makaleanalizi.com/sosyal-bilimler/psikoloji-ve-davranis-bilimleri/gorsel-ve-koku-temelli-doga-uyaranlarinin-gorev-performansi-uzerindeki-akut-etkilerine-iliskin-deneysel-bir-inceleme