---
type: "Akademik Makale Analizi"
title: "Üniversite Öğrencilerinin Zihinsel İyilik Halini Etkileyen Stres Etkenleri: Stresörler, Algılanan Stres ve İyilik Hali Arasındaki İlişkilerin Kesitsel İncelemesi"
description: "Yükseköğretim öğrencilerinin zihinsel iyilik hallerinde gözlenen düşüş ve artan psikolojik sıkıntılar, küresel ölçekte toplum sağlığı ve eğitim politikalarının temel tartışma alanlarından biri haline gelmiştir. Üniversite yaşamı; akademik yükümlülükler, ailevi beklentiler, zaman yönetimi zorlukları"
resource: "https://makaleanalizi.com/sosyal-bilimler/psikoloji-ve-davranis-bilimleri/universite-ogrencilerinin-zihinsel-iyilik-halini-etkileyen-stres-etkenleri-stresorler-algilanan-stres-ve-iyilik-hali-arasindaki-iliskilerin-kesitsel-incelemesi"
doi: "10.1371/journal.pone.0275925"
authors: ["Sybren Slimmen", "Olaf Timmermans", "Kalina Mikołajczak-Degrauwe", "Anke Oenema"]
citation: "Slimmen, S., Timmermans, O., Mikołajczak-Degrauwe, K., Oenema, A. (2022). How stress-related factors affect mental wellbeing of university students A cross-sectional study to explore the associations between stressors, perceived stress, and mental wellbeing. PLoS ONE, 17(11), e0275925-e0275925. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0275925"
publicationType: "quantitative-empirical"
discipline: "Sosyal Bilimler"
subDiscipline: "Psikoloji ve Davranış Bilimleri"
evidenceCount: 10
tags: ["Zihinsel iyilik hali", "Algılanan stres", "Akademik baskı", "Başa çıkma tarzları", "Üniversite öğrencileri"]
timestamp: "2026-09-23T22:43:26.290Z"
---

# Üniversite Öğrencilerinin Zihinsel İyilik Halini Etkileyen Stres Etkenleri: Stresörler, Algılanan Stres ve İyilik Hali Arasındaki İlişkilerin Kesitsel İncelemesi

Özgün başlık: How stress-related factors affect mental wellbeing of university students A cross-sectional study to explore the associations between stressors, perceived stress, and mental wellbeing
DOI: https://doi.org/10.1371/journal.pone.0275925
Künye (APA 7): Slimmen, S., Timmermans, O., Mikołajczak-Degrauwe, K., Oenema, A. (2022). How stress-related factors affect mental wellbeing of university students A cross-sectional study to explore the associations between stressors, perceived stress, and mental wellbeing. PLoS ONE, 17(11), e0275925-e0275925. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0275925

Bilim alanı: [Sosyal Bilimler](/okf/sosyal-bilimler/index.md) › Psikoloji ve Davranış Bilimleri

# Alan bağlamı

Yükseköğretim öğrencilerinin zihinsel iyilik hallerinde gözlenen düşüş ve artan psikolojik sıkıntılar, küresel ölçekte toplum sağlığı ve eğitim politikalarının temel tartışma alanlarından biri haline gelmiştir. Üniversite yaşamı; akademik yükümlülükler, ailevi beklentiler, zaman yönetimi zorlukları ve finansal kaygılar gibi çok boyutlu stresörlerin eş zamanlı olarak deneyimlendiği karmaşık bir süreçtir. Literatürde farklı stres kaynaklarının psikolojik sağlık üzerindeki etkileri tekil olarak incelenmiş olsa da, bu stresörlerin algılanan stres mekanizması üzerinden zihinsel iyilik haline nasıl yansıdığı ve bireysel başa çıkma kaynaklarının ya da kişilik özelliklerinin bu ilişkide nasıl bir tampon işlevi gördüğü bütüncül bir model çerçevesinde yeterince açıklanmamıştır.

# Akademik özet

Yükseköğretim öğrencilerinin zihinsel sağlığı ve psikolojik esnekliği, çağdaş toplum sağlığı ve eğitim yönetimi literatüründe stratejik bir öneme sahiptir. Süreğen stres deneyimi, bireylerin akademik başarılarını olumsuz etkilemenin yanı sıra duygusal tükenmişlik ve yaşam doyumunda belirgin kayıplara yol açmaktadır. Bütüncül bir bakış açısıyla ele alındığında, öğrencilerin karşı karşıya kaldığı akademik, finansal ve sosyal sorumlulukların yarattığı baskıların zihinsel iyilik haline yansıma biçimlerinin haritalandırılması gerekmektedir. Bu doğrultuda çalışma, üniversite öğrencilerinde stres kaynakları, algılanan stres düzeyi ve zihinsel iyilik hali arasındaki karmaşık etkileşimleri kavramsal bir model çerçevesinde ele alarak alandaki önemli bir teorik ve ampirik boşluğu doldurmayı hedeflemektedir.

Araştırmanın amacı, temel stresörlerin (akademik baskı, ailevi durumlar, yan faaliyet baskısı ve finansal durum) algılanan stres ve zihinsel iyilik hali üzerindeki doğrudan ve dolaylı etkilerini belirlemek, algılanan stresin aracı rolünü test etmek ve kişisel kaynakların bu ilişkideki düzenleyici işlevini ortaya koymaktır. Nicel araştırmalar için kesitsel anket tasarımı benimşenmiş ve Hollanda'daki HZ Uygulamalı Bilimler Üniversitesi'nde öğrenim gören 875 öğrenciden (ortalama yaş 21,6; %62,3 kadın) geçerliği kanıtlanmış ölçme araçları (WEMWBS, PSS, Brief COPE, TIPI vb.) aracılığıyla veri toplanmıştır. Verilerin analizinde doğrusal regresyon tekniklerinin yanı sıra Hayes PROCESS eklentisi kullanılarak aracılık (Model 4) ve düzenleyicilik (Model 1) analizleri gerçekleştirilmiştir.

Bulgular, algılanan stresin zihinsel iyilik hali üzerinde güçlü ve negatif bir etkiye sahip olduğunu ve iyilik halindeki varyansın %45'ini tek başına açıkladığını göstermektedir. İncelenen tüm alt stresörler (akademik baskı, ailevi baskı, yan faaliyet baskısı ve finansal baskı) zihinsel iyilik halini olumsuz etkilemektedir. Aracılık analizleri sonuçunda, finansal baskı ve yan faaliyet baskısının zihinsel iyilik hali üzerindeki etkisinin tamamen algılanan stres üzerinden gerçekleştiği; akademik baskı ve ailevi baskının ise algılanan stres aracılığının yanında doğrudan olumsuz etkilerini de sürdürdüğü saptanmıştır. Düzenleyicilik analizlerinde ise yaklaşım odaklı başa çıkma tarzı ile duygusal denge kişilik özelliğinin, algılanan stresin zihinsel iyilik hali üzerindeki tahrip edici etkisini önemli ölçüde tamponladığı tespit edilmiştir.

Çalışmanın tartışma ve sonuç bölümü, elde edilen ampirik kanıtları önceki literatürle ilişkilendirerek yükseköğretim kurumları için somut çıkarımlar sunmaktadır. Akademik baskının zihinsel iyilik hali üzerindeki en baskın stresör olarak öne çıkması, müdahale stratejilerinin öncelikle müfredat ve değerlendirme yüklerinin hafifletilmesine odaklanması gerektiğini göstermektedir. Ayrıca yaklaşım odaklı başa çıkma stratejilerinin ve psikolojik dayanıklılığın koruyucu işlevi, üniversite rehberlik servislerinin öğrencilere sorun odaklı başa çıkma becerileri kazandıran grupla müdahale programları (RCI gibi) entegre etmesinin kritik önemini ortaya koymaktadır. Bu sonuçlar, öğrenci ruh sağlığı politikalarının hem çevresel stresörleri azaltma hem de bireysel koruyucu kaynakları güçlendirme çift eksenli yürütülmesi gerektiğini kanıtlamaktadır.

# Araştırmanın amacı

Bu çalışmanın temel amacı, üniversite öğrencilerinde akademik baskı, ailevi durumlar, yan faaliyet baskısı ve finansal durumdan oluşan alt stresörlerin algılanan stres ve zihinsel iyilik hali ile ilişkisini belirlemek; algılanan stresin bu stresörler ile iyilik hali arasındaki aracı rolünü çözümlemek ve yalnızlık, öz saygı, kişilik özellikleri ile başa çıkma tarzlarının algılanan stresin iyilik hali üzerindeki etkisini tamponlayıp tamponlamadığını incelemektir.

# Yöntem ve tasarım

Bu araştırmada, üniversite öğrencilerinin maruz kaldığı çeşitli stres kaynaklarının zihinsel iyilik hali üzerindeki etkilerini ve bu süreçte algılanan stresin aracılık rolü ile kişisel kaynakların düzenleyici etkilerini incelemek amacıyla kesitsel tarama deseni benimsenmiştir.

# Bulgular ve önermeler

1. Algılanan stres düzeyi, zihinsel iyilik hali ile güçlü ve negatif bir ilişki sergilemekte olup, zihinsel iyilik halindeki toplam varyansın yüzde kırk beşini açıklamaktadır.
2. Akademik baskı, aile baskısı, yan faaliyet baskısı ve finansal baskı unsurlarının tümü zihinsel iyilik hali üzerinde doğrudan ve olumsuz bir etki yaratmaktadır.
3. Temel stresörlerin zihinsel iyilik hali üzerindeki etkisinde algılanan stres kısmi veya tam aracı rol oynamakta, akademik ve aile baskısı ise doğrudan etkilerini sürdürmektedir.
4. Yaklaşım odaklı başa çıkma tarzı ile duygusal denge kişilik özelliği, algılanan stresin zihinsel iyilik hali üzerindeki olumsuz yansımalarını hafifleten tamponlama etkisi göstermektedir.

# Yazarın tartışması

Yürütülen analizler, öğrencilerin deneyimlediği algılanan stres seviyesinin zihinsel iyilik halleri üzerinde yıkıcı bir baskı kurduğunu ve toplam varyansın neredeyse yarısını tek başına açıkladığını net bir şekilde ortaya koymaktadır. Bu durum, akademik ortamdaki stres yükünün sadece geçici bir rahatsızlık olmadığını, doğrudan bireylerin psikolojik işlevselliğini ve yaşam kalitesini sarstığını kanıtlamaktadır.

Yazarlar, bu durumun arkasındaki mekanizmaları açıklarken akademik ve ailevi baskıların hem dolaylı olarak algılanan stres üzerinden hem de doğrudan zihinsel iyilik halini zedelediğini vurgulamaktadır. Öğrencilerin ders dışı etkinlikler veya finansal yükler nedeniyle yaşadığı gerilimler ise büyük ölçüde algılanan stres yoluyla etki göstererek dolaylı bir yordayıcı çerçeve çizmektedir.

Elde edilen bu sonuçlar, alanyazındaki benzer çalışmalarla kıyaslandığında, pandemi döneminin getirdiği ek belirsizliklerin öğrencileri çok daha kırılgan bir konuma getirdiğini doğrulamaktadır. Önceki araştırmalar genellikle sağlık disiplinlerindeki yüksek stres oranlarına odaklanırken, mevcut bulgular bu riskin tüm yükseköğretim kademesine yayıldığını ve genişletilmiş bir perspektifle ele alınması gerektiğini göstermektedir.

Sonuç olarak yazarlar, öğrencilerin psikolojik dayanıklılığını artırmak için yükseköğretim kurumlarında yaklaşım odaklı başa çıkma becerilerini geliştiren erken müdahale programlarının entegre edilmesini önermektedir. Akademik baskı kaynaklarının yeniden yapılandırılması ve bireysel başa çıkma kaynaklarının güçlendirilmesi, gelecekteki öğrenci refahı açısından hayati önem taşımaktadır.

# Yazarın sonucu

Araştırmanın sonuçları, algılanan stresin öğrencilerin zihinsel iyilik halini tehdit eden en belirleyici unsurlardan biri olduğunu ve akademik baskının bu süreçte öncelikli rol oynadığını göstermektedir. Öğrencilerin ruh sağlığını korumak amacıyla algılanan stresin kaynağındaki baskı unsurlarının azaltılması ve yaklaşım odaklı başa çıkma becerilerinin kazandırılması acil bir gerekliliktir.

# Literatürdeki işlevi

Bu akademik yayın, yükseköğretim öğrencilerinin deneyimlediği psikolojik sıkıntıların ve düşük zihinsel iyilik halinin yapısal dinamiklerini inceleyerek literatürde bütüncül bir kuramsal model sunmaktadır. Çalışma, Job Demands-Resources modeli ile Student Wellbeing modelini sentezleyerek, farklı stresörlerin algılanan stres üzerindeki dolaylı ve doğrudan yansımalarını ampirik olarak haritalandırmaktadır. Alanyazında çoğunlukla parça parça ele alınan akademik baskı, ailevi koşullar, finansal yükler ve yan faaliyet baskısı gibi unsurların ortak bir çerçevede nasıl birleştiğini gösteren öncü bir işlev üstlenmektedir.

Önceki çalışmalarla ilişkisi: Çalışma, önceki araştırmaların sınırlılıklarını aşarak sağlık disiplinleri dışındaki geniş öğrenci popülasyonlarında da benzer ve hatta daha derin risklerin bulunduğunu ortaya koymaktadır. Daha önceki bazı çalışmalar akademik baskının veya yalnızlığın tek başına stres üzerindeki etkilerine odaklanırken, bu makale yaklaşım odaklı başa çıkma ve duygusal denge gibi kişisel kaynakların stres ile iyilik hali arasındaki ilişkiyi nasıl düzenlediğini moderasyon analizleriyle test etmiştir. Böylece önceki literatürün bulgularını genişletmekte ve kriz dönemlerinin (pandemi gibi) bireysel kırılganlıkları nasıl tetiklediğini ampirik verilerle doğrulamaktadır.

Literatür taramasına katkısı: Literatür taraması yapan araştırmacılar için bu makale, öğrenci refahı araştırmalarında kullanılan ölçeklerin (WEMWBS, PSS, Brief COPE vb.) bir arada nasıl modellenebileceğine dair metodolojik bir kılavuz sunmaktadır. Stresörlerin doğrudan etkileri ile algılanan stres aracılığıyla gerçekleşen dolaylı etkilerin ayrıştırılması, gelecekteki tarama çalışmalarında hangi değişkenlerin kontrol edilmesi gerektiği konusunda net bir perspektif kazandırmaktadır. Ayrıca, üniversitelerin müfredatlarına entegre edebileceği somut psikolojik müdahale alanlarını işaret ederek teorik bilgiyi pratik uygulama stratejileriyle buluşturmaktadır.

# Tez ve makale araştırmalarında kullanım

- **Algılanan stres düzeyi, zihinsel iyilik hali ile güçlü ve negatif bir ilişki sergilemekte olup, zihinsel iyilik halindeki toplam varyansın yüzde kırk beşini açıklamaktadır.** — Yükseköğretim öğrencilerinde stresin ruh sağlığı üzerindeki yıkıcı istatistiksel payını literatür taraması bölümünde kanıt olarak sunmak için kullanılır.
- **Temel stresörlerin zihinsel iyilik hali üzerindeki etkisinde algılanan stres kısmi veya tam aracı rol oynamakta, akademik ve aile baskısı ise doğrudan etkilerini sürdürmektedir.** — Kavramsal çerçeve bölümünde stresörlerin ve algılanan stresin mekanizmasını çok boyutlu bir modelle açıklamak amacıyla temel alınır.
- **Yaklaşım odaklı başa çıkma tarzı ile duygusal denge kişilik özelliği, algılanan stresin zihinsel iyilik hali üzerindeki olumsuz yansımalarını hafifleten tamponlama etkisi göstermektedir.** — Tartışma bölümünde bireysel kaynakların ve başa çıkma stratejilerinin koruyucu rolünü yorumlamak için referans olarak kullanılır.

# Türetilebilir araştırma soruları

- **Üniversite öğrencilerinde akademik baskının zihinsel iyilik hali üzerindeki doğrudan ve algılanan stres aracılı dolaylı etkileri akademik yıl boyunca nasıl bir değişim göstermektedir?**
  - Desen: Aynı üniversitenin farklı lisans programlarından güç analiziyle belirlenen temsil edici örneklemle, akademik yılın başında ve sonunda iki aşamalı anket uygulanarak veri toplanacak; veriler yapısal eşitlik modellemesiyle analiz edilecektir.
  - Gerekçe: Mevcut makalede akademik baskının zihinsel iyilik hali üzerinde hem algılanan stres aracılığıyla dolaylı hem de kalıcı bir doğrudan etki bırakması, bu ilişkinin zaman içindeki seyrinin boylamsal olarak incelenmesi yönündeki yazar çağrısından türetilmiştir.
- **Yaklaşım odaklı başa çıkma becerilerini geliştirmeye yönelik kısa süreli müdahale programları üniversite öğrencilerinin algılanan stres düzeylerini ve zihinsel iyilik hallerini istatistiksel olarak anlamlı düzeyde artırmakta mıdır?**
  - Desen: Deney ve kontrol gruplu ön test-son test yarı deneysel desen kullanılarak, üniversite öğrencileri arasında rastgele atamayla oluşturulan örneklem üzerinde üç seanslık yapılandırılmış grup oturumları yürütülecek ve varyans analizi ile değerlendirilecektir.
  - Gerekçe: Makale sonuçlarında yaklaşım odaklı başa çıkmanın tamponlama etkisi gösterdiği bulgusuna dayanarak ve yazarların Resilience and Coping Intervention gibi programların eğitime entegre edilmesi önerisinden hareketle tasarlanmıştır.
- **Çalışan ve öğrenci kimliğini bir arada yürüten üniversite öğrencilerinde yan faaliyet baskısı ve finansal baskının algılanan stres üzerindeki yordayıcı gücü fakültelere göre farklılık göstermekte midir?**
  - Desen: Farklı fakültelerden tabakalı örnekleme yöntemiyle seçilen öğrencilerle kesitsel anket çalışması yürütülecek, çoklu doğrusal regresyon analizleri ve Hayes PROCESS model 4 aracılık testleri ile veriler çözümlenecektir.
  - Gerekçe: Makalede yan faaliyet baskısının en yüksek ortalamaya sahip olmasına rağmen etkisinin tamamen algılanan stres üzerinden yürüdüğü bulgusundan ve örneklem çeşitliliği sınırlılığından türetilmiştir.

# Kaynak izleri

Her iddia, özgün yayının belirtilen sayfasındaki birebir alıntıya bağlıdır.

| Kanıt | Bölüm | PDF sayfası | Basılı sayfa | Alıntı |
|---|---|---|---|---|
| ev-o-1 | Abstract | 1 | — | Lowered mental wellbeing of students is a growing health and societal problem. Experiencing high levels of stress for a longer period of time has been associated with an increased  |
| ev-o-2 | Introduction | 3 | — | The aim of this study is to explore 1) how the identified underlying stressors are related to perceived stress and mental wellbeing, |
| ev-s-1 | Method | 1 | — | A cross-sectional survey design was used among students of an University of Applied Sciences and conducted between November 16, 2020, and January 18, 2021. |
| ev-s-2-2 | Results | 2 | — | Perceived stress had a strong negative association with mental wellbeing (unstandardized regression coefficient ( b) = -.848, p < .001; r = -.667, p < .01), explaining 45% of the v |
| ev-s-3 | Results | 2 | — | Academic pressure ( b = -8.014, p < .01), family pressure ( b = -3.189, p < .01), side- activity pressure ( b = -3.032, p < .01) and financial pressure ( b = -2.041, p < .01) all h |
| ev-s-4 | Results | 2 | — | This effect was mediated by perceived stress, but a direct effect remained for academic pressure ( b = -3.306, p < .01) and family pressure ( b = -1.130, p < .01). |
| ev-s-5-2 | Results | 2 | — | Significant interaction effects between perceived stress and mental wellbe- ing were found for approach coping (low = -.93, p < .01; high = -.64, p < .01) and emotional stability ( |
| ev-s-6 | Discussion | 12 | — | A strong association between perceived stress and mental wellbeing was also found in a study among nursing students [16]. However, the association found in our study was even stron |
| ev-s-7 | Discussion | 13 | — | Applying approach coping buffers this impact. Similar findings have been made in previous studies, using the corresponding concept of problem-focused coping [33–35]. |
| ev-s-8 | Conclusion & recommendations | 14 | — | To protect the mental wellbeing of students, it is urgent to suppress perceived stress and make students more resilient. Academic pressure must be reduced to lower students’ percei |

# İlgili kavramlar

- [Erken Dönem Baba Katılımı ve 3, 5 ve 7 Yaşlarındaki Çocuk Davranışları: Birleşik Krallık Milenyum Kohort Çalışmasının İleriye Dönük Analizi](/okf/sosyal-bilimler/psikoloji-ve-davranis-bilimleri/erken-donem-baba-katilimi-ve-3-5-ve-7-yaslarindaki-cocuk-davranislari-birlesik-krallik-milenyum-kohort-calismasinin-ileriye-donuk-analizi.md)
- [Yaşamın İkinci Yılında Davranışsal İnhibisyonun Doğum Öncesi Anne Kaygısı, Aşırı Koruyucu Ebeveynlik ve Erken Bebeklik Mizacı Tarafından Yordaması](/okf/sosyal-bilimler/psikoloji-ve-davranis-bilimleri/yasamin-ikinci-yilinda-davranissal-inhibisyonun-dogum-oncesi-anne-kaygisi-asiri-koruyucu-ebeveynlik-ve-erken-bebeklik-mizaci-tarafindan-yordamasi.md)
- [Chancenreich Aile Destek Programinin Ebeveyn Katılımi ve Okul Oncesi Cocuklarin Dil Becerileri Üzerindeki Boylamsal Etkileri](/okf/sosyal-bilimler/psikoloji-ve-davranis-bilimleri/chancenreich-aile-destek-programinin-ebeveyn-katilimi-ve-okul-oncesi-cocuklarin-dil-becerileri-uzerindeki-boylamsal-etkileri.md)
- [Dil Öğretiminde Yapay Zeka: İngilizce Öğrenme Başarısı, L2 Motivasyonu ve Kendi Kendine Düzenlemeli Öğrenme Üzerindeki Etkisi](/okf/sosyal-bilimler/psikoloji-ve-davranis-bilimleri/dil-ogretiminde-yapay-zeka-ingilizce-ogrenme-basarisi-l2-motivasyonu-ve-kendi-kendine-duzenlemeli-ogrenme-uzerindeki-etkisi.md)
- [Beş Faktör Kişilik Modelinin Yarışmalı Sporlarda Performans Üzerindeki Etkisi: Sistematik Bir Derleme](/okf/sosyal-bilimler/psikoloji-ve-davranis-bilimleri/bes-faktor-kisilik-modelinin-yarismali-sporlarda-performans-uzerindeki-etkisi-sistematik-bir-derleme.md)
- [İspanya Kumar Düzenlemelerinin Çevrimiçi Kumar Davranışı ve Pazarlama Stratejileri Üzerindeki Etkisi](/okf/sosyal-bilimler/psikoloji-ve-davranis-bilimleri/ispanya-kumar-duzenlemelerinin-cevrimici-kumar-davranisi-ve-pazarlama-stratejileri-uzerindeki-etkisi.md)
- [Nijerya'daki 2023 Baskanlik Secimi Siyasi Kampanyalarindaki Nefret Soylemi Algisinin Secmen Davranışina Etkisi](/okf/sosyal-bilimler/psikoloji-ve-davranis-bilimleri/nijeryadaki-2023-baskanlik-secimi-siyasi-kampanyalarindaki-nefret-soylemi-algisinin-secmen-davranisina-etkisi.md)
- [Sporcuların Temel Psikolojik İhtiyaçları ve Duyguları: Bilişsel Yeniden Değerlendirmenin Rolü](/okf/sosyal-bilimler/psikoloji-ve-davranis-bilimleri/sporcularin-temel-psikolojik-ihtiyaclari-ve-duygulari-bilissel-yeniden-degerlendirmenin-rolu.md)

# Şeffaflık

- Analiz tarihi: 2026-09-23T22:43:26.290Z
- Kanıt sayısı: 10
- Üretim sürümü: makale-analizi-v3.0.0
- Kanonik sayfa: https://makaleanalizi.com/sosyal-bilimler/psikoloji-ve-davranis-bilimleri/universite-ogrencilerinin-zihinsel-iyilik-halini-etkileyen-stres-etkenleri-stresorler-algilanan-stres-ve-iyilik-hali-arasindaki-iliskilerin-kesitsel-incelemesi