---
type: "Akademik Makale Analizi"
title: "Yükseköğretimde depreme hazırlık: Akademik personelde kurumsal dayanıklılık, risk algısı ve psikososyal mekanizmalar"
description: "Yükseköğretim kurumlarında sismik afetlere hazırlık süreçleri, bireysel psikolojik dinamikler ile örgütsel yapıların karşılıklı etkileşimi üzerinden şekillenen bütüncül bir olgu olarak incelenmektedir. Afet yönetimi yazınında risk algısının tek başına koruyucu davranışları tetiklemediği, aksine bire"
resource: "https://makaleanalizi.com/sosyal-bilimler/psikoloji-ve-davranis-bilimleri/yuksekogretimde-depreme-hazirlik-akademik-personelde-kurumsal-dayaniklilik-risk-algisi-ve-psikososyal-mekanizmalar"
doi: "10.3389/fpsyg.2026.1908089"
authors: ["Mihaela Luminița Sandu", "Mariana Floricica Călin"]
citation: "Sandu, M. L., Călin, M. F. (2026). Earthquake preparedness in higher education: institutional resilience, risk perception, and psychosocial mechanisms among academic staff. Frontiers in Psychology, 17. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2026.1908089"
publicationType: "quantitative-empirical"
discipline: "Sosyal Bilimler"
subDiscipline: "Psikoloji ve Davranış Bilimleri"
evidenceCount: 12
tags: ["uyumsal dayanıklılık", "bilişsel dayanıklılık", "depreme hazırlık", "yükseköğretim kurumları", "kurumsal dayanıklılık", "psikolojik dayanıklılık", "risk algısı"]
timestamp: "2026-10-13T10:50:18.069Z"
---

# Yükseköğretimde depreme hazırlık: Akademik personelde kurumsal dayanıklılık, risk algısı ve psikososyal mekanizmalar

Özgün başlık: Earthquake preparedness in higher education: institutional resilience, risk perception, and psychosocial mechanisms among academic staff
DOI: https://doi.org/10.3389/fpsyg.2026.1908089
Künye (APA 7): Sandu, M. L., Călin, M. F. (2026). Earthquake preparedness in higher education: institutional resilience, risk perception, and psychosocial mechanisms among academic staff. Frontiers in Psychology, 17. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2026.1908089

Bilim alanı: [Sosyal Bilimler](/okf/sosyal-bilimler/index.md) › Psikoloji ve Davranış Bilimleri

## Kısa cevap

**Yükseköğretimde akademik personelin depreme hazırlık düzeyini etkileyen psikososyal mekanizmalar nelerdir?**

Bu çalışmada 235 yükseköğretim akademik personeli ile yürütülen analizlerde, kurumsal dayanıklılığın hazırlık faaliyetlerine katılımı doğrudan yordadığı; sismik risk algısı ile müdahale bilgisi arasındaki ilişkide ise bilişsel dayanıklılığın aracı rol oynadığı görülmüştür.

- Kurumsal dayanıklılık düzeyi akademik personelin hazırlık faaliyetlerine katılımını pozitif yönde yordamaktadır.
- Sismik risk algısı ile prosedürel bilgi arasındaki ilişkide bilişsel dayanıklılık aracı bir mekanizma sunmaktadır.
- Psikolojik dayanıklılık, kurumsal bilgiler ile bilişsel süreçler arasındaki ilişkide düzenleyici rol oynamaktadır.

# Alan bağlamı

Yükseköğretim kurumlarında sismik afetlere hazırlık süreçleri, bireysel psikolojik dinamikler ile örgütsel yapıların karşılıklı etkileşimi üzerinden şekillenen bütüncül bir olgu olarak incelenmektedir. Afet yönetimi yazınında risk algısının tek başına koruyucu davranışları tetiklemediği, aksine bireylerin sahip oldukları bilişsel ve duygusal kaynaklara bağlı olarak hem önleyici eylemleri kolaylaştırabileceği hem de kaçınma gibi uyumsuz tepkilere yol açabileceği bilinmektedir. Bu doğrultuda, kurumsal iletişim stratejileri ile bireysel psikososyal kaynakların afet farkındalığını işlevsel prosedür bilgisine dönüştürmedeki rolü, alanın temel tartışma alanını oluşturmaktadır.

# Akademik özet

Sismik tehlikeler, toplumsal ve kurumsal düzeyde kalıcı psikolojik, örgütsel ve yapısal sonuçlar doğurmakta; afet yönetimi alanındaki güncel yaklaşımlar, bireylerin hazırlık davranışlarının yalnızca teknik bilgilendirmelerle değil, bireysel ve kurumsal dinamiklerin karmaşık etkileşimiyle şekillendiğini vurgulamaktadır. Yükseköğretim kurumlarında görev yapan akademik personelin afetlere hazırlık düzeyi, bireysel bilişsel ve duygusal kapasitelerin kurumsal kaynaklar ve prosedürlerle nasıl bütünleştirildiğine bağlı olarak farklılaşmaktadır. Literatürde risk algısının tek başına otomatik bir hazırlık davranışı üretmediği, aksine aşırı korkunun veya yetersiz bilişsel kaynakların kaçınma ve karar verme engeline yol açabileceği sıklıkla dile getirilmektedir. Bu bağlamda, bireylerin tehdit bilgilerini işleme kapasiteleri ile kurumların sunduğu örgütsel destekler arasındaki uyumun incelenmesi, akademik ortamlardaki afet direncini artırmak açısından kritik bir araştırma sorunu olarak öne çıkmaktadır.

Bu araştırmada, akademik personelin depreme hazırlık süreçlerini incelemek amacıyla bütüncül bir kuramsal model tasarlanmış ve test edilmiştir. Çalışmanın örneklemini yükseköğretim kurumlarında istihdam edilen 235 akademik personel oluşturmuş olup veriler çevrimiçi ortamda dağıtılan çok boyutlu bir anket aracılığıyla toplanmıştır. Araştırma kapsamında kurum içi acil durum prosedürlerinin işleyişi, müdahale prosedürlerine ilişkin bilgi düzeyi, sismik risk algısı ile bilişsel, psikolojik, uyumsal ve kurumsal dayanıklılık boyutları ölçülmüştür. Ölçüm araçlarının psikometrik özelliklerini incelemek amacıyla keşifsel faktör analizi uygulanmış, değişkenler arasındaki doğrudan ve dolaylı ilişkilerin test edilmesinde ise SPSS için geliştirilen PROCESS makrosu kullanılarak doğrusal regresyon, aracı değişken, düzenleyici aracı ve seri aracı analizleri gerçekleştirilmiştir.

Elde edilen bulgular, kurumsal dayanıklılığın akademik personelin hazırlık faaliyetlerine katılım düzeyini güçlü bir şekilde yordadığını ve anlamlı düzeyde ilişki gösterdiğini ortaya koymuştur. Sismik risk algısı ile müdahale prosedürleri bilgisi arasındaki ilişkide bilişsel dayanıklılığın aracı rol üstlendiği, böylece algılanan riskin bilişsel işleme kapasiteleriyle desteklendiğinde işlevsel bir nitelik kazandığı tespit edilmiştir. Ayrıca psikolojik dayanıklılığın, kurumsal bilgi ile bilişsel dayanıklılık arasındaki ilişkide düzenleyici bir rol oynadığı ve bu dolaylı ilişkinin bireylerin duygusal düzenleme kapasitelerine göre farklılaştığı görülmüştür. Seri aracı analizlerinde ise bilişsel ve uyumsal dayanıklılık mekanizmalarının katı ve ardışık bir yol izlemek yerine kısmen bağımsız ve yapılandırılmış yollar üzerinden işlemesine yönelik bulgular elde edilmiştir.

Araştırma sonuçları, yükseköğretim kurumlarında depreme hazırlığın yalnızca bireysel bilgi birikimine indirگەնеmеyеcеğиi, aksine örgütsel mekanizmalar ile bireysel psikolojik kaynakların eşgüdümünü gerektiren çok boyutlu bir süreç olduğunu göstermektedir. Elde edilen bulgular, afet riskini azaltma stratejilerinin sadece bilgilendirme odaklı olmaması, aynı zamanda akademik personelin bilişsel dayanıklılığını güçlendiren ve duygusal düzenleme becerilerini destekleyen kurumsal müdahaleleri içermesi gerektiğini vurgulamaktadır. Bu çerçevede çalışma, afet psikolojisi literatürüne kuramsal katkı sunmakta ve yükseköğretim bağlamında yürütülecek risk yönetimi politikaları için somut çıkarımlar sağlamaktadır.

# Araştırmanın amacı

Bu araştırmanın amacı, akademik personelin depreme hazırlık düzeyini inceleyen bütüncül ve bütünleşik bir model test etmek; kurumsal algıları, sismik risk algısını, bilişsel, psikolojik ve uyumsal dayanıklılığı ele alarak bu yapıların müdahale prosedürleri bilgisi ve hazırlık eylemleriyle ilişkilerini ortaya koymaktır.

# Yöntem ve tasarım

Bu araştırmada, yükseköğretim kurumlarında çalışan akademik personelin depreme hazırlık düzeyini inceleyen bütüncül ve bütünleşik bir model test edilmiştir. Çalışmada kurumsal algılar, sismik risk algısı, bilişsel, psikolojik ve uyumsal dayanıklılık ele alınarak bu yapıların müdahale prosedürleri bilgisi ve hazırlık eylemleriyle ilişkileri incelenmiştir.

# Bulgular ve önermeler

1. Kurumsal dayanıklılık düzeyi, akademik personelin depreme hazırlık faaliyetlerine katılım düzeyini istatistiksel olarak anlamlı biçimde yordamakta ve bu iki değişken arasında pozitif bir ilişki bulunmaktadır.
2. Sismik risk algısı ile müdahale prosedürleri bilgisi arasındaki ilişki bilişsel dayanıklılık üzerinden dolaylı olarak açıklanmakta olup bilişsel dayanıklılık bu süreçte aracı rol oynamaktadır.
3. Kurumsal bilgi ile uyumsal dayanıklılık arasındaki ilişkide bilişsel dayanıklılık aracı bir mekanizma oluştururken, bu dolaylı ilişkinin gücü psikolojik dayanıklılık düzeyine göre farklılık göstermektedir.
4. Kurumsal işleyiş ile müdahale prosedürleri bilgisi arasındaki ilişki tamamen ardışık bir bilişsel ve uyumsal yolakla değil, uyumsal dayanıklılık üzerinden kurulan kısmi dolaylı yolla açıklanmaktadır.

# Yazarın tartışması

Araştırma bulguları, kurumsal dayanıklılığın akademik personelin depreme hazırlık faaliyetlerine katılımıyla doğrudan ilişkili olduğunu göstermektedir. Örgütsel altyapı ve prosedürlerin varlığı, çalışanların hazırlık çalışmalarına katılımını artıran önemli bir çevresel etken olarak öne çıkmaktadır.

Yazarlar, risk algısının tek başına doğrudan eyleme dönüşmediğini, bilişsel dayanıklılığın bu süreçte risk bilgisini işlevsel müdahale prosedürlerine dönüştüren kritik bir köprü işlevi gördüğünü belirtmektedir.

Tartışma bölümünde, koruyucu eylem karar modelleriyle uyumlu olarak, kurumsal bilgilerin ve risk algısının bireysel bilişsel kapasiteler ve psikolojik düzenleme becerileriyle etkileşim içinde ele alınması gerektiği vurgulanmıştır.

Sonuç olarak, yükseköğretim kurumlarındaki afet hazırlığı çalışmalarının yalnızca teknik bilgilendirme ile sınırlı kalmaması, bireylerin bilişsel ve psikolojik başa çıkma kaynaklarını güçlendiren bütüncül bir yaklaşımla ele alınması önerilmektedir.

# Yazarın sonucu

Yükseköğretimde depreme hazırlık süreci, kurumsal mekanizmalar ile bireysel bilişsel, psikolojik ve uyumsal kaynakların etkileşiminden doğan bütüncül bir psikososyal ve örgütsel olgu olarak şekillenmektedir.

# Literatürdeki işlevi

Incelenen makale, yüksekogretim kurumlarinda sismik risk yönetimi ve depreme hazirlik süreçlerini bireysel psikolojik dinamikler ile orggutsel yapilarin karsilikli etkileşimi çerçevesinde ele alan butuncul bir kuramsal ve ampirik çerçeve sunmaktadir. Alanyazinda genellikle ayriik olarak incelenen risk algisi, kurumsal altyapi ve cok boyutlu dayaniklilik kavramlarini tek bir model altinda birlestirerek, afet farkindaliginin islevsel prosedür bilgisine dönüşum mekanizmalarini detayli bir sekilde analiz etmektedir. Bu yonuyle çalışma, yüksekogretim çalışanlarinin afetlere karsi hazirlik davranışlarini açıklamada geleneksel doğrusal yaklaşimlarin otesine gecen cok duzeyli ve etkileşimli bir perspektif sağlamaktadir.

Önceki çalışmalarla ilişkisi: Bu araştırma, koruyucu eylem karar modelleri ile sosyal-bilissel afet hazirligi yaklaşimlarini temel alarak, baslangic risk algisinin tek basina otomatik bir eylem uretmedigi gorusunu ampirik olarak test etmektedir. Önceki çalışmalarin risk algisinin ikircikli dogasina ve bilissel engelleme potansiyeline yonelik tartismalarini bir adim oteye tasiyan bu çalışma, bilissel dayanikliligin tehdit bilgisi ile eyleme yonelik prosedurlu bilgi arasindaki düzenleyici ve aracı rollerini ayristirmaktadir. Ayrıca psikolojik dayanikliligin meta-düzenleyici islevini inceleyerek, kurumsal girdilerin bireysel kaynaklarla nasıl etkileşttigini önceki literatürgun sınırliliklarini dikkate alarak sörgülamaktadir.

Literatür taramasına katkısı: Literatür taramasina en temel katkısi, yüksekogretim kurumlarindaki afet hazirliginin yalnizca teknik altyapi veya bireysel bilgi duzeyine indirgenemeyecegini, kurumsal isleyis ile bilissel ve uyumsal kaynaklarin ortak bir yapilanmasi oldugunu kanıt duzeyinde göstermesidir. Araştırma, aracı ve düzenleyici analiz modelleri aracıligiyla kurumsal bilginin bireysel psikolojik profillere gore farklılasan etkilerini ortaya koymakta ve literatürgun kuramsal mimarisine somut analitik katkılar sunmaktadir. Bu bağlamda, gelecekteki akademik çalışmalar için hem ölçekleme hem de modelleme duzeyinde güçlü bir referans çerçevesi sağlamaktadir.

# Tez ve makale araştırmalarında kullanım

- **Kurumsal dayaniklilik ile akademik personelin depreme hazirlik faaliyetlerine katılımi arasinda doğrudan ve pozitif bir ilişki bulunmaktadir.** — Yüksekogretim kurumlarindaki orggutsal altyapi ve prosedursel netligin çalışanlarin afet hazirlik faaliyetlerine katılımini doğrudan yordadigini gösteren ampirik kanıt olarak literatürluk çalışmalarında kullanılabilir.
- **Sismik risk algisi ile müdahale prosedurleri bilgisi arasindaki ilişkide bilissel dayaniklilik aracı bir mekanizma oluşturmaktadir.** — Risk algisinin tek basina yeterli olmadigini, tehdit bilgisinin islevsel bilgiye dönüşmesinde bilissel isleme kapasitelerinin kritik bir kopru gorevi ustlendigini savunmak amaciyla kuramsal çerçevede yer alabilir.
- **Kurumsal bilgi ile uyumsal dayaniklilik arasindaki ilişkinin gucu bireylerin psikolojik dayaniklilik duzeyine gore değişmektedir.** — Kurumsal iletisim stratejilerinin ve guvenlik bilgilerininher çalışanda ayni etkiyi yaratmadigini, duygusal düzenleme becerilerinin bu süreçi düzenledigini tartismak için tartisma bolumunde referans gösterilebilir.

# Türetilebilir araştırma soruları

- **Yüksekogretim kurumlarinda uygulanan afet iletisim stratejileri, akademik personelin bilissel dayaniklilik duzeylerini hangi yöntemlerle etkilemektedir?**
  - Desen: Araştırma evreni coklu universite bunyesinde çalışan akademik personelden olusmaktadir. Örneklem buyuklugu istatistiksel guc analiziyle belirlenecek olup nicel tarama deseni kullanılacaktir. Veriler gecerligi kanıtlanmis kurumsal iletisim ve bilissel dayaniklilik ölçekleriyle toplanacak, aracılik analiziyle incelenecektir.
  - Gerekçe: Makalenin kurumsal bilginin bilissel süreçler üzerindeki aracılik rolune dair bulgularindan ve gelecekteki araştırma çağrılarindan doğrudan türetilmistir.
- **Akademik personelin psikolojik dayaniklilik duzeyleri, kurum ici deprem eğitimlerinin procedur bilgisine dönüşumunde nasıl bir düzenleyici etki göstermektedir?**
  - Desen: Çalışma yüksekogretim kurumlarinda gorev yapan akademik kadrolar üzerinde yurutulecektir. Örneklem secimi veri doygunlugu veya guc analizi kriterlerine gore yapilacaktir. Veri toplama süreçinde psikolojik dayaniklilik ölçegi ve procedur bilgisi testi uygulanacak, düzenleyici aracılik modelleriyle analiz edilecektir.
  - Gerekçe: Makalede yer alan psikolojik dayanikliligin düzenleyici rolune ilişkin bulgulardan ve yazarin duygusal düzenleme üzerine yaptigi tartismalardan esinlenmistir.
- **Universitelerdeki kurumsal isleyis mekanizmalari, akademik personelin uyumsal dayaniklilik kapasitelerini ve hazirlik eylemlerini hangi duzeyde yordamaktadir?**
  - Desen: Örneklem grubu farklı yüksekogretim kurumlarindan secilen akademik personelden olusacak olup,örneklem sayisi guc analiziyle saptanacaktir. Nicel yöntemle toplanan veriler coklu doğrusal regresyon ve seri aracılik analiz teknikleriyle değerlendirilecektir.
  - Gerekçe: Makalenin kurumsal isleyis ile uyumsal dayaniklilik ve hazirlik faaliyetleri arasindaki cok boyutlu ilişki bulgularina dayandirilmistir.

# Kaynak izleri

Her iddia, özgün yayının belirtilen sayfasındaki birebir alıntıya bağlıdır.

| Kanıt | Bölüm | PDF sayfası | Basılı sayfa | Alıntı |
|---|---|---|---|---|
| ev-s-1 | Objectives and hypotheses | 1 | — | Objectives and hypotheses: This study tested an integrative model of earthquake preparedness among academic sta, examining inst itution-related perceptions, seismic risk perception |
| ev-s-2 | Results | 1 | — | Institutional resilience was significantly associated with engagem ent in preparedness activities |
| ev-s-2-2 | Results | 1 | — | Institutional resilience was significantly associated with engagem ent in preparedness activities. |
| ev-s-3 | Results | 1 | — | Cognitive resilience statisticall y explained the association between seismic risk perception and procedural knowledge |
| ev-s-3-2 | Results | 1 | — | Cognitive resilience statisticall y explained the association between seismic risk perception and procedural knowledge, indi cating that perceived risk becomes more functionally re |
| ev-s-4 | Results | 1 | — | Psychological resilience moderated this mechanism, showing that the indirect association varied according to emotio nal regulation capacity |
| ev-s-4-2 | Results | 1 | — | Psychological resilience moderated this mechanism, showing that the indirect association varied according to emotio nal regulation capacity. |
| ev-s-5-2 | Results | 1 | — | Serial mediation did not support a fully sequential cog nitive–adaptive pathway; instead, adaptive resilience accounted for a significan t indirect association between institutiona |
| ev-s-6 | 1 Introduction | 2 | — | emergency preparedness is increasingly conceptualized as an integrative psychosocial and organizational process resulting from the interaction between individual psychological mech |
| ev-s-7-2 | Conclusions | 1 | — | Earthquake preparedness in higher education emerges as an integrative psychosocial and organizational process shaped by institutional mechanisms and individual cognitive, psycholog |
| ev-o-1 | Objectives and hypotheses | 1 | — | Objectives and hypotheses: This study tested an integrative model of earthquake preparedness among academic sta, examining inst itution-related perceptions, seismic risk perception |
| ev-o-2 | Methodology | 1 | — | The sample included 235 academic sta members employed in higher education institutions. Data were collected through an online multidimensional questionnaire assessing institutional |

# İlgili kavramlar

- [Doğum Öncesi Anksiyetenin 14. Ayda Çocuk Gelişimiyle İlişkisi ve Ebeveyn-Çocuk Bağının Aracı Rolü: DREAM Kohort Çalışması](/okf/sosyal-bilimler/psikoloji-ve-davranis-bilimleri/dogum-oncesi-anksiyetenin-14-ayda-cocuk-gelisimiyle-iliskisi-ve-ebeveyn-cocuk-baginin-araci-rolu-dream-kohort-calismasi.md)
- [Şanghay Metropol Alanında İşe Gidiş Geliş Davranışlarının Mekânsal Değişimleri ve Etki Faktörleri](/okf/sosyal-bilimler/psikoloji-ve-davranis-bilimleri/sanghay-metropol-alaninda-ise-gidis-gelis-davranislarinin-meknsal-degisimleri-ve-etki-faktorleri.md)
- [İklim Krizi Sürecinde Esenliği Geliştirmek: İklim Psikolojisi Alanında Esenlik Odağına Duyulan İhtiyaç Üzerine](/okf/sosyal-bilimler/psikoloji-ve-davranis-bilimleri/iklim-krizi-surecinde-esenligi-gelistirmek-iklim-psikolojisi-alaninda-esenlik-odagina-duyulan-ihtiyac-uzerine.md)
- [Bilişsel Karar Verme Süreçleri İçin Kuantum Devresi Bileşenleri](/okf/sosyal-bilimler/psikoloji-ve-davranis-bilimleri/bilissel-karar-verme-surecleri-icin-kuantum-devresi-bilesenleri.md)
- [Doğum Sonrası 14. Ayda Çocuk Gelişimi ile Doğum Öncesi Depresif Semptomlar Arasındaki İlişkide Ebeveyn-Çocuk Bağlanmasının Aracı Rolü](/okf/sosyal-bilimler/psikoloji-ve-davranis-bilimleri/dogum-sonrasi-14-ayda-cocuk-gelisimi-ile-dogum-oncesi-depresif-semptomlar-arasindaki-iliskide-ebeveyn-cocuk-baglanmasinin-araci-rolu.md)
- [Problemli Dijital Medya Kullanımı Olan Ergenler ve Ebeveynleri İçin Uygulama Tabanlı Bir Eğitim (Res@t digital): Küme Randomize Klinik Çalışma Protokolü](/okf/sosyal-bilimler/psikoloji-ve-davranis-bilimleri/problemli-dijital-medya-kullanimi-olan-ergenler-ve-ebeveynleri-icin-uygulama-tabanli-bir-egitim-rest-digital-kume-randomize-klinik-calisma-protokolu.md)
- [Öngörücü Beyinde Benmerkezli Gruplama: Yüksek Hızlı Sporlarda Uzman Performansının Bilişsel Temelleri](/okf/sosyal-bilimler/psikoloji-ve-davranis-bilimleri/ongorucu-beyinde-benmerkezli-gruplama-yuksek-hizli-sporlarda-uzman-performansinin-bilissel-temelleri.md)
- [Yüksekogretimde Ogretmen Tukenmisligi ve Isten Ayrilma Niyeti: Is Doyumunun Aracı ve Proaktif Kisiligin Düzenleyici Rolu](/okf/sosyal-bilimler/psikoloji-ve-davranis-bilimleri/yuksekogretimde-ogretmen-tukenmisligi-ve-isten-ayrilma-niyeti-is-doyumunun-araci-ve-proaktif-kisiligin-duzenleyici-rolu.md)

# Şeffaflık

- Analiz tarihi: 2026-10-13T10:50:18.069Z
- Kanıt sayısı: 12
- Üretim sürümü: makale-analizi-v3.0.0
- Kanonik sayfa: https://makaleanalizi.com/sosyal-bilimler/psikoloji-ve-davranis-bilimleri/yuksekogretimde-depreme-hazirlik-akademik-personelde-kurumsal-dayaniklilik-risk-algisi-ve-psikososyal-mekanizmalar