---
type: "Akademik Makale Analizi"
title: "Z Kuşağı Sosyal Medya Kullanıcılarında Psikolojik İyi Oluş: Öz Saygı ve Sosyal Medya Bağımlılığının Aracı, Sosyal Medya Kullanım Güdülerinin Düzenleyici Rolü"
description: "Dijital yerliler olarak tanımlanan Z kuşağının yoğun internet ve sosyal medya kullanımı, ergenlerin psikososyal gelişim süreçleri üzerinde hem destekleyici hem de köstekleyici etkiler yaratmaktadır. Literatürde sosyal medyanın öznel iyi oluş üzerindeki etkisine dair elde edilen bulguların tutarsızlı"
resource: "https://makaleanalizi.com/sosyal-bilimler/psikoloji-ve-davranis-bilimleri/z-kusagi-sosyal-medya-kullanicilarinda-psikolojik-iyi-olus-oz-saygi-ve-sosyal-medya-bagimliliginin-araci-sosyal-medya-kullanim-gudulerinin-duzenleyici-rolu"
doi: "10.23917/indigenous.v7i3.19851"
authors: ["Era Mutiara Pertiwi", "Dewi Retno Suminar", "Rahkman Ardi"]
citation: "Pertiwi, E. M., Suminar, D. R., Ardi, R. (2022). Psychological well-being among Gen Z social media users: Exploring the role of self-esteem and social media dependency as mediators and social media usage motives as moderator. Indigenous: Jurnal Ilmiah Psikologi, 7(3), 204-218. https://doi.org/10.23917/indigenous.v7i3.19851"
publicationType: "quantitative-empirical"
discipline: "Sosyal Bilimler"
subDiscipline: "Psikoloji ve Davranış Bilimleri"
evidenceCount: 15
tags: ["Z kuşağı", "psikolojik iyi oluş", "öz saygı", "sosyal medya bağımlılığı", "sosyal medya kullanım güdüsü"]
timestamp: "2026-07-26T15:35:38.844Z"
---

# Z Kuşağı Sosyal Medya Kullanıcılarında Psikolojik İyi Oluş: Öz Saygı ve Sosyal Medya Bağımlılığının Aracı, Sosyal Medya Kullanım Güdülerinin Düzenleyici Rolü

Özgün başlık: Psychological well-being among Gen Z social media users: Exploring the role of self-esteem and social media dependency as mediators and social media usage motives as moderator
DOI: https://doi.org/10.23917/indigenous.v7i3.19851
Künye (APA 7): Pertiwi, E. M., Suminar, D. R., Ardi, R. (2022). Psychological well-being among Gen Z social media users: Exploring the role of self-esteem and social media dependency as mediators and social media usage motives as moderator. Indigenous: Jurnal Ilmiah Psikologi, 7(3), 204-218. https://doi.org/10.23917/indigenous.v7i3.19851

Bilim alanı: [Sosyal Bilimler](/okf/sosyal-bilimler/index.md) › Psikoloji ve Davranış Bilimleri

# Alan bağlamı

Dijital yerliler olarak tanımlanan Z kuşağının yoğun internet ve sosyal medya kullanımı, ergenlerin psikososyal gelişim süreçleri üzerinde hem destekleyici hem de köstekleyici etkiler yaratmaktadır. Literatürde sosyal medyanın öznel iyi oluş üzerindeki etkisine dair elde edilen bulguların tutarsızlığı, bireysel kullanım güdülerinin ve öz saygı gibi kişilik özelliklerinin bu karmaşık ilişki ağında oynadığı rolü irdelemeyi gerekli kılmaktadır. Çalışma, bu çelişkili literatür bulgularını, sosyal medya bağımlılığını bir aracı değişken ve kullanım güdülerini ise düzenleyici bir mekanizma olarak modele dahil ederek çözümlemeyi amaçlamaktadır.

# Akademik özet

Dijitalleşmenin merkezinde büyüyen Z kuşağı ergenleri, yaşamlarının büyük bir kısmını çevrimiçi platformlarda geçirmekte ve bu durum onların psikolojik iyi oluş düzeylerini doğrudan etkilemektedir. Sosyal medyanın ergen gelişimini desteklediğini iddia eden çalışmaların yanı sıra, aşırı kullanımın depresyon, yalnızlık ve anksiyete ile ilişkili olduğunu öne süren araştırmalar, alan literatüründe belirgin bir kuramsal çelişki oluşturmaktadır. İncelenen çalışma, sosyal medya kullanımının tekdüze bir etkisi olmadığını savunarak, bu karmaşık ilişkinin öz saygı düzeyi ve bireylerin çevrimiçi platformları kullanma niyetlerine göre farklılaştığını öne sürmektedir.

Araştırma, Endonezya'nın Mataram şehrinden 647 ergen katılımcı ile gerçekleştirilen nicel bir tasarıma dayanmaktadır. Katılımcıların öz saygılarını ölçmek için Rosenberg Öz Saygı Ölçeği, sosyal medya bağımlılıklarını belirlemek için Çevrimiçi Sosyal Ağ Bağımlılık Ölçeği ve kullanım güdülerini analiz etmek için Sosyal Medya Kullanım Güdüleri Ölçeği kullanılmıştır. Psikolojik iyi oluş ise Mental Sağlık Envanteri (MHI-18) aracılığıyla değerlendirilmiştir. Veriler, Yapısal Eşitlik Modellemesi (SEM) kullanılarak analiz edilmiş ve bağımlılık ile güdülerin aracı ve düzenleyici rolleri test edilmiştir.

Elde edilen bulgular, öz saygı düzeyinin psikolojik iyi oluşun pozitif bir yordayıcısı olduğunu, sosyal medya bağımlılığının ise negatif bir yordayıcı olarak sürece dahil olduğunu göstermektedir. Sosyal medya bağımlılığı, öz saygı ile psikolojik iyi oluş arasındaki ilişkide kısmi bir aracı rol oynamaktadır. Öte yandan kullanım güdüleri, bağımlılığın psikolojik iyi oluş üzerindeki negatif etkisini farklı yönlerde modere etmektedir. Mevcut ilişkileri sürdürme güdüsünün bu negatif ilişkiyi derinleştirdiği, yeni insanlarla tanışma ve sosyalleşme güdüsünün ise bu negatif etkiyi zayıflattığı saptanmıştır.

Çalışmanın sonuçları, ergenlerin psikolojik iyi oluşlarını iyileştirmek için sadece kullanım süresine değil, kullanımın arkasındaki güdüsel arka plana odaklanan müdahalelerin gerekliliğini ortaya koymaktadır. Literatür taraması bakımından çalışma, sosyal medyanın etkilerini genel bir etki düzeyi yerine moderatör değişkenler üzerinden tartışarak önceki tutarsız bulguları sentezlemektedir. Özellikle çevrimiçi ortamdaki bağlam çökmesi ve sosyal ağların karmaşıklığı, ergenlerin neden belirli durumlarda iyi oluşlarının düştüğünü veya yükseldiğini açıklayan özgün bir tartışma çerçevesi sunmaktadır.

# Araştırmanın amacı

Bu çalışma, Z kuşağı ergenlerinde öz saygı ile psikolojik iyi oluş arasındaki ilişkide sosyal medya bağımlılığının aracı rolünü ve sosyal medya kullanım güdülerinin bu ilişki üzerindeki düzenleyici etkisini incelemeyi hedeflemektedir.

# Yöntem ve tasarım

Bu çalışma, kuadratik ve nedensel ilişkileri modellemek amacıyla Yapısal Eşitlik Modellemesi kullanan ampirik ve kesitsel bir nicel araştırma yaklaşımı benimsemiştir.

# Bulgular ve önermeler

1. Öz saygı düzeyi ile psikolojik iyi oluş arasında pozitif yönlü doğrudan bir yordayıcı ilişki bulunmaktadır ve bu durum bireylerin kendilerini olumlu değerlendirmesinin psikolojik dayanıklılığı tetiklediğini göstermektedir.
2. Sosyal medya bağımlılığı, öz saygı ile psikolojik iyi oluş arasındaki ilişkide kısmi aracı rol oynamakta olup yüksek öz saygı daha düşük bağımlılığa ve dolayısıyla daha yüksek iyi oluşa yol açmaktadır.
3. Mevcut ilişkileri sürdürme güdüsü, sosyal medya bağımlılığının psikolojik iyi oluş üzerindeki olumsuz etkisini güçlendirmekte olup ağlar arası çöküş ve kimlik yönetimi baskısı bu durumu tetiklemektedir.
4. Yeni insanlarla tanışma ve sosyalleşme güdüsü, sosyal medya bağımlılığının psikolojik iyi oluş üzerindeki olumsuz etkisini zayıflatmakta olup çevrimiçi iletişimin sözel olmayan ipuçlarından arınmış yapısı kaygıyı azaltmaktadır.

# Yazarın tartışması

Araştırma bulguları, öz saygı düzeyinin Z kuşağı ergenlerin psikolojik iyi oluşu üzerinde doğrudan ve güçlü bir yordayıcı etkiye sahip olduğunu açıkça ortaya koymaktadır. Buna ek olarak, sosyal medya bağımlılığı bu ilişkide kısmi bir aracı mekanizma olarak işlev görmekte ve bireylerin çevrimiçi ortamlardaki aşırı yönelimlerinin ruhsal sağlığı zedeleyici yönünü gözler önüne sermektedir.

Yazarlar bu durumu, ergenlerin günlük yaşamda yaşadıkları öz değerlendirme süreçlerini dijital platformlara taşıması ve sosyal ağlara olan bağımlılığın psikolojik yükü artırmasıyla açıklamaktadır. Yüksek öz saygıya sahip bireylerin daha sağlıklı dijital alışkanlıklar geliştirdiği ve bunun da genel psikolojik iyi oluş düzeyini olumlu yönde desteklediği vurgulanmaktadır.

Tartışma bölümünde elde edilen sonuçlar, mevcut literatürdeki çelişkili bulgularla harmanlanmış ve kullanım güdülerinin düzenleyici rolü detaylandırılmıştır. Özellikle mevcut ilişkileri sürdürme güdüsünün bağlam çöküşü nedeniyle stresi artırdığı, buna karşın yeni insanlarla tanışma güdüsünün ise anonimlik sayesinde kısa vadeli bir rahatlama sağladığı önceki çalışmalarla ilişkilendirilmiştir.

Sonuç olarak, çalışmanın bulguları okul psikologları ve danışmanlar için somut müdahale alanları sunmakta, ergenlerin sosyal medya kullanım amaçlarının anlaşılmasının ruh sağlığını korumada kritik önem taşıdığını kanıtlamaktadır. Sınırlılıklar bağlamında ise gelecekteki araştırmalar için boylamsal desenlerin ve daha geniş örneklem çerçevelerinin gerekliliği belirtilmiştir.

# Yazarın sonucu

Bu araştırmanın bulguları, sosyal medya bağımlılığının öz saygı ile psikolojik iyi oluş arasında kısmi bir köprü kurduğunu ve kullanım güdülerinin bu denklemi farklı yönlerde etkileyen kritik düzenleyiciler olduğunu kanıtlamaktadır.

# Literatürdeki işlevi

Bu akademik yayın, dijital çağda yetişen Z kuşağı bireylerin çevrimiçi platformlardaki davranış kalıpları ile ruhsal sağlıkları arasındaki karmaşık ilişkiyi açıklayan temel kaynaklardan biri olarak literatürdeki yerini almaktadır. Özellikle bireylerin kişisel değer algıları ile dijital bağımlılıkları arasındaki köprüyü kurması ve kullanım amaçlarının bu denklem üzerindeki düzenleyici etkisini ampirik olarak test etmesi, çalışmanın literatürdeki işlevini belirlemektedir. Makale, sosyal medyanın tek yönlü olarak zararlı ya da yararlı olduğu yönündeki indirgemeci yaklaşımların ötesine geçerek, bireysel motivasyonların ve psikolojik özelliklerin sürece nasıl yön verdiğini gösteren yapısal bir model sunmaktadır. Bu yönüyle yayın, dijital psikoloji ve iletişim bilimleri kesişiminde yürütülen araştırmalar için kavramsal bir dayanak işlevi görmektedir.

Önceki çalışmalarla ilişkisi: Yayın, geçmişte yürütülen ve sosyal medyanın psikolojik etkileri konusunda çelişkili sonuçlar ortaya koyan çok sayıda ampirik çalışmayla doğrudan bir diyalog kurmaktadır. Bir taraftan çevrimiçi ağların sosyal sermayeyi artırarak öznel iyi oluşu desteklediğini öne süren öncül araştırmaların bulgularını doğrularken, diğer taraftan aşırı kullanımın yalnızlık ve depresyonu tetiklediğini savunan çalışmalarla da paralellik göstermektedir. Çalışma, bu zıt literatür birikimini bir çatışma unsuru olarak bırakmak yerine, kullanım ve doyum teorisi ile bağlam çöküşü kavramlarını harmanlayarak açıklayıcı bir üst çerçeveye taşımaktadır. Önceki araştırmalarda genellikle bağımsız değişken olarak ele alınan sosyal medya kullanımının, bu çalışmada öz saygı ile iyi oluş arasında aracı ve düzenleyici değişkenlerle birlikte ele alınması, mevcut literatürün metodolojik ve kuramsal sınırlarını genişletmektedir.

Literatür taramasına katkısı: Literatür taraması yapılırken, sosyal medya bağımlılığının ve kullanım güdülerinin psikolojik iyi oluş üzerindeki dolaylı ve düzenleyici etkilerini bütüncül bir model içinde sunması bakımından bu inceleme metnine önemli bir analitik katkı sunmaktadır. Araştırma, özellikle ergenlik dönemindeki dijital yerlilerin ruh sağlığı incelenirken sadece kullanım süresine odaklanmanın yetersiz olduğunu, bireyin öz saygı düzeyi ile platforma yüklediği psikolojik anlamın birlikte değerlendirilmesi gerektiğini kanıtlamaktadır. Bu bağlamda inceleme, gelecekte yapılacak benzer çalışmalarda değişkenler arası karmaşık ilişkilerin nasıl modellenebileceğine dair somut bir analitik şablon sağlamakta ve araştırmacılara teorik derinlik kazandırmaktadır.

# Tez ve makale araştırmalarında kullanım

- **Sosyal medya bağımlılığı, öz saygı ile psikolojik iyi oluş arasında kısmi bir aracı rol oynamaktadır.** — Yüksek öz saygıya sahip ergenlerin daha düşük sosyal medya bağımlılığı geliştirdiği ve bunun da psikolojik iyi oluşu dolaylı yoldan artırdığı iddiasını desteklemek amacıyla kullanılır.
- **Mevcut ilişkileri sürdürme güdüsü, bağlam çöküşü nedeniyle bağımlılığın olumsuz etkisini güçlendirmektedir.** — Ergenlerin farklı sosyal çevrelerin beklentilerini aynı anda yönetmeye çalışırken yaşadığı gerilimin ve bu durumun ruh sağlığını zedelemesinin kuramsal altyapısını kurmak için seçilir.
- **Yeni insanlarla tanışma ve sosyalleşme güdüsü, sözel olmayan ipuçlarının yokluğu sayesinde kaygıyı azaltmaktadır.** — Çevrimiçi iletişimin sunduğu anonimlik ve esnekliğin, yüz yüze etkileşimde kaygı yaşayan bireyler üzerindeki kısa vadeli rahatlatıcı etkisini tartışmak amacıyla başvurulur.

# Türetilebilir araştırma soruları

- **Üniversite öğrencilerinin sosyal medya kullanım güdüleri, internet bağımlılığı ile yaşam doyumu arasındaki ilişkiyi nasıl düzenlemektedir?**
  - Desen: Evreni üniversite öğrencileri olan bu araştırmada örneklem büyüklüğü a priori güç analiziyle belirlenecektir. Veriler çevrimiçi anket formu aracılığıyla toplanacak ve elde edilen veriler Yapısal Eşitlik Modellemesi ile analiz edilecektir.
  - Gerekçe: Makalede yer alan kullanım güdülerinin düzenleyici rolü bulgusundan ve yazarların farklı örneklem gruplarında araştırma yapılması yönündeki gelecek çağrısından türetilmiştir.
- **Ergenlerin çevrimiçi ortamlarda yaşadıkları bağlam çöküşü algısı ile sosyal medya kaynaklı gerilim arasındaki ilişkide akran baskısının aracı rolü nedir?**
  - Desen: Nitel ve nicel karma desenin benimsendiği bu çalışmada, nitel örneklem veri doygunluğu ilkesiyle seçilecek katılımcılarla derinlemesine görüşmeler yapılarak, nicel örneklem ise ölçek uygulamalarıyla yürütülecektir.
  - Gerekçe: Makalenin tartışma kısmında detaylandırılan bağlam çöküşü ve farklı sosyal ağ beklentilerinin yarattığı baskı açıklamasından türetilmiştir.
- **Öz saygı düzeyindeki değişimler, genç yetişkinlerin sosyal medya bağımlılığı ve psikolojik iyi oluş seviyelerini zaman içinde nasıl yordamaktadır?**
  - Desen: Güç analiziyle hesaplanan örneklem büyüklüğüne sahip katılımcılardan altışar aylık aralıklarla üç dalga halinde veri toplancak ve boylamsal çapraz gecikmeli panel analizi uygulanacaktır.
  - Gerekçe: Yazarların kesitsel desenin nedensellik kuramaması nedeniyle gelecekteki araştırmalar için önerdiği boylamsal araştırma yöntemi çağrısından türetilmiştir.

# Kaynak izleri

Her iddia, özgün yayının belirtilen sayfasındaki birebir alıntıya bağlıdır.

| Kanıt | Bölüm | PDF sayfası | Basılı sayfa | Alıntı |
|---|---|---|---|---|
| ev-001 | Abstract | 1 | — | Results from Structural Equation Modelling (SEM) showed that self-esteem was a positive predictor, while social media dependency was a negative predictor of psychological well-bein |
| ev-002 | RESULTS AND DISCUSSION | 7 | — | It suggests that the motive of maintaining the existing relationship significantly strengthened the relationship between social media dependency and psychological well-being (b OSN |
| ev-003 | RESULTS AND DISCUSSION | 7 | — | These results indicate that the motive for meet new people and socializing significantly weakened the relationship between social media dependency and psychological well- being ( b |
| ev-o-2 | Abstract | 1 | — | This study aimed to investigate the role of self-esteem, social media dependency, and motives of social media use in the psychological well-being of Gen Z adolescents. |
| ev-s-1 | RESULTS AND DISCUSSION | 6 | — | Data analysis was then carried out using a structural equation model (Figure 1). |
| ev-s-2 | RESULTS AND DISCUSSION | 5 | — | Table 2 shows the bivariate Pearson correlation matrix between the variables. In general, all variables were correlated with each other. |
| ev-s-2-2 | RESULTS AND DISCUSSION | 1 | — | Results from Structural Equation Modelling (SEM) showed that self-esteem was a positive predictor, while social media dependency was a negative predictor of psychological well-bein |
| ev-s-3 | RESULTS AND DISCUSSION | 6 | — | The analysis results of the hypothesis 1 test indicate that social media dependency played a significant role in mediating the relationship between self-esteem and psychological we |
| ev-s-4 | RESULTS AND DISCUSSION | 7 | — | It suggests that the motive of maintaining the existing relationship significantly strengthened the relationship between social media dependency and psychological well-being |
| ev-s-5 | RESULTS AND DISCUSSION | 7 | — | These results indicate that the motive for meet new people and socializing significantly weakened the relationship between social media dependency and psychological well- being ( b |
| ev-s-6 | RESULTS AND DISCUSSION | 7 | — | The study results by Sampasa-Kanyinga and Lewis (2015) disclosed that daily use of social networks for more than two hours per day was independently associated with low self-assess |
| ev-s-7 | INTRODUCTION | 3 | — | In addition, from the contradictions of studies related to the relationship between social media use and psychological well-being, it can be hypothesized that the variable of motiv |
| ev-s-7-2 | CONCLUSION | 9 | — | Another limitation is that the data collection used a self-report and cross-sectional design, which cannot be used as a solid basis to explain the existence of a causal relationshi |
| ev-s-8 | CONCLUSION | 8 | — | This study's results confirmed the role of social media dependency as a mediator of the relationship between self-esteem and psychological well-being. |
| ev-s-8-2 | CONCLUSION | 8 | — | This study’s results confirmed the role of social media dependency as a mediator of the relationship between self-esteem and psychological well-being. |

# İlgili kavramlar

- [Yükseköğretimde depreme hazırlık: Akademik personelde kurumsal dayanıklılık, risk algısı ve psikososyal mekanizmalar](/okf/sosyal-bilimler/psikoloji-ve-davranis-bilimleri/yuksekogretimde-depreme-hazirlik-akademik-personelde-kurumsal-dayaniklilik-risk-algisi-ve-psikososyal-mekanizmalar.md)
- [Doğum Öncesi Anksiyetenin 14. Ayda Çocuk Gelişimiyle İlişkisi ve Ebeveyn-Çocuk Bağının Aracı Rolü: DREAM Kohort Çalışması](/okf/sosyal-bilimler/psikoloji-ve-davranis-bilimleri/dogum-oncesi-anksiyetenin-14-ayda-cocuk-gelisimiyle-iliskisi-ve-ebeveyn-cocuk-baginin-araci-rolu-dream-kohort-calismasi.md)
- [İklim Krizi Sürecinde Esenliği Geliştirmek: İklim Psikolojisi Alanında Esenlik Odağına Duyulan İhtiyaç Üzerine](/okf/sosyal-bilimler/psikoloji-ve-davranis-bilimleri/iklim-krizi-surecinde-esenligi-gelistirmek-iklim-psikolojisi-alaninda-esenlik-odagina-duyulan-ihtiyac-uzerine.md)
- [Bilişsel Karar Verme Süreçleri İçin Kuantum Devresi Bileşenleri](/okf/sosyal-bilimler/psikoloji-ve-davranis-bilimleri/bilissel-karar-verme-surecleri-icin-kuantum-devresi-bilesenleri.md)
- [Doğum Sonrası 14. Ayda Çocuk Gelişimi ile Doğum Öncesi Depresif Semptomlar Arasındaki İlişkide Ebeveyn-Çocuk Bağlanmasının Aracı Rolü](/okf/sosyal-bilimler/psikoloji-ve-davranis-bilimleri/dogum-sonrasi-14-ayda-cocuk-gelisimi-ile-dogum-oncesi-depresif-semptomlar-arasindaki-iliskide-ebeveyn-cocuk-baglanmasinin-araci-rolu.md)
- [Problemli Dijital Medya Kullanımı Olan Ergenler ve Ebeveynleri İçin Uygulama Tabanlı Bir Eğitim (Res@t digital): Küme Randomize Klinik Çalışma Protokolü](/okf/sosyal-bilimler/psikoloji-ve-davranis-bilimleri/problemli-dijital-medya-kullanimi-olan-ergenler-ve-ebeveynleri-icin-uygulama-tabanli-bir-egitim-rest-digital-kume-randomize-klinik-calisma-protokolu.md)
- [Öngörücü Beyinde Benmerkezli Gruplama: Yüksek Hızlı Sporlarda Uzman Performansının Bilişsel Temelleri](/okf/sosyal-bilimler/psikoloji-ve-davranis-bilimleri/ongorucu-beyinde-benmerkezli-gruplama-yuksek-hizli-sporlarda-uzman-performansinin-bilissel-temelleri.md)
- [Yükseköğretimde Öğretmen Tükenmişliği ve İşten Ayrılma Niyeti: İş Doyumunun Aracı ve Proaktif Kişiliğin Düzenleyici Rolü](/okf/sosyal-bilimler/psikoloji-ve-davranis-bilimleri/yuksekogretimde-ogretmen-tukenmisligi-ve-isten-ayrilma-niyeti-is-doyumunun-araci-ve-proaktif-kisiligin-duzenleyici-rolu.md)

# Şeffaflık

- Analiz tarihi: 2026-07-26T15:35:38.844Z
- Kanıt sayısı: 15
- Üretim sürümü: makale-analizi-v3.0.0
- Kanonik sayfa: https://makaleanalizi.com/sosyal-bilimler/psikoloji-ve-davranis-bilimleri/z-kusagi-sosyal-medya-kullanicilarinda-psikolojik-iyi-olus-oz-saygi-ve-sosyal-medya-bagimliliginin-araci-sosyal-medya-kullanim-gudulerinin-duzenleyici-rolu