---
type: "Akademik Makale Analizi"
title: "ABD Para Politikasının Uluslararası Aktarımında Sermaye Akımlarının Rolü: Türkiye Örneği"
description: "Küresel finansal kriz sonrasında merkez ülkelerin para politikalarının gelişmekte olan ülke ekonomileri üzerindeki uluslararası yayılma etkileri iktisat literatürünün ana tartışma konularından biri haline gelmiştir. Geleneksel açık ekonomi iktisadındaki Mundellian üçlü açıklık hipotezi esnek döviz k"
resource: "https://makaleanalizi.com/sosyal-bilimler/toplum-siyaset-ve-kamu/abd-para-politikasinin-uluslararasi-aktariminda-sermaye-akimlarinin-rolu-turkiye-ornegi"
doi: "10.30784/epfad.1579707"
authors: ["Nuri Çağrı Akar", "Cemil Varlık"]
citation: "Akar, N. Ç., Varlık, C. (2025). The Role of Capital Flows in the International Transmission of US Monetary Policy: The Case of Turkey. . https://doi.org/10.30784/epfad.1579707"
publicationType: "quantitative-empirical"
discipline: "Sosyal Bilimler"
subDiscipline: "Toplum, Siyaset ve Kamu"
evidenceCount: 11
tags: ["ABD Para Politikası Yayılmaları", "Sermaye Akımları", "Küresel Risk", "Uluslararası Risk-alma"]
timestamp: "2026-10-09T08:02:44.366Z"
---

# ABD Para Politikasının Uluslararası Aktarımında Sermaye Akımlarının Rolü: Türkiye Örneği

Özgün başlık: The Role of Capital Flows in the International Transmission of US Monetary Policy: The Case of Turkey
DOI: https://doi.org/10.30784/epfad.1579707
Künye (APA 7): Akar, N. Ç., Varlık, C. (2025). The Role of Capital Flows in the International Transmission of US Monetary Policy: The Case of Turkey. . https://doi.org/10.30784/epfad.1579707

Bilim alanı: [Sosyal Bilimler](/okf/sosyal-bilimler/index.md) › Toplum, Siyaset ve Kamu

## Kısa cevap

**ABD para politikası kararları ve küresel risk algısı Türkiye'ye yönelik sermaye akımlarını ve TCMB'nin faiz politikalarını nasıl etkilemektedir?**

Yapılan SVAR model analizine göre, ABD politika faizlerindeki (EFFR) ve küresel risk göstergesindeki (VIX) artışlar Türkiye'ye yönelik net toplam sermaye girişlerini azaltmakta ve Türk lirasının değer kaybetmesine yol açmaktadır. Bu durum karşısında TCMB, finansal istikrar kaygılarıyla politika faizini artırmak zorunda kalarak para politikası otonomisini kaybetme eğilimi göstermektedir.

- TCMB'nin gecelik faiz oranları Fed'in faiz kararlarını pozitif yönde takip ederek Rey'in ikili açmaz hipotezini desteklemektedir.
- ABD politika faizlerindeki artışlar Türkiye'ye yönelik net diğer yatırımları (bankacılık akışlarını) doğrudan ve olumsuz etkilemektedir.
- Küresel risk algısını temsil eden VIX endeksindeki yükselişler, Türkiye'ye yönelik net portföy yatırımlarının azalmasında kritik rol oynamaktadır.

# Alan bağlamı

Küresel finansal kriz sonrasında merkez ülkelerin para politikalarının gelişmekte olan ülke ekonomileri üzerindeki uluslararası yayılma etkileri iktisat literatürünün ana tartışma konularından biri haline gelmiştir. Geleneksel açık ekonomi iktisadındaki Mundellian üçlü açıklık hipotezi esnek döviz kuru rejiminde bağımsız para politikası izlenebileceğini öngörürken, modern ikili açmaz hipotezi serbest sermaye hareketleri altında esnek kurun dahi merkez ülke politikalarının yayılma etkilerine karşı tam koruma sağlamadığını savunmaktadır. Bu çalışmanın yer aldığı alan bağlamı, ABD Merkez Bankasının faiz kararları ve küresel risk algısının (VIX) Türkiye gibi esnek kur uygulayan gelişmekte olan ülkelerin para politikaları ile sermaye akımlarının farklı bileşenleri üzerindeki aktarım kanallarını ve etkilerini ampirik olarak çözümleme ihtiyacından doğmaktadır.

# Akademik özet

Küresel finans krizinin ardından merkez ülkelerin uyguladığı para politikalarının gelişmekte olan piyasa ekonomileri üzerindeki yayılma etkileri makroekonomi ve uluslararası finans literatüründe yoğun bir şekilde tartışılmaktadır. Geleneksel Mundellian üçlü açıklık hipotezinde esnek döviz kuru rejiminin dış şoklara karşı bir kalkan işlevi görerek para politikası bağımsızlığı sağladığı kabul edilirken, modern ikili açmaz hipotezi sermaye hareketlerinin serbestliği durumunda döviz kuru rejiminden bağımsız olarak merkez ülke politikalarının çevre ülkelerdeki finansal koşulları şekillendirdiğini öne sürmektedir. Bu çerçevede temel araştırma sorunu, ABD Merkez Bankasının (FED) politika faizindeki değişiklikler ile küresel risk algısının (VIX) esnek döviz kuru rejimi uygulayan Türkiye ekonomisindeki yerel faiz oranları, döviz kuru ve sermaye akımları üzerindeki uluslararası yayılma etkilerinin ve bu aktarımda sermaye akımları bileşenlerinin üstlendiği rollerin ampirik olarak açıklanmasıdır.

Bu çalışmanın temel amacı, ABD para politikasındaki değişimlerin Türkiye ekonomisi ve Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının (TCMB) para politikası kararları üzerindeki etkilerini ve bu etkilerin aktarım kanallarını Yapısal Vektör Otoregresif (SVAR) modeliyle incelemektir. Araştırmada esnek döviz kuru rejiminin uygulandığı 2002:01-2017:12 dönemi kapsanmakta, 2018 yılı ve sonrasındaki döviz kuru şokları ile politika değişikliklerinin analizde sapma yaratmasını önlemek amacıyla veri seti bu dönemle sınırlandırılmaktadır. Modelde ABD efektif federal fon oranı (EFFR), küresel risk göstergesi VIX, net toplam sermaye girişleri (NTCI) ile bunların alt bileşenleri olan net yabancı doğrudan yatırımlar (NFDI), net portföy yatırımları (NPI) ve net diğer yatırımlar (NOI), Dolar/TL döviz kuru ve Türkiye gecelik faiz oranı değişkenleri teorik dışsallık sıralamasına göre tanımlanarak etki-tepki ve varyans ayrıştırması analizleri uygulanmıştır.

Ampirik analiz sonuçları, ABD efektif federal fon oranındaki (EFFR) bir artışın Türkiye gecelik faiz oranını pozitif ve istatistiksel olarak anlamlı biçimde artırdığını ortaya koymaktadır. Bu bulgu, TCMB'nin para politikasının FED'in adımlarını takip ettiğine işaret ederek Rey'in ikili açmaz hipotezini doğrulamaktadır. Ayrıca hem EFFR hem de VIX şoklarının Türkiye'ye yönelik net toplam sermaye girişleri üzerinde negatif bir etkiye sahip olduğu, sermaye çıkışlarının Dolar/TL döviz kurunda yukarı yönlü baskı yarattığı saptanmıştır. Sermaye akımlarının alt bileşenleri ayrı ayrı modellendiğinde ise net yabancı doğrudan yatırımların (NFDI) ne EFFR ne de VIX şoklarına anlamlı tepki vermediği; net portföy yatırımlarının (NPI) VIX'e anlamlı, EFFR'ye anlamsız tepki verdiği; net diğer yatırımların (NOI) ise EFFR'ye anlamlı, VIX'e anlamsız tepki verdiği görülmüştür. Bu durum, ABD para politikasının doğrudan yayılma etkilerinin aktarılmasında bankacılık kredilerini içeren diğer yatırımlar bileşeninin ana kanalı oluşturduğunu göstermektedir.

Elde edilen bulgular, esnek döviz kuru rejiminin tek başına Türkiye ekonomisini ABD para politikası şoklarından ve küresel finansal dalgalanmalardan izole etmeye yetmediğini, TCMB'nin makroekonomik amaçlarla bağımsız para politikası yürütme kapasitesinin kısıtlandığını kanıtlamaktadır. Yazar, merkez bankasının para politikası özerkliğini yeniden kazanabilmesi için küresel likidite bolluğu dönemlerinde karşı-döngüsel makro ihtiyati tedbirlerin ve sermaye kontrollerinin etkin bir şekilde kullanılmasını önermektedir. Bu araştırma, literatürde sermaye akımlarının toplam düzeyinden ziyade alt bileşenlerinin (özellikle diğer yatırımların) uluslararası aktarımdaki özgül rolünü Türkiye özelinde göstererek kısıtlı sayıdaki çalışmaya önemli bir ampirik katkı sunmakta ve gelişmekte olan ülkelerde finansal istikrar politikalarının tasarımına ışık tutmaktadır.

# Araştırmanın amacı

Bu makale, esnek döviz kuru rejiminin benimsendiği 2002:01-2017:12 dönemi için Yapısal Vektör Otoregresif (SVAR) modeli tahmin ederek ABD para politikasındaki değişikliklerin ve küresel risk algısının Türkiye ekonomisine ve TCMB para politikasına olan yayılma etkilerini ve sermaye akımlarının alt bileşenlerinin bu aktarımdaki rolünü incelemeyi amaçlamaktadır.

# Yöntem ve tasarım

Esnek döviz kuru rejiminin uygulandığı 2002:01-2017:12 dönemi verileriyle, ABD para politikası şoklarının Türkiye ekonomisine aktarım kanallarını incelemek amacıyla Yapısal Vektör Otoregresif (SVAR) ekonometrik modeli kullanılmıştır.

# Bulgular ve önermeler

1. TCMB para politikasının Fed kararlarını takip ettiğini doğrulayacak şekilde, Türkiye gecelik faiz oranı ABD efektif federal fon oranındaki artışlara pozitif ve anlamlı bir şekilde tepki vermektedir.
2. Hem ABD politika faizi (EFFR) hem de küresel risk algısını temsil eden VIX endeksi, Türkiye ekonomisine yönelen net toplam sermaye girişleri üzerinde negatif ve anlamlı bir etkiye sahiptir.
3. Sermaye akımlarının alt bileşenlerinden net portföy yatırımları, küresel risk göstergesi olan VIX endeksindeki şoklara anlamlı tepki verirken, ABD politika faizindeki (EFFR) değişimlere anlamlı bir duyarlılık göstermemektedir.
4. Bankacılık sektörü kredileri gibi unsurları içeren net diğer yatırımlar (NOI), küresel risk endeksindeki (VIX) değişimlerden ziyade doğrudan ABD politika faizindeki (EFFR) şoklara anlamlı ve negatif tepki vermektedir.

# Yazarın tartışması

SVAR modelinin etki-tepki analizinden elde edilen bulgular, ABD politika faiz oranlarındaki (EFFR) yükselişin küresel risk ve belirsizlik göstergesi olan VIX endeksini pozitif ve anlamlı şekilde artırdığını göstermektedir. Bu durum, ABD para politikasının küresel finansal döngünün temel belirleyicisi olduğunu ortaya koymaktadır.

Elde edilen sonuçlara göre, hem ABD politika faizindeki artış hem de VIX endeksindeki yükseliş Türkiye'ye yönelik toplam net sermaye akışlarını olumsuz etkilemektedir. Yatırımcıların getiri arayışı ve uluslararası risk alma kanalı çerçevesinde hareket etmesi, sermayenin çevre ülkelerden merkez ülkelere kaçışini tetiklemektedir.

Sermaye akımlarının alt bileşenleri incelendiğinde, doğrudan yabancı yatırımların bu şoklardan etkilenmediği; portföy yatırımlarının daha çok VIX şoklarına, bankacılık akımlarını temsil eden diğer yatırımların ise doğrudan ABD faiz şoklarına tepki verdiği görülmektedir. Bu durum, aktarım mekanizmasında farklı kanalların işlediğini gösterir.

Analizler, döviz kurundaki artışın (TL'nin değer kaybı) ve sermaye çıkışlarının TCMB üzerinde faiz artırım baskısı oluşturduğunu ve para politikası bağımsızlığının zayıfladığını doğrulamaktadır. Yazarlar, bu bağımsızlık kaybını önlemek amacıyla sermaye kontrolleri ve makroihtiyati politikaların konjonktür karşıtı kullanımını önermektedir.

# Yazarın sonucu

Araştırma sonuçunda elde edilen ampirik kanıtlar, ABD para politikasındaki faiz artışlarının Türkiye'de sermaye çıkışlarını hızlandırdığını, döviz kurunu yükselterek yerel para birimini değersizleştirdiğini ve bu durumun finansal istikrar endişeleriyle TCMB'yi faiz artırmaya zorlayarak bağımsız hareket etme kapasitesini sınırladığını ve böylece para politikası otonomisini zayıflattığını göstermektedir.

# Literatürdeki işlevi

Bu çalışma, uluslararası finans literatüründe merkez ülkelerin para politikası kararlarının gelişmekte olan çevre ekonomiler üzerindeki etkilerini ampirik olarak inceleyen gövdeye katkı sunmaktadır. Özellikle Rey (2015) tarafından ortaya atılan ve serbest sermaye hareketleri altında esnek kur rejiminin bile yerel para politikası özerkliğini korumada yetersiz kaldığını savunan ikili açmaz (dilemma) hipotezini Türkiye örneğinde test etmektedir. Makale, merkez ülke para politikalarının çevre ülkelere sadece doğrudan faiz kanalıyla değil, aynı zamanda küresel risk iştahını şekillendirerek uluslararası risk alma kanalı üzerinden de aktarıldığını ampirik olarak ortaya koymaktadır.

Önceki çalışmalarla ilişkisi: Çalışma, Calvo vd. (1993, 1996) tarafından geliştirilen sermaye akımlarının itici (küresel) ve çekici (yerel) faktörleri teorisine dayanmakta ve Rey (2015) ile Bruno ve Shin (2015a, 2015b) tarafından geliştirilen küresel finansal döngü ve uluslararası risk alma kanalı kavramlarını temel almaktadır. Önceki çalışmaların aksine, sermaye akımlarını tek bir bütün olarak ele almak yerine, bunları doğrudan yabancı yatırımlar, portföy yatırımları ve diğer yatırımlar olmak üzere üç ana bileşene ayırarak incelemekte ve literatürdeki görece az çalışılmış bir boşluğu doldurmaktadır. Bu yönüyle çalışma, gelişmekte olan piyasalara yönelik sermaye hareketlerinin heterojen yapısını ve her bir bileşenin şoklara verdiği farklı tepkileri göstererek önceki literatürü genişletmektedir.

Literatür taramasına katkısı: Bu araştırma, Türkiye gibi dış finansmana bağımlı ve yüksek dolarizasyon oranına sahip gelişmekte olan ülkeler için ABD para politikası şoklarının ve küresel risk algısının yerel makroekonomik istikrar üzerindeki etkilerini sistematik bir SVAR çerçevesinde sunarak literatür taramalarına katkı sağlamaktadır. Sermaye akımlarının alt bileşenlerinin (özellikle NOI olarak adlandırılan diğer yatırımların) ABD politika faiz şoklarının yerel faiz oranlarına aktarılmasında doğrudan bir köprü görevi gördüğünü kanıtlamaktadır. Bu ampirik kanıtlar, politika yapıcıların sadece toplam sermaye hareketlerini değil, sermayenin kompozisyonunu da izlemesi gerektiğini gösteren güçlü bir teorik ve pratik zemin hazırlamaktadır.

# Tez ve makale araştırmalarında kullanım

- **Esnek döviz kuru rejimlerinde dahi para politikası özerkliği tam olarak sağlanamamaktadır.** — Tez yazımında esnek döviz kuru rejiminin gelişmekte olan ülkeler için sağladığı iddia edilen para politikası bağımsızlığının sınırlarını tartışırken bu çalışmanın Türkiye bulguları güçlü bir kanıt olarak sunulabilir.
- **Sermaye akımlarının farklı bileşenleri küresel şoklara heterojen tepkiler vermektedir.** — Doğrudan yabancı yatırımların küresel şoklara duyarsız olduğunu, portföy akımlarının daha çok VIX şoklarına, diğer yatırımların ise doğrudan Fed faizine duyarlı olduğunu karşılaştırmalı olarak açıklamak için kullanılır.
- **Net diğer yatırımlar (bankacılık akımları) para politikası yayılımında doğrudan aktarım görevi görmektedir.** — Uluslararası risk alma ve bankacılık kanallarının Türkiye'deki işleyişini modellerken, NOI bileşeninin faiz şoklarının aktarımında oynadığı doğrudan rolü teorik arka planla desteklemek için kullanılır.

# Türetilebilir araştırma soruları

- **Küresel finansal şokların yerel bankaların kredi arzı üzerindeki etkisi zaman içinde nasıl değişmektedir?**
  - Desen: Zamanla değişen parametreli SVAR (TVP-SVAR) modeli kullanılarak, 2002-2024 dönemi için Türkiye'deki ticari bankaların kredi hacmi, EFFR ve VIX verileriyle modellenecektir. Örneklem büyüklüğü zaman serisi kısıtlarına ve veri doygunluğuna göre belirlenecektir.
  - Gerekçe: Yazarların makalenin sonuç kısmında çalışmanın doğrusal model sınırlılığına değinerek gelecek araştırmalar için zamanla değişen parametreli modeller önermesi bu araştırmanın temel gerekçesini oluşturmaktadır.
- **Sermaye akımlarının alt bileşenleri finansal stres ve normal dönemlerde küresel faiz şoklarına asimetrik tepkiler vermekte midir?**
  - Desen: Türkiye Finansal Stres Endeksi (FSE) eşik değişkeni olarak seçilerek Eşik VAR (Threshold VAR) modeli kurulacaktır. 2002-2023 dönemi aylık verileriyle sermaye akımı bileşenlerinin (NPI, NOI, NFDI) tepkileri iki farklı rejim altında analiz edilecektir.
  - Gerekçe: Yazarın çalışmanın doğrusal yapısından ötürü finansal koşullara göre değişebilecek asimetrik tepkileri göz ardı ettiğini belirtmesi ve doğrusal olmayan modelleri önermesi bu tasarımı gerekçelendirir.
- **TCMB tarafından uygulanan konjonktür karşıtı makroihtiyati politikalar ABD faiz şoklarının NOI bileşeni üzerindeki etkisini azaltmada başarılı olmuş mudur?**
  - Desen: Yönlendirilmiş SVAR veya Blok Dışsal VAR yöntemiyle, makroihtiyati politika endeksi modele dahil edilerek 2010 sonrası dönem için haftalık veya aylık verilerle analiz yapılacaktır. Örneklem büyüklüğü güç analizine göre belirlenecektir.
  - Gerekçe: Yazarın sonuç kısmında para politikası otonomisini yeniden kazanmak için makroihtiyati politikaların konjonktür karşıtı olarak kullanılmasını tavsiye etmesinden hareketle tasarlanmıştır.

# Kaynak izleri

Her iddia, özgün yayının belirtilen sayfasındaki birebir alıntıya bağlıdır.

| Kanıt | Bölüm | PDF sayfası | Basılı sayfa | Alıntı |
|---|---|---|---|---|
| ev-o-1 | Abstract | 1 | — | According to the impulse - resp onse analysis, the Turkish interest rate responds positively and significantly to the US Effective Federal Funds Rate (EFFR). |
| ev-s-1 | Abstract | 1 | — | A Structural Vector Autoregressive (SVAR) model is estimated for the period 2002:01 – 2017:12, during which a flexible exchange rate regime was adopted |
| ev-s-2 | Abstract | 1 | — | According to the impulse - resp onse analysis, the Turkish interest rate responds positively and significantly to the US Effective Federal Funds Rate (EFFR). |
| ev-s-3 | Abstract | 1 | — | The analysis also demonstrates that both the EFFR and the VIX have a negative impact on net total capital inflows to the Turkish economy. |
| ev-s-4 | Abstract | 1 | — | Secondly, Net Portfolio Investments (NPI) respond significantly to the VIX but not to the EFFR. |
| ev-s-5 | Abstract | 1 | — | Thirdly, Net Other Investments (NOI) respond sig nificantly to the EFFR but not to the VIX. |
| ev-s-6 | Conclusion | 20 | — | An increase in US interest rates increases the global risk indicator VIX. Both reduce capital inflows to Turkey. This results in upward pressure on the exchange rate |
| ev-l-1 | Abstract | 1 | — | This result shows that the Central Bank of the Republic of Turkey’s (CBRT) MP follows the FED's MP , consistent with the dilemma hy pothesis of Rey (2015). |
| ev-l-2 | Abstract | 1 | — | Secondly, Net Portfolio Investments (NPI) respond significantly to the VIX but not to the EFFR. |
| ev-l-3 | Abstract | 1 | — | Thirdly, Net Other Investments (NOI) respond sig nificantly to the EFFR but not to the VIX. |
| ev-l-4 | Conclusion | 21 | — | Future studies may take this issue into account using models such as time - varying parameter VAR. |

# İlgili kavramlar

- [Türkiye Büyük Millet Meclisi Tartışmalarında Göçün Bağlamsal Güvenlikleştirilmesi ve Güvenlikdışılaştırılması](/okf/sosyal-bilimler/toplum-siyaset-ve-kamu/turkiye-buyuk-millet-meclisi-tartismalarinda-gocun-baglamsal-guvenliklestirilmesi-ve-guvenlikdisilastirilmasi.md)
- [NATO’nun S-400 Anlaşmazlığına İlişkin Tutumu: Kaygısızlıktan Endişelere ve Çözüm Arama Girişimlerine](/okf/sosyal-bilimler/toplum-siyaset-ve-kamu/natonun-s-400-anlasmazligina-iliskin-tutumu-kaygisizliktan-endiselere-ve-cozum-arama-girisimlerine.md)
- [Dış Oy Kullanma Hakkı Tanınmasının AKP ve CHP'nin Diaspora Politikaları Üzerindeki Etkileri](/okf/sosyal-bilimler/toplum-siyaset-ve-kamu/dis-oy-kullanma-hakki-taninmasinin-akp-ve-chpnin-diaspora-politikalari-uzerindeki-etkileri.md)
- [Türk Parti Sisteminde İktidar Partileri: 14 Mayıs 1950 ve 14 Mayıs 2023 Arasında Bir Analiz](/okf/sosyal-bilimler/toplum-siyaset-ve-kamu/turk-parti-sisteminde-iktidar-partileri-14-mayis-1950-ve-14-mayis-2023-arasinda-bir-analiz.md)
- [Otorite ve Veraset İçin Osmanlı Mücadelesi: IV. Murad ve IV. Mehmed Dönemlerinde Mutlak Hakimiyetten Hanedan İstikrarına](/okf/sosyal-bilimler/toplum-siyaset-ve-kamu/otorite-ve-veraset-icin-osmanli-mucadelesi-iv-murad-ve-iv-mehmed-donemlerinde-mutlak-hakimiyetten-hanedan-istikrarina.md)
- [İspanya Turizm Sektöründe Çalışanların İyi Oluşunun Bir Öncülü Olarak İş Yaşam Dengesi İçin Örgütsel Destek](/okf/sosyal-bilimler/toplum-siyaset-ve-kamu/ispanya-turizm-sektorunde-calisanlarin-iyi-olusunun-bir-onculu-olarak-is-yasam-dengesi-icin-orgutsel-destek.md)
- [ESKİŞEHİR KENTSEL DÖNÜŞÜM BETON DAYANIMLARININ İSTATİSTİKSEL ANALİZİ](/okf/sosyal-bilimler/toplum-siyaset-ve-kamu/eskisehir-kentsel-donusum-beton-dayanimlarinin-istatistiksel-analizi.md)
- [Birleşik Krallık'ta Ruh Sağlığı Hizmetlerindeki Etnik Eşitsizlikleri Anlamak: Bir Meta-Etnografi Çalışması](/okf/sosyal-bilimler/toplum-siyaset-ve-kamu/birlesik-krallikta-ruh-sagligi-hizmetlerindeki-etnik-esitsizlikleri-anlamak-bir-meta-etnografi-calismasi.md)

# Şeffaflık

- Analiz tarihi: 2026-10-09T08:02:44.366Z
- Kanıt sayısı: 11
- Üretim sürümü: makale-analizi-v3.0.0
- Kanonik sayfa: https://makaleanalizi.com/sosyal-bilimler/toplum-siyaset-ve-kamu/abd-para-politikasinin-uluslararasi-aktariminda-sermaye-akimlarinin-rolu-turkiye-ornegi