---
type: "Akademik Makale Analizi"
title: "COVID-19 Döneminde Afrika Darbeleri: Güncel Bir Tarihsel ve Yapısal Analiz"
description: "Afrika'daki darbe dinamikleri, on yıllardır süregelen yapısal yoksulluk, etnik gerilimler ve kurumsal zayıflıklar ile şekillenmektedir. Soğuk Savaş sonrası dönemde darbe karşıtı normların güçlenmesine rağmen, 2020 sonrası süreçte müdahalelerin yeniden tırmanışa geçmesi, literatürdeki mevcut teoriler"
resource: "https://makaleanalizi.com/sosyal-bilimler/toplum-siyaset-ve-kamu/covid-19-doneminde-afrika-darbeleri-guncel-bir-tarihsel-ve-yapisal-analiz"
doi: "10.3389/fpos.2023.1077945"
authors: ["John Chin", "Jessica A. Kirkpatrick"]
citation: "Chin, J., Kirkpatrick, J. A. (2023). African coups in the COVID-19 era: A current history. Frontiers in Political Science, 5. https://doi.org/10.3389/fpos.2023.1077945"
publicationType: "qualitative"
discipline: "Sosyal Bilimler"
subDiscipline: "Toplum, Siyaset ve Kamu"
evidenceCount: 14
tags: ["askeri darbe", "darbe bulaşıcılığı", "Afrika", "demokrasi", "güncel tarih"]
timestamp: "2026-08-07T14:36:19.258Z"
---

# COVID-19 Döneminde Afrika Darbeleri: Güncel Bir Tarihsel ve Yapısal Analiz

Özgün başlık: African coups in the COVID-19 era: A current history
DOI: https://doi.org/10.3389/fpos.2023.1077945
Künye (APA 7): Chin, J., Kirkpatrick, J. A. (2023). African coups in the COVID-19 era: A current history. Frontiers in Political Science, 5. https://doi.org/10.3389/fpos.2023.1077945

Bilim alanı: [Sosyal Bilimler](/okf/sosyal-bilimler/index.md) › Toplum, Siyaset ve Kamu

# Alan bağlamı

Afrika'daki darbe dinamikleri, on yıllardır süregelen yapısal yoksulluk, etnik gerilimler ve kurumsal zayıflıklar ile şekillenmektedir. Soğuk Savaş sonrası dönemde darbe karşıtı normların güçlenmesine rağmen, 2020 sonrası süreçte müdahalelerin yeniden tırmanışa geçmesi, literatürdeki mevcut teorilerin (bulaşıcılık, demokratik gerileme) güncelliğini ve açıklayıcı gücünü test etmeyi zorunlu kılmıştır. Makale, bu tırmanışın bölgesel bir darbe dalgası olup olmadığını veya yerel güvenlik krizlerinin bir sonuçu olup olmadığını sörgülayarak alandaki tartışmalara odaklanmaktadır.

# Akademik özet

Afrika kıtası, 1946'dan bu yana 222 darbe girişimi ile dünyadaki en istikrarsız bölgelerden biri olma özelliğini korumaktadır. Soğuk Savaş sonrası dönemde demokratik normların yükselişiyle birlikte müdahalelerde geçici bir azalma yaşansa da, 2020-2022 yılları arasındaki süreçte askeri müdahalelerin sayısında dramatik bir artış gözlemlenmiştir. Bu dönemde Mali, Sudan, Gine, Çad ve Burkina Faso gibi ülkelerde gerçekleşen başarılı darbeler, literatürde darbe bulaşıcılığı ve demokratik gerileme kavramlarının yeniden tartışılmasına neden olmuştur. COVID-19 pandemisinin yarattığı ekonomik daralmanın da bu siyasi çalkantılara zemin hazırladığı düşünülmektedir. Makale, bu modern darbe dalgasının nedenlerini anlayabilmek için on bir ayrı vakayı derinlemesine bir tarihsel perspektifle ele alarak küresel bir karşılaştırma sunmaktadır.

Araştırmanın temel amacı, Ağustos 2020 ile Kasım 2022 tarihleri arasında Afrika'da yaşanan on bir darbe girişimini sistematik bir anlatı senteziyle çözümlemek ve bu artışın nedensel faktörlerini belirlemektir. Çalışmada nitel bir araştırma tasarımı benimsenmiş; Colpus veri setinden yararlanılarak vakalar üzerinden karşılaştırmalı bir güncel tarih analizi yürütülmüştür. Yazarlar, darbelerin bölgesel bir bulaşıcılık etkisiyle mi yayıldığını yoksa her ülkenin kendi içsel sosyo-ekonomik şartlarından mı kaynaklandığını sörgülamaktadır. Yöntem olarak hem kronolojik anlatılara hem de makro-ekonomik verilere yer verilerek, darbelerin gerçekleştiği ülkelerin ortak yapısal özellikleri incelenmiştir. Bu sayede, askeri müdahalelerin tetikleyicileri ile uzun vadeli kuramsal eğilimler arasında bir köprü kurulması hedeflenmektedir.

Analiz sonuçları, incelenen dönemdeki darbe girişimlerinin ardındaki temel motivasyonların ülkeye özgü dinamiklere dayandığını göstermektedir. Yazarlar, darbe bulaşıcılığı hipotezini destekleyecek doğrudan kanıtların sınırlı olduğunu; buna karşın yoksulluk, darbe geçmişi ve demokratik konsolidasyon sorunlarının belirleyici olduğunu saptamıştır. Özellikle Batı Afrika'daki (Mali ve Burkina Faso) vakalarda, başarısız güvenlik politikaları ve İslamcı isyanlarla mücadeledeki yetersizliklerin ordu içindeki huzursuzluğu tetiklediği görülmektedir. Sudan ve Çad vakalarında ise daha çok rejim bekası ve elit içi güç mücadelelerinin ön planda olduğu, darbelerin genellikle kırılgan sivil-asker ortaklıklarını hedef aldığı belirlenmiştir. Ayrıca, müdahalelerin yüzde 92 gibi ezici bir oranla Afrika'da yoğunlaşması bölgenin yapısal kırılganlığını kanıtlamaktadır.

Çalışmanın literatüre sağladığı temel katkı, 2020 sonrası darbe salgını olarak adlandırılan süreci ampirik veriler ve tarihsel anlatılarla ilişkilendirerek kapsamlı bir haritalandırma sunmasıdır. Afrika'nın küresel darbelerin merkezi haline gelmesi, kıtadaki ekonomik kırılganlıkların ve güvenlik açıklarının uluslararası darbe karşıtı normlardan daha baskın hale geldiğine işaret etmektedir. Yazarlar, gelecekteki araştırmalar için darbe döngülerinin kırılmasında ekonomik kalkınmanın ve kurumların güçlendirilmesinin seçim süreçlerinden daha öncelikli olabileceğini savunmaktadır. Bu makale, Afrika siyaseti, sivil-asker ilişkileri ve demokratikleşme süreçleri üzerine çalışan araştırmacılar için hem metodolojik hem de kuramsal açıdan zengin bir başvuru kaynağı teşkil etmektedir. Bölgesel örgütlerin darbe karşıtı tutumlarının yeniden gözden geçirilmesi gerektiği vurgulanmaktadır.

# Araştırmanın amacı

Bu çalışmanın amacı, Ağustos 2020 ile Kasım 2022 tarihleri arasında Afrika'da meydana gelen on bir darbe girişimini güncel tarih perspektifiyle incelemek ve bu süreçteki artışın arkasındaki temel nedensel faktörleri belirlemektir.

# Yöntem ve tasarım

Çalışmada, Ağustos 2020 ile Kasım 2022 yılları arasında Afrika genelinde gerçekleşen on bir askeri darbe girişimi, güncel tarihsel anlatı yöntemiyle incelenmiş ve nitel karşılaştırmalı durum analizleri yapılarak Colpus veri setindeki tarihsel darbe eğilimleriyle ilişkilendirilmiştir.

# Bulgular ve önermeler

1. Yakın geçmişinde darbe deneyimi olan ülkeler, darbe tuzağı olarak adlandırılan kısır döngü nedeniyle çok daha yüksek darbe riski taşımaktadır.
2. Batı Afrika'da (özellikle Mali ve Burkina Faso) süre gelen radikal İslamcı isyanlar ve güvenlik zafiyetleri, askeri müdahaleleri tetikleyen önemli bir bölgesel katalizör işlevi görmüştür.
3. Darbe yaşayan Afrika ülkeleri, kıtanın geri kalanına ve dünyaya kıyasla çok daha yüksek bebek ölüm oranlarına ve ciddi düzeyde düşük kişi başına milli gelire sahiptir.
4. Soğuk Savaş dönemindeki ucu açık darbelere tezat olarak, güncel askeri müdahaleler (Çad hariç) genellikle anayasal düzene geri dönme vaadi sunan 'vaat edilmiş darbeler' (promissory coups) niteliğindedir.

# Yazarın tartışması

Çalışmanın bulguları, COVID-19 döneminde Afrika'da gerçekleşen darbelerin arkasında yatan en güçlü açıklamalardan birinin tarihsel darbe geçmişi, yani 'darbe tuzağı' olduğunu göstermektedir. Darbeye maruz kalan ülkelerin yakın geçmişte de benzer süreçlerden geçmiş olması, askeri müdahalelerin yapısal bir alışkanlığa dönüştüğüne işaret etmektedir.

Yazarlar, bu yapısal darbe döngüsünün derin ekonomik yoksulluk ve kırılgan devlet yapılarıyla doğrudan ilişkili olduğunu belirtmektedir. Bebek ölüm oranlarının yüksekliği ve kişi başına düşen milli gelirin düşüklüğü gibi sosyo-ekonomik göstergeler, sivil yönetimlerin halk nezdindeki meşruiyetini zayıflatarak askeri müdahalelere zemin hazırlamaktadır.

Elde edilen sonuçlar literatürdeki darbe bulaşıcılığı ve demokratik gerileme kuramlarıyla karşılaştırıldığında, doğrudan bir sınır ötesi bulaşma etkisinden ziyade içsel yapısal sorunlerin daha belirleyici olduğu görülmektedir. Bölgesel örgütlerin ve uluslararası aktörlerin anti-darbe normlarını gevşetmesi de cuntacıların maliyet hesaplarını etkilemektedir.

Sonuç olarak, günümüz darbelerinin 'demokrasiye dönüş sözü veren' promissory niteliği, onları Soğuk Savaş dönemindeki ucu açık askeri diktatörlüklerden ayırsa da bu durum sivil yönetime geçişin sorunsuz olacağı anlamına gelmemektedir. Gelecekteki araştırmalar, askeri rejimlerin bölgesel güvenlik işbirlikleri ve dış aktörlerin (örneğin Wagner Grubu) desteğiyle iktidarlarını nasıl sürdürdüklerini incelemelidir.

# Yazarın sonucu

Afrika'daki darbe artışının kalıcı bir eğilim mi yoksa geçici bir dalgalanma mı olduğunu ancak zaman gösterecektir; ancak mevcut bulgular, bu askeri müdahalelerin demokratikleşmeyi geciktirdiğini ve ülkeleri darbe tuzağı içinde tutmaya devam edeceğini net bir şekilde ortaya koymaktadır.

# Literatürdeki işlevi

Bu çalışma, 2020 sonrası Afrika'da gözlemlenen darbe artışını belgeleyen ve bu artışı tarihsel bir çerçeveye oturtan güncel bir tarihsel kayıt işlevi görmektedir. Literatürde genellikle teorik modeller veya geniş zamanlı veri setleri üzerinden yürütülen tartışmaları, on bir farklı vaka analiziyle zenginleştirerek ampirik bir derinlik sunar. Çalışmanın temel işlevi, COVID-19 pandemisiyle eş zamanlı olarak gelişen bu süreci sadece bir sağlık kriziyle değil, köklü yapısal sorunlarla ilişkilendirerek çağdaş darbe literatürüne vaka temelli bir sentez kazandırmaktır.

Önceki çalışmalarla ilişkisi: Çalışma, Collier ve Hoeffler tarafından geliştirilen yoksulluk ve darbe ilişkisi ile Londregan ve Poole'un 'darbe tuzağı' kuramsal çerçevesine dayanmaktadır. Önceki çalışmaların aksine, bu araştırma yeni nesil askeri müdahalelerin 'vaat edilmiş darbeler' (promissory coups) niteliğini Bermeo'nun tanımladığı demokratik gerileme bağlamında yeniden test eder. Klasik darbe literatüründeki 'bulaşıcılık' (contagion) hipotezini son dönem Afrika verileriyle sörgülayarak, sınır ötesi etkileşimlerden ziyade içsel yapısal faktörlerin ve güvenlik krizlerinin belirleyiciliğini ön plana çıkarır.

Literatür taramasına katkısı: Araştırma, 21. yüzyılın üçüncü on yılındaki Afrika siyasi istikrarsızlığını sistemleştirerek literatür taramalarına kapsamlı bir veri seti sunmaktadır. Özellikle darbe yapan askerlerin sosyo-ekonomik arka planları ve dış aktörlerle (Rusya, Wagner vb.) kurulan yeni ilişkiler üzerinden darbe maliyeti analizlerini günceller. Çalışmanın literatüre en özgün katkısı, darbe karşıtı uluslararası normların zayıfladığını göstermesi ve modern darbelerin genellikle demokratik ya da geçici sivil yönetimleri hedef aldığına dair istatistiksel kanıtlar sunmasıdır.

# Tez ve makale araştırmalarında kullanım

- **2020 sonrası Afrika'da darbe sıklığında dramatik bir artış yaşanmıştır.** — Makalenin sunduğu darbe istatistikleri ve bölgesel dağılım verileri (Şekil 1 ve 2), Afrika'daki güncel siyasi krizlerin boyutunu vurgulamak için kullanılabilir.
- **Darbe tuzağı ve yoksulluk, askeri müdahale riskini artıran temel değişkenlerdir.** — Çalışmanın darbe geçmişi olan ülkelerdeki 'tekrarlama riski' üzerine sunduğu %21.7'lik istatistiksel bulgu, kuramsal modelleri desteklemek için alıntılanabilir.
- **Modern darbeler genellikle anayasal düzene geri dönme vaadiyle gerçekleştirilmektedir.** — Bermeo'nun 'promissory coups' kavramının güncel vakalara (Gine, Mali, Burkina Faso) nasıl uygulandığına dair yazar tartışması, kavramsal netlik sağlamak için kullanılabilir.

# Türetilebilir araştırma soruları

- **Mali ve Burkina Faso'daki askeri cuntaların Rusya ve Wagner Grubu ile kurduğu güvenlik ortaklıkları, bölgesel yaptırımların caydırıcılığını nasıl etkilemektedir?**
  - Desen: Bu araştırma için amaçlı örnekleme yöntemiyle Mali ve Burkina Faso vakaları seçilmelidir. Veri toplama aşamasında resmi devlet açıklamaları, uluslararası yaptırım raporları ve Wagner Grubu'nun bölgedeki faaliyetlerine dair açık kaynak istihbarat raporları kullanılmalıdır. Analiz aşamasında ise bu dış desteğin cuntanın görev süresi ve anayasal takvime uyumu üzerindeki etkisi süreç takibi (process tracing) yöntemiyle çözümlenmelidir.
  - Gerekçe: Makalede yazarlar, Mali ve Burkina Faso'daki coupmaker'ların Fransa yerine Rusya ve Wagner gibi 'yeni ortaklar' arayışında olduğunu ve bunun yaptırımları etkisiz kılabileceğini belirtmektedir.
- **Sahra Altı Afrika'da bebek ölüm oranlarındaki değişim, askeri müdahale riskini öngörmede ne derece güvenilir bir erken uyarı göstergesidir?**
  - Desen: Nicel bir araştırma deseniyle 2000-2024 arası tüm Afrika ülkelerini kapsayan bir panel veri seti oluşturulmalıdır. Bağımsız değişken olarak IMR (bebek ölüm oranı) ve GDP büyümesi, bağımlı değişken olarak darbe girişimleri alınmalıdır. Lojistik regresyon analizi ile ekonomik göstergelerin darbe olasılığı üzerindeki marjinal etkileri ölçülmelidir.
  - Gerekçe: Çalışmada sunulan Şekil 5, darbe yaşayan ülkelerin bebek ölüm oranlarının dünyanın geri kalanından dört kat daha yüksek olduğunu (48/1000) kanıtlayarak bu ilişkinin önemini vurgulamaktadır.
- **Sahel bölgesindeki askeri cuntaların 'terörle mücadele yetersizliği' gerekçesi, sivil halk ve ordu içerisindeki hiyerarşik destek mekanizmalarını nasıl dönüştürmektedir?**
  - Desen: Nitel içerik analizi yöntemiyle Mali ve Burkina Faso darbe liderlerinin televizyon bildirileri ve kamuoyu açıklamaları incelenmelidir. Örneklem, 2020-2022 arası yedi başarılı darbeyi kapsayacak şekilde genişletilebilir. Analiz, güvenlik odaklı söylemlerin sivil muhalefeti pasifize etme veya meşruiyet sağlama düzeyini ortaya koymalıdır.
  - Gerekçe: Makalede, Mali ve Burkina Faso darbelerinin temel gerekçesinin hükümetin cihatçı isyanlarla mücadeledeki başarısızlığı olduğu açıkça belirtilmiştir.

# Kaynak izleri

Her iddia, özgün yayının belirtilen sayfasındaki birebir alıntıya bağlıdır.

| Kanıt | Bölüm | PDF sayfası | Basılı sayfa | Alıntı |
|---|---|---|---|---|
| ev-o-1 | Introduction | 1 | — | the region has suffered a total of 222 coup attempts since 1946, more than any other world region. |
| ev-o-2 | Abstract | 1 | — | Though we find r elatively little evidence of direct coup diusion or democratic backsliding as coup triggers, our findings suggest that coup-struck African countries over the last  |
| ev-s-1 | Introduction | 1 | — | To answer this question, this article presents narrative summari es—a current history— of all eleven coups attempts in Africa between August 2020 and Nov ember 2022. |
| ev-s-2 | Discussion | 12 | — | Countries with a more recent history of coups are at a higher risk of coups, and the same is true of the most recent wave of coups. |
| ev-s-3 | Introduction | 1 | — | Ongoing Islamist insurg encies may have helped precipitate recent coups in West Africa but not elsewhere. |
| ev-s-4 | Discussion | 13 | — | But, controlling for these risk factors, there is no “Africa effect.” Africa does not have more coups because it is Africa, it has more coups because it is poor.” Looking at the mo |
| ev-s-5 | Discussion | 16 | — | In contrast to the Cold War, when many coup-makers launched open-ended coups and expressed long- term projects, the successful coups reviewed above are, with the exception of Chad, |
| ev-s-6 | Discussion | 16 | — | Whether this is a blip or just the beginning of a trend will only reveal itself in the fullness of time. Until then, we hope this current history helps readers better understand Af |
| ev-l-1 | Discussion | 12 | — | countries in Africa have accounted for 92 percent of all coup attempts (11 of 12) and 88 percent of successful coups (7 of 8) worldwide |
| ev-l-2 | Discussion | 13 | — | more than one in five countries (7 of 33) with coup attempts in the last 15 years suffered coup recidivism from 2020 to 2022 |
| ev-l-3 | Discussion | 16 | — | the successful coups reviewed above are, with the exception of Chad, what Bermeo (2016) calls promissory coups. That is, even if disingenuous, the coupmakers have made promises |
| ev-l-4 | Discussion | 10 | — | Traoré’s camp accusing Damiba—whose whereabouts remained unknown—of planning a counter-attack because they were willing to work with new partners—widely believed to be a reference  |
| ev-l-5 | Discussion | 13 | — | In the 2020–2022 period, mean infant mortality rates (IMR)—a key proxy for poverty in the coup forecasting literature (e.g., Goldstone et al., 2010 )—are only about 12 deaths per 1 |
| ev-l-6 | Abstract | 1 | — | To answer this question, this article presents narrative summari es—a current history— of all eleven coups attempts in Africa between August 2020 and Nov ember 2022. |

# İlgili kavramlar

- [Ulaşım Altyapısı ve Eko-Çevresel Kalite: Çin'in Yüksek Hızlı Demiryolundan Kanıtlar](/okf/sosyal-bilimler/toplum-siyaset-ve-kamu/ulasim-altyapisi-ve-eko-cevresel-kalite-cinin-yuksek-hizli-demiryolundan-kanitlar.md)
- [Yüksek Hızlı Demiryolu Etkisi Altında Kentsel Yığılmaların Rekabet-İşbirliği İlişkisi ve Kent-Sanayi Entegrasyonu Gelişimi Üzerine Bir Araştırma](/okf/sosyal-bilimler/toplum-siyaset-ve-kamu/yuksek-hizli-demiryolu-etkisi-altinda-kentsel-yigilmalarin-rekabet-isbirligi-iliskisi-ve-kent-sanayi-entegrasyonu-gelisimi-uzerine-bir-arastirma.md)
- [Hindistan'da Kentsel Arazi Yönetişiminin Ölçeklendirilmesi: Sürdürülebilir Şehirler İçin Yönetişim İnovasyonu Platformu Olarak NAKSHA Programı](/okf/sosyal-bilimler/toplum-siyaset-ve-kamu/hindistanda-kentsel-arazi-yonetisiminin-olceklendirilmesi-surdurulebilir-sehirler-icin-yonetisim-inovasyonu-platformu-olarak-naksha-programi.md)
- [Kişisel Diplomasi ve Yunan Dış Politikası Üzerine Kavramsal ve Tarihsel Bir İnceleme](/okf/sosyal-bilimler/toplum-siyaset-ve-kamu/kisisel-diplomasi-ve-yunan-dis-politikasi-uzerine-kavramsal-ve-tarihsel-bir-inceleme.md)
- [Karl Marx'ın Ekonomi Politiği ve Max Weber'in Din Sosyolojisi Bağlamında Kültürel Bir Analiz: Takva](/okf/sosyal-bilimler/toplum-siyaset-ve-kamu/karl-marxin-ekonomi-politigi-ve-max-weberin-din-sosyolojisi-baglaminda-kulturel-bir-analiz-takva.md)
- [İki Savaş Arası Dönemde Türkiye Cumhuriyeti’nin Ontolojik Güvenlik Arayışlı Dış Politikası](/okf/sosyal-bilimler/toplum-siyaset-ve-kamu/iki-savas-arasi-donemde-turkiye-cumhuriyetinin-ontolojik-guvenlik-arayisli-dis-politikasi.md)
- [Davutoğlu Döneminde Balkanlar ve Sırbistan’a Yönelik Türk Dış Politikası İncelemesi](/okf/sosyal-bilimler/toplum-siyaset-ve-kamu/davutoglu-doneminde-balkanlar-ve-sirbistana-yonelik-turk-dis-politikasi-incelemesi.md)
- [Seçimli Bir Otokraside Siyasal Katılım: Macaristan'da Özyeterlik, İlgi, İdeoloji ve Güvenin Örtük Profilleri](/okf/sosyal-bilimler/toplum-siyaset-ve-kamu/secimli-bir-otokraside-siyasal-katilim-macaristanda-ozyeterlik-ilgi-ideoloji-ve-guvenin-ortuk-profilleri.md)

# Şeffaflık

- Analiz tarihi: 2026-08-07T14:36:19.258Z
- Kanıt sayısı: 14
- Üretim sürümü: makale-analizi-v3.0.0
- Kanonik sayfa: https://makaleanalizi.com/sosyal-bilimler/toplum-siyaset-ve-kamu/covid-19-doneminde-afrika-darbeleri-guncel-bir-tarihsel-ve-yapisal-analiz