---
type: "Akademik Makale Analizi"
title: "COVID-19 Döneminde İş-Aile ve Aile-İş Çatışması ile Stres: Beş Temel Endüstriyel Sektör Üzerine Ampirik Bir Araştırma"
description: "Modern çalışma yaşamında, bireylerin profesyonel roller ile kişisel yaşam sorumlulukları arasındaki sınırları koruması sürdürülebilir kalkınma hedefleri açısından kritik bir inceleme alanıdır. Özellikle COVID-19 pandemisiyle birlikte ortaya çıkan ani çalışma modeli değişiklikleri, uzaktan çalışma uy"
resource: "https://makaleanalizi.com/sosyal-bilimler/toplum-siyaset-ve-kamu/covid-19-doneminde-is-aile-ve-aile-is-catismasi-ile-stres-bes-temel-endustriyel-sektor-uzerine-ampirik-bir-arastirma"
doi: "10.3389/fpsyg.2022.951149"
authors: ["Natasha Saman Elahi", "Ghulam Abid", "Francoise Contreras T.", "Ignacio Aldeanueva Fernández"]
citation: "Elahi, N. S., Abid, G., T., F. C., Fernández, I. A. (2022). Work–family and family–work conflict and stress in times of COVID-19. Frontiers in Psychology, 13, 951149-951149. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2022.951149"
publicationType: "quantitative-empirical"
discipline: "Sosyal Bilimler"
subDiscipline: "Toplum, Siyaset ve Kamu"
evidenceCount: 10
tags: ["is-aile catismasi", "aile-is catismasi", "stres", "COVID-19 pandemisi", "is-aile dengesi", "yayilma etkisi"]
timestamp: "2026-09-28T10:47:45.380Z"
---

# COVID-19 Döneminde İş-Aile ve Aile-İş Çatışması ile Stres: Beş Temel Endüstriyel Sektör Üzerine Ampirik Bir Araştırma

Özgün başlık: Work–family and family–work conflict and stress in times of COVID-19
DOI: https://doi.org/10.3389/fpsyg.2022.951149
Künye (APA 7): Elahi, N. S., Abid, G., T., F. C., Fernández, I. A. (2022). Work–family and family–work conflict and stress in times of COVID-19. Frontiers in Psychology, 13, 951149-951149. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2022.951149

Bilim alanı: [Sosyal Bilimler](/okf/sosyal-bilimler/index.md) › Toplum, Siyaset ve Kamu

# Alan bağlamı

Modern çalışma yaşamında, bireylerin profesyonel roller ile kişisel yaşam sorumlulukları arasındaki sınırları koruması sürdürülebilir kalkınma hedefleri açısından kritik bir inceleme alanıdır. Özellikle COVID-19 pandemisiyle birlikte ortaya çıkan ani çalışma modeli değişiklikleri, uzaktan çalışma uygulamaları ve sosyal ilişkilerdeki belirsizlikler, iş ve aile alanları arasındaki etkileşimi kökten değiştirmiştir. Bu durum, çalışanların psikolojik iyi oluşunu tehdit eden stres unsurlarını ve roller arası çatışmaları artırmıştır. Literatürde, iş-aile çatışmasının bireyler üzerindeki olumsuz yansımaları sıklıkla ele alınmış olsa da, pandeminin ilk dalgası gibi benzeri görülmemiş kriz dönemlerinde farklı endüstriyel sektörlerin bu süreçten nasıl etkilendiği ve stresin çift yönlü yayılma etkisindeki rolü henüz yeterince netleştirilmemiştir. Bu çalışma, Asya bağlamındaki beş temel sektörde bu boşluğu doldurmayı amaçlamaktadır.

# Akademik özet

Modern çalışma yaşamında sürdürülebilir kalkınma hedefleri ve çalışanların psikolojik iyi oluşu, örgütsel psikoloji literatürünün merkezinde yer almaktadır. Birleşmiş Milletlerin belirlediği küresel hedefler doğrultusunda bireylerin zihinsel ve fiziksel olarak sağlıklı kalması teşvik edilirken, COVID-19 pandemisi bu süreci sekteye uğratmıştır. Pandemi döneminde iş ve ev arasındaki fiziksel ve zihinsel sınırların belirsizleşmesi, çalışanların profesyonel sorumlulukları ile kişisel yaşamları arasında çatışma yaşamasına neden olmuştur. Bu durum, çalışanların tükenmişlik, kaygı ve kronik stres gibi olumsuz durumlarla karşılaşma riskini artırmış, iş-yaşam arayüzünün korunmasını zorunlu kılmıştır.

Bu ampirik çalışma, pandeminin ilk dalgası sırasında Pakistan'ın büyük bir metropolünde faaliyet gösteren eğitim, tekstil, hastane, banka ve perakende olmak üzere beş temel endüstriyel sektördeki çalışanları hedeflemiştir. Araştırma kapsamında iki ayrı bağımsız örneklem seti kullanılmış olup, ilk çalışmada 400 ve ikinci çalışmada 348 geçerli veri elde edilmiştir. Veri toplama sürecinde Anderson ve arkadaşlarının geliştirdiği beşli Likert tipine sahip ölçekler aracılığıyla iş-aile çatışması, aile-iş çatışması ve iş stresi verileri toplanmıştır. Yapısal eşitlik modellemesi ve yol analizi yöntemleri uygulanarak değişkenler arasındaki doğrudan ve dolaylı ilişkiler test edilmiştir.

Elde edilen ampirik bulgular, iş-aile çatışmasının stresi pozitif yönde yordadığını ve stresin de aile-iş çatışmasını anlamlı bir şekilde etkilediğini ortaya koymuştur. Ayrıca stresin, iş-aile çatışması ile aile-iş çatışması arasında önemli bir aracı rol üstlendiği doğrulanmıştır. İkinci çalışma grubu üzerinden yapılan analizler ise bu ilişkinin karşılıklı yönünü teyit etmiştir. Öte yandan, Kruskal-Wallis testi sonuçları, incelenen beş sektörün iş-aile çatışması, aile-iş çatışması ve stres düzeyleri açısından anlamlı düzeyde farklılık gösterdiğini kanıtlamıştır. Örneğin sağlık çalışanlarının daha yüksek stres yaşadığı, perakende çalışanlarının ise iş-aile çatışmasını daha yoğun deneyimlediği tespit edilmiştir.

Çalışmanın sonuçları, yönetim politikalarının ve insan kaynakları uygulamalarının çalışanların iş-yaşam dengesini desteklemesi gerektiğine işaret etmektedir. Esnek çalışma saatleri, uzaktan çalışma imkânları ve aile dostu çalışma ortamlarının oluşturulması, çalışanların stres düzeyini düşürmede kritik birer araçtır. Bu bağlamda araştırma, kriz dönemlerinde örgütsel desteğin ve yönetici rehberliğinin önemini vurgulayarak uluslararası alanyazına sektörel karşılaştırmalar ve yayılma etkisi perspektifiyle önemli katkılar sunmaktadır.

# Araştırmanın amacı

Bu çalışmanın temel amacı, COVID-19 pandemisinin ilk dalgası sırasında beş farklı endüstriyel sektörde iş-aile ile aile-iş çatışmasının stres üzerindeki yayılma etkisini incelemek ve stresin bu ilişkilerdeki aracı rolünü test etmektir.

# Yöntem ve tasarım

Çalışma, beş ana endüstriyel sektördeki çalışanlardan elde edilen verilerle kurgulanmış, değişkenler arasındaki nedensel ilişkileri ve sektörel farklılıkları belirlemeyi amaçlayan nicel ve kesitsel bir araştırma tasarımı üzerine inşa edilmiştir.

# Bulgular ve önermeler

1. İş-aile çatışması ile stres düzeyi arasında pozitif ve istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki saptanmıştır. Bu bulgu, iş hayatındaki sorumlulukların aile yaşamına müdahale etmesinin çalışanlar üzerinde belirgin bir duygusal yük ve gerilim yarattığını doğrulamaktadır.
2. Stres faktörünün, iş-aile çatışması ile aile-iş çatışması arasındaki ilişkide kritik bir aracı rol oynadığı belirlenmiştir. Analizler, işten kaynaklanan çatışmanın stres üzerinden aile rollerine yansıdığını ve bu sürecin karşılıklı bir etkileşim içinde olduğunu göstermektedir.
3. Sektörel karşılaştırmalar sonuçunda, hastane çalışanlarının diğer tüm sektörlere göre en yüksek stres seviyesine sahip olduğu görülmüştür. Pandemi sürecindeki riskli çalışma koşulları ve yoğun mesai, sağlık personeli için stresin ana kaynağı haline gelmiştir.
4. Perakende sektörü çalışanları, beş ana endüstri arasında en yüksek düzeyde iş-aile çatışması bildiren grup olmuştur. Bu durumun, perakende alanındaki operasyonel taleplerin ve belirsiz çalışma saatlerinin aile yaşantısına olan müdahalesinden kaynaklandığı düşünülmektedir.

# Yazarın tartışması

Yol analizi sonuçları, iş-aile ve aile-iş çatışmalarının stres üzerindeki yayılma etkisinin istatistiksel olarak belirgin olduğunu ortaya koymaktadır. Yazarlar, COVID-19 pandemisinin getirdiği roller arası sınır belirsizliğinin bu etkileşimi daha önce görülmemiş düzeyde tetiklediğini savunmaktadır.

Sağlık çalışanlarının en yüksek stres skorlarına sahip olması, yazarlar tarafından doğrudan pandeminin hijyenik doğası ve sağlık sistemindeki aşırı iş yüküyle ilişkilendirilmektedir. Bu grup, ön saflarda yer almanın getirdiği psikolojik yıpranma nedeniyle en riskli kesim olarak tanımlanmıştır.

Perakende sektöründe saptanan yüksek iş-aile çatışması seviyeleri, sektörün operasyonel yoğunluğu ve düzensiz çalışma periyotlarının aile yaşamına sızması üzerinden açıklanmaktadır. Tartışma bölümünde bu durumun iş-yaşam ara yüzünü kalıcı olarak bozabileceği literatürle ilişkilendirilerek belirtilmektedir.

Çalışmanın genel tartışması, stresin bir aracı değişken olarak çatışma sarmalını nasıl büyüttüğüne odaklanmaktadır. Yazarlar, bu kısır döngünün kırılması için kurumsal kültürün esneklik ve aile dostu uygulamalar yönünde dönüştürülmesi gerektiğini literatürdeki benzer bulgularla destekleyerek sonuçlandırmaktadır.

# Yazarın sonucu

Araştırma, COVID-19 gibi kriz dönemlerinde organizasyonların çalışan sağlığını korumak adına iş-aile dengesini destekleyen politikalar geliştirmesinin zorunlu olduğunu vurgulamaktadır. Yöneticilerin esnek çalışma takvimleri uygulaması, çalışanlara yönelik sosyal destek mekanizmaları kurması ve duygusal zeka eğitimleri aracılığıyla stresle başa çıkma kapasitelerini artırması, hem bireysel refahın hem de kurumsal performansın sürdürülebilirliği için temel bir gereklilik olarak sunulmaktadır.

# Literatürdeki işlevi

Bu makale, örgütsel psikoloji ve çalışma sosyolojisi yazınında COVID-19 pandemisinin ilk dalgası gibi kriz anlarında ortaya çıkan roller arası çatışmaların incelenmesinde köprü işlevi görmektedir. Çalışma, bireylerin profesyonel ve kişisel yaşam sınırlarının belirsistleşmesini, tekil bir meslek grubu yerine beş farklı endüstriyel sektörü kapsayan geniş bir örneklem üzerinden ele alarak alandaki sektörel karşılaştırma eksikliğini kapatmaktadır. Geliştirilen iki aşamalı model, kriz dönemlerinde stresin yalnızca bir sonuç olmadığını, aynı zamanda iş-aile ve aile-iş çatışmaları arasında çift yönlü bir yayılma mekanizması işlevi gördüğünü ampirik olarak ortaya koymaktadır.

Önceki çalışmalarla ilişkisi: Önceki literatürde iş-aile çatışmasının genellikle tek yönlü bir öncül veya sonuç olarak ele alındığı, stresin ise bağımsız bir değişken olarak incelendiği görülmektedir. Greenhaus ve Beutell tarafından kuramsallaştırılan ve Frone ve diğerleri tarafından çift yönlü olduğu kanıtlanan roller arası çatışma kavramı, bu çalışmada pandeminin olağanüstü koşullarıyla yeniden üretilmiştir. Yazarlar, geleneksel yazından farklı olarak, stresin aracı rolünü iki ayrı örneklem grubu üzerinde test ederek teorik modeli genişletmiş ve sektörler arası yayılım etkisinin mesleki niteliklere göre farklılaştığını önceki çalışmaların bulgularıyla karşılaştırmalı olarak tartışmıştır.

Literatür taramasına katkısı: Literatür taraması yapan bir araştırmacı için bu çalışma, COVID-19 gibi dışsal krizlerin örgütsel davranış üzerindeki dönüştürücü etkisini kanıtlayan güçlü ampirik dayanaklar sunmaktadır. Özellikle sağlık ve perakende gibi krizin merkezindeki sektörlerde çalışanların maruz kaldığı psikolojik baskının boyutu, sonraki araştırmalarda sektörel kırılganlıkların analizi için metodolojik bir temel oluşturmaktadır. Çalışma, yöneticilerin esnek çalışma düzenlemeleri ve aile dostu politikalarla bu sarmalı kırma yönündeki önerileriyle, teorik tartışmaları pratik çözümlere bağlayan bir sentez katkısı sağlamaktadır.

# Tez ve makale araştırmalarında kullanım

- **İş-aile çatışması ve stres arasında doğrudan ve pozitif bir ilişki bulunmaktadır.** — Tez çalışmasının literatür taraması bölümünde, iş rollerinin aile yaşamına müdahalesinin çalışanlar üzerinde yarattığı psikolojik gerilimi gerekçelendirmek amacıyla kullanılabilir.
- **Stres faktörü, iş-aile çatışması ile aile-iş çatışması arasında çift yönlü bir aracı rol oynamaktadır.** — Kavramsal modelin kurulması aşamasında, değişkenler arasındaki dolaylı etkileri ve yayılma sarmalını açıklamak için analitik bir dayanak olarak sunulabilir.
- **Hizmet ve sağlık sektörlerinde çalışan personelin karşılaştığı operasyonel baskılar en yüksek stres düzeylerini ortaya çıkarmaktadır.** — Araştırma bulgularının tartışılması bölümünde, sektörel risk gruplarının karşılaştırılması ve kriz ortamlarının mesleki yansımalarını yorumlamak için referans gösterilebilir.

# Türetilebilir araştırma soruları

- **Esnek çalışma uygulamaları, kamu ve özel sektör çalışanlarının iş-aile çatışması düzeylerini azaltmada aynı derecede etkili midir?**
  - Desen: Evren, farklı kamu kurumları ve özel işletmelerde tam zamanlı çalışan personelden oluşmaktadır. Örneklem büyüklüğü, istatistiksel güç analizi (G Power) ile belirlenmelidir. Veriler yapısal anket formları aracılığıyla toplanacak ve verilerin analizmde yapısal eşitlik modellemesi (SEM) kullanılacaktır.
  - Gerekçe: Bu öneri, makalenin yazarlarının yönetim politikalarında esnek zaman çizelgelerinin ve aile dostu uygulamaların yaygınlaştırılması yönündeki önerisinden ve sektörler arası farklılık bulgusundan türetilmiştir.
- **Yoğun bakım birimlerinde görev yapan sağlık çalışanlarının yaşadığı mesleki stres, aile-iş çatışmasını hangi mekanizmalar üzerinden tetiklemektedir?**
  - Desen: Araştırma, hastanelerin kritik birimlerinde görev yapan hemşire ve doktorları kapsayan kesitsel bir tasarımla yürütülecektir. Nitel veri toplama aşamasında veri doygunluğuna ulaşılana kadar yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılacaktır. Nicel veriler ise Anderson ve diğerlerinin ölçekleriyle toplanıp regresyon analizine tabi tutulacaktır.
  - Gerekçe: Bu öneri, makalede hastane çalışanlarının diğer sektörlere göre anlamlı düzeyde daha yüksek stres seviyelerine sahip olduğu bulgusundan ve sağlık sistemindeki aşırı iş yükü vurgusundan türetilmiştir.
- **Perakende mağazalarında vardiyalı ve düzensiz çalışma saatleri, çalışanların iş-aile çatışmasını artırarak işten ayrılma niyetini nasıl şekillendirmektedir?**
  - Desen: Çalışma, zincir perakende mağazalarında çalışan satış personeli üzerinde uygulanacaktır. Örneklem seçimi amaçlı örnekleme tekniğiyle yapılacak olup, örneklem sayısı ana kütle varyansına göre formüle edilecektir. Veri analizinde aracılık modellerini test etmek için Process Macro yazılımı kullanılacaktır.
  - Gerekçe: Bu öneri, makalenin perakende mağaza çalışanlarının beş sektör arasında en yüksek iş-aile çatışmasını bildirdiği bulgusundan ve operasyonel taleplerin analizi çağrısından türetilmiştir.

# Kaynak izleri

Her iddia, özgün yayının belirtilen sayfasındaki birebir alıntıya bağlıdır.

| Kanıt | Bölüm | PDF sayfası | Basılı sayfa | Alıntı |
|---|---|---|---|---|
| ev-o-1 | Introduction | 1 | — | This study aims to investigate the spillover impact of work-family/family–work conflict and stress on five major industrial sectors (education, textile, hospitals, banks, and retai |
| ev-o-2 | Introduction | 1 | — | The purpose of this cross-sectional study is twofold; firstly, to test a hypothesized model where work-family/family-work conflicts are related to stress and where stress could exe |
| ev-s-1 | Materials and methods | 4 | — | This research used a cross-sectional survey study designed for data gathering. Since this research is cross-sectional, the data was collected from participants at one point in time |
| ev-s-2-2 | Results | 6 | — | The outcome of path analysis shows that work–family conflict is positively and significantly related to stress ( β = 0.25 p < 0.001), supporting H1. |
| ev-s-3-2 | Results | 6 | — | The results of the mediation model specified that stress mediates the association between work–family conflict and family–work conflict in a positive and significant way |
| ev-s-4 | Results | 6 | — | Results indicate that employees in hospitals experience higher stress with a higher mean (M) of 428.05, followed by other groups, i.e., retail stores |
| ev-s-5-2 | Results | 6 | — | The results also showed that retail store employees experienced higher work-to-family conflict (M = 514.69), followed by educational (M = 407.52) |
| ev-s-6 | Discussion | 7 | — | Our study confirms the connection of work–family conflict with stress. This result is consistent with previous studies ( Jamadin et al., 2015 ; Kusumanegara et al., 2018 ) |
| ev-s-7 | Discussion | 8 | — | Our study found that stress exerts a mediator role between the two conflicts, which is consistent with other studies ( Rubio et al., 2015 ; Ismail and Gali, 2017 ) |
| ev-s-8 | Managerial implications | 9 | — | Organizations should implement and develop measures to avoid or reduce the incidence of work–family conflict and improve work-life balance. In this regard, organizations should thi |

# İlgili kavramlar

- [Otorite ve Veraset İçin Osmanlı Mücadelesi: IV. Murad ve IV. Mehmed Dönemlerinde Mutlak Hakimiyetten Hanedan İstikrarına](/okf/sosyal-bilimler/toplum-siyaset-ve-kamu/otorite-ve-veraset-icin-osmanli-mucadelesi-iv-murad-ve-iv-mehmed-donemlerinde-mutlak-hakimiyetten-hanedan-istikrarina.md)
- [İspanya Turizm Sektöründe Çalışanların İyi Oluşunun Bir Öncülü Olarak İş Yaşam Dengesi İçin Örgütsel Destek](/okf/sosyal-bilimler/toplum-siyaset-ve-kamu/ispanya-turizm-sektorunde-calisanlarin-iyi-olusunun-bir-onculu-olarak-is-yasam-dengesi-icin-orgutsel-destek.md)
- [ESKİŞEHİR KENTSEL DÖNÜŞÜM BETON DAYANIMLARININ İSTATİSTİKSEL ANALİZİ](/okf/sosyal-bilimler/toplum-siyaset-ve-kamu/eskisehir-kentsel-donusum-beton-dayanimlarinin-istatistiksel-analizi.md)
- [Birleşik Krallık'ta Ruh Sağlığı Hizmetlerindeki Etnik Eşitsizlikleri Anlamak: Bir Meta-Etnografi Çalışması](/okf/sosyal-bilimler/toplum-siyaset-ve-kamu/birlesik-krallikta-ruh-sagligi-hizmetlerindeki-etnik-esitsizlikleri-anlamak-bir-meta-etnografi-calismasi.md)
- [Ulaşım Altyapısı ve Eko-Çevresel Kalite: Çin'in Yüksek Hızlı Demiryolundan Kanıtlar](/okf/sosyal-bilimler/toplum-siyaset-ve-kamu/ulasim-altyapisi-ve-eko-cevresel-kalite-cinin-yuksek-hizli-demiryolundan-kanitlar.md)
- [Yüksek Hızlı Demiryolu Etkisi Altında Kentsel Yığılmaların Rekabet-İşbirliği İlişkisi ve Kent-Sanayi Entegrasyonu Gelişimi Üzerine Bir Araştırma](/okf/sosyal-bilimler/toplum-siyaset-ve-kamu/yuksek-hizli-demiryolu-etkisi-altinda-kentsel-yigilmalarin-rekabet-isbirligi-iliskisi-ve-kent-sanayi-entegrasyonu-gelisimi-uzerine-bir-arastirma.md)
- [Hindistan'da Kentsel Arazi Yönetişiminin Ölçeklendirilmesi: Sürdürülebilir Şehirler İçin Yönetişim İnovasyonu Platformu Olarak NAKSHA Programı](/okf/sosyal-bilimler/toplum-siyaset-ve-kamu/hindistanda-kentsel-arazi-yonetisiminin-olceklendirilmesi-surdurulebilir-sehirler-icin-yonetisim-inovasyonu-platformu-olarak-naksha-programi.md)
- [Kişisel Diplomasi ve Yunan Dış Politikası Üzerine Kavramsal ve Tarihsel Bir İnceleme](/okf/sosyal-bilimler/toplum-siyaset-ve-kamu/kisisel-diplomasi-ve-yunan-dis-politikasi-uzerine-kavramsal-ve-tarihsel-bir-inceleme.md)

# Şeffaflık

- Analiz tarihi: 2026-09-28T10:47:45.380Z
- Kanıt sayısı: 10
- Üretim sürümü: makale-analizi-v3.0.0
- Kanonik sayfa: https://makaleanalizi.com/sosyal-bilimler/toplum-siyaset-ve-kamu/covid-19-doneminde-is-aile-ve-aile-is-catismasi-ile-stres-bes-temel-endustriyel-sektor-uzerine-ampirik-bir-arastirma