---
type: "Akademik Makale Analizi"
title: "Göç, Din ve Mekân Bağlamında Suriyeli Mültecilerin Yerleşme Süreçleri"
description: "Suriye'de 2011 yılında başlayan iç savaşın ardından Türkiye, açık kapı politikası ve coğrafi/kültürel yakınlığı sebebiyle milyonlarca mülteciye ev sahipliği yapmaya başlamıştır. Sosyal bilimler literatüründeki göç çalışmaları ekseriyetle ev sahibi devletin veya toplumun uyum/entegrasyon politikaları"
resource: "https://makaleanalizi.com/sosyal-bilimler/toplum-siyaset-ve-kamu/goc-din-ve-mekn-baglaminda-suriyeli-multecilerin-yerlesme-surecleri"
doi: "10.47425/marifetname.vi.1658740"
authors: ["Hasan Ali Yılmaz"]
citation: "Yılmaz, H. A. (2025). Emplacement Processes of Syrian Refugees in the Context of Migration, Religion and Space. Marifetname, 12(1), 279-300. https://doi.org/10.47425/marifetname.vi.1658740"
publicationType: "qualitative"
discipline: "Sosyal Bilimler"
subDiscipline: "Toplum, Siyaset ve Kamu"
evidenceCount: 13
tags: ["Din Sosyolojisi", "Göç", "Din", "Yerleşme", "Mekân"]
timestamp: "2026-08-21T08:00:42.619Z"
---

# Göç, Din ve Mekân Bağlamında Suriyeli Mültecilerin Yerleşme Süreçleri

Özgün başlık: Emplacement Processes of Syrian Refugees in the Context of Migration, Religion and Space
DOI: https://doi.org/10.47425/marifetname.vi.1658740
Künye (APA 7): Yılmaz, H. A. (2025). Emplacement Processes of Syrian Refugees in the Context of Migration, Religion and Space. Marifetname, 12(1), 279-300. https://doi.org/10.47425/marifetname.vi.1658740

Bilim alanı: [Sosyal Bilimler](/okf/sosyal-bilimler/index.md) › Toplum, Siyaset ve Kamu

# Alan bağlamı

Suriye'de 2011 yılında başlayan iç savaşın ardından Türkiye, açık kapı politikası ve coğrafi/kültürel yakınlığı sebebiyle milyonlarca mülteciye ev sahipliği yapmaya başlamıştır. Sosyal bilimler literatüründeki göç çalışmaları ekseriyetle ev sahibi devletin veya toplumun uyum/entegrasyon politikalarına odaklanmaktadır. Ancak bu doğrusal modeller mültecilerin eylemliliğini göz ardı ettiğinden, göçmen merkezli 'yerleşme' (emplacement) kavramı üzerinden dini kaynakların (kimlik, bilgi, ilişki ve pratikler) mekân inşasındaki işlevini analiz etmek yeni bir tartışma alanı açmaktadır.

# Akademik özet

Suriye'de 2011 yılında patlak veren iç savaş, milyonlarca insanın yerinden edilmesine ve başta komşu ülke Türkiye olmak üzere kitlesel göç hareketlerine yol açmıştır. Sosyal bilimler literatüründe mülteci ve göç çalışmaları genellikle ev sahibi toplumun ya da devletin perspektifinden bakılarak 'uyum', 'entegrasyon' ve 'adaptasyon' gibi kavramlar etrafında şekillenmektedir. Ancak bu doğrusal ve devlet merkezli modeller, göçmenlerin kendi öznel deneyimlerini, aktif eylemliliklerini ve yeni yaşam alanlarını inşa ederken kullandıkları dini kaynakların rolünü tam olarak açıklamakta yetersiz kalmaktadır. Alan yazındaki bu eksiklikten hareket eden çalışma, geleneksel entegrasyon yaklaşımlarına alternatif olarak 'yerleşme' (emplacement) kavramını önermekte ve mültecilerin yeni çevrelerinde dini kaynakları kullanarak mekanları nasıl dönüştürdüklerini ve aidiyet bağlarını nasıl yeniden kurduklarını din sosyolojisi merceğinden sörgülamaktadır.

Bu çalışmanın temel amacı, Türkiye'deki Suriyeli mültecilerin yerleşme süreçlerinde dini kaynakların (kimlik, bilgi, ilişkiler ve dini pratikler) üstlendiği işlevi ve mekanların dönüşümündeki rolünü derinlemesine analiz etmektir. Nitel araştırma metodolojisi benimsenen çalışmada, mültecilerin yerleşme deneyimlerini, algılarını ve hislerini anlamlandırmak üzere fenomenolojik (olgubilimsel) desen kullanılmıştır. Araştırmanın veri seti, 2011 ile 2025 yılları arasında TR Dizin kapsamında taranan ve doğrudan 'Suriyeli mülteciler ve din' konusuna odaklanan nitel yöntemli 20 akademik makalenin bulgular kısmından elde edilen doğrudan alıntıları içermektedir. Toplanan veriler, doküman incelemesi yoluyla sistematik olarak tasnif edildikten sonra içerik analizine tabi tutulmuş; 'Dernekler', 'Camiler' ve 'Ev/Mahalle İlişkileri' olmak üzere üç ana mekânsal tema çerçevesinde kodlanarak çözümlenmiştir.

Araştırmanın bulguları, Suriyeli mültecilerin yeni ortamlarında dernekler, camiler ve ev/mahalle gibi fiziki alanları dini kaynakları aracılığıyla aktif olarak dönüştürdüklerini göstermektedir. İlk olarak, camilerde karşılaşılan yerel dirençler sonrasında kurulan dini temelli derneklerin (Al-Fatih, İkra, Selahaddin vb.), mülteciler için hem sosyal dayanışma hem de kolektif kimliğin muhafazası açısından kurumsal birer güvenli liman işlevi gördüğü belirlenmiştir. İkinci olarak camiler, dil engeline rağmen yerel cemaatle dini yakınlık üzerinden bağ kurulan kapsayıcı mekanlar olarak öne çıkmakla birlikte, bazı durumlarda mültecilere yönelik dışlayıcı ve ayrımcı tutumların da sergilendiği 'farklılaşmış alanlar' olarak deneyimlenmektedir. Son olarak ev ve mahalle ölçeğindeki ilişkilerde, dini sohbetler ve paylaşılan ritüeller aracılığıyla fiziki konutların sosyal mekanlara dönüştürüldüğü, dini kardeşlik söyleminin etnik sınırları aşmada kolaylaştırıcı rol oynadığı tespit edilmiştir.

Eldeki sonuçlar, mültecilerin yerleşme süreçlerinin tek boyutlu ve doğrusal olmadığını, aksine hem yerel hem de yerel-ötesi etkileşimleri içeren dinamik ve çok katmanlı bir yapıya sahip olduğunu ortaya koymaktadır. Çalışma, geleneksel 'uyum' çalışmalarının yukarıdan aşağıya devlet merkezli bakış açısını kırarak, mülteci odaklı bir 'yerleşme' modelini literatüre kazandırması bakımından kritik bir kuramsal katkı sunmaktadır. Dini kaynakların geçmiş hafıza ile geleceğe dair beklentiler arasında bir köprü vazifesi görerek yerleşmeyi kolaylaştırdığı, ancak ev sahibi toplumdaki önyargılar ve siyasi-sosyal ayrımcılık deneyimlerinin bu süreci zorlaştırdığı tartışılmaktadır. Sonuç olarak bu yayın, mülteci çalışmalarında mekan ve din ilişkisinin bir arada düşünülmesi gerektiğini göstererek gelecek araştırmalar için güçlü bir kuramsal çerçeve çizmekte ve literatürdeki yerleşme tartışmalarına derinlik katmaktadır.

# Araştırmanın amacı

Bu çalışma, mültecilerin yerleşme sürecinde dini kaynakların (kimlik, bilgi, ilişki ve pratikler) oynadığı rolü camiler, dernekler ve evler gibi mekanlar üzerinden inceleyerek göç ve mülteci çalışmaları alanına katkı sağlamayı amaçlamaktadır.

# Yöntem ve tasarım

Çalışma, nitel araştırma metodolojisi çerçevesinde fenomenolojik bir desen benimsemiştir. Araştırmacı, mültecilerin yerleşme sürecindeki deneyimlerini, algılarını ve hislerini derinlemesine anlamak için halihazırda literatürde yer alan verileri doküman incelemesi yöntemiyle yeniden analiz etmiştir.

# Bulgular ve önermeler

1. Dini dernekler, mülteciler için sadece bir dayanışma alanı değil, aynı zamanda göçün yarattığı kopukluklara karşı hem bireysel hem de kolektif kimliğin yeniden inşa edildiği anlam üreten mekânlar olarak işlev görmektedir.
2. Camiler toplumsal destek merkezleri olarak aidiyet duygusunu güçlendirse de, bazı durumlarda yerel görevlilerin etnik kökene dayalı dışlayıcı tutumları mülteciler için bu mekânları ayrımcılık deneyimlenen alanlara dönüştürebilmektedir.
3. Evler ve mahalle ilişkileri, Kur'an tilaveti ve ortak dini sohbetler gibi ritüeller aracılığıyla mültecilerin geçmişteki dini pratiklerini yeni çevrelerine taşıdıkları ve aidiyet hissettikleri güvenli sosyal alanlar haline gelmektedir.
4. Dini kardeşlik söylemi, mülteciler ile ev sahibi toplum arasında etnik ve coğrafi sınırları aşan bir köprü kurarak, maddi ve manevi desteğin paylaşıldığı bir sosyal ağ oluşmasına katkı sağlamakta ve yerleşme sürecini kolaylaştırmaktadır.

# Yazarın tartışması

Araştırma bulguları, mültecilerin yeni çevrelerinde dini mekânları dönüştürme biçimlerinin sadece ibadet ihtiyacından değil, aynı zamanda kültürel süreklilik sağlama arzusundan kaynaklandığını göstermektedir. Dernekleşme süreci, yerel camilerde karşılaşılan dışlanma deneyimlerine karşı geliştirilen bir strateji olarak mültecilerin kendi güvenli alanlarını inşa etmelerine imkân tanımaktadır.

Yazar, mültecilerin dini kaynakları (kimlik, bilgi, ilişki) kullanarak fiziki mekânları anlamlı yerlere dönüştürdüğünü savunmaktadır. Özellikle evlerde düzenlenen dini sohbetler, kamusal alanda hissedilen yabancılık hissini azaltmakta ve proksimal sosyallik aracılığıyla ev sahibi toplumla dini paydaşlık üzerinden daha derin bağlar kurulmasını sağlamaktadır.

Tartışma bölümünde vurgulandığı üzere, yerleşme süreci sadece olumlu etkileşimlerden ibaret değildir; politik ideolojiler ve etnik önyargılar mültecilerin mekânsal aidiyetini zedeleyebilmektedir. Literatürdeki diğer çalışmalarla karşılaştırıldığında, Türkiye bağlamındaki ortak tarihsel ve dini geçmişin yerleşmeyi kolaylaştıran bir faktör olduğu ancak siyasi dinamiklerin bu süreci karmaşıklaştırdığı belirtilmektedir.

Sonuç olarak çalışma, göç araştırmalarında mültecileri pasif kurbanlar olarak gören yaklaşımların yerine, onların mekânı aktif olarak şekillendiren özneler olduğunu kabul eden yerleşme perspektifinin benimsenmesini önermektedir. Bu yaklaşım, mültecilerin psikososyal iyi oluşları ve toplumsal huzur için dini kaynakların işlevsel birer sermaye olarak değerlendirilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır.

# Yazarın sonucu

Çalışma, Suriyeli mültecilerin yerleşme süreçlerinin doğrusal bir uyumdan ziyade, dini kaynakların mekânsal ve sosyal dönüşümde aktif olarak kullanıldığı karmaşık bir süreç olduğunu göstermektedir. Yerleşme kavramı, mültecilerin geçmiş anıları, şimdiki durumları ve geleceğe dair özlemleri arasında kurdukları bağı açıklamakta geleneksel entegrasyon modellerinden daha etkili bir analitik çerçeve sunmaktadır. Din, mülteciler için hem bir aidiyet çıpası hem de yeni toplumla bağ kurma aracıdır.

# Literatürdeki işlevi

Bu çalışma, mülteci literatüründe baskın olan ve mülteciyi pasif bir uyum öznesi olarak gören doğrusal entegrasyon modellerine karşıt bir duruş sergilemektedir. 'Yerleşme' (emplacement) kavramını analitik bir çerçeve olarak merkeze alarak, dini kaynakların mekânsal dönüşümdeki eylemliliğini ön plana çıkarır. Sosyoloji ve coğrafya disiplinlerinin kesişim noktasında, dini pratiklerin sadece bireysel bir inanç meselesi olmadığını, aynı zamanda yeni bir yurt inşa etme stratejisi olduğunu kanıtlayarak literatürde kavramsal bir boşluğu doldurmaktadır.

Önceki çalışmalarla ilişkisi: Çalışma, Nina Glick Schiller ve Ayşe Çağlar'ın kentsel sosyallik ve yerleşme kuramlarını teorik temel olarak benimsemekte, Thomas Tweed'in dinin mekânsal sınırları aşma ve konaklama işlevine dair yaklaşımlarını bu temele eklemlemektedir. Türkiye bağlamındaki mevcut literatürü (Erdoğan, Akkır, Erkan) sentezleyerek, mültecilerin dini ağlar üzerinden kurdukları 'yerel-ötesi' bağların, geleneksel devlet merkezli uyum politikalarından (top-down) ziyade, göçmen merkezli (bottom-up) bir aidiyet süreci inşa ettiğini göstererek önceki çalışmalardan ayrışmaktadır.

Literatür taramasına katkısı: Makale, TR Dizin kapsamında taranan 20 farklı ampirik çalışmanın verilerini fenomenolojik bir süzgeçten geçirerek Türkiye'deki Suriyeli mülteci araştırmalarının bütüncül bir panoramasını sunmaktadır. Camiler, dernekler ve evler gibi spesifik mekânlar üzerinden yaptığı kategorizasyon, mülteci dindarlığının sadece manevi değil, sosyo-mekânsal bir sermaye olduğunu ortaya koymaktadır. Ayrıca, dini mekânların hem birleştirici hem de dışlayıcı potansiyellerine dikkat çekerek, mülteci çalışmalarında dinin diyalektik rolünü vurgulayan nadir sentezlerden biri haline gelmektedir.

# Tez ve makale araştırmalarında kullanım

- **Mülteci uyumu sadece devlet politikalarıyla değil, mültecilerin dini kaynakları kullanarak gerçekleştirdikleri yerleşme pratikleriyle gerçekleşir.** — Yazarın Glick Schiller ve Tweed'den sentezlediği yerleşme (emplacement) tanımı, tezin kavramsal çerçevesinde entegrasyon terimine alternatif olarak sunulabilir.
- **Dini dernekler ve cemaat ağları, mültecilerin kamusal alanda yaşadıkları dışlanma deneyimlerine karşı güvenli alanlar inşa etmelerini sağlar.** — Türkiye'deki dini grupların mülteci yerleşmesindeki rolüne dair literatür özetlenirken, derneklerin birer aidiyet adacığı oluşturduğu bulgusuyla desteklenebilir.
- **Mekân yapımı süreci sosyal ilişkiler ve kimlikler aracılığıyla sürekli olarak yeniden şekillendirilen dinamik bir pratiktir.** — Nitel bir araştırmada mültecilerin mekân algısındaki değişimler tartışılırken, yerleşmenin sadece fiziksel değil sosyal bir inşa olduğu iddiasını güçlendirmek için kullanılabilir.

# Türetilebilir araştırma soruları

- **Belirli bir dini cemaate (Haznevi) bağlılık, mültecilerin yeni şehirlerindeki kurumsal sosyalleşme süreçlerini nasıl yapılandırmaktadır?**
  - Desen: Fenomenolojik desenle tasarlanan çalışmada, belirli bir cemaat derneğine üye en az 15 mülteci ile yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılmalı; veriler cemaat içi dayanışma ağları ve yerleşme hızı arasındaki ilişki bağlamında analiz edilmelidir.
  - Gerekçe: Makalede mültecilerin cemaat yapılarını dernekler üzerinden devam ettirerek toplumsal güven inşa ettikleri ve travmalarla başa çıktıkları vurgusundan hareket edilmiştir.
- **Mülteci işyerlerindeki Arapça tabelaların kullanım yoğunluğu ile yerel halkın 'mekân kaybı' kaygısı arasında nasıl bir ilişki vardır?**
  - Desen: Karma yöntem tasarımı ile mültecilerin yoğun olduğu bir mahallede tabela envanteri çıkarılmalı ve hem mülteci esnafla hem de yerel sakinlerle derinlemesine mülakatlar yapılarak algı farkları mekânsal analizle birleştirilmelidir.
  - Gerekçe: Yazarın Arapça tabelaların hem aidiyet kurucu hem de gerilim üretici potansiyeline yaptığı atıf, bu konunun deneysel düzeyde incelenmesini gerekli kılmaktadır.
- **Mültecilerin dini bayramları kutlama biçimleri, Suriye'deki geçmiş ile Türkiye'deki gelecek tahayyülü arasında nasıl bir köprü kurmaktadır?**
  - Desen: Anlatı araştırması yöntemiyle, farklı kuşaklardan mültecilerin bayram deneyimleri derlenmeli; anlatılar mültecinin şimdiki zamandaki 'sessizlik ve yalnızlık' duygusu ile geçmişteki 'ruhani atmosfer' kıyaslaması üzerinden analiz edilmelidir.
  - Gerekçe: Makalenin son bulgularında yer alan bayramların mülteciler için artık sessiz ve hüzünlü geçtiği, ancak geçmişle bağ kurma aracı olduğu tespiti bu önerinin temelini oluşturmaktadır.

# Kaynak izleri

Her iddia, özgün yayının belirtilen sayfasındaki birebir alıntıya bağlıdır.

| Kanıt | Bölüm | PDF sayfası | Basılı sayfa | Alıntı |
|---|---|---|---|---|
| ev-o-2 | Abstract | 1 | 3105 | This article aims to contribute to the field of migration studies by highlighting the interplay between religious resources and the process of refugee “ emplacement ”. |
| ev-s-1 | Methodology | 4 | — | The study uses a qualitative methodology, employing a phenomenological design to examine experiences. Data were obtained from quotations in 20 articles scanned from 2011 in the TR  |
| ev-s-2 | Findings | 10 | — | Associations represent not only areas of solidarity for migrants, but also spaces in which religion facilitates the re - establishment of both individual and collective identities  |
| ev-s-3 | Findings | 15 | — | Emplacement Processes of Syrian Refugees in the Context of Migration, Religion and Space • 291 marifetname / ISSN: 2757 -752X incident in which the mosque official expelled Syrian  |
| ev-s-4 | Findings | 15 | — | physical homes are transformed into social spaces through religious practices and rituals that enable “emplacement”. Sermons, Quran lessons, meals together, and domestic religious  |
| ev-s-5 | Findings | 16 | — | The act of generosity in the extracts given here is set in the context of religious brotherhood, where a poor person in the host community selflessly shares |
| ev-s-6 | Conceptual Framework | 7 | — | Tweed states that religious people use metaphors, narratives and rituals when creating space, crossing boundaries and mapping their lives. |
| ev-s-7 | Conceptual Framework | 6 | — | In the context of emplacement, Glick-Schiller and Çağlar, three types of sociality: The first of these is “Proximal Sociality”, which consists of the close relationships establishe |
| ev-s-8 | Conclusion | 18 | — | 294 • Göç, Din ve Mekân Bağlamında Suriyeli Mültecilerin Yerleşme Süreçleri https://dergipark.org.tr/tr/pub/marifetname “ emplacement ” involves refugees' efforts to establish a se |
| ev-l-1 | Conceptual Framework | 5 | — | 14 "E mplacement" can be defined by local and trans - local interactions and relations, cultural and religious resources (identity, knowledge, relations and practices) from home, a |
| ev-l-2 | Findings | 12 | — | The direction of this process is determined by religious communities, who act as a bridge for refugees to develop a sense of belonging to the host society. |
| ev-l-3 | Conceptual Framework | 7 | — | the process of place - making is a social practice that is constantly reshaped through social relations and identities. |
| ev-l-4 | Findings | 17 | — | We don’t feel the same spiritual atmosphere here; we have no one to share it with . For us, Eid is just an ordinary day. |

# İlgili kavramlar

- [Türk Parti Sisteminde İktidar Partileri: 14 Mayıs 1950 ve 14 Mayıs 2023 Arasında Bir Analiz](/okf/sosyal-bilimler/toplum-siyaset-ve-kamu/turk-parti-sisteminde-iktidar-partileri-14-mayis-1950-ve-14-mayis-2023-arasinda-bir-analiz.md)
- [Otorite ve Veraset İçin Osmanlı Mücadelesi: IV. Murad ve IV. Mehmed Dönemlerinde Mutlak Hakimiyetten Hanedan İstikrarına](/okf/sosyal-bilimler/toplum-siyaset-ve-kamu/otorite-ve-veraset-icin-osmanli-mucadelesi-iv-murad-ve-iv-mehmed-donemlerinde-mutlak-hakimiyetten-hanedan-istikrarina.md)
- [COVID-19 Döneminde İş-Aile ve Aile-İş Çatışması ile Stres: Beş Temel Endüstriyel Sektör Üzerine Ampirik Bir Araştırma](/okf/sosyal-bilimler/toplum-siyaset-ve-kamu/covid-19-doneminde-is-aile-ve-aile-is-catismasi-ile-stres-bes-temel-endustriyel-sektor-uzerine-ampirik-bir-arastirma.md)
- [İspanya Turizm Sektöründe Çalışanların İyi Oluşunun Bir Öncülü Olarak İş Yaşam Dengesi İçin Örgütsel Destek](/okf/sosyal-bilimler/toplum-siyaset-ve-kamu/ispanya-turizm-sektorunde-calisanlarin-iyi-olusunun-bir-onculu-olarak-is-yasam-dengesi-icin-orgutsel-destek.md)
- [ESKİŞEHİR KENTSEL DÖNÜŞÜM BETON DAYANIMLARININ İSTATİSTİKSEL ANALİZİ](/okf/sosyal-bilimler/toplum-siyaset-ve-kamu/eskisehir-kentsel-donusum-beton-dayanimlarinin-istatistiksel-analizi.md)
- [Birleşik Krallık'ta Ruh Sağlığı Hizmetlerindeki Etnik Eşitsizlikleri Anlamak: Bir Meta-Etnografi Çalışması](/okf/sosyal-bilimler/toplum-siyaset-ve-kamu/birlesik-krallikta-ruh-sagligi-hizmetlerindeki-etnik-esitsizlikleri-anlamak-bir-meta-etnografi-calismasi.md)
- [Ulaşım Altyapısı ve Eko-Çevresel Kalite: Çin'in Yüksek Hızlı Demiryolundan Kanıtlar](/okf/sosyal-bilimler/toplum-siyaset-ve-kamu/ulasim-altyapisi-ve-eko-cevresel-kalite-cinin-yuksek-hizli-demiryolundan-kanitlar.md)
- [Yüksek Hızlı Demiryolu Etkisi Altında Kentsel Yığılmaların Rekabet-İşbirliği İlişkisi ve Kent-Sanayi Entegrasyonu Gelişimi Üzerine Bir Araştırma](/okf/sosyal-bilimler/toplum-siyaset-ve-kamu/yuksek-hizli-demiryolu-etkisi-altinda-kentsel-yigilmalarin-rekabet-isbirligi-iliskisi-ve-kent-sanayi-entegrasyonu-gelisimi-uzerine-bir-arastirma.md)

# Şeffaflık

- Analiz tarihi: 2026-08-21T08:00:42.619Z
- Kanıt sayısı: 13
- Üretim sürümü: makale-analizi-v3.0.0
- Kanonik sayfa: https://makaleanalizi.com/sosyal-bilimler/toplum-siyaset-ve-kamu/goc-din-ve-mekn-baglaminda-suriyeli-multecilerin-yerlesme-surecleri