---
type: "Akademik Makale Analizi"
title: "Sürdürülebilir Kent Planlaması ve Afet Risk Yönetimi: Kayseri Deneyimleri"
description: "Doğal afetlerin sıklığı ve yıkıcı etkilerinin küresel ölçekte artması, kentsel alanlarda risklerin bilimsel yöntemlerle analiz edilmesini ve proaktif kent planlaması ile adaptasyon politikalarının geliştirilmesini zorunlu kılmaktadır. Geleneksel olarak kent planlaması ile afet risk yönetimi arasında"
resource: "https://makaleanalizi.com/sosyal-bilimler/toplum-siyaset-ve-kamu/surdurulebilir-kent-planlamasi-ve-afet-risk-yonetimi-kayseri-deneyimleri"
doi: "10.65520/erciyesfen.1863734"
authors: ["Şevin Şahin", "Neşe Yılmaz Bakır"]
citation: "Şahin, Ş., Bakır, N. Y. (2026). Sustainable Urban Planning and Disaster Risk Management: Experiences from Kayseri. Erciyes Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Fen Bilimleri Dergisi, 42(1). https://doi.org/10.65520/erciyesfen.1863734"
publicationType: "case-study"
discipline: "Sosyal Bilimler"
subDiscipline: "Toplum, Siyaset ve Kamu"
evidenceCount: 15
tags: ["Kent Planlama", "Doğal Afetler", "Haritalama", "Kayseri"]
timestamp: "2026-10-11T10:40:57.851Z"
---

# Sürdürülebilir Kent Planlaması ve Afet Risk Yönetimi: Kayseri Deneyimleri

Özgün başlık: Sustainable Urban Planning and Disaster Risk Management: Experiences from Kayseri
DOI: https://doi.org/10.65520/erciyesfen.1863734
Künye (APA 7): Şahin, Ş., Bakır, N. Y. (2026). Sustainable Urban Planning and Disaster Risk Management: Experiences from Kayseri. Erciyes Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Fen Bilimleri Dergisi, 42(1). https://doi.org/10.65520/erciyesfen.1863734

Bilim alanı: [Sosyal Bilimler](/okf/sosyal-bilimler/index.md) › Toplum, Siyaset ve Kamu

## Kısa cevap

**Kayseri ilinde doğal afetlerin mekansal dağılımı ve kent planlama süreçleriyle ilişkisi nasıl incelenmiştir?**

Bu çalışmada Kayseri kenti özelinde doğal afet envanteri çıkarılmış, ArcGIS ile riskli alanlar haritalandırılmış ve planlama dönemlerindeki afet yaklaşımları incelenmiştir. Araştırma sonuçunda il genelinde 98 afete maruz bölge tespit edilmiş ve 1967-2017 yılları arasında 2072 afet konutu inşa edildiği belirlenmiştir.

- Kayseri kenti kaya düşmesi afetleri açısından ülke genelinde en yüksek risk taşıyan yerleşimler arasında yer almaktadır.
- Beşinci plan dönemine kadar nazim imar planlarında ayrıntılı afet hükümleri yer almazken, 2006 sonrası planlarda jeolojik etutler zorunlu hale getirilmiştir.
- Develi ve Sariz ilçeleri farklı doğal afet türlerine en yüksek düzeyde maruz kalan bölgeler olarak haritalandırılmıştır.

# Alan bağlamı

Doğal afetlerin sıklığı ve yıkıcı etkilerinin küresel ölçekte artması, kentsel alanlarda risklerin bilimsel yöntemlerle analiz edilmesini ve proaktif kent planlaması ile adaptasyon politikalarının geliştirilmesini zorunlu kılmaktadır. Geleneksel olarak kent planlaması ile afet risk yönetimi arasındaki bağımsızlık eğilimi, entegre metodolojilerin eksikliğini ortaya çıkarmıştır. Bu durum, kentsel dayanıklılık ve sakınım planlaması gibi yaklaşımların önemini artırarak, fiziksel, ekonomik ve sosyal kentsel özelliklerin sistemik etkileşimini dikkate alan bütüncül planlama gerekliliğini vurgulamaktadır. Bu çalışma, Kayseri gibi orta ölçekli bir Anadolu kentinde kentsel planlama ve afet risk ilişkisi çerçevesindeki engelleri derinlemesine analiz ederek ve potansiyel çözümleri belirleyerek bu alandaki mevcut boşluğu doldurmayı hedeflemektedir.

# Akademik özet

Son yıllarda doğal afetlerin sıklığı ve etkilerindeki artış, kentsel alanlarda kapsamlı risk yönetimi stratejilerine duyulan ihtiyacı derinleştirmiştir. Geleneksel yaklaşımlar, kent planlaması ile afet riskini genellikle bağımsız konular olarak ele almış, bu da afetlere karşı dirençli kent sistemlerinin geliştirilmesinde bütüncül bir bakış açısı eksikliği yaratmıştır. Oysa, şehirlerin fiziksel, ekonomik ve sosyal özelliklerinin birbirini etkilediği sistemik bir anlayışla, kentsel dayanıklılık ve sakınım planlaması gibi entegre yaklaşımlar giderek daha fazla önem kazanmaktadır. Bu bağlamda, uluslararası ve ulusal düzeyde afet risk azaltma çabaları hız kazanırken, kent planlama perspektifinden bütünleşik pratik metodolojilerin eksikliği önemli bir araştırma sorununu oluşturmaktadır.

Bu çalışma, Kayseri kenti özelinde afet riskini, kentsel planlama ve afet ilişkisindeki engelleri anlamayı ve olası çözümleri belirlemeyi amaçlamaktadır. Araştırma metodolojisi kapsamında, Kayseri ili için heyelan, kaya düşmesi, sel/su baskını, çığ ve deprem olarak belirlenen doğal afetlere yönelik detaylı bir envanter hazırlanmıştır. Bu envanterden elde edilen noktasal afet verileri, ArcGIS coğrafi bilgi sistemi kullanılarak haritalanmış ve afete maruz bölgelerdeki yoğunluk eğilimleri görselleştirilmiştir. Ayrıca, Kayseri'nin çeşitli planlama dönemleri (1944 öncesi, 1944-1975, 1975-1986, 1986-2006, 2006-günümüz) titizlikle incelenerek, afetlerle ilgili yaklaşımlar, çalışmalar ve uygulanan politikalar arasındaki ilişki değerlendirilmiştir. Bu çok yönlü inceleme, kentin afet geçmişini ve planlama süreçlerinin gelişimini ortaya koymuştur.

Çalışmanın bulguları, Kayseri ilinde toplam 98 afete maruz bölge bulunduğunu ve bu afet türleri arasında kaya düşmelerinin Melikgazi, Kocasinan, Develi, İncesu, Yeşilhisar, Tomarza ve Talas ilçelerinde özellikle yaygın olduğunu göstermektedir. Sel ve su baskını olaylarının da İncesu ilçesinde yoğunlaştığı tespit edilmiştir. Tarihsel planlama süreçleri incelendiğinde, V. Plan dönemine kadar afetlere yönelik detaylı bir hükme rastlanmazken, 1967-2017 yılları arasında yaşanan afetler sonrası toplam 2.072 afet konutu inşa edildiği belirlenmiştir. Ancak, 2006 yılından itibaren hazırlanan 1/25000 ölçekli Nazım İmar Planı raporunda jeolojik ve jeoteknik etütler, acil toplanma alanları ve yol genişlikleri gibi afetlere yönelik spesifik hükümlerin ilk kez yer aldığı bulgulanmıştır.

Bu araştırma, Kayseri örneği üzerinden, afet ve planlama arasındaki karmaşık ilişkiyi bütüncül bir perspektifle analiz ederek, tek bir afete odaklanan veya statik değerlendirmelere dayanan önceki çalışmalardan ayrılmaktadır. Bulgular, afet risk azaltımının sürdürülebilir kentsel gelişme hedefleriyle entegre edilmesi gerektiğini ve entegre kamu politikalarına acil ihtiyaç duyulduğunu ortaya koymaktadır. Türkiye'deki planlama ve uygulama süreçlerindeki parçalanmışlık, koordinasyon eksikliği ve yetki karmaşasının bütüncül planlamayı güçleştirdiği tartışılmış, bu bağlamda uzamsal strateji planlarının ve afet eylem programlarının kritik rolü vurgulanmıştır. Çalışma, metropol alanlara odaklanan çoğu literatürün aksine, orta ölçekli bir Anadolu kentinin dinamiklerini inceleyerek, benzer sosyo-mekânsal özelliklere sahip diğer kentler için karşılaştırmalı analizlere ve kanıta dayalı politika önerilerine değerli ampirik katkılar sağlamaktadır.

# Araştırmanın amacı

Bu çalışma, Kayseri kenti özelinde afet riskini, kentsel planlama-afet ilişkisi kurgusu üzerindeki engelleri anlamayı ve olası çözümleri belirlemeyi amaçlamaktadır.

# Yöntem ve tasarım

Bu araştırma, Kayseri kenti özelinde afet riskini, kentsel planlama ve afet ilişkisi kurgusu üzerindeki engelleri anlamayı ve olası çözümleri belirlemeyi amaçlayan örnek olay incelemesi desenine dayanmaktadır.

# Bulgular ve önermeler

1. Kayseri ilinde heyelan, kaya düşmesi, sel veya su baskını, çığ ve deprem türünde toplam 98 afet olayı tespit edilmiş olup, bu olayların en yoğun görüldüğü ilçe Develi'dır.
2. Kayseri ili kaya düşmesi afetleri açısından ülke genelinde sıklık ve etkilenen afetzede yerleşim sayısı bakımından ilk sırada yer almakta ve bu tehlike Özellikle Melikgazi ile Kocasinan ilçelerinde yaygınlık göstermektedir.
3. Planlama süreçlerinde beşinci plan dönemine kadar detaylı bir afet hukumune rastlanmazken, 1967 ile 2017 yılları arasında ilgili kurumlarca toplam 2072 afet konutu inşa edilmiştir.
4. 2006 tarihinde onaylanan 1/25000 ölçekli Nazım Imar Planı raporunda ilk kez afetler ve afet bölgelerine ilişkin genel politikalar ile jeolojik-jeoteknik etüt zorunluluğu gibi düzenlemelere yer verilmiştir.

# Yazarın tartışması

Kayseri kenti özelinde gerçekleştirilen bu araştırma, farklı doğal afet türlerinin mekansal dağılımını ve kentsel gelişme dinamikleriyle ilişkisini ArcGIS tabanlı haritalama yöntemleriyle ortaya koymaktadır. Elde edilen bulgular, il genelinde kaya düşmesi ve sel gibi risklerin belirli ilçelerde yoğunlaştığını ve düzenli kent kimliği ile afet açıklığı arasında çelişkiler bulunduğunu göstermektedir.

Yazarlar, kent planlama ve afet yönetimi arasındaki ilişkinin geçmiş planlama dönemlerinde yeterince ele alınmadığını, ancak 2006 yılından itibaren hazırlanan nazim imar planlarında jeolojik etüt zorunlulukları ve sakinim kararlarının yer almaya başladığını açıklamaktadır. Bu süreçte üretilen afet konutları ve yasal düzenlemeler, yerel yönetimlerin afetlere uyum sağlama çabalarını somutlaştırmaktadır.

Tartışma bölümünde ulusal ve uluslararası literatürle kurulan ilişkiler çerçevesinde, afet risk azaltma çalışmalarının çoğu zaman mühendislik çözümleri ve yapı denetimi düzeyinde kaldığı, şehir planlama perspektifinden bütüncül metodolojilerin eksik olduğu vurgulanmaktadır. Mevcut planlama sistemindeki kurumlar arası yetki dağınıklığı ve koordinasyon eksikliği, sakinim planlamasının etkinliğini sınırlayan temel faktörler olarak değerlendirilmektedir.

Sonuç olarak yazarlar, stratejik plan kademelenmesinin güçlendirilmesi, entegre afet haritaları ve eylem programlarının oluşturulması gerektiğini belirtmektedir. Kentsel genişlemenin riskli alanlardan uzaklaştırılması ve toplumsal katılımın sağlanması, orta ölçekli Anadolu kentlerinde dayanıklı yapılar inşa etmek için kritik bir zorunluluk olarak ortaya konulmaktadır.

# Yazarın sonucu

Yazarlar, planlama süreçlerinin riskli alanlarda kentsel genişlemenin sınırlandırılması, geçici konut programlarının değerlendirilmesi, tehlike odaklı planlama politikalarının geliştirilmesi ve toplulukların afet planlamasına dahil edilmesi yönünde iyileştirilmesi gerektiğini sonuç bölümünde vurgulamaktadır.

# Literatürdeki işlevi

Bu çalışma, şehir planlama disiplini ile afet yönetimi arasındaki kopukluğu gidermeye yönelik kuramsal ve pratik bir çerçeve sunmaktadır. Özellikle orta ölçekli Anadolu kentlerinde afet risklerinin mekansal planlama süreçlerine entegrasyonu konusundaki eksiklikleri, Kayseri özelinde tarihsel bir perspektifle analiz etmektedir. Literatürde genellikle mühendislik odaklı ele alınan afet yönetimini, 1944 Oelsner-Aru planından günümüze kadar olan imar süreçleriyle ilişkilendirerek planlama odaklı bir yaklaşıma dönüştürmektedir. Makale, sakinim planlamasının (mitigation planning) sadece yapı denetimi değil, aynı zamanda arazi kullanım kararları ve kentsel makroform yönetimi olduğunu kanıtlarla ortaya koyan önemli bir kaynak işlevi görmektedir.

Önceki çalışmalarla ilişkisi: Metin, Nelson ve French (2002) tarafından ortaya konulan plan kalitesinin afet zararlarını azaltmadaki etkisi ile Balamir (2007) tarafından geliştirilen sakinim planlaması kavramsal altyapısını temel almaktadır. Uluslararası literatürde UNISDR terminolojisi ve ISDR stratejileri ile kurulan bağlantılar, Türkiye'deki yerel planlama hiyerarşisiyle (1/100.000, 1/25.000 ve 1/1.000) sentezlenmektedir. Önceki çalışmaların genellikle tekil afet türlerine odaklanmasına karşın, bu çalışma Kayseri'deki kaya düşmesi, sel ve deprem gibi çoklu tehlikeleri ArcGIS tabanlı Density Estimation yöntemiyle bir arada değerlendirerek metodolojik bir genişleme sağlamaktadır.

Literatür taramasına katkısı: Çalışmanın literatür taramalarına en büyük katkısı, 1960-2017 yılları arasını kapsayan 57 yıllık bir afet envanterini ve bu süreçte üretilen 2.072 afet konutunun verisini sunmasıdır. Kayseri'nin Türkiye genelinde kaya düşmesi afetleri açısından ilk sırada yer aldigina dair somut veriler, bölgesel risk analizleri için kritik bir veri seti sağlamaktadır. Ayrıca, imar planlarında afet hükümlerinin ilk kez 2006 yılında yer almaya başladığına dair tarihsel tespitiyle, Türkiye'deki planlama mevzuatının gelişimini dönemsel bazda kanıtlarla belgelemektedir. Bu veriler, benzer sosyo-mekansal özelliklere sahip diğer Anadolu kentleri için karşılaştırmalı bir model oluşturmaktadır.

# Tez ve makale araştırmalarında kullanım

- **Kent planlaması ve afet risk yönetimi geleneksel olarak birbirinden bağımsız tartışılmaktadır.** — Yazarın Giriş bölümünde sunduğu literatür ozetiyle, planlama ile afet yönetimi arasındaki entegrasyon eksikliği vurgulanabilir.
- **Kayseri ili kaya düşmesi olayları açısından ulusal ölçekte en yüksek riske sahip illerden biridir.** — Kayseri'nin kaya düşmesi frekansı ve etkilenen yerleşim sayısı bakımından Türkiye'deki birincil konumu bu veriyle desteklenebilir.
- **Noktasal afet verileri CBS üzerinde yoğunluk analizi yöntemiyle sürekli yüzeylere dönüştürülebilir.** — Afet envanter verilerinin Density Estimation (DE) yöntemiyle haritalandırılması süreçi metodolojik örnek olarak sunulabilir.

# Türetilebilir araştırma soruları

- **2006 sonrası nazim imar planlarındaki jeolojik etüt zorunluluğu, Melikgazi'deki kaya düşmesi riskli alanlardaki yapı yoğunluğunu nasıl etkilemiştir?**
  - Desen: Makaledeki 2006 plan verileri baz alınarak, 2006 öncesi ve sonrası imar izinleri ArcGIS ortamında çakıştırılacak; veri doygunluğu sağlanana kadar riskli alanlardaki yeni inşaat ruhsatlari mekansal regresyon analizi ile incelenecektir.
  - Gerekçe: Yazarın 2006 planıyla gelen jeolojik etüt zorunluluğuna dair bulgusu, bu kuralın sahadaki etkinliğinin sörgülanmasini gerekli kılmaktadır.
- **Kayseri'de inşa edilen 2.072 afet konutunun lokasyon kararları, kentin doğal eşikleri ve sürdürülebilir büyüme aksları ile ne derece uyumludur?**
  - Desen: 1967-2017 dönemine ait 2.072 konutun koordinatları, kentin tarihsel büyüme haritaları üzerine işlenecek; yer seçim kriterleri nitel görüşmeler ve CBS tabanlı yerleşim uygunluk analiziyle değerlendirilecektir.
  - Gerekçe: Makalede sunulan toplam afet konutu verisi, bu konutların kentin makroformu üzerindeki uzun vadeli etkisinin analiz edilmesine olanak sağlar.
- **Kayseri örneğinde yerel yönetimler ve AFAD arasındaki koordinasyon mekanizmaları, sakinim planlaması kararlarının uygulanabilirliğini nasıl etkilemektedir?**
  - Desen: Belediye ve AFAD yetkilileriyle yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılacak; 2006 sonrası imar kararlarında kurum görüşlerinin uygulanma oranı doküman analiziyle saptanacaktır.
  - Gerekçe: Yazarın tartışma bölümünde belirttiği 'kurumlar arasında koordinasyonun iyileşmesi' gerekliliği, bu nitel araştırmanın temel çıkış noktasıdır.

# Kaynak izleri

Her iddia, özgün yayının belirtilen sayfasındaki birebir alıntıya bağlıdır.

| Kanıt | Bölüm | PDF sayfası | Basılı sayfa | Alıntı |
|---|---|---|---|---|
| ev-o-001 | Abstract | 1 | — | Keywords: Urban Planning, Natural Disasters, Mapping, Kayseri |
| ev-o-002 | 1. Introduction | 3 | — | This study aims to understand the obstacles in the urban planning-disaster relationship framework and to identify possible solutions regarding disaster risk in the city of Kayseri. |
| ev-s-001 | 1. Introduction | 1 | — | This study aims to understand the disaster risk, urban planning - disaster preparedness obstacles in Kayse ri, and to identify potential solutions. |
| ev-s-002 | 3. Results | 1 | — | The prepared disaster inventory shows that there is a total of 98 disaster - prone areas in the province. |
| ev-s-003 | 3.1. Rockfall | 7 | — | Kayseri is evaluated within the scope of rockfall disasters; it ranks first in the country in terms of frequency and number of affected disaster victims—settlements. |
| ev-s-004 | Abstract | 1 | — | a total of 2,072 disaster housing units were constructed following disasters between 1967 and 2017. |
| ev-s-005 | 3.5. The Interplay between Urban Planning and Disasters in Kayseri | 12 | — | Decisions regarding disasters and disaster areas were first mentioned in the 1/25000 scale Master Plan report dated 14.07.2006 |
| ev-s-006 | 1. Introduction | 2 | — | (2016) stated, these studies have not presented an integrated practical m ethodology from an urban planning perspective. |
| ev-s-007 | 1. Introduction | 2 | — | Nelson and French (2002) provide evidence for this claim by analyzing the connections between seismic damage from the 1994 Northridge earthquake and seismic safety components in co |
| ev-s-008 | 4. Discussion and Conclusion | 17 | — | In conclusion, planning processes should be improved to include limiting urban expansion in risky areas, evaluating temporary housing programs, developing hazard-focused planning p |
| ev-l-001 | 3.1. Rockfall | 7 | — | Kayseri is evaluated within the scope of rockfall disasters; it ranks first in the country in terms of frequency and number of affected disaster victims — settlements |
| ev-l-002 | 2. Material and Method | 4 | — | The dataset developed from this disaster inventory was then mapped using Density Estimation (DE) of disaster data across Kayseri province using a Geographic Information System (Arc |
| ev-l-003 | 3.5. The Interplay between Urban Planning and Disasters in Kayseri | 12 | — | Decisions regarding disasters and disaster areas were first mentioned in the 1/25000 scale Master Plan report dated 14.07.2006, and the following provisions regarding disasters wer |
| ev-l-004 | 4. Discussion and Conclusion | 17 | — | In conclusion, planning processes should be improved to include limiting urban expansion in risky areas, evaluating temporary housing programs, developing hazard - focused planning |
| ev-l-005 | 1. Introduction | 2 | — | Examining the literature on risk reduction and urban planning reveals that disaster risk and urban planning are typically discussed independently. |

# İlgili kavramlar

- [PARLAMENTARİZM, RASYONELLEŞTİRİLMİŞ PARLAMENTARİZM VE TÜRKİYE'DE UYGULANABİLİRLİK](/okf/sosyal-bilimler/toplum-siyaset-ve-kamu/parlamentarizm-rasyonellestirilmis-parlamentarizm-ve-turkiyede-uygulanabilirlik.md)
- [Avrupa Hayvan Refahı Standartlarının Türk Hayvan Koruma Mevzuatı ve Yargı Kararlarındaki Uygulanabilirliği Üzerine Bir İnceleme](/okf/sosyal-bilimler/toplum-siyaset-ve-kamu/avrupa-hayvan-refahi-standartlarinin-turk-hayvan-koruma-mevzuati-ve-yargi-kararlarindaki-uygulanabilirligi-uzerine-bir-inceleme.md)
- [Kanalizasyon Politikasını Güçlendirmek: Yerli Çevrimiçi Kumar Piyasasını Korumaya Yönelik Fin Yaklaşımı](/okf/sosyal-bilimler/toplum-siyaset-ve-kamu/kanalizasyon-politikasini-guclendirmek-yerli-cevrimici-kumar-piyasasini-korumaya-yonelik-fin-yaklasimi.md)
- [Mali Getiriler ile Sosyal Zararlar Arasında: Uluslararası Kanıtlar Işığında Kazakistan'da Kumar Düzenlemelerinin Yeniden Çerçevelendirilmesi](/okf/sosyal-bilimler/toplum-siyaset-ve-kamu/mali-getiriler-ile-sosyal-zararlar-arasinda-uluslararasi-kanitlar-isiginda-kazakistanda-kumar-duzenlemelerinin-yeniden-cercevelendirilmesi.md)
- [Eşitsizliğin Platformlaşması: Dijital Emek Platformlarında Toplumsal Cinsiyet ve Irk Boyutlarının Boylamsal Analizi](/okf/sosyal-bilimler/toplum-siyaset-ve-kamu/esitsizligin-platformlasmasi-dijital-emek-platformlarinda-toplumsal-cinsiyet-ve-irk-boyutlarinin-boylamsal-analizi.md)
- [Türkiye'de Uyuşturucuyla Mücadele ve Sınır Güvenliği Politikası: Süreç Analizi Yaklaşımıyla Bir Değerlendirme](/okf/sosyal-bilimler/toplum-siyaset-ve-kamu/turkiyede-uyusturucuyla-mucadele-ve-sinir-guvenligi-politikasi-surec-analizi-yaklasimiyla-bir-degerlendirme.md)
- [Şiddet Sarmalında PKK](/okf/sosyal-bilimler/toplum-siyaset-ve-kamu/siddet-sarmalinda-pkk.md)
- [Sınırları Aşan Süreklilikler ve Kopuşlar: Assos ve Molyvos'ta Kültür, Mekân ve Üretim Üzerine Karşılaştırmalı Bir İnceleme](/okf/sosyal-bilimler/toplum-siyaset-ve-kamu/sinirlari-asan-sureklilikler-ve-kopuslar-assos-ve-molyvosta-kultur-mekn-ve-uretim-uzerine-karsilastirmali-bir-inceleme.md)

# Şeffaflık

- Analiz tarihi: 2026-10-11T10:40:57.851Z
- Kanıt sayısı: 15
- Üretim sürümü: makale-analizi-v3.0.0
- Kanonik sayfa: https://makaleanalizi.com/sosyal-bilimler/toplum-siyaset-ve-kamu/surdurulebilir-kent-planlamasi-ve-afet-risk-yonetimi-kayseri-deneyimleri