---
type: "Akademik Makale Analizi"
title: "Toplum Bilimlerinde Zamansallık: Zamanın Siyasal Sosyolojisi İçin Yeni Yönelimler"
description: "Sosyal bilimler ve sosyoloji yazınında zaman ile zamansallık temaları sıklıkla ele alınmakla birlikte, sosyolojik incelemeler genellikle ampirik düzlemde parçalı kalmakta, kuramsal yönelimler ise modernite, kapitalizm ve teknoloji ekseninde hız ile ivmelenme kavramlarına odaklanmaktadır. Siyaset bil"
resource: "https://makaleanalizi.com/sosyal-bilimler/toplum-siyaset-ve-kamu/toplum-bilimlerinde-zamansallik-zamanin-siyasal-sosyolojisi-icin-yeni-yonelimler"
doi: "10.1111/1468-4446.12938"
authors: ["Birgan Gokmenoglu"]
citation: "Gokmenoglu, B. (2022). Temporality in the social sciences: New directions for a political sociology of time. The British Journal of Sociology, 73(3), 643-653. https://doi.org/10.1111/1468-4446.12938"
publicationType: "narrative-review"
discipline: "Sosyal Bilimler"
subDiscipline: "Toplum, Siyaset ve Kamu"
evidenceCount: 16
tags: ["tarihsellik", "siyasal zaman", "iktidar ve direniş", "gelecek sosyolojisi", "zaman sosyolojisi", "zaman ve siyaset"]
timestamp: "2026-07-26T16:47:24.563Z"
---

# Toplum Bilimlerinde Zamansallık: Zamanın Siyasal Sosyolojisi İçin Yeni Yönelimler

Özgün başlık: Temporality in the social sciences: New directions for a political sociology of time
DOI: https://doi.org/10.1111/1468-4446.12938
Künye (APA 7): Gokmenoglu, B. (2022). Temporality in the social sciences: New directions for a political sociology of time. The British Journal of Sociology, 73(3), 643-653. https://doi.org/10.1111/1468-4446.12938

Bilim alanı: [Sosyal Bilimler](/okf/sosyal-bilimler/index.md) › Toplum, Siyaset ve Kamu

# Alan bağlamı

Sosyal bilimler ve sosyoloji yazınında zaman ile zamansallık temaları sıklıkla ele alınmakla birlikte, sosyolojik incelemeler genellikle ampirik düzlemde parçalı kalmakta, kuramsal yönelimler ise modernite, kapitalizm ve teknoloji ekseninde hız ile ivmelenme kavramlarına odaklanmaktadır. Siyaset bilimi ve iktidar ilişkilerini inceleyen siyasal sosyoloji alt alanı, güç yapılarını ve siyasal olguları incelemeye yönelik ortak bir zaman sözlüğü oluşturma noktasında eksiklikler barındırmaktadır. Bu makale, zaman ve siyaset üzerine yakın dönemde yayımlanan üç kitabı daha geniş bir sosyolojik zaman yazını içine konumlandırarak zamanın siyasal sosyolojisi alanının inşası için kavramsal bir çerçeve sunmayı amaçlamaktadır.

# Akademik özet

Sosyal bilimler ve sosyoloji yazınında zaman ile zamansallık sıkça işlenen temalar arasında yer almasına karşın, zamanın sosyolojisi genellikle ampirik düzeyde birbirinden kopuk, kümülatif olmayan ve solipsistik bir seyir izlemektedir. Kuramsal düzeydeki başlıca çabalar ise ekseriyetle modernite, kapitalizm ve teknoloji olguları etrafında şekillenmekte, hız ile ivmelenme kavramlarına odaklanmaktadır. Siyasetin ve iktidar ilişkilerinin incelendiği temel alt alanlardan biri olan siyasal sosyoloji, toplumsal ve siyasal süreçleri incelerken ortak bir zaman sözlüğü konsolide etme noktasında henüz yeterli olgunluğa ulaşmamıştır. Bu durum, zamanı konu edinen sayısız ampirik çalışmanın aynı kavramlara farklı anlamlar yüklemesine ve disiplin içinde teorik bir dağınıklık doğurmasına yol açmaktadır. Makale, bu parçalı yapıyı aşmak üzere zamanın siyasallığını ve iktidarla olan içsel bağını ele alan bütüncül bir yaklaşımın gerekliliğini ortaya koymaktadır.

Bu inceleme niteliğindeki çalışmanın temel ampirik ve kavramsal dayanağını, zaman ve siyaset ilişkisini farklı disipliner pencerelerden ele alan üç yakın dönem telif eser oluşturmaktadır. Yazar; Elizabeth F. Cohen'in liberal demokrasilerde sürenin ve takvimin siyasal işlevini inceleyen siyaset bilimi odaklı çalışmasını, Christopher Clark'ın Alman siyasetindeki rejimlerin tarihselliğini ve geçmiş-gelecek bağlarını irdeleyen tarihsel incelemesini ve Sara Pursley'in Irak'taki ulus inşası, kalkınma ve toplumsal cinsiyet dinamiklerini inceleyen çok katmanlı araştırmasını merkeze almaktadır. Araştırma, bu üç eserin sunduğu kavramsal zenginliği sosyolojik bir süzgeçten geçirerek, zamanın sadece siyasetin gerçekleştiği bir zemin değil, doğrudan doğruya bir iktidar ve tahakküm aracı olarak nasıl işlediğini ortaya koyan disiplinler arası bir değerlendirme yöntemi izlemektedir.

İnceleme sonuçunda ortaya konulan temel önermeler, zamanın toplumsal ve siyasal yapılar içerisindeki kurucu rolünü gözler önüne sermektedir. Zaman, tarihsellik ve coğrafi bağlama göre değişkenlik gösteren bir toplumsal inşa olduğu kadar, devletler ve egemen aktörler tarafından eşitsizlikleri yeniden üreten bir tahakküm aracı olarak da kullanılmaktadır. Takvimler, tarihler, son tarihler, bekleme süreleri ve geleceğe dair kurgular, siyasal iktidarların popülasyonları denetim altında tutma, toplumsal değişim taleplerini erteleme veya toplumsal hiyerarşileri kurma biçimlerinin temel mekanizmalarıdır. Yazar, bu mekanizmaların çözümlenmesinin, iktidar ilişkilerinin görünmeyen temporal dinamiklerini ve otoriteryanizmden demokrasiye uzanan rejim dönüşümlerinin yapısal temellerini anlamak açısından hayati önem taşıdığını savunmaktadır.

Sonuç olarak bu derleme çalışma, siyasal sosyoloji yazınına zamanı kavramsal bir kategori olarak kazandırma yönünde güçlü bir çağrı niteliği taşımaktadır. Zamanın bir iktidar boyutu olarak teorize edilmesi; ampirik dağınıklığın giderilmesi, farklı alt alanlar ve disiplinler arasında ortak bir diyalog zemin kurulması ve toplumsal adalet mücadeleleri ile özgürlükçü siyaset pratikleri için somut açılımlar sunulması bakımından değerlidir. Yazar, gelecek araştırmalar için takvime dayalı yapıların temporal teorisini kurmak, siyasi ideolojileri geçmiş-şimdi-gelecek ekseninde yeniden okumak ve geleceğin siyasetteki rolünü merkeze almak üzere üç temel somut yönelim önermekte, böylece alanın kuramsal ufku genişletilmektedir.

# Araştırmanın amacı

Çalışmanın temel amacı, zamanın siyasal sosyolojisi alanını kurmak amacıyla zamanı bir iktidar unsuru olarak ele alan kavramsal bir aygıt geliştirmek ve disiplinler arası ampirik materyal arasında anlamlı bir diyalog kurmaktır.

# Yöntem ve tasarım

İncelenen çalışma, zaman ve siyaset ilişkisini ele alan üç yeni kitabı sosyolojik bir çerçevede inceleyen ve zamanın bir iktidar unsuru olarak kavramsallaştırılmasını savunan kuramsal bir derleme yaklaşımı benimsemiştir.

# Bulgular ve önermeler

1. Siyasal sosyoloji alanı, siyaset ve iktidar ilişkilerini incelemesine rağmen, zaman olgusunu ele almak için ortak bir sözlük veya kavramsal çerçeve geliştirmekte yetersiz kalmıştır.
2. Mevcut zaman çalışmaları çoğunlukla ampirik düzeyde dağınık ve bağımsız kalırken, teorik düzeydeki çalışmalar ise modernite, kapitalizm ve teknoloji üzerine odaklanmaktadır.
3. Zaman ölçusu ve süreler, devletler tarafından vatandaşların haklarını düzenlemek, sınırlamak veya dagitmak amacıyla bir siyasal değer ve iktidar aracı olarak kullanılmaktadır.
4. Farklı siyasi rejimlerin historisitesi; geçmiş, şimdi ve geleceğin birbirine nasıl bağlandigini belirleyen varsayımlar üzerinden kurulmakta ve rejimin iktidar mekanizmalarını biçimlendirmektedir.

# Yazarın tartışması

İncelenen çalışma, sosyoloji literatürsunde zamanın çoğu zaman görünmez bir arka plan olarak ele alındığını ve ampirik çalışmaların birbiriyle konusmadigini ortaya koymaktadır. Yazar, zamanın toplumsal yaşamdaki merkeziyetine rağmen siyasal sosyolojinin bu alanda ortak bir kavramsal sözlük geliştirmekte geciktiğini ayrıntılı bir şekilde açıklamaktadır.

Bu eksikliği gidermek amacıyla yazar, farklı disiplinlerden üç temel eseri inceleyerek zamanın siyasetle olan çok boyutlu ilişkisini çözümlemektedir. Cohen, Clark ve Pursley'in eserleri üzerinden yapılan bu okuma, sürelerin, takvimlerin, tarihsel anlatıların ve geleceğe dair tasavvurlarin iktidar ilişkilerini bicimlendirmede nasıl işlev gördüğünü gözler önüne sermektedir.

Tartışma bölümünde bu eserlerin güçlü yanlari ve sınırliklari literatürsel bir çerçevede karşılaştırılmaktadır. Yazar, durumsal zamanın ölçülebilir özelliğinin önemini kabul etmekle birlikte, zamanın toplumsal güçler tarafından nasıl politikalastirildiginin ve çatışma alanına dönüşturuldugunun sosyolojik analizlerle genişletilmesi gerektiğini savunmaktadır.

Sonuç olarak çalışma, zamanın yalnızca olgusal bir ölçu olmadığını, aksine iktidarın, tahakkumun ve direnişin kurucu bir unsuru olduğunu ileri sürmektedir. Yazar, siyasal sosyolojinin zaman ekseninde yeniden yapılandırılması için somut yönelimler önererek gelecekteki araştırmalara kuramsal bir yol haritası sunmaktadır.

# Yazarın sonucu

Çalışmanın sonuçunda yazar, zamanın görünmez bir baskı sistemi gibi ele alınması gerektiğini belirterek, siyasal sosyolojinin zaman boyutunu kavramsal olarak inşa etmesinin disiplinler arası diyaloğu güçlendireceğini ve direniş biçimlerini anlamaya katkı sağlayacağını vurgulamaktadır.

# Literatürdeki işlevi

Bu derleme makale, sosyoloji ve siyaset bilimi yazınında uzun süredir dağınık ve ampirik düzeyde solipsistik biçimde ele alınan zaman olgusunu, ortak bir kavramsal çerçeve altında birleştiren köprü işlevini görmektedir. Yazar, disiplinler arası bir perspektifle zamanı bağımsız bir değişken olmaktan çıkarıp, iktidarın ve tahakkümün kurucu bir unsuru olarak konumlandırmaktadır. Böylece çalışma, zamanın toplumsal yapılardaki işleyişini inceleyen araştırmacılara ortak bir kavramsal sözlük ve teorik temel sağlamaktadır.

Önceki çalışmalarla ilişkisi: Çalışma, Adam ve Zerubavel gibi kuramcıların zamanı sosyolojinin merkezine yerleştiren öncü çalışmaları ile Elias, Giddens ve Bourdieu gibi klasik ve modern sosyal kuramcıların zaman-uzam yaklaşımlarını birleştirerek ilerlemektedir. Aynı zamanda tarihsel sosyoloji ile toplumsal cinsiyet yazınındaki sosyal yeniden üretim teorilerinden beslenmekte; Cohen, Clark ve Pursley'in yakın dönemde yayımlanan eserlerini eleştirel bir süzgeçten geçirerek önceki literatürün eksik bırakığı siyasal zaman boyutunu tamamlamaktadır.

Literatür taramasına katkısı: Makale, zaman ve siyaset ekseninde yürütülen parçalı araştırmaları sistematik bir kategoriye oturtarak literatür taramalarına kavramsal bir yön vermektedir. Zamanın yalnızca modernite ve kapitalizm bağlamındaki hız ve ivmelenme tartışmalarına indirgenemeyeceğini, aksine devlet pratiklerinden ideolojik yapılara ve gelecek tasavvurlarına kadar geniş bir iktidar yelpazesinde incelenmesi gerektiğini göstererek alan yazınındaki kuramsal kör noktaları görünür kılmaktadır.

# Tez ve makale araştırmalarında kullanım

- **Siyasal sosyoloji alanının zaman olgusunu incelemede ortak bir kavramsal sözlükten yoksun olması** — Zamanın sosyolojik araştırmalarda hâlâ parçalı ve dağınık bir nitelik taşıdığını kanıtlamak amacıyla literatür taraması bölümünde temel bir argüman olarak kullanılabilir.
- **Zamanın devletler tarafından vatandaşların haklarını düzenleyen bir iktidar aracı olarak kullanılması** — Kuramsal çerçevede sürelerin ve takvimsel sınırların toplumsal eşitsizlikleri yeniden üretmek üzere nasıl araçsallaştırıldığını açıklamak için referans gösterilebilir.
- **Farklı siyasi rejimlerin historisitesinin geçmiş, şimdi ve geleceği kurgulama biçimleriyle şekillenmesi** — Tartışma bölümünde, farklı tarihsel rejimlerin iktidar mekanizmalarını meşrulaştırırken zaman algılarını nasıl manipüle ettiğini yorumlamak için kullanılabilir.

# Türetilebilir araştırma soruları

- **Otoriter devlet yapıları, idari süreçlerde yarattığı bekletme pratiklerini vatandaşların siyasal katılımını sınırlamak için nasıl bir iktidar aracı olarak kullanmaktadır?**
  - Desen: Araştırma, kamu hizmetlerine erişimde gecikmeler yaşayan farklı demografik gruplardan katılımcılarla yürütülecek yarı yapılandırılmış görüşmelerden oluşan nitel bir tasarıma sahiptir. Örneklem büyüklüğü veri doygunluğu ilkesine göre belirlenecek olup, elde edilen veriler tematik analiz yaklaşımıyla çözümlenecektir.
  - Gerekçe: Bu öneri, makalede devletlerin vatandaşların haklarını düzenlerken süreleri ve beklemeyi bir tahakküm aracı olarak kullandığına yönelik kaynak izli bulgudan doğrudan türetilmiştir.
- **Farklı siyasal ideolojiler, geçmişin mirası ile geleceğin belirsizliğini birleştirerek bugünkü toplumsal hareketleri ve talepleri nasıl ötelemektedir?**
  - Desen: Çalışma, çağdaş siyasi partilerin seçim bildirgeleri ve ideolojik metinleri üzerinde gerçekleştirilecek söylem analizi yöntemine dayanmaktadır. Metinler, historisite ve gelecek kurguları ekseninde sistematik olarak kodlanarak incelenecektir.
  - Gerekçe: Öneri, makalede farklı rejimin historisitesinin geçmiş, şimdi ve geleceği bağlama biçimleri üzerinden iktidar mekanizmalarını kurduğu yönündeki analitik tespitten türetilmiştir.
- **Kentsel dönüşüm süreçlerinde empoze edilen zaman sınırları ve takvimler, mülksüzleştirilen toplumsal kesimlerin direniş stratejilerini ve hak arama pratiklerini nasıl şekillendirmektedir?**
  - Desen: Bu çalışma, kentsel dönüşüm alanlarında gerçekleştirilecek etnografik gözlemler ve yerel sakinlerle yapılacak derinlemesine görüşmeleri içeren nitel bir desenle kurgulanmıştır. Örneklem büyüklüğü veri doygunluğuna ulaşılana kadar katılımcı eklenerek genişletilecek ve veriler betimsel analizle yorumlanacaktır.
  - Gerekçe: Bu araştırma önerisi, makalede zamanın ve takvimsel sınırların toplumsal eşitsizlikleri ve iktidar ilişkilerini pekiştiren bir zemin olarak ele alınması gerektiği çağrısından türetilmiştir.

# Kaynak izleri

Her iddia, özgün yayının belirtilen sayfasındaki birebir alıntıya bağlıdır.

| Kanıt | Bölüm | PDF sayfası | Basılı sayfa | Alıntı |
|---|---|---|---|---|
| ev-o-1 | Abstract | 2 | — | historicity, political time, power and resistance, sociology of the future, sociology of time, time and politics |
| ev-o-2 | Abstract | 2 | — | This review situates three recent books on time and politics within a broader sociological lit - erature on time and calls for a political sociology of time. |
| ev-o-2-2 | Abstract | 2 | — | This review situates three recent books on time and politics within a broader sociological lit - erature on time and calls for a political sociology of time. |
| ev-f-1 | 1 A BRIEF INTRODUCTION TO TIME IN SOCIOLOGY | 5 | — | However, scholarship on time remains “unconnected,” “noncumulative,” “fragmentary,” and “solipsistic” (Rosa, 2013, p. |
| ev-d-1 | 2 TIME AND POLITICS IN RECENT PUBLICATIONS | 5 | — | Cohen's The Political Value of Time: Citizenship, Duration, and Democratic Justice examines the role of time in the exercise of power, situating its main disciplinary contributions |
| ev-c-1 | 3 CONCLUSION: NEW DIRECTIONS FOR A POLITICAL SOCIOLOGY OF TIME | 11 | — | Building a political sociological lexicon on time will help build dialogue across subfields and disciplines, and advance our theoretical understanding of how power and resistance w |
| ev-s-1 | Abstract | 2 | — | This review situates three recent books on time and politics within a broader sociological lit - erature on time and calls for a political sociology of time. |
| ev-s-2 | Introduction | 3 | — | Even though sociologists have long been thinking about the temporal aspects of political phenomena, as the subfield that studies politics, relations of power, social divisions, and |
| ev-s-2-2 | Introduction | 2 | — | Although existing studies on time are imbued with political issues and processes, as the subfield that studies relations of power and politics, political sociology has yet to conso |
| ev-s-3 | Abstract | 2 | — | The sociological literature on time remains solipsistically empirical, while theoretical elabora - tions are focused on modernity, capitalism, and technol - ogy, through notions of |
| ev-s-4 | TIME AND POLITICS IN RECENT PUBLICATIONS | 6 | — | By approximating processes required for political procedures, durational time grants or denies certain rights to certain people. |
| ev-s-4-2 | TIME AND POLITICS IN RECENT PUBLICATIONS | 5 | — | Drawing on the observation that time is inherent in all political procedures and the exercise of power, the guiding questions of the study are listed as How does durational time co |
| ev-s-5 | TIME AND POLITICS IN RECENT PUBLICATIONS | 7 | — | Clark makes a distinction between historicity and temporality, both of which are vaguely defined terms in the literature that add to the fragmented state of temporal studies. |
| ev-s-6 | TIME AND POLITICS IN RECENT PUBLICATIONS | 6 | — | Concentrating exclusively on duration has left aside more sociological questions of how time becomes a terrain of politics itself, and how it is not only political by virtue of bei |
| ev-s-7 | TIME AND POLITICS IN RECENT PUBLICATIONS | 7 | — | As a work of history, this book is more descriptive than conceptual or theoretical and does not set out with a specific theoretical framework. |
| ev-s-8 | CONCLUSION: NEW DIRECTIONS FOR A POLITICAL SOCIOLOGY OF TIME | 11 | — | Building a political sociological lexicon on time will help build dialogue across subfields and disciplines, and advance our theoretical understanding of how power and resistance w |

# İlgili kavramlar

- [Güney Afrika'nın Ulusal Güvenlik Stratejisi ve Siber Devlet Sanatı: Orta Güçlerin Dijital Egemenlik Çıkmazı Üzerine Bir İnceleme](/okf/sosyal-bilimler/toplum-siyaset-ve-kamu/guney-afrikanin-ulusal-guvenlik-stratejisi-ve-siber-devlet-sanati-orta-guclerin-dijital-egemenlik-cikmazi-uzerine-bir-inceleme.md)
- [Sosyal Medyada Gündem Belirleme Süreçlerinde İdeolojik Hizalanma ve Kutuplaşmanın Rolü: Küresel Tartışmalar Üzerine Bir İnceleme](/okf/sosyal-bilimler/toplum-siyaset-ve-kamu/sosyal-medyada-gundem-belirleme-sureclerinde-ideolojik-hizalanma-ve-kutuplasmanin-rolu-kuresel-tartismalar-uzerine-bir-inceleme.md)
- [Algoritmik Sosyal Medya Akışlarında Partizan Düşmanlığının Yeniden Sıralanması Duyuşsal Kutuplaşmayı Değiştirmektedir](/okf/sosyal-bilimler/toplum-siyaset-ve-kamu/algoritmik-sosyal-medya-akislarinda-partizan-dusmanliginin-yeniden-siralanmasi-duyussal-kutuplasmayi-degistirmektedir.md)
- [Anlamsal Segmentasyon Aracılığıyla İstanbul'daki Ortabayır ve Levent Semtleri Arasındaki Görsel-Algısal Ayrışmanın Niceliksel Olarak Belirlenmesi](/okf/sosyal-bilimler/toplum-siyaset-ve-kamu/anlamsal-segmentasyon-araciligiyla-istanbuldaki-ortabayir-ve-levent-semtleri-arasindaki-gorsel-algisal-ayrismanin-niceliksel-olarak-belirlenmesi.md)
- [Müslüman Dünyasında Sekülerleşme: Hükümet Performansı ve Dindarlık Arasındaki İlişki](/okf/sosyal-bilimler/toplum-siyaset-ve-kamu/musluman-dunyasinda-sekulerlesme-hukumet-performansi-ve-dindarlik-arasindaki-iliski.md)
- [PARLAMENTARİZM, RASYONELLEŞTİRİLMİŞ PARLAMENTARİZM VE TÜRKİYE'DE UYGULANABİLİRLİK](/okf/sosyal-bilimler/toplum-siyaset-ve-kamu/parlamentarizm-rasyonellestirilmis-parlamentarizm-ve-turkiyede-uygulanabilirlik.md)
- [Avrupa Hayvan Refahı Standartlarının Türk Hayvan Koruma Mevzuatı ve Yargı Kararlarındaki Uygulanabilirliği Üzerine Bir İnceleme](/okf/sosyal-bilimler/toplum-siyaset-ve-kamu/avrupa-hayvan-refahi-standartlarinin-turk-hayvan-koruma-mevzuati-ve-yargi-kararlarindaki-uygulanabilirligi-uzerine-bir-inceleme.md)
- [Kanalizasyon Politikasını Güçlendirmek: Yerli Çevrimiçi Kumar Piyasasını Korumaya Yönelik Fin Yaklaşımı](/okf/sosyal-bilimler/toplum-siyaset-ve-kamu/kanalizasyon-politikasini-guclendirmek-yerli-cevrimici-kumar-piyasasini-korumaya-yonelik-fin-yaklasimi.md)

# Şeffaflık

- Analiz tarihi: 2026-07-26T16:47:24.563Z
- Kanıt sayısı: 16
- Üretim sürümü: makale-analizi-v3.0.0
- Kanonik sayfa: https://makaleanalizi.com/sosyal-bilimler/toplum-siyaset-ve-kamu/toplum-bilimlerinde-zamansallik-zamanin-siyasal-sosyolojisi-icin-yeni-yonelimler