---
type: "Akademik Makale Analizi"
title: "Türk Siyasi Partileri Parti Ailesi İdeolojileriyle Uyumlu Vaatlerde Bulunuyor mu? Türk Siyasi Partilerinin Bildirge Metinlerinin Nicel Bir Analizi"
description: "Siyaset bilimi literatüründe siyasi partilerin sosyal demokrat, muhafazakar, liberal, milliyetçi ve yeşil gibi parti aileleri altında gruplandırılması, seçmenlerin partileri değerlendirmesini kolaylaştıran analitik bir araçtır. Ancak bu sınıflama temelde Batı Avrupa tecrübesine dayanmaktadır. Sanayi"
resource: "https://makaleanalizi.com/sosyal-bilimler/toplum-siyaset-ve-kamu/turk-siyasi-partileri-parti-ailesi-ideolojileriyle-uyumlu-vaatlerde-bulunuyor-mu-turk-siyasi-partilerinin-bildirge-metinlerinin-nicel-bir-analizi"
doi: "10.61524/fuuiibfdergi.1362658"
authors: ["Murat İnan"]
citation: "İnan, M. (2023). Do Turkish Political Parties Pledge In Line With Their Party Family Ideologies? A Quantitative Analysis of Turkish Political Parties’ Manifesto Documents. Fırat Üniversitesi Uluslararası İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 7(2), 1-24. https://doi.org/10.61524/fuuiibfdergi.1362658"
publicationType: "quantitative-empirical"
discipline: "Sosyal Bilimler"
subDiscipline: "Toplum, Siyaset ve Kamu"
evidenceCount: 12
tags: ["Siyasi Partiler", "Parti Ailesi", "Politika Konumları", "İdeoloji", "Türk Siyaseti"]
timestamp: "2026-08-03T18:26:57.750Z"
---

# Türk Siyasi Partileri Parti Ailesi İdeolojileriyle Uyumlu Vaatlerde Bulunuyor mu? Türk Siyasi Partilerinin Bildirge Metinlerinin Nicel Bir Analizi

Özgün başlık: Do Turkish Political Parties Pledge In Line With Their Party Family Ideologies? A Quantitative Analysis of Turkish Political Parties’ Manifesto Documents
DOI: https://doi.org/10.61524/fuuiibfdergi.1362658
Künye (APA 7): İnan, M. (2023). Do Turkish Political Parties Pledge In Line With Their Party Family Ideologies? A Quantitative Analysis of Turkish Political Parties’ Manifesto Documents. Fırat Üniversitesi Uluslararası İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 7(2), 1-24. https://doi.org/10.61524/fuuiibfdergi.1362658

Bilim alanı: [Sosyal Bilimler](/okf/sosyal-bilimler/index.md) › Toplum, Siyaset ve Kamu

# Alan bağlamı

Siyaset bilimi literatüründe siyasi partilerin sosyal demokrat, muhafazakar, liberal, milliyetçi ve yeşil gibi parti aileleri altında gruplandırılması, seçmenlerin partileri değerlendirmesini kolaylaştıran analitik bir araçtır. Ancak bu sınıflama temelde Batı Avrupa tecrübesine dayanmaktadır. Sanayileşme öncesi ve sonrası gelişen Batı dışı toplumlarda, örneğin Türkiye'de, ana siyasal bölünmelerin ekonomik sol/sağ ekseni yerine laik-dindar ve merkez-çevre gerilimi üzerinden şekillenmesi, geleneksel parti ailesi teorisinin geçerliliğini soru işareti haline getirmektedir.

# Akademik özet

Karşılaştırmalı siyaset biliminde siyasi partilerin ideolojik ve kurumsal kökenlerine göre parti aileleri altında sınıflandırılması, seçmen tercihlerini ve parti sistemlerinin yapısını anlamada temel bir analitik araç olarak kabul edilmektedir. Batı demokrasilerinde geliştirilen bu kavramsallaştırma, sosyoekonomik fay hatları ve tarihsel bölünmeler üzerinden şekillenmiştir. Ancak Batı dışı siyasal sistemlerde, özellikle de modernleşme, laiklik-muhafazakarlık ve merkez-çevre gerilimleri gibi kendine özgü bölünmelere sahip Türkiye gibi ülkelerde, Batı merkezli parti ailesi tipolojilerinin ne derece geçerli olduğu tartışmalı bir alandır. Bu durum, Türkiye'deki siyasi partilerin programatik söylemlerinin ve seçim vaatlerinin ideolojik kimlikleriyle ne kadar örtüştüğünü ampirik olarak inceleme ihtiyacını ortaya çıkarmaktadır.

Bu araştırmanın temel amacı, Türk siyasi partilerinin seçim bildirgelerinde sundukları politika vaatlerinin, dahil edildikleri Batı tipi parti ailelerinin teorik konumlarıyla uyumlu olup olmadığını ampirik olarak analiz etmektir. Çalışmada nicel ampirik bir yöntem benimsenmiş ve Manifesto Project (MP) veri tabanının 1950-2018 yılları arasındaki Türkiye verileri kullanılmıştır. Analiz kapsamında 24 ana siyasi partinin yayımladığı seçim bildirgelerindeki vaatler; ekonomik sol/sağ, otoriter/özgürlükçü ve eski/yeni siyaset boyutlarını temsil eden 13 temel politika konusu üzerinden sayısal indekslere dönüştürülmüştür. Partilerin ortalama konumları belirlenerek köken, uluslararası bağlantılar ve ideolojik kitle temellerine göre sınıflandırılan parti aileleri normlarıyla karşılaştırılmıştır.

Ampirik analizlerin sonuçunda, Türk siyasi partilerinin seçim bildirgelerinde dile getirdikleri vaatlerin, beklenilen Batı tipi parti ailesi ideolojileriyle düzenli bir paralellik göstermediği saptanmıştır. Örneğin, muhafazakar demokrat kimliğiyle bilinen Adalet ve Kalkınma Partisi ile sosyal demokrat kimlikli Demokratik Sol Parti'nin sol/sağ ideolojik indeks puanları geleneksel beklentilerin aksine farklı eğilimler sergilemiştir. Benzer şekilde, devletçi veya müdahaleci iktisat politikaları ile serbest piyasa vurgularında partilerin konumları ideolojik bloklar arasında geçişkenlik göstermektedir. Ayrıca, merkez sağ ve din tabanlı muhafazakar gelenekten gelen ardıl partiler arasında belirgin ideolojik kırılmalar ve vaat ekseni kaymaları tespit edilmiştir.

Çalışmanın tartışma ve sonuç bölümünde yazar, Batılı parti ailesi teorisinin Türkiye'deki siyasal yapıyı açıklamakta yetersiz kaldığını vurgulamaktadır. Bu uyumsuzluğun arkasında Türkiye'deki ana siyasal bölünmenin ekonomik sol/sağ çizgisinden ziyade laik-muhafazakar ve merkez-çevre ekseninde gelişmesi, eksik sanayileşme, sınıfsal oylamanın zayıflığı ve kitle partilerinin oy kaygısıyla popülist kapsayıcı politikalara yönelmesi yatmaktadır. Bu bulgular, Türkiye üzerine çalışan araştırmacıların siyasi partileri Batılı şablonlarla sınıflandırmak yerine ülkeye özgü sosyo-politik fay hatlarını dikkate alması gerektiğini kanıtlamakta ve literatürde Batı dışı demokrasiler için özgün modelleme ihtiyacına işaret etmektedir.

# Araştırmanın amacı

Bu çalışmanın amacı, Türk siyasi partilerinin seçim bildirgelerinde yer alan politika vaatlerinin beklenen Batı merkezli parti ailesi konumlarıyla ne ölçüde örtüştüğünü nicel manifesto verileri üzerinden analiz etmektir.

# Yöntem ve tasarım

Bu çalışma, Türkiye'deki siyasi partilerin 1950-2018 yılları arasındaki seçim bildirgelerini nicel içerik analizi yöntemleriyle inceleyerek Batı merkezli parti ailesi tipolojilerinin Türk siyasal hayatına uygulanabilirliğini ampirik olarak test eden nicel-ampirik bir araştırmadır.

# Bulgular ve önermeler

1. Nicel analiz sonuçları, Türk siyasi partilerinin politika vaatlerinin Batılı parti ailesi kategorilerinin öngördüğü ideolojik pozisyonlarla düzenli bir uyum göstermediğini ve geleneksel sol/sağ ayrımının dışına çıktığını doğrulamaktadır.
2. Milli Selamet Partisi gibi muhafazakar gelenekten gelen partilerin bildirgelerinde orduya yapılan olumlu vurgunun göreli yüksekliği, muhafazakar siyasetin Türkiye'ye özgü tarihsel bağlamda sergilediği tutumsal farklılıkları ortaya koymaktadır.
3. Siyasi partilerin ardılları ile selefleri arasında belirgin ideolojik eksen kaymaları gözlemlenmekte; parti kapatma davaları ve devlet yardımlarından mahrum kalma riskleri gibi kurumsal baskılar bu tutum değişikliklerini tetiklemektedir.
4. Çalışmada öne sürülen nedensel açıklamalar ve sosyo-ekonomik dinamiklere dayalı gerekçeler doğrudan kanıtlanmış nihai gerçekler olmayıp, gelecekte ampirik testlere tabi tutulması gereken nedensel hipotezler niteliğindedir.

# Yazarın tartışması

Analiz bulguları, Türk siyasi partilerinin seçim bildirgelerindeki vaatlerinin Batılı geleneksel parti ailesi tipolojileriyle örtüşmediğini net bir şekilde göstermektedir. Sol ve sağ yelpazedeki partilerin zaman zaman karşıt ideolojik kampın söylemlerini benimsediği tespit edilmiştir.

Yazar bu durumu, Türkiye'deki sanayileşme sürecinin Batı'daki gibi belirgin sınıf tabanlı fay hatları üretmemesi ve seçmen kitlelerinin oy verme davranışında dini, etnik ile hemşehri odaklı bağların daha baskın rol oynamasıyla açıklamaktadır.

Tartışma kısmında, Kirchheimer'ın merkezileşme ve catch-all parti teorisi ile Lipset ve Rokkan'ın toplumsal fay hattı yaklaşımlarına atıf yapılarak, Türk siyasal hayatındaki parti stratejilerinin popülist kitle odaklı yapısı literatür bağlamına oturtulmaktadır.

Sonuç olarak, Batı merkezli parti ailesi kavramsallaştırmasının Türk siyasetini açıklamakta kavramsal bir sınırlılık taşıdığı ve Türkiye gibi gelişmekte olan demokrasilerde özgün nitel/nicel ölçütlerin geliştirilmesi gerektiği vurgulanmaktadır.

# Yazarın sonucu

Yazar, elde edilen ampirik bulgulara dayanarak Batı siyaset bilimi literatüründe geliştirilen geleneksel parti ailesi kavramının ve ideolojik sınıflandırma araçlarının Türk siyasi partilerinin tutum ve vaatlerini açıklamakta yetersiz kaldığı sonuçuna varmaktadır. Türkiye'deki siyasal fay hatlarının sınıf merkezli sol/sağ ayrımından ziyade merkez-çevre, din-sekülerlik ve etnik kimlikler üzerinden şekillendiği vurgulanmaktadır.

# Literatürdeki işlevi

Bu çalışma, Karşılaştırmalı Siyaset ve Türk Siyasal Hayatı literatüründe Batı merkezli parti ailesi tipolojilerinin Batı dışı ve gelişmekte olan demokrasilerdeki geçerliliğini nicel yöntemlerle sörgülayan önemli bir ampirik işlev üstlenmektedir. Siyaset biliminde partilerin sosyo-ekonomik eksende konumlandırılması çoğunlukla Batı Avrupa tecrübesine dayandırılmaktadır. Makale, Manifesto Projesi verisetini kullanarak Türkiye'deki siyasi partilerin seçim bildirgelerini 13 farklı politika boyutu üzerinden nicel analize tabi tutmakta ve Batı merkezli teorik varsayımların Türkiye bağlamındaki ampirik sınırlarını göstermektedir.

Önceki çalışmalarla ilişkisi: Çalışma, Rokkan, von Beyme, Mair ve Mudde gibi siyaset bilimcilerin geliştirdiği parti ailesi ve toplumsal bölünme teorilerini kuramsal bir zemin olarak almaktadır. Ancak Türk siyasal hayatındaki ana fay hatlarını inceleyen Mardin ve Heper gibi yazarların merkez-çevre, din-sekülerlik ve etnik dinamiklere dayalı literatür birikimiyle ilişki kurarak, Batı'daki sınıf tabanlı ekonomik sol/sağ ayrımının Türkiye'de aynı işlevselliğe sahip olmadığını ampirik olarak ortaya koymaktadır. Böylece mevcut tipoloji literatürünü karşılaştırmalı boyutta genişletmektedir.

Literatür taramasına katkısı: Literatür taraması yapacak araştırmacılar için bu eser, parti aileleri kavramının evrenselliğini sörgülayan ve metin madenciliği/nicel bildirge analizi yöntemlerinin siyasi parti tutumlarını ölçmede nasıl kullanılabileceğini gösteren metodolojik bir referans niteliğindedir. Türkiye'deki partilerin ideolojik söylem ile seçim vaatleri arasındaki uyumsuzlukları uzun dönemsel (1950-2018) veriyle belgelemesi, Türk siyaseti üzerine çalışan araştırmacılara kavramsal tipolojileri doğrudan uygulamak yerine yerel tarihsel ve sosyolojik dinamikleri dikkate alma gerekliliğini hatırlatmaktadır.

# Tez ve makale araştırmalarında kullanım

- **Batı Avrupa siyasal hayatı temelinde geliştirilen parti ailesi tipolojileri, Batı dışı demokrasilerdeki siyasi partilerin söylem ve politika vaatlerini açıklamakta yetersiz kalmaktadır.** — Bu çalışma, Türkiye'deki 24 siyasi partinin 1950-2018 arasındaki seçim bildirgelerinden elde edilen Manifesto Projesi nicel verilerini sunarak bu iddianı ampirik kanıtı olarak kullanılabilir.
- **Seçim bildirgeleri, siyasi partilerin genel seçimler öncesinde savunmayı ve iktidara geldiklerinde uygulamayı taahhüt ettikleri politikaları objektif biçimde nicelleştirmeye uygun temel metinlerdir.** — Metot ve kavramsal çerçeve bölümlerinde, uzman veya seçmen anketlerinin taşıdığı yanlılıklara karşı bildirge analizinin sunduğu nesnel karşılaştırılabilirlik avantajını vurgulamak için referans gösterilebilir.
- **Türk siyasetinde ideolojik bölünmeler sınıf odaklı sol/sağ ekseninden ziyade merkez-çevre, din-sekülerlik ve etnik fay hatları üzerinden biçimlenmektedir.** — Tartışma bölümünde, ampirik bulguların karşılaştırılmasında ve Türk siyasal hayatındaki parti tutumlarının sosyo-tarihsel nedenlerini temellendirmede kullanılabilir.

# Türetilebilir araştırma soruları

- **Türk siyasi partilerinin seçim bildirgelerindeki ekonomik vaatleri ile iktidara geldiklerinde uyguladıkları kamu harcama bütçeleri arasında nicel bir tutarlılık var mıdır?**
  - Desen: Çalışma tasarımı, 1980-2023 yılları arasında iktidara gelen tek parti ve koalisyon hükümetlerinin seçim bildirgelerindeki ekonomik sektör vurguları ile Resmi Gazete'de yayımlanan yıllık merkezi yönetim bütçe kanunlarındaki ödenek dağılımlarının zaman serisi içerik analizi ve ekonometrik regresyon modelleriyle karşılaştırılmasını kapsar. Örneklem büyüklüğü ilgili dönemdeki tüm bütçe kanunlarını içerir.
  - Gerekçe: Makale yazarının bildirge vaatleri ile iktidardaki somut uygulamalar arasında olası bir uyumsuzluk olabileceğine dair vurgusu ve bu ilişkinin ampirik olarak test edilmesi gerekliliği çağrısından türetilmiştir.
- **Anayasa Mahkemesi tarafından kapatılan veya yaptırımla karşılaşan siyasi geleneklerin ardıl partileri, bildirge ve grup konuşması söylemlerinde nasıl bir ideolojik eksen kayması sergilemektedir?**
  - Desen: Çalışma deseni, Milli Görüş ve Kürt siyasal hareketi geleneğindeki parti metinlerinin kapatılma davaları öncesi ve sonrası dönemlerini kapsayan nitel karşılaştırmalı içerik analizine dayanır. Veri doygunluğuna ulaşıncaya kadar ilgili partilerin seçim bildirgeleri ve tüzükleri incelenir.
  - Gerekçe: Makalede kapatılma davaları ve Hazine yardımından mahrum kalma risklerinin ardıl partilerin politikalarında keskin değişikliklere yol açtığı yönündeki tespitten türetilmiştir.
- **Seçmenlerin siyasi partileri sol/sağ ekseninde konumlandırma biçimleri ile partilerin seçim bildirgelerindeki gerçek vaatleri arasındaki açı farkı seçmenin eğitim ve siyasi bilgilenme düzeyine göre nasıl değişmektedir?**
  - Desen: Çalışma tasarımı, nicel anket araştırmasına dayanır. Temsili bir seçmen örneklemine (güç analizi ile belirlenecek N sayısı) parti tutum soruları yöneltilerek, seçmen algısı ile Manifesto Projesi veri puanları arasındaki korelasyon çok düzeyli regresyon analizi ile sınanır.
  - Gerekçe: Makalede vurgulanan seçmen anketlerindeki algı yanlılıkları ve düşük eğitim düzeyinin ideolojik sınıflandırmadaki karmaşıklığı artırdığı yönündeki kuramsal tartışmadan türetilmiştir.

# Kaynak izleri

Her iddia, özgün yayının belirtilen sayfasındaki birebir alıntıya bağlıdır.

| Kanıt | Bölüm | PDF sayfası | Basılı sayfa | Alıntı |
|---|---|---|---|---|
| ev-o-1 | ABSTRACT | 1 | — | Categorizing a large number of political parties into a small number of party families is important not only for scientific reasons but also for practical ones. |
| ev-o-2 | 2. DATA AND METHODS | 7 | — | This research used the Manifesto Project data to examine the question whether Turkish political parties pledge in line with expected issue positions of their party families. |
| ev-s-1 | 2. DATA AND METHODS | 7 | — | This research used the Manifesto Project data to examine the question whether Turkish political parties pledge in line with expected issue positions of their party families. |
| ev-s-2 | CONCLUSION AND DISCUSSION | 18 | — | My hypothesis was that Turkish political parties barely consider their party family ideologies while designing their policy positions. |
| ev-s-3 | CONCLUSION AND DISCUSSION | 19 | — | By looking at these findings one can confidently argue that the Western party family phenomenon is not an appropriate tool to categorize Turkish political parties. |
| ev-s-4 | 2. DATA AND METHODS | 17 | — | The relatively strong positive emphasis on the military of the MSP, which was later going to experience the February 28 process under the name of the Welfare Party, is interesting. |
| ev-s-5 | CONCLUSION AND DISCUSSION | 20 | — | Surely, these entire explanations are mere hypotheses and require empirical tests with appropriate data and methods in order to achieve satisfying answers. |
| ev-l-1 | ABSTRACT | 1 | — | Results of the empirical analysis of the Manifesto Project data largely supported this hypothesis and one can now safely argue that Turkish political parties |
| ev-l-2 | 2. DATA AND METHODS | 7 | — | A manifesto is a document published by a political party before a general election to announce policies it stands for and is willing to implement in case it comes to power. |
| ev-l-3 | CONCLUSION AND DISCUSSION | 18 | — | My hypothesis was that Turkish political parties barely consider their party family ideologies while designing their policy positions. Empirical findings have largely supported thi |
| ev-l-4 | CONCLUSION AND DISCUSSION | 19 | — | By looking at these findings one can confidently argue that the Western party family phenomenon is not an appropriate tool to categorize Turkish political parties. |
| ev-l-5 | CONCLUSION AND DISCUSSION | 20 | — | Surely, these entire explanations are mere hypotheses and require empirical tests with appropriate data and methods in order to achieve satisfying answers. |

# İlgili kavramlar

- [Hindistan'da Kentsel Arazi Yönetişiminin Ölçeklendirilmesi: Sürdürülebilir Şehirler İçin Yönetişim İnovasyonu Platformu Olarak NAKSHA Programı](/okf/sosyal-bilimler/toplum-siyaset-ve-kamu/hindistanda-kentsel-arazi-yonetisiminin-olceklendirilmesi-surdurulebilir-sehirler-icin-yonetisim-inovasyonu-platformu-olarak-naksha-programi.md)
- [Kişisel Diplomasi ve Yunan Dış Politikası Üzerine Kavramsal ve Tarihsel Bir İnceleme](/okf/sosyal-bilimler/toplum-siyaset-ve-kamu/kisisel-diplomasi-ve-yunan-dis-politikasi-uzerine-kavramsal-ve-tarihsel-bir-inceleme.md)
- [Karl Marx'ın Ekonomi Politiği ve Max Weber'in Din Sosyolojisi Bağlamında Kültürel Bir Analiz: Takva](/okf/sosyal-bilimler/toplum-siyaset-ve-kamu/karl-marxin-ekonomi-politigi-ve-max-weberin-din-sosyolojisi-baglaminda-kulturel-bir-analiz-takva.md)
- [İki Savaş Arası Dönemde Türkiye Cumhuriyeti’nin Ontolojik Güvenlik Arayışlı Dış Politikası](/okf/sosyal-bilimler/toplum-siyaset-ve-kamu/iki-savas-arasi-donemde-turkiye-cumhuriyetinin-ontolojik-guvenlik-arayisli-dis-politikasi.md)
- [Davutoğlu Döneminde Balkanlar ve Sırbistan’a Yönelik Türk Dış Politikası İncelemesi](/okf/sosyal-bilimler/toplum-siyaset-ve-kamu/davutoglu-doneminde-balkanlar-ve-sirbistana-yonelik-turk-dis-politikasi-incelemesi.md)
- [Seçimli Bir Otokraside Siyasal Katılım: Macaristan'da Özyeterlik, İlgi, İdeoloji ve Güvenin Örtük Profilleri](/okf/sosyal-bilimler/toplum-siyaset-ve-kamu/secimli-bir-otokraside-siyasal-katilim-macaristanda-ozyeterlik-ilgi-ideoloji-ve-guvenin-ortuk-profilleri.md)
- [Bahir Dar, Etiyopya'da Kooperatif Konut Projeleri İçin Arazi Edinimi Politikası ve Uygulaması: Uygun Fiyatlı Konut Çözümlerine Doğru](/okf/sosyal-bilimler/toplum-siyaset-ve-kamu/bahir-dar-etiyopyada-kooperatif-konut-projeleri-icin-arazi-edinimi-politikasi-ve-uygulamasi-uygun-fiyatli-konut-cozumlerine-dogru.md)
- [Görsel-işitsel Çeviride Dış Politika Kısaltmalarının Yeniden Bağlamlandırılması: The Diplomat Dizisinin Türkçe Dublajından Elde Edilen Bulgular](/okf/sosyal-bilimler/toplum-siyaset-ve-kamu/gorsel-isitsel-ceviride-dis-politika-kisaltmalarinin-yeniden-baglamlandirilmasi-the-diplomat-dizisinin-turkce-dublajindan-elde-edilen-bulgular.md)

# Şeffaflık

- Analiz tarihi: 2026-08-03T18:26:57.750Z
- Kanıt sayısı: 12
- Üretim sürümü: makale-analizi-v3.0.0
- Kanonik sayfa: https://makaleanalizi.com/sosyal-bilimler/toplum-siyaset-ve-kamu/turk-siyasi-partileri-parti-ailesi-ideolojileriyle-uyumlu-vaatlerde-bulunuyor-mu-turk-siyasi-partilerinin-bildirge-metinlerinin-nicel-bir-analizi