---
type: "Akademik Makale Analizi"
title: "Türkiye'deki Muhalefet Partilerinin Suriyeli Mültecilere Yönelik Söylemleri: Güvenlikleştirme ve Geri Gönderme"
description: "2011 yılında Suriye'deki iç savaşın patlak vermesiyle birlikte Türkiye, tarihinin en büyük kitlesel göç dalgasıyla karşı karşıya kalmış ve 3,6 milyondan fazla tescilli Suriyeli mülteciye ev sahipliği yapmaya başlamıştır. İktidardaki Adalet ve Kalkınma Partisi bu süreçte insancıl ve dini temelli söyl"
resource: "https://makaleanalizi.com/sosyal-bilimler/toplum-siyaset-ve-kamu/turkiyedeki-muhalefet-partilerinin-suriyeli-multecilere-yonelik-soylemleri-guvenliklestirme-ve-geri-gonderme"
doi: "10.17494/ogusbd.1255254"
authors: ["İbrahim Saylan", "Müge Aknur"]
citation: "Saylan, İ., Aknur, M. (2023). Discourses of Turkish Opposition Parties towards Syrian Refugees: Securitization and Repatriation. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 24(2), 259-283. https://doi.org/10.17494/ogusbd.1255254"
publicationType: "qualitative"
discipline: "Sosyal Bilimler"
subDiscipline: "Toplum, Siyaset ve Kamu"
evidenceCount: 9
tags: ["Türk siyaseti", "Suriyeli mülteciler", "göç", "muhalefet partileri", "güvenlikleştirme"]
timestamp: "2026-08-05T13:06:10.693Z"
---

# Türkiye'deki Muhalefet Partilerinin Suriyeli Mültecilere Yönelik Söylemleri: Güvenlikleştirme ve Geri Gönderme

Özgün başlık: Discourses of Turkish Opposition Parties towards Syrian Refugees: Securitization and Repatriation
DOI: https://doi.org/10.17494/ogusbd.1255254
Künye (APA 7): Saylan, İ., Aknur, M. (2023). Discourses of Turkish Opposition Parties towards Syrian Refugees: Securitization and Repatriation. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 24(2), 259-283. https://doi.org/10.17494/ogusbd.1255254

Bilim alanı: [Sosyal Bilimler](/okf/sosyal-bilimler/index.md) › Toplum, Siyaset ve Kamu

# Alan bağlamı

2011 yılında Suriye'deki iç savaşın patlak vermesiyle birlikte Türkiye, tarihinin en büyük kitlesel göç dalgasıyla karşı karşıya kalmış ve 3,6 milyondan fazla tescilli Suriyeli mülteciye ev sahipliği yapmaya başlamıştır. İktidardaki Adalet ve Kalkınma Partisi bu süreçte insancıl ve dini temelli söylemler ile güvenlik kaygıları arasında bocalarken, artan kamuoyu hoşnutsuzluğu ve derinleşen ekonomik kriz mülteci konusunu siyasallaştırmıştır. Göçün güvenlikleştirilmesi literatüründe, siyasi partilerin konuyu beka, iktisadi yük ve kültürel tehdit olarak çerçeveleme biçimleri ulusal siyasetin temel tartışma alanlarından birini oluşturmaktadır.

# Akademik özet

Türkiye'de Suriye iç savaşının başladığı 2011 yılından bu yana 3,6 milyondan fazla tescilli Suriyeli mültecinin varlığı, ulusal siyasi dinamikleri ve toplumsal yapıyı köklü biçimde etkilemiştir. İktidardaki Adalet ve Kalkınma Partisi ilk yıllarda dini insancıllık ve ensar-muhacir söylemiyle açık kapı politikası izlerken, mültecilerin geçici statüsünün uzaması ve toplumsal entegrasyon kanallarının yetersizliği kamuoyunda hoşnutsuzluk yaratmıştır. Özellikle 2018 sonrasında derinleşen iktisadi zorluklar, işsizlik ve enflasyon artışı toplumsal algıda Suriyeli mültecilerin ekonomik krizin ve demografik değişimlerin sorumlusu olarak görülmesine yol açmıştır. Göçün insani bir olgu olmaktan çıkıp beka ve güvenlik sorunu olarak kurgulanması, muhalefet partilerinin mülteci konusunu siyasi gündemlerinin merkezine yerleştirmesine zemin hazırlamıştır.

Bu araştırma, Kopenhag Okulu'nun güvenlikleştirme teorisi ile Hogan ve Haltinner'ın sağ popülist anti-göçmen söylem modellerinden yararlanarak Türkiye'deki dört ana muhalefet partisinin (CHP, İYİ Parti, HDP ve Zafer Partisi) Suriyeli mültecilere yönelik söylemlerini incelemektedir. Kritik söylem analizi yöntemini benimseyen çalışma; partilerin 2015-2023 yılları arasındaki seçim beyannamelerini, parti programlarını, kamuoyu açıklamalarını ve lider konuşmalarını nitel olarak çözümlemektedir. Söylemler iktisadi (kayıt dışı istihdam, kamu hizmetleri maliyeti), kültürel (demografik yapı, Türk kimliği) ve güvenlik (sınır güvenliği, kamu düzeni) boyutları altında gruplandırılmıştır. Çözümlemede ayrıca kamuoyu araştırmalarının partilerin söylemşlerini yönlendirmedeki çift yönlü etkileşim rolü dikkate alınmıştır.

Analiz sonuçları, Halkların Demokratik Partisi dışındaki üç muhalefet partisinin Suriyeli mülteci konusunu farklı derecelerde güvenlikleştirdiğini ortaya koymaktadır. CHP ve İYİ Parti, mültecilerin varlığını iktisadi yük, kayıtdışı işgücü ve demografik yapının bozulması olarak tanımlayarak iki yıl içinde barışçıl diplomasi ve altyapı fonlarıyla geri gönderme planları sunmaktadır. 2021 yılında kurulan Zafer Partisi ise sığınmacı krizini sessiz işgal ve varoluşsal tehdit olarak adlandırıp son derece sert, nativist ve radikal bir geri gönderme söylemi inşa etmiştir. Buna karşılık HDP, mülteci sorununu hak temelli bir yaklaşımla ele almakta, geri göndermeye karşı çıkarak coğrafi sınırlamanın kaldırılmasını ve toplumsal entegrasyon haklarının tanınmasını savunmaktadır.

Araştırma, özellikle 2022 baharında Zafer Partisi'nin ateşlediği geri gönderme tartışmasının Türkiye siyasetindeki mülteci söylemlerini ana akımlaştırdığını ve güvenlikleştirme dozunu artırdığını göstermektedir. Bu tartışma neticesinde merkeze yakın muhalefet partileri geri gönderme vaatlerini daha somut planlara dönüştürmek zorunda kalmış, hatta iktidar partisi dahi bir milyon mültecinin gönüllü geri dönüşü projesini açıklamak durumunda kalmıştır. Çalışma, göçün güvenlikleştirilmesinin siyasi partiler ile kamuoyu kaygıları arasındaki etkileşimden beslendiğini kanıtlamakta ve literatüre geri gönderme tartışmasının partiler arası söylemsel dönüşümdeki kritik rolünü göstererek özgün bir katkı sunmaktadır.

# Araştırmanın amacı

Çalışmanın temel amacı, Kopenhag Okulu'nun güvenlikleştirme teorisine ve Hogan ile Haltinner'ın üç boyutlu analitik çerçevesine dayanarak Türkiye'deki ana muhalefet partilerinin (CHP, İYİ Parti, HDP ve Zafer Partisi) Suriyeli mültecilere yönelik tutum ve söylemlerini iktisadi, kültürel ve güvenlik boyutları üzerinden ele almak ve özellikle 2022 baharında başlayan geri gönderme tartışmasının bu söylemler üzerindeki dönüştürücü etkisini çözümlemektir.

# Yöntem ve tasarım

Çalışmada, Kopenhag Okulu'nun güvenlikleştirme teorisi ile Hogan ve Haltinner'ın (2015) radikal sağ partilerin göçmen karşıtı söylemlerini incelemek için geliştirdiği üç boyutlu (iktisadi, kültürel, güvenlik) analitik çerçeve temel alınarak nitel siyasal söylem analizi yürütülmüştür.

# Bulgular ve önermeler

1. Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) ve İYİ Parti, Suriyeli mültecileri konuk olarak tanımlamakla birlikte, kamu hizmetleri üzerindeki yük, kayıtsız istihdam ve bütçe harcamaları üzerinden konuyu iktisadi bir varoluşsal tehdit olarak güvenlikleştirmektedir.
2. Zafer Partisi, radikal sağ popülist ve yerlici söylemiyle sığınmacı varlığını sessiz istila ve stratejik göç mühendisliği olarak kurgulayarak konuyu en uç düzeyde güvenlikleştirmiş ve politik gündemin merkezine taşımıştır.
3. Halkların Demokratik Partisi (HDP), diğer muhalefet partilerinden farklı olarak hak temelli ve kapsayıcı bir yaklaşım benimseyerek mültecilerin geri gönderilmesine karşı çıkmakta ve entegrasyon haklarını savunmaktadır.
4. 2022 baharında başlayan geri gönderme tartışması, ana muhalefet partilerinin söylemlerini sertleştirmiş ve iktidar partisini de 1 milyon mültecinin geri dönüşü planını açıklamaya zorlayarak güvenlikleştirme söylemini tüm siyasal alana yaymıştır.

# Yazarın tartışması

Bulgular, Türkiye'de muhalefet partilerinin Suriyeli mülteci krizini iktisadi daralma, kamu hizmetlerindeki yetersizlikler ve demografik değişim kaygıları üzerinden güvenlikleştirdiğini göstermektedir. CHP ve İYİ Parti konuyu ulusal varlık krizine bağlarken, Zafer Partisi yerlici bir söylemle sorunu tamamen varoluşsal bir tehdit seviyesine taşımıştır.

Yazarlar, muhalefet partilerinin bu güvenlikleştirici dilini yaklaşan seçimler öncesinde kamuoyunda yükselen hoşnutsuzluk ve ekonomik krizle ilişkilendirmektedir. Partiler yalnız söylem üreten aktörler olmayıp, toplumdan gelen aşağıdan yukarıya güvenlikleştirme taleplerini ve seçmen kaygılarını pragmatik biçimde siyasal alana eklemlemektedir.

Tartışma bölümünde bu tablo, literatürdeki Batı Avrupa radikal sağ söylem kalıplarıyla ve Türkiye'deki göç politikaları çalışmalarıyla karşılaştırılmaktadır. Gülmez ve Yanaşmayan'ın önceki bulgularına paralel olarak, iktidarın medeniyetçi insani söylemine karşılık muhalefetin sınır güvenliği ve geri gönderme odaklı söylemi belirleyici hale gelmiştir.

Sonuç olarak çalışma, Kopenhag Okulu'nun güvenlikleştirme yaklaşımını toplumsal dinamiklerle zenginleştirerek siyasal partilerin mülteci söylemlerindeki dönüşümü açıklamaktadır. HDP dışındaki tüm muhalefet partilerinin ve hatta iktidarın geri gönderme vaatlerinde birleşmesi, güvenlikleştirmenin Türkiye siyasetinde ana akımlaştığını kanıtlamaktadır.

# Yazarın sonucu

Yazarlar, Türkiye'de Suriyeli mültecilere yönelik söylemlerin normatif ilkeler ile pragmatik seçim hesaplarının etkileşimiyle şekillendiği sonuçuna varmaktadır. Kopenhag Okulu'nun güvenlikleştirme teorisi söylemsel kurguyu açıklamakta başarılı olmakla birlikte, kamuoyu kaygılarının partiler üzerindeki aşağıdan yukarıya etkisi de göz önüne alınmalıdır. 2022 sonrasında hız kazanan geri gönderme tartışması siyasal söylemlerde güvenlikleştirmeyi derinleştirmiş, bu durum mülteci sorununun çözümünü gelecekte daha karmaşık hale getirmiştir.

# Literatürdeki işlevi

Bu makale, Türkiye siyaset biliminde ve göç araştırmalarında, muhalefet partilerinin mülteci krizine yaklaşımını Kopenhag Okulu'nun güvenlikleştirme teorisi çerçevesinde sistematik olarak haritalandıran temel bir kaynak işlevi görmektedir. Çalışma, özellikle 2022 yılında Zafer Partisi'nin kurduğu söylemsel baskı sonrası ortaya çıkan geri gönderme tartışmalarının parti politikalarını nasıl dönüştürdüğünü iktisadi, kültürel ve güvenlik boyutlarıyla ele almaktadır. Muhalefet partilerini yalnızca pasif aktörler değil, toplumsal kaygılarla etkileşime giren failler olarak incelemesi, göçün güvenlikleştirilmesi yazınındaki kuramsal ve ampirik boşluğu doldurmaktadır.

Önceki çalışmalarla ilişkisi: Çalışma, göçün güvenlikleştirilmesi konusunda Kopenhag Okulu'nun temel ilkelerini temel almakta ve Hogan ile Haltinner'ın radikal sağ popülist partilerin göç karşıtı söylemlerini analiz etmek için geliştirdiği üç boyutlu çerçeveyi sosyal demokrat ve etnik odaklı partileri de kapsayacak şekilde genişletmektedir. Yanaşmayan ve arkadaşlarının (2019) ile Gülmez'in (2019) önceki araştırmalarının 2018 öncesi dönemle sınırlı kalan ampirik bulgularını devralarak, 2022 geri gönderme tartışmasıyla derinleşen yeni söylemsel evreyi literatüre eklemektedir.

Literatür taramasına katkısı: Bir literatür taraması çalışmasında bu makale, Türkiye'de göç politikalarının ve parti söylemlerinin 2015-2023 arasındaki evrimini izlemek için analitik bir mihenk noktası sunar. Araştırmacılar, merkez sol (CHP), merkez sağ (İYİ Parti), etnik sol (HDP) ve radikal sağ (Zafer Partisi) çizgisindeki partilerin mülteci konusunu nasıl farklı araçlarla güvenlikleştirdiğini veya bu sürece nasıl direnç gösterdiğini bu çalışma üzerinden karşılaştırmalı olarak kategorize edebilirler.

# Tez ve makale araştırmalarında kullanım

- **Siyasi partilerin mültecilere yönelik söylemleri, iktisadi maliyetler, demografik kaygılar ve güvenlik tehditleri üzerinden biçimlenen beka söylemleriyle güvenlikleştirilmektedir.** — Türkiye'de muhalefet partilerinin göç konusundaki söylemsel tutumlarını inceleyen bir literatür taraması bölümünde, CHP ve İYİ Parti'nin konuyu bütçe yükü, kayıtsız istihdam ve sınır güvenliği çerçevesinde nasıl kurguladığını temellendirmek için kullanılır.
- **Güvenlikleştirme süreci yalnızca devlet aktörlerinin yukarıdan aşağıya söylemsel müdahalesiyle gerçekleşmez; toplumsal kaygılar ve kamuoyu talepleriyle etkileşimli biçimde şekillenir.** — Güvenlikleştirme teorisinin toplumsal boyutunu ve partilerin pragmatik oy hesaplarıyla kamuoyu tepkilerini nasıl söyleme dönüştürdüğünü kavramsal çerçevede açıklamak amacıyla kaynak gösterilir.
- **Partilerin mülteci politikalarındaki söylemsel tercihleri, benimsedikleri normatif ilkeler ile pragmatik seçim hesaplarının etkileşimi sonuçunda biçimlenmektedir.** — Bulguların tartışıldığı bölümde, siyasi partilerin göçmen karşıtı söylemlerinin ve geri gönderme vaatlerinin seçim öncesi konjonktürde nasıl ana akımlaştığını açıklamak ve tartışmak için kullanılır.

# Türetilebilir araştırma soruları

- **Türkiye'de seçmenlerin iktisadi ve demografik kaygıları, merkez sağ ve merkez sol partilerin mülteci söylemlerini hangi mekanizmalarla dönüştürmektedir?**
  - Desen: Sorumlu parti modeli çerçevesinde, 2019-2023 yılları arasındaki kamuoyu araştırmaları verileri ile CHP ve İYİ Parti yöneticilerinin grup konuşmaları ve basın açıklamaları metin madenciliği ve kitle iletişim içeriği analiziyle karşılaştırmalı olarak incelenecektir. Nicel örneklem büyüklüğü temsil gücü için güç analiziyle belirlenecektir.
  - Gerekçe: Makalede vurgulanan partiler ile kamuoyu arasındaki iki yönlü etkileşim dinamiklerinden ve aşağıdan yukarıya güvenlikleştirme kavramından türetilmiştir.
- **HDP'nin mültecilere yönelik hak temelli kapsayıcı söylemi, yerel düzeyde seçmen tabanının iktisadi ve sosyo-kültürel kaygılarıyla nasıl müzakere edilmektedir?**
  - Desen: Doğu ve Güneydoğu Anadolu'daki sınır illerinde (Mardin, Şanlıurfa, Van) HDP yerel teşkilat yöneticileri ve seçmenleriyle derinlemesine görüşmeler ve odak grup çalışmaları yapılacaktır. Nitel örneklem boyutu veri doygunluğu ilkesine göre belirlenecektir.
  - Gerekçe: Makalenin HDP'nin mülteci söyleminde diğer muhalefet partilerinden ayrıştığını ve hak temelli pozisyonunu kendi siyasal hedefleriyle birleştirdiğini belirten bulgusundan türetilmiştir.
- **Zafer Partisi'nin radikal sağ popülist söylemi, iktidardaki AK Parti'nin mülteci politikalarında nasıl söylemsel ve politika düzeyinde kaymalara yol açmıştır?**
  - Desen: 2021-2023 yılları arasında iktidar temsilcilerinin resmi açıklamaları, haber bültenleri ve mevzuat değişiklikleri eleştirel söylem analizi yöntemiyle incelenecek ve Zafer Partisi'nin gündem belirleme süreçlerindeki etkisi süreç takibi analiziyle izlenecektir.
  - Gerekçe: Makalede Zafer Partisi'nin geri gönderme tartışmasını başlatarak diğer partileri ve iktidarı söylemsel olarak etkilediği yönündeki temel çıkarımından türetilmiştir.

# Kaynak izleri

Her iddia, özgün yayının belirtilen sayfasındaki birebir alıntıya bağlıdır.

| Kanıt | Bölüm | PDF sayfası | Basılı sayfa | Alıntı |
|---|---|---|---|---|
| ev-o-1 | Abstract | 1 | 2 | By drawing on the Copenhagen School securitization theory, the study examines the discourses of four opposition parties under the dimensions of economy, culture and security. |
| ev-s-1 | 1. Introduction | 3 | — | The present study analyzes Turkey’s opposition parties’ attitudes towards the Syrian refugee crisis with a specific emphasis on the repatriation debate that was invigorated in the  |
| ev-s-3 | Abstract | 1 | 2 | The article concludes that while Republican Peopl e’s Party, Good Party and Victory Party securitize the issue to varying degrees, Peoples’ Democratic Party does not. |
| ev-s-4 | 7. Conclusion | 17 | — | Our analysis of opposition parties’ discourses shows that these parties have framed the massive refugee inflow as an existential threat to Turkey’s economy, culture and security. |
| ev-s-5 | 7. Conclusion | 18 | — | Finally, it is seen that repatriation debate has led to further securitization of political party discourses in Turkey, which is likely to make the refugee issue m ore complicated  |
| ev-s-6 | 1. Introduction | 3 | — | In order to question whether opposition parties in Turkey securitize the Syrian refugee issue and the changes that have taken place with the recent debate, this research analyzes t |
| ev-l-1 | Abstract | 1 | 2 | The article concludes that while Republican Peopl e’s Party, Good Party and Victory Party securitize the issue to varying degrees, Peoples’ Democratic Party does not. |
| ev-l-2 | 2. Theoretical Framework: Migration as a Security Issue | 4 | — | Instead of just focusing on power relations between nation - states, they explore the dynamics and processes of security as a social construction in various social realms. |
| ev-l-3 | 7. Conclusion | 18 | — | In sum, empirical evidence of this study shows that normative principles and/or pragmatic calculations of pol itical parties shape their discourses towards refugees. |

# İlgili kavramlar

- [Ulaşım Altyapısı ve Eko-Çevresel Kalite: Çin'in Yüksek Hızlı Demiryolundan Kanıtlar](/okf/sosyal-bilimler/toplum-siyaset-ve-kamu/ulasim-altyapisi-ve-eko-cevresel-kalite-cinin-yuksek-hizli-demiryolundan-kanitlar.md)
- [Yüksek Hızlı Demiryolu Etkisi Altında Kentsel Yığılmaların Rekabet-İşbirliği İlişkisi ve Kent-Sanayi Entegrasyonu Gelişimi Üzerine Bir Araştırma](/okf/sosyal-bilimler/toplum-siyaset-ve-kamu/yuksek-hizli-demiryolu-etkisi-altinda-kentsel-yigilmalarin-rekabet-isbirligi-iliskisi-ve-kent-sanayi-entegrasyonu-gelisimi-uzerine-bir-arastirma.md)
- [Hindistan'da Kentsel Arazi Yönetişiminin Ölçeklendirilmesi: Sürdürülebilir Şehirler İçin Yönetişim İnovasyonu Platformu Olarak NAKSHA Programı](/okf/sosyal-bilimler/toplum-siyaset-ve-kamu/hindistanda-kentsel-arazi-yonetisiminin-olceklendirilmesi-surdurulebilir-sehirler-icin-yonetisim-inovasyonu-platformu-olarak-naksha-programi.md)
- [Kişisel Diplomasi ve Yunan Dış Politikası Üzerine Kavramsal ve Tarihsel Bir İnceleme](/okf/sosyal-bilimler/toplum-siyaset-ve-kamu/kisisel-diplomasi-ve-yunan-dis-politikasi-uzerine-kavramsal-ve-tarihsel-bir-inceleme.md)
- [Karl Marx'ın Ekonomi Politiği ve Max Weber'in Din Sosyolojisi Bağlamında Kültürel Bir Analiz: Takva](/okf/sosyal-bilimler/toplum-siyaset-ve-kamu/karl-marxin-ekonomi-politigi-ve-max-weberin-din-sosyolojisi-baglaminda-kulturel-bir-analiz-takva.md)
- [İki Savaş Arası Dönemde Türkiye Cumhuriyeti’nin Ontolojik Güvenlik Arayışlı Dış Politikası](/okf/sosyal-bilimler/toplum-siyaset-ve-kamu/iki-savas-arasi-donemde-turkiye-cumhuriyetinin-ontolojik-guvenlik-arayisli-dis-politikasi.md)
- [Davutoğlu Döneminde Balkanlar ve Sırbistan’a Yönelik Türk Dış Politikası İncelemesi](/okf/sosyal-bilimler/toplum-siyaset-ve-kamu/davutoglu-doneminde-balkanlar-ve-sirbistana-yonelik-turk-dis-politikasi-incelemesi.md)
- [Seçimli Bir Otokraside Siyasal Katılım: Macaristan'da Özyeterlik, İlgi, İdeoloji ve Güvenin Örtük Profilleri](/okf/sosyal-bilimler/toplum-siyaset-ve-kamu/secimli-bir-otokraside-siyasal-katilim-macaristanda-ozyeterlik-ilgi-ideoloji-ve-guvenin-ortuk-profilleri.md)

# Şeffaflık

- Analiz tarihi: 2026-08-05T13:06:10.693Z
- Kanıt sayısı: 9
- Üretim sürümü: makale-analizi-v3.0.0
- Kanonik sayfa: https://makaleanalizi.com/sosyal-bilimler/toplum-siyaset-ve-kamu/turkiyedeki-muhalefet-partilerinin-suriyeli-multecilere-yonelik-soylemleri-guvenliklestirme-ve-geri-gonderme