---
type: "Akademik Makale Analizi"
title: "Yüzüncü Yılında Türkiye: Süreklilik ile Değişim Arasında"
description: "Uluslararası ilişkiler teorisinde dış politika davranışlarının dönemsel değişimler ile yapısal süreklilikler arasındaki gerilim üzerinden incelenmesi köklü bir gelenektir. Türkiye Cumhuriyeti'nin yüzyıllık dış politika tecrübesi, coğrafi konumun getirdiği güvenlik kaygıları ile iç siyasetteki toplum"
resource: "https://makaleanalizi.com/sosyal-bilimler/toplum-siyaset-ve-kamu/yuzuncu-yilinda-turkiye-sureklilik-ile-degisim-arasinda"
doi: "10.33458/uidergisi.1284139"
authors: ["Malik Mufti"]
citation: "Mufti, M. (2023). Turkey at 100: Between Constancy and Change. Uluslararası İlişkiler Dergisi, 20(78), 5-20. https://doi.org/10.33458/uidergisi.1284139"
publicationType: "case-study"
discipline: "Sosyal Bilimler"
subDiscipline: "Toplum, Siyaset ve Kamu"
evidenceCount: 10
tags: ["Türk dış politikası", "İbn Haldun", "Thukydides", "Cumhuriyetçi seçkinler", "AK Parti"]
timestamp: "2026-08-16T20:15:07.174Z"
---

# Yüzüncü Yılında Türkiye: Süreklilik ile Değişim Arasında

Özgün başlık: Turkey at 100: Between Constancy and Change
DOI: https://doi.org/10.33458/uidergisi.1284139
Künye (APA 7): Mufti, M. (2023). Turkey at 100: Between Constancy and Change. Uluslararası İlişkiler Dergisi, 20(78), 5-20. https://doi.org/10.33458/uidergisi.1284139

Bilim alanı: [Sosyal Bilimler](/okf/sosyal-bilimler/index.md) › Toplum, Siyaset ve Kamu

# Alan bağlamı

Uluslararası ilişkiler teorisinde dış politika davranışlarının dönemsel değişimler ile yapısal süreklilikler arasındaki gerilim üzerinden incelenmesi köklü bir gelenektir. Türkiye Cumhuriyeti'nin yüzyıllık dış politika tecrübesi, coğrafi konumun getirdiği güvenlik kaygıları ile iç siyasetteki toplumsal dönüşümlerin dış politikaya yansıması arasındaki etkileşimi analiz etmek için özgün bir zemin sunmaktadır. Bu alandaki temel tartışma, dış politikadaki yönelim değişikliklerinin yapısal zorunluluklardan mı yoksa aktörlerin tercihlerinden mi kaynaklandığı sorusu etrafında şekillenmektedir.

# Akademik özet

Uluslararası ilişkiler disiplininde devletlerin dış politika davranışlarını biçimlendiren temel etkenler, yapısal zorunluluklar ile insani aktörlük arasındaki dinamik gerilim üzerinden tartışılagelmiştir. Türkiye Cumhuriyeti'nin yüz yıllık dış politika tecrübesi incelendiğinde, bir yanda coğrafi konum ve bölgesel tehditlerin getirdiği süreklilikler, diğer yanda ise iç toplumsal yapının ve küresel dengelerin zorlamasıyla ortaya çıkan değişim arayışları göze çarpmaktadır. Türk dış politikasının bu ikili yapısını kavramak, sadece bölgesel bir aktörün hamlelerini anlamakla kalmayıp, uyuşmazlık ve uyum süreçlerini yöneten kuramsal ilkeleri de çözümlemeyi gerektirmektedir.

Bu çalışma, Thukydides ve İbn Haldun'un klasik eserlerinde yer alan temel kavramsal araçlardan faydalanarak AK Parti dönemi Türk dış politikasının tarihsel evrimini ve karşı karşıya kaldığı mevcut kilitlenmeyi çözümlemeyi amaçlamaktadır. Nitel vaka incelemesi ve tarihsel-karşılaştırmalı analiz yöntemini benimseyen araştırmada, Türkiye'nin son yirmi yıldaki dış politika dönüşümü, 1950 ve 1960'lı yıllarda Amerika Birleşik Devletleri ile Mısır arasında yaşanan diplomatik ve stratejik ilişkilerle paralellikler kurularak incelenmiştir. Araştırma tasarımı, küresel hegemon ile bölgesel tırmanışa geçen aktörler arasındaki stratejik uyum ve kopuş süreçlerini analitik bir süzgeçten geçirmektedir.

Çalışmanın sunduğu temel bulgular, AK Parti'nin iktidara gelişiyle birlikte tanımladığı çoğulcu ve kapsayıcı küresel/bölgesel vizyonun (büyük asabiyye), zamanla uluslararası sistemin baskıları ve iç siyasi kırılmalar nedeniyle yerini yeniden geleneksel güvenlikçi ve ulusalcı güvenlik parametrelerine bıraktığını göstermektedir. ABD'nin Soğuk Savaş'ta Nasır Mısır'ına karşı takındığı pragmatik tutum ile yakın dönemde Türkiye'ye yönelik geliştirdiği mesafeli yaklaşım arasındaki paralellik, küresel gücün bölgesel müttefikleriyle ilişkisinde daha öncelikli tehditler ortadan kalktığında hegemonyetik sınırlandırma stratejisine yöneldiğini kanıtlamaktadır.

Sonuç olarak çalışma, Türk dış politikasındaki dönüşümlerin yalnızca aktörlerin ideolojik tercihlerine veya iç siyaset hesaplarına indirgenemeyeceğini, sistemik yapının sunduğu imkânlar ve getirdiği kısıtlarla doğrudan ilintili olduğunu ortaya koymaktadır. Klasik siyaset teorisinin sunduğu derinlikli araçların güncel dış politika krizlerini anlamadaki işlevselliğini doğrulayan bu analiz, Türk dış politikası ve uluslararası ilişkiler literatürüne niteliksel bir katkı sunmakta; tez ve araştırma projeleri için kuramsal modelleme noktasında zengin bir referans çerçevesi oluşturmaktadır.

# Araştırmanın amacı

Bu çalışmanın amacı, AK Parti dönemi Türk dış politikasının evrimini Thukydides ve İbn Haldun'un kavramsal çerçevelerinden yararlanarak açıklamak ve ABD-Mısır ilişkileriyle kurulan tarihsel paralellik üzerinden Türk dış politikasının ulaştığı mevcut tıkanıklığı çözümlemektir.

# Yöntem ve tasarım

Bu çalışma, Thukydides ve İbn Haldun'un klasik uluslararası ilişkiler ve siyaset kuramındaki temel kavramsal çerçevelerini (statüko-değişim gerilimi ve asabiyye kuramı) kullanarak AK Parti dönemi Türk dış politikasının evrimini, dönüşümünü ve karşı karşıya kaldığı yapısal tıkanıklığı tarihsel ve karşılaştırmalı bir vaka analizi yöntemiyle incelemektedir.

# Bulgular ve önermeler

1. Thukydides ve İbn Haldun'un kuramsal yaklaşımları, Türk dış politikasındaki sürekliliği coğrafi ve yapısal etkenlerle (Rusya komşuluğu gibi) açıklarken, değişim dinamiklerini toplumsal mobilizasyon, liderlik tercihleri ve iç politikada inşa edilen asabiyye yapılarıyla çözümlemeye imkân tanımaktadır.
2. Türkiye'nin cumhuriyetin kuruluşunda benimsediği içe dönük ve statükocu güvenlik yaklaşımı (Isparta modeli), sosyo-ekonomik gelişme ve dışsal jeopolitik şokların etkisiyle zamanla sınırlarına ulaşmış ve daha dinamik, genişlemeci bir dış politika ihtiyacını (Atina modeli) doğurmuştur.
3. AK Parti, iktidarının ilk yıllarında çoğulcu ve kapsayıcı bir iç/dış politika vizyonu (büyük asabiyye) izleyerek Batı ile entegrasyonu ve bölgesel nüfuzunu artırmış, bu durum ABD tarafından İslam dünyasına örnek bir demokratik model olarak desteklenmiştir.
4. ABD ile yaşanan stratejik çıkar ayrışmaları, Gülen hareketi ve YPG/PYD odaklı güvenlik tehditleri neticesinde AK Parti, kapsayıcı neo-Osmanlıcı vizyondan uzaklaşarak geleneksel güvenlik odaklı ve milliyetçi-Avrasyacı güvenlik bloklarıyla ittifak kuran ulusalcı bir çizgiye gerilemiştir.

# Yazarın tartışması

Çalışmada ortaya konan temel bulgular, AK Parti dönemi Türk dış politikasındaki dönüşümün yalnızca iç politik aktörlerin ideolojik tercihlerinden kaynaklanmadığını, aynı zamanda küresel sistemin ve özellikle ABD ile kurulan stratejik ilişkilerin yapısal kısıtlarıyla şekillendiğini göstermektedir. Kuruluş yıllarında izlenen reformcu ve kapsayıcı dış politika yaklaşımı, küresel aktörlerin bölgesel öncelikleriyle örtüştüğü ölçüde destek görmüştür.

Yazar, dış politikadaki bu makas değişimini açıklarken, ABD'nin 1950 ve 1960'larda Nasır Mısır'ına yönelik tutumu ile günümüz Türkiye politikası arasında analitik bir paralellik kurmaktadır. Bölgesel bir aktörün kendi bağımsız nüfuz alanını oluşturma çabası, küresel hegemon tarafından zamanla varoluşsal bir tehdit veya dengelenmesi gereken bir güç kayması olarak algılanmakta, bu da ikili ilişkilerde kırılmalara yol açmaktadır.

Literatürdeki klasik gerçekçi ve yapısalcı yaklaşımlarla kurulan bağlamda, Thukydides'in Isparta-Atina ikiliği ve İbn Haldun'un asabiyye kavramları Türk dış politikasının tarihsel sürekliliklerini ve kırılma noktalarını açıklamada zengin bir teorik zemin sunmaktadır. Çalışma, statükocu güvenlik kültürü ile dinamik genişleme arayışı arasındaki gerilimin tarihsel temellerini ortaya koymaktadır.

Sonuç olarak yazar, Türkiye'nin ikinci yüzyılında karşı karşıya olduğu temel krizin bir asabiyye krizi olduğunu ve bunun aşılabilmesi için kapsayıcı bir toplumsal/bölgesel uzlaşının şart olduğunu belirtmektedir. Mevcut milliyetçi güvenlik paradigmasının sürdürülmesi durumunda dış politikanın proaktif niteliğini kaybederek tepkisel bir hatta sıkışacağı ve iç bütünlüğün kırılgan hale geleceği ifade edilmektedir.

# Yazarın sonucu

Yazar, Türkiye'nin ikinci yüzyılına girerken karşı karşıya kaldığı temel sınamanın, yükselen bir güç olarak komşularını endişelendiren yapısal kısıtlar ile baskın milliyetçi kimlik paradigması arasındaki uyumsuzluk olduğunu vurgulamaktadır. Bu çerçevede, dış politikada tepkisel kalmaktan kurtulmak ve iç toplumsal bütünlüğü koruyabilmek için Kürtleri ve bölgesel unsurları kapsayan yeni ve kapsayıcı bir büyük asabiyyenin (asabiyya kubra) inşa edilmesinin kaçınılmaz bir zorunluluk olduğu sonuçuna varılmaktadır.

# Literatürdeki işlevi

Bu çalışma, Türk dış politikasının yüz yıllık tarihini klasik siyaset felsefesi kavramları ile uluslararası ilişkiler teorisinin kesişim noktasında değerlendiren özgün bir kuramsal çerçeve sunmaktadır. Uluslararası ulusal güvenlik ve strateji yazınında sıklıkla başvurulan yapısal gerçekçi yaklaşımların ötesine geçerek, Thukydides'in Isparta-Atina modeli ile İbn Haldun'un asabiyye kavramını bütünleştirmektedir. Böylece dış politikadaki yönelim değişikliklerinin ve stratejik tıkanıklıkların yalnızca anlık iktidar tercihlerinden değil, toplumsal kimlik inşası ile jeopolitik zorunluluklar arasındaki tarihsel gerilimden kaynaklandığını literatüre kazandırmaktadır.

Önceki çalışmalarla ilişkisi: Metin, yazarın daha önceki çalışmalarında geliştirdiği Türk stratejik kültüründeki cesaret ve temkinlilik diyalektiğini bir adım öteye taşımaktadır. Klasik metinlerin güncel dış politika analizlerinde nasıl birer araçsal model olabileceğini göstererek, Türk dış politikası yazınındaki Kemalist statükoculuk ile neo-Osmanlıcı genişlemecilik arasındaki dönemsel salınımları kuramsal bir zemine oturtmaktadır. Aynı zamanda ABD'nin 1950'ler ve 1960'lardaki Mısır politikasını günümüz Türkiye-ABD ilişkileriyle karşılaştırarak tarihsel-karşılaştırmalı dış politika analizi literatürüne özgün bir ampirik ve analitik katkı sağlamaktadır.

Literatür taramasına katkısı: Literatür taraması yapacak araştırmacılar için bu eser, Türk dış politikasında yaşanan eksen kayması veya güvenlikleşme tartışmalarına çok katmanlı bir bakış açısı sunmaktadır. Dış politikadaki sürekliliği coğrafi determinizmle (Rusya faktörü) açıklayan Parmenidesçi yaklaşımlar ile dönüşümü toplumsal mobilizasyon ve liderlik faktörleriyle açıklayan Herakleitosçu yaklaşımlar arasındaki sentezi somutlaştırmaktadır. Böylece araştırmacıların iç siyasal dinamikler, stratejik kültür, küresel hegemon baskısı ve toplumsal dayanışma (asabiyye) arasındaki etkileşimi kuramsal olarak haritalandırmalarına olanak tanımaktadır.

# Tez ve makale araştırmalarında kullanım

- **Coğrafi zorunluluklar dış politikada temel süreklilikleri belirlerken iç toplumsal mobilizasyon değişim dinamiklerini şekillendirir.** — Tez çalışmalarında dış politikanın hem sabit coğrafi etkenler hem de dinamik iç siyasal süreçler tarafından nasıl birleşik biçimde yönlendirildiğini teorik olarak açıklamak için kullanılabilir.
- **Cumhuriyetin kuruluş dönemi koşulları kurucu kadroya stratejik kararlarda yüksek düzeyde özerklik kazandırmıştır.** — Türk dış politikasının erken cumhuriyet dönemindeki statükocu ve içe dönük güvenlik yaklaşımının tarihsel-yapısal nedenlerini literatür taramasında temellendirmek amacıyla başvurulabilir.
- **Yükselen bölgesel güçlerin bağımsız dış politika arayışları küresel hegemon ile stratejik sürtüşmeleri artırmaktadır.** — Türkiye-ABD ilişkilerinde son dönemde ortaya çıkan eksen kayması ve güvenlik krizlerini hegemon-bölgesel aktör dinamiği üzerinden tartışmak için kaynak gösterilebilir.

# Türetilebilir araştırma soruları

- **Yükselen bölgesel güçlerin özerk dış politika arayışları, küresel hegemonların güvenlik algılarını ve ittifak yapılarını nasıl dönüştürmektedir?**
  - Desen: Nitel karşılaştırmalı vaka incelemesi deseni benimsenecektir. Türkiye (2002-2023) ve Mısır (1952-1967) dönemlerine ait diplomatik yazışmalar, devlet arşiv belgeleri ve resmi demeçler sözel nitel içerik analizi ve süreç takibi (process tracing) yöntemiyle incelenecektir.
  - Gerekçe: Makalede ABD'nin Nasır dönemi Mısır'ına ve AK Parti dönemi Türkiye'sine yönelik politikalarındaki benzerlikler, hegemonik dengeleme hipotezinin farklı tarihsel kesitlerde sınanması için somut bir ampirik temel oluşturmaktadır.
- **Toplumsal kimlik kapsayıcılığı (büyük asabiyye) ile dış politikadaki proaktif genişleme stratejileri arasında nasıl bir ilişki vardır?**
  - Desen: Tarihsel-sosyolojik analiz deseni yürütülecektir. 1980 sonrası Turgut Özal dönemi ile 2002 sonrası AK Parti iktidarının ilk dönemi ve 2016 sonrası güvenlikçi dönem söylem analizi yöntemiyle karşılaştırılacaktır. Örneklem doygunluğu ilkesi doğrultusunda nitel veri setleri analiz edilecektir.
  - Gerekçe: Çalışmada AK Parti'nin kapsayıcı neo-Osmanlıcı vizyondan ulusalcı-güvenlikçi hatta gerilemesi asabiyye krizi ile açıklanmıştır. Bu hipotez farklı dönemler üzerinden sınanmaya uygundur.
- **Thukydides'in Isparta (statüko/durağanlık) ve Atina (genişleme/hareket) ikiliği, orta büyüklükteki devletlerin dış politika davranışlarını açıklamakta ne ölçüde geçerlidir?**
  - Desen: Kuramsal ve kavramsal analiz deseni kullanılacaktır. Cumhuriyetin kuruluş dönemindeki temkinli dış politika ile 21. yüzyıldaki aktif dış politika hamleleri Thukydidesçi kavramsal ölçeklerle sistemik düzeyde çözümlemeye tabi tutulacaktır.
  - Gerekçe: Yazarın metinde inşa ettiği Parmenidesçi/Herakleitosçu ve Isparta/Atina diyalektiği, kuramsal dış politika çalışmalarında doğrudan geliştirilmeye açık bir model sunmaktadır.

# Kaynak izleri

Her iddia, özgün yayının belirtilen sayfasındaki birebir alıntıya bağlıdır.

| Kanıt | Bölüm | PDF sayfası | Basılı sayfa | Alıntı |
|---|---|---|---|---|
| ev-o-1 | ABSTRACT | 2 | — | Utilizing some key insights of Thucydides and Ibn Khaldun, this essay will consider the interplay of these factors through a case study of the AK Party’s foreign policy. |
| ev-s-1 | ABSTRACT | 2 | — | Utilizing some key insights of Thucydides and Ibn Khaldun, this essay will consider the interplay of these factors through a case study of the AK Party’s foreign policy. |
| ev-s-2 | Introduction | 2 | — | A “Parmenidean” approach can point to one essential reality – Turkey neighbors Russia – and find that sufficient to explain virtually all the most important features of Turkish beh |
| ev-s-3 | Two Historical Guides | 5 | — | The environmental is exemplified by the fertility of the soil in Thucydides, and the harsh wilderness of the primordial nomadic barbarians in Ibn Khal - dun. |
| ev-s-4 | A Turkish Parallel? | 10 | — | Turkey, particularly under the AK Party that had just been elected into office, “demonstrates that a democratic system is indeed compatible with Islam” |
| ev-s-5 | Conclusion: What Next? | 16 | — | For how long can Erdoğan’s successors navigate these dangerous waters without a radical revision of the dominant paradigm; one capable of generating a greater asabiyya that embrace |
| ev-l-1 | Introduction | 2 | — | In the case of Turkish foreign policy since the establishment of the Republic 100 years ago, for example, a “Parmenidean” approach can point to one essential reality |
| ev-l-2 | Republican Asabiyya: Genesis, Evolution, Crisis | 6 | — | To- gether, these structural or material starting conditions (a) endowed the new republic’s found - ers with an extraordinary degree of internal and external decision-making autono |
| ev-l-3 | A Turkish Parallel? | 12 | — | their collective concerns had previously been overridden by the American desire to cooperate with Turkey, these grew increasingly salient as the US and Turkish positions diverged |
| ev-l-4 | Conclusion: What Next? | 16 | — | the disjunction between the dictates generated by Turkey’s structural context as a growing power that will alarm its neighbors (Russia above all) no matter what it does on the one  |

# İlgili kavramlar

- [Otorite ve Veraset İçin Osmanlı Mücadelesi: IV. Murad ve IV. Mehmed Dönemlerinde Mutlak Hakimiyetten Hanedan İstikrarına](/okf/sosyal-bilimler/toplum-siyaset-ve-kamu/otorite-ve-veraset-icin-osmanli-mucadelesi-iv-murad-ve-iv-mehmed-donemlerinde-mutlak-hakimiyetten-hanedan-istikrarina.md)
- [COVID-19 Döneminde İş-Aile ve Aile-İş Çatışması ile Stres: Beş Temel Endüstriyel Sektör Üzerine Ampirik Bir Araştırma](/okf/sosyal-bilimler/toplum-siyaset-ve-kamu/covid-19-doneminde-is-aile-ve-aile-is-catismasi-ile-stres-bes-temel-endustriyel-sektor-uzerine-ampirik-bir-arastirma.md)
- [İspanya Turizm Sektöründe Çalışanların İyi Oluşunun Bir Öncülü Olarak İş Yaşam Dengesi İçin Örgütsel Destek](/okf/sosyal-bilimler/toplum-siyaset-ve-kamu/ispanya-turizm-sektorunde-calisanlarin-iyi-olusunun-bir-onculu-olarak-is-yasam-dengesi-icin-orgutsel-destek.md)
- [ESKİŞEHİR KENTSEL DÖNÜŞÜM BETON DAYANIMLARININ İSTATİSTİKSEL ANALİZİ](/okf/sosyal-bilimler/toplum-siyaset-ve-kamu/eskisehir-kentsel-donusum-beton-dayanimlarinin-istatistiksel-analizi.md)
- [Birleşik Krallık'ta Ruh Sağlığı Hizmetlerindeki Etnik Eşitsizlikleri Anlamak: Bir Meta-Etnografi Çalışması](/okf/sosyal-bilimler/toplum-siyaset-ve-kamu/birlesik-krallikta-ruh-sagligi-hizmetlerindeki-etnik-esitsizlikleri-anlamak-bir-meta-etnografi-calismasi.md)
- [Ulaşım Altyapısı ve Eko-Çevresel Kalite: Çin'in Yüksek Hızlı Demiryolundan Kanıtlar](/okf/sosyal-bilimler/toplum-siyaset-ve-kamu/ulasim-altyapisi-ve-eko-cevresel-kalite-cinin-yuksek-hizli-demiryolundan-kanitlar.md)
- [Yüksek Hızlı Demiryolu Etkisi Altında Kentsel Yığılmaların Rekabet-İşbirliği İlişkisi ve Kent-Sanayi Entegrasyonu Gelişimi Üzerine Bir Araştırma](/okf/sosyal-bilimler/toplum-siyaset-ve-kamu/yuksek-hizli-demiryolu-etkisi-altinda-kentsel-yigilmalarin-rekabet-isbirligi-iliskisi-ve-kent-sanayi-entegrasyonu-gelisimi-uzerine-bir-arastirma.md)
- [Hindistan'da Kentsel Arazi Yönetişiminin Ölçeklendirilmesi: Sürdürülebilir Şehirler İçin Yönetişim İnovasyonu Platformu Olarak NAKSHA Programı](/okf/sosyal-bilimler/toplum-siyaset-ve-kamu/hindistanda-kentsel-arazi-yonetisiminin-olceklendirilmesi-surdurulebilir-sehirler-icin-yonetisim-inovasyonu-platformu-olarak-naksha-programi.md)

# Şeffaflık

- Analiz tarihi: 2026-08-16T20:15:07.174Z
- Kanıt sayısı: 10
- Üretim sürümü: makale-analizi-v3.0.0
- Kanonik sayfa: https://makaleanalizi.com/sosyal-bilimler/toplum-siyaset-ve-kamu/yuzuncu-yilinda-turkiye-sureklilik-ile-degisim-arasinda